*
— — — — — —— —— ͤ——— H— — — —
ne
—
—
3
0
C..
2
HISTORIE
laerlijck Verhael
Uan de Derrfchtinghen der Geoctropeerde
Weſt.Indiſche Compagnie,
Tedert haer Begin / tot het eynde van t jaer leſthien . hondert ſes· en. dertich;
Begrepen in Derthien Boecken, Ende met verſcheyden koperen Platen verciert: Beſchꝛeven boor
IO ANNES DE LA REIT Bewint. hebber der felver Compagnie.
TOT LEYDEN, By Bonaventuer endê Abraham Elſevier, Axx o 1644. Met Privilegien
Sike (Gera., Co.
3
. en atd
eAen de Edele ende Groor-Moernpr Heeren,
Mijn Heeren
er EN |
Hollande ende Weſt- Vrieſlandt.
Edele GRroorT-Mocesnpe Heeren,
NKO de den Koningh van HiſpaEN Wâgnien de gantſche Weerelt, g ende inſonderheyt Chriften8 . HA rijck, foo vele Jaren in roeren heeft ghehouden, ende defe Gheunieerde Provintien foo machtich beftreden, zijn voornementlijck hem toe-ghekommen uyt de over-rijcke Landen van America: Wat groote (chatten van Goudt ende Silver hy uyt die ghevveſten jaerlijcks heeft ghetrockenis allede Weerelt ghenoegh bekent: Vat andere Koninghen ende Potentaten daer teghen van tijdt tot tijdt hebben voorgenomen ende te
vvege ghebracht, en is mede niet verholen. Deſe * 2 Gheu
mna
Gheunieerde Provintien, hoe-vvel de laefte wel
zijn gewveeft, int ſelve mede by der hande te ne
men, en Zijn effen-vvel niet de geringfte gevveeſt int verhinderen ende verderven vandeſe ſijne in
komſten. Naer dat de Geoctroyeerde Weft-In
diſche Compagnie is op- gericht, ende heeft be
gonnen te vvercken, heeft men konnen ſpeuren hoe des felves Koninghs ſchatten en in- komſten
hebben kommen te minderen ende ſijne vorige
macht teverflauvven: de ſvvacheyt van dat groot Lichaem laet ſich nuklaerlijck fien;door fo {vvacken teghen- partije ſoo merckelijcken verminckt zijnde, dat de armen beginnen te hanghen. De vreefe heeft den Machtigenaengegrepen, die alle andere dede beven. Dit Kort verhael vande Jaerlijefche Verrichtingen der Weft-Indifche Compagnie d'vvelck Uvve EprIE Groor-Moecenpe vvorttoe-geeygent, ſal daer van getuygenis gheven: fo grooteenderijcke gevveften hemontrocken,excefsive rijckdommen hem af-hendich gemaect,fo vele Schepen hem ontnomen ende verdelgt, fo vele Voor-neme Plaetſen verdeftrueert eñ onnut gemaeckt,by een fvvacke Compagnie, vvijſen genoegſaemaen vvat een grootere macht foudekonnenuyt-vvercken. Uvve El GroorMocenpe gelieven naer hare vvijsheyt in te ſien, hoeveel haer gelegen is aen deſe Compagnie, eñ
hoe
boenodich het is de ſelve deurgaens de hulpſame
handt te bieden, ende geenſints te gedoogen dat
de ſelve gediflolveert verde, ofte door onvermogen komme te verflauvven. Want Uvve Eprre Groor-Mocenpe endeuvver Onderſaten Erf. vyanten ſoude geen blydertijdinge konnen toekomen, als dat hem deſen doorn uyt de voet vvare getrocken. Daer en is oock geen gereder ende ſekerder middel om den Vyandt eyndelijck tot reden te brengen als hem deurgaens in America te infeſteren, eñ hem die Springh-aeder van fijne beſte finantien te ſtoppen. Waer toe de Compagnie geen yver nochte vvetenſchap en falonbreken, als deſen Staet maer mildelijck de handt ſal gelieven te bieden. Daer zijn overich noch grooter dingen te verhalen, die inde volgende Jaren door Godes zegen zijn verricht, de vveleke daer by ſal konnen voegen, indien ſal ſpeuren dat Uvve EpkLE G ROOTLMOCGENDE deſenmijnen geringe dienſt aen genaem vverdt.
De Almogende Go pr, Die deſen Staet nu langhe laren foo ghenadelijck heeft bewaert ende ghezegent, wil Vwe EDELE Groor-MoGENDE Regeringe noch meerende meer zegenen, ghelijck t felve deurgaens bidder
Uwe Eprre Groor-Moecenpe Ootmoedighen Dienaer
Joannes de Lart.
Uyt Leyden deſen 8. September ANNO 1644.
3 PRIVI.
EEE
RRB RN kle Bnts 1e
JE Staten van Hollandt ende Weft-Vrieflandt, hebben gheconfenteert ende gheoctroycert, confenteeren ende octroyeeren midts
defen Jonan pe Laet, woonende tot Leyden, dat hy voor den tijdt van twaelf Jaren naeft-komende, binnen onfen Lande van Hollandt ende Weſt-Vrieſlandt, alleen ſal moghen doen drucken, ende uytgheven, feecker Boeck, ghenaemt Jaerlijchs Verhael wande Verrichtingben der VV efl-ludifche Compagnie, vervat in derthien Boecken, ende verciert met diverfche Kaerten, tot onderrichtinghe van het felve Boeck, ofte Hiſtorie. Verbiedende allen, ende een yeghelijcken Ingheſetenen van deſe Landen, t voorfz. Boeck binnen den voorfz. tijdt van twaelf laren, directelijck, of indirectelijck, in t gheheel, ofte ten deele, in it groot ofte in t kleyn, in cenigherley Tale te doen nae- drucken ende uyt· gheven, oft elders naerghedruckt in onfe Lande van Hollandt ende Weſt- Vrieſſandt te brenghen, om verkoft, ofte uyt : ghegheven teworden; by verbeurte van de ſelve naeghedruckte Exemplaren ofte Boecken, ende daer- en boven een ſomme van dry hondert Ponden te xx Grooten; tappliceren een derdendeel daer van tot behoef van den Officier die de calangie doen ſal, het tweede derdendeel tot behoef van den Armen, ende het reſterende derdendeel tot behoef van den voorſa. Jo HAN pe Laer, Ende ten eynde den Suppliant deſen onſen conſente accoorde ende octroye moghe ghenieten, &c.
Ghegheven inden Haghe onder onſen grooten Zeghele hier aen ghehanghen opten xx1x. Julij in t Jaer ons Heeren duyſent fes hondert vier- envcertich.
I. ve Wassenaer V.
Ter Ordonnantie wan de Staten
H. van BEAu MONT.
REGI
R Ed 1 S TE R
vande Kaerten de welcke moeten in ghevoeght werden als volght:
Ha de todos os Santos, goo? pagina 11. S* Salvador, vod: pagina 17. g
Porto Rico, ende de Oꝛondt tekeninghe van de Stadt / etc. pagina 59. Marin d'Olinda, boo? pagina 185.
Trugillo, vooz pagina 353.
St Franciſco de Campeche, 9002 pagina 355. Rio Grande, voo pagina 36. i Afbeeldinghe bande Cabo S Auguſtin, vooꝛ pagina 383. Afbeeldinghe van Pariba, ende de Fozten / Booz pagina 417.
Curacao, vooꝛ pagina 433. . t roet Real belegheringhe / voorpagina 461. Afbeeldinghe vanden Slagh / vooꝛ pagina sos.
Druck.
Dꝛuck kauten te verbeteren / ende eenighe plaetſen te vullen.
AG. 12. I. 21. Tambaria unt / p. 3 5. L II. de Congo. p. 40. l. 45. vertrouw⸗ Pon p- 56. J. 48. Monguangape. p. 76. I. 13. Chaloupen. l. 48. vermoeden. p- 91. J. 3. tor kommende jaer den. J. 26. Barles. I. 29. ſonck / ende werdt het. p 94. J. zo. Bougies. p. 99. J. 36. Laet ons nu. p. 154. I. 22. groot hondert en dertich. J. 23. met ſes metale, twaelf pſere ſtucken / dꝛu· en · vijftich Matroo⸗
ſen / ende vier- en- dertich Soldaten. 1. 27. met vier metale / en achthien pſere ſtucken / ende hondert en dꝛuen twintich man. 1 28. met ſes gotelinghen en
twee en. dertich man. p. 160. l. 29. hondert feg-en-twintich Matrooſen / tach⸗ tich Soldaten p. 165. J. 13. Enganno. p. 167. I. 38. en vijf· en · tachtich Solda⸗ ten. l. 42. en tſeſtich Soldaten. l. 44. en vier- en- vijftich Soldaten p. 179. J. 4). Barnabé Cobo. p. 180. J. 43. de Gelves. p. 192. I. 17. Bevinde. p. 195. I. . leg⸗ ghen. p. 218. J. 50. Santa Martha. p. 220. I. 49. de Caicos. p. 227. I. 3. Cabo Blanco. I. 23. Cabo Formofo. p. 293. I. ult. voeght in naer in brandt ſtack: (doch aleer de onſe aen de eerſte Suncker- Molen quamen / hadde de vnandt een embuſcade Daer ontrent gheleght / de welcke op de onſe unt bꝛack ende vier ofte vijf quetſte; doch de vooꝛ . tocht Daer op in. vallende / is de vnandt ghevlucht / achter latende eenighe dooden) p. 295. l. 14. Zijn den een en⸗ twintighſten / noch niet bn haer ghekreghen hebbende de Eendracht, Daer een Compagnie Soldaten op was (De welcke fp ſints den achthienden niet en hadden gheſien / alfdoen van haer verſteecken zijnde) foo t ſamen / etc. p. 296. I. 4. ende Johan Gijſſelingh. p. 302. l. 7. Werven. I. go. t retiff van t Eplandt St Alexio. I. 46. ſtaende. p. 324. l. 12. af te ſennden. 1. 13. ende Deden ghelijcke /
I. 17. Berſtet, de Politique Raedt Walbeeck, neffens. p. 328. I. 6. partijen.
p. 333. J. 48. Mellingh. p. 37 1. I. ro. Enganno. p. 522. I. 6. Terra Nova.
In t Kort Verhael p. 8. I. 4 in ſtede van vijftich leeft vijfthien laſten.
OCTRO T
K
By de Hooge Moghende Heeren
Staten Generael / verlernt aen de Weſt Indilche Com⸗ pagnie / in date den Derden Junij 1621.
Mette Ampliatien van dien, E N D E
Het accoordt tuſſchen de Bewint-hebberen ende Hooft- participanten vande ſelve Compagnie, met approbatie vande Hog: ende Mog: Heeren Staten Generael ghemacckt.
E Staten Generael der Uereenigh⸗ I de Nederlanden / Allen den ghenen die deſe je⸗ ghenwooꝛdighe ſullen ſien ofte hoozen leſen / s Salunt. DOEN TE WEETEN: Dat JZ wuybemerckende den welſtandt deſer Landen / > ende wel varen vande Ingheſetenen van dien / pꝛincipalijck te beſtaen bn de Scheep · vaert ende Koop- handel / die van allen ouden tijden unt de ſelve Wanden gheluckelijck ende met De” So) grooten zeghen ghedꝛeven is gheweeſt / op alle Landen ende Ronminghrijcken. S0 0 IST,
dat wybegheerende dat de vooꝛſz Ingheſete⸗ nen / niet alleen bn hare vooꝛgaende Navigatie / Trafficque ende Hanteringhe werden gheconſerveert / maer oock dat haer trafficque foo veel moghelijck / ſouden moghen toe-nemen / bnſonder in conformitept vande Tractaten / Al⸗ liancien / Verbonden ende Entrecourſen / op de Trafficque ende Tee vaert met andere Pꝛincen / Kepubliquen ende Volckeren eertijdts ghemaeckt / die wn in allen deelen punctuelijck verſtaen onderhouden ende achter volght te moeten werden: Ende wn bp experientie bevinden / dat ſonder ghemeene hul⸗ pe / aſſiſtentie ende middelen van een Generale Compagnie / niet vꝛuchtbaer⸗ lijcks inden Quartieren hier naer ghedeſigneert / ghedꝛeven / beſchermt ende gemainteneert en kan werden / midts de groote avonture van Zee rooverijen / extoꝛſien ende anderſins / die op foo groote verre renſen zijn vallende: Soo hebben wp midts verſchenden ende andere pregnante redenen ende conſidera⸗ tien ons Daer toe moverende / mit rijpe deliberatie van rade / ende unt hoogh⸗ dꝛingende ooꝛſaecken / goedt ghevonden / dat die Scheep· vaert / handelinghe ende commercien inde quartieren van Weſt· Indien ende Africa / ende anderen hier naer ghedeſigneert / voort-aen niet anders en ſal werden ghedꝛeven / dan met ghemeene vereenighde macht bande Koop; luyden ende Ingeſetenen deſer Landen / ende dat tot dien epnde op⸗gherecht ſal woꝛden eene Generale Com⸗ pagnie / die wn unt ſonderlinghe affectie tot den ghemepnen welſtandt / ende
omme
Niet te varen op pene van Schip ende
_ goet.
Van Fortereffen, Gouverneurs, ende Alliantien te maken,
Octroye der
omme de Ingheſetenen van dien te conſerveren in goede Peeringhe ende wel⸗ vaert / ſullen maintineren / ende verſtercken met onſe hulpe / faveur ende aſſi⸗ ſtentie / vooꝛ ſoo veel den jeghenwooꝛdighen ſtaet ende gheſtalteniſſe der Lan⸗ den eenichfing kan verdꝛaghen / ende Daer toe te vooꝛſien met behooꝛlijck Octron / ende met de Pꝛivilegien ende Exemptien hier naer volghende / Te weten: Dat binnen den tijdt van vier en twintich Jaren / niemandt vande Inghebooznen ofte Ingheſetenen deſer Landen / anders dan alleen unt den Pacem van deſe Vereenichde Compagnie upt deſe Vereenichde Nederlanden / nochte oock van bunten de ſelve Landen ſal moghen varen / ofte Pegotieren op de Cuſten ende Landen van Africa, vanden Tropico Cancri, tot Capo de bonne Eſperance, nochte op de Landen van America, ofte Weſt- Indien / bez ginnende van t Zant-epnde dan Terra nova, dooz de Straten van Magellanes, le Maire ofte andere Straten ende paſſagien daer omtrent gheleghen / tot de Strate van Anjan, ſos op de Nooꝛt. zee als op de Zundt zee / nochte op eenighe Eplanden aende eene ende andere zijden ende tuſſchen benden ghele⸗ ghen: mitſgaders op de Auſtraelſche ofte Zunder landen / ſtreckende ende leg⸗ gende tuſſchen bende de Meridianen / raeckende in t Ooſten de Cabo de bonne Eſperance, ende in tWeſten het Goſt· ennde van Nova Guinea, inclupg. Ende {oo wie ſonder conſent van deſe Compagnie hem fal vervoꝛderen te varen / ofte te Negotieren op eenighe plaetſen binnen de vooꝛſz Limiten deſe Com⸗ pagnie gheaccoꝛdeert / dat ſal zijn op de verbeurte vande Schepen ende goede⸗ ren / die bevonden ſullen werden op de vooꝛſz Cuſten ende gheweſten te hande⸗ len / de welcke datelijck ende alomme van weghen de vooꝛſz Compagnie / aen⸗ ghetaſt / ghenomen ende als verbeurt / ten behouve Lande ſelve ghehouden ſullen moghen werden: Ende in cas ſodanighe Schepen ofte goederen ver⸗ kocht mochte weſen / ofte in andere Landen ofte Havenen in-geloopen / ſullen de Keeders ende Participanten vooꝛ de waerde vande ſelve Schepen ende goederen moghen werden gheexecuteert: Wigheſondert alleen / dat de ghene die Loor date van dit Ottron / unt deſe ofte andere Landen / op eenighe der vooꝛſʒ Cuſten unt geloopen ofte upt-gefonden zijn / hunne handelinghe totten unt · Koop haerder goederen / ende weder kommen in deſe Landen / ofte ander⸗ ſints / ter expiratit toe van haer Octron / foo fp boor deſen eenigh hebben ver⸗ kreghen / ſullen vermoghen te continueren / ende langher niet: Behoudelijck dat naer den eerſten Jul ſeſthien - hondert een ende twintigh / daghe / ende tijde des ingancks van deſen octrope / niemandt eenighe Schepen ofte goede⸗ ren en ſal vermoghen unt te ſennden naer de Quartieren in deſen Octrone bez grepen / alwaer dat vooꝛ date van dien deſe Compagnie noch niet enntelijck en ware ghelloten: Maer ſullen daer inne vooꝛſien ſulcx als behooꝛt / teghens den ghenen die wetens in fraude van deſe onſe goede meeninghe het ghemeene beſte ſoecken te fruſtreren: Welverſtaende dat de Tout vaert op Ponte del Ré ſal moghen werden ghecontinueert / Op Conditien ende Inſtructien bn ons Baer van verleden ofte te verlijden / ſonder aen deſen Oetrope anders te weſen verbonden. f 8 II. Dat vooꝛts de vooꝛſz Compagnie op onſen Name ende authoꝛitept / binnen de Limiten hier Loozen gheſtelt / ſal moghen maecken Contracten / Verbinteniſſen ende Alliancien / met de Pꝛincen ende Naturelen vande Landen Daer inne begrepen / mitſgaders aldaer eenighe Foꝛtreſſen ende verſeeckerthe⸗ den bouwen / Gouverneurs / Volck van Goꝛloge / ende Officiers van Juſtitie / ende tot andere nootelijcke dienſten / tot conſervatie vande Plaetſen / onder⸗ houdinghe van goede orde / politie ende Juſtitie / eenſamentlijck tot vooꝛ⸗ deringhe vande Neeringhe ſtellen / depozteren ende af ſtellen / ende wederom andere in hare plaetſe ſurrogueren / naer ſnlunden naer anne gn acchen
Weft-Indifche Com pagnie.
faecken ſullen bevinden te behoozen: Vooꝛts populatie van vꝛuchtbare ende onbewoonde Quartieren moghen bevooꝛderen / ende alles doen dat den dienſt der Landen / pꝛoffijt ende vermeerderinghe vanden handel ſal verenſſchen: Ende ſullen die vande Compagnie ons ſucceſſivelijck communiceren ende over. leberen ſodanige Contracten ende Alliancien als fp mette vooꝛſʒ Pꝛincen ende Natien ſullen hebben ghemaeckt: midtſgaders de ghelegenthent vanden Foꝛtreſſen / verſeeekertheden ende populatien bn henlunden ter handen ghe⸗ nomen.
III. Behoudelijck dat ſnlieden eenen Gouverneur Generael verkooꝛen / ende boo? hem Inſtructie geconcipirert hebbende / de ſelve daer naer bn ong van couvergheappꝛobeert ende Commiſſie ghegheven fal worden: Ende dat vooꝛts ſoda⸗ SLEE nigen Gouverneur Generael / foo wel als andere Vice- Gouverneurs / Com⸗ verkieen. mandeurs ende Officieren / ghehouden ſullen weſen den eedt van ghetrouwig⸗ hent aen ons te doen / ende oock aende Compagnie.
IV. Ende indien de vooꝛſz Compagnie op eenighe der vooꝛſʒ Plaetſen in ſchijn van vꝛientſchap bedꝛoghen / ofte qualijck ghetracteert mochte wer⸗ den / ofte dat in t vertrouwen van eenighe Penninghen ofte Koopmanſchap⸗ Schade ce pen De ſelve ſonder reſtitutie / ofte betalinghe daer van te ghenieten / ghehou⸗ . den woꝛden / dat fn de ſchade naer gheleghenthent der ſaecken / ende naer dat ſubeſt ſullen vermogen / ſullen doen repareren / Deut alſulcke middelen alſmen ghevoechlijck ſal konnen doen.
V. Ende alfoo tot plantinghe / verſeeckeringhe / ende defenſie van deſen handel / oock noodich ſal zijn eenich Krijghs· volck mede te nemen: Sullen * Wp naer de Conſtitutie van 't Landt ende ghelegenthent van ſaken / de voceſz van Goll Compagnie vooꝛſien met f odanig Bolck van Goꝛloge / van Commandement ende van Foꝛtificatien / als noodigh ſal weſen / mits dat die bn de Compagnie ſullen moꝛden betaelt ende onderhouden. |
VI. De welcke boven den Eedt die (maen ons ende Dijn Excell: hebben Ate osscies ghedaen, oock (weeren ſullen / het Commandement vande boorfs Compagnie Le te volghen / ende hare ſaecken te helpen vooꝛderen naer haer befte vermo⸗ ae eri vg ghen. 5 Pp ArtijckelVII. Dat de Pꝛovooſten vande Compagnie aen Landt ſullen moghen an⸗ pꝛehenderen het Krijghs-volck ende ander Volck van Ooꝛloghe / dat hen Amp: vande in dienſte vande Loof Compagnie begeven heeft / ende de gheappꝛehendeerde ea. t Scheep bꝛenghen / t zu in wat Steden / Plaetſen ofte Juriſdictien van deſe Landen de ſelve bevonden mochten werden; Midts dat de Pꝛovooſten te vooꝛen ſullen aen ſpꝛeken d Offitiers ende Magiſtraten vande Steden ende Plaetſen daer ſulex valt.
VIII. Dat wn gheen Schepen / Gheſchut ofte Ammunitien van deſe Com⸗ ay Land.. pagnie tot dienſte deſer Landen en ſullen nemen / dan met confent vande ſelve anke Compagnie. 2 ruynee ·
IX. Hebben vooꝛts deſe Compagnie gheoctroneert / ghepꝛivilegeert ende ghegunt / Octroneren ende gunnen mits deſen / dat fp met alle hare Schepen ende goederen ven fullen moghen paſſeren voozbn alle Tollen eenighe der ro, ven
Vereenighde Pꝛovincien toekomende / ende dat fp de ſelve vꝛijhent ſullen ghe⸗ bꝛuncken in ſulcker voeghen als de vane Ingheſetenen vande Steden deſer Landen daer inne hare vꝛijdommen zijn ghenietende / oock niet teghenſtaende tenighe onvꝛije Perſoonen in deſe Compagnie zijn participerende.
X. Dat alle de goederen die deſe Compagnie / ghedupzende den tijdt van
Acht laren
acht eerſt Kommende Jaren / ſi ullen unt deſe Landen voeren naer ds quartie⸗ evade ren van Weſt.· Indien ende Africa / ende andere binnen de vooꝛſz Limiten bez etn:
grepen / ende die ſu van Daer in deſe Landen ft uilen! bꝛenghen / ſullen weſen vꝛn zes. daa 2
van
nde ende inkommende en / den Staet en voor een tijdt van * vande vooꝛſ 4 — van acht — oock de was naer de ex en laet dien n daer naer nde we⸗ niet toe lve goederen ekomen / en deſer Landen ntinueren / dat de ſe hedeſigneert / gh nde Licenten / van Zaren te con in deſen Octrone g de Convonen e ns ſul⸗ rtieren de untgaen hoogher bno ren unt de qua nde gaende / in @ctrope / niet nf ware wp deſen La ijdt van deſen Oct ert zijn“ ten ware! derom unt eheelen tijdt lijck beſwa lle alle de de den gh ie jeghenwooꝛdelijck elcken gheva len werden oꝛloghe quamen te gh ons en ſullen ie weeft. Aogh oogher bn rt zijn ghe In viif Kamers vooꝛſʒ gotderen ; jſte bn tijde vanden 0 hen beſtaen bn 4 i anten / preien” alg die op de laefte Lj nie ſoude mog alle de participanten Rabea alg die op t deſe Compag tement van aen in vijf Amfterdam Ende op Da ** ende conten . n he ſal beft vier negende- XI. eſten pꝛofijte ſelve Uegieringhe ſal! hebben ſal de lande hed glering ben wn gheoꝛdon Is ten binnen Am Zeelandt / vooꝛt ben. Daze Doo hebbe inthebberen / a : een kamer in paert: een een negende. meren van Bewi b paerten: e neghende p een neghende Nameren val n vier neghende-p aze / boor een bijfde kamer derer Adminiſtratie va : een kamer opde M de· paert: ende de de. paert / det-quattier 2 -paerten: ee s o een neghen ten neghen een neghende- neghende Pp 0 quartier / vo 2 n mede vooꝛ . de de Acte aert. Stadt der- q nde Lande , heſtelt / en Strien Kamer int No itſgaders Stadt e fe Ueſolutien g n Kamerenen een neghende- , Vꝛiellandt / mit 9 Uegiſter van on K inde welcke gher t / ende ert duyſent e Con 8 len de Pe: cacco . . ——— ine — Am- ſullen zijn / met seen eren verdeelt / als fnlie n e ale. per de reſpective ullen. en van twintich ree 2 over furneren ff al beſta aze e rere indeſe — — amtvancatif be Hamer evan Pl, de pere van II. Dat n Teelandt va 3 ende de Kamer ‚ hebbers: 14 Bewine de Kamer va n veerthien: thien Bewint hebbers. hebbers * uartier / elck va mede van veer 8 dan met meer⸗ banda. Van 't Mooꝛder- q adt ende Landen it werck niet anders cken ghe⸗ gaben eee ee, 8 vert ſoude 1 onſe goet · vindinghe / pens der ghetal van e ee dee, pis sel vincien Bevi he valle t it Erdee „ mn Hifi meerderen, ï ten i ariſe 5 l⸗ ende ande werden de Sta : hare oꝛdin he oꝛdꝛe te ſte XIII. Ende wi voo? hun Ed: Mog: ovintie / ſodanig kieſinghe oꝛiſeert / t zn teden harer Pꝛ itſgaders de ver . kieſen ende e e 1 4 Participanten / m — — ſelve hare ideen ellen vande ofte te ckeninghe de Conſtitutie 3 Kamer van Amſte de“ lenopdeaen thebberen / als fb Widtg bat niemant inde moer een Be- tie ſullen be
wint-hebber
a rompaz ie ghene die inde Comp den / dan die gh uldens: inde inthebber berkoozen — — van fes — inde Rame⸗ ben e. dam tot Ber artici f ent gulden: itſgader J landt / quartier ende (dens. den ban Zee t Nooꝛder. quartie dupſent gu ren / 7 dt Stadt ende Lan fte Bewint - hebbers eerſt bn lotinghe fa ren daer nae XIV. Vat de er verſtreken zijnde / bers / ende twee Ja — Dreerfte Be- / de ſelve o Bewint he aren het leſt alleen ende datmen de ſ hetal vande volghende 3 fgaen: ende ſullen fes la- -paert van tg : andere twee E ijnde laten a 9 destens, ghelijcke derde. p eſſivelijck de ou henen Die voor ofte! Bewint1 de vooꝛts fuce ofte vanden g oꝛden / bude B berauben. pàert / en de afgaende / n verlaten w participanten 3 í laetſe van dere redenei 5 de Hooft U 5 ere . dat 3 aflijvich / oft om af aende / 1 komen / dꝛie * e. paert, mogh lijvende als afg bn ſullen ſu miei pebberen/foob ende op hare koften Daer bestede die in perſoone / e de. paert.
Wett-Indifche Compagnie.
ſullen woꝛden ghenomineert / unt welcke de vooꝛſz reſpective Provintien, ane Shedeputeerdens / ofte Magiſtraten / nieuwe lectie van Bewint hebber handen dat ſullen doen / ende de vacante plaetſen ſucceſſivelijck ſuppleren. Ende ſullen eysnen rell. boo? Hooft. partitipanten ghehouden woꝛden / die voor hun eyghen foo veel Nauen participeren als de reſpective Bewint- hebberen zijn doende. ber moet
XV. Datmende reeckeninghe vande equippagie ende untruſtinghe Lande arie Schepen mette dependentien van dien / faldoen dꝛie Maenden naer t ver⸗ «doen dye treck vande Schepen / ende een maendt Daer nae Copnen aen ons / ende aende Nan reſpective Kameren ſennden: Ende vande retouren / midtſgaders vande ver⸗ remt koopinge der ſelver / fullen de Kameren (foo dickwils wn dat goet ſullen vin den / oft fn vande Kameren Daer toe verſocht werden Statt / aen ons / ende aen malkanderen over ſchicken.
XVI. Datmen alle ſes Jaren ſal maken generale Ueeckeninghe van alle aue as aren unt reedinghen ende retouren / mitſgaders van winſte ende verlies vande — Compagnie / te weten: een vande Negotie / ende een vander Ooꝛloghe / elck ae vaa
apart: Welcke Reeckeninghe in topenbaer fullen worden ghedaen / naer e vooꝛgaende affictie van Billetten / ten ennde peder een daer bn intereſt hebben⸗ — de / op t hoogen vande ſelve reeckeninghe ſal moghen kommen: Ende indien boor dexpiratie van t ſevende Jaer / de Kerckeninghe in manieren vooꝛſʒ niet werden ghedaen / ſullen de Bewint-hebberen verbeuren heure Pꝛoviſien / die tot pꝛoffijt vanden Armen ſullen werden bekeert / ende (n-lunden even. wel ge⸗ houden blyven hare Keeckeninghe als vooꝛen te doen / binnen ſulcken tijde / ende op ſodanighe penen / als bn ons teghens de ghebꝛeckighen ſullen werden gheſtatueert. Ende ſal niet te min ondertuſſchen vande winſte vande Nego⸗ wedeclinghe tien unt deelinghe ghedaen woꝛden / foo dickwils alſmen bevinden ſal datter en hon. thien ten hondert ghepꝛoffiteert ſal zijn. denis ghe
XVII. Niemandt ſal / gheduerende den tijdt van deſen Octrone / fijn Ca⸗ 8 pitacl ofte inghelepde penninghenu nt deſe Compagnie mogen trecken: Ghe⸗ lijck· men oock gheen nieuwe participanten ſal moghen in nemen: Dan in- «… 24· Taken dien ter expiratie van vier. en. twintich Jaren mochte goede ghevonden wer⸗ Taten den deſe Compagnie te continueren / ofte een Nieuwe op te rechten / ſal finale ned Neeckeninghe ende eſtimatie bn de Peghenthien met onſe kenniſſe ghedaen Eine woꝛden / van alle t ghene deſe Compagnie is toe-behoorende / als oock bande „eien. nootelijcke koſten die bn de ſelve zijn ghedaen / ende neder een vermoghen nae de vooꝛſz af reeckeninghe ende ghedane eſtimatien / fijne Penninghen te lich⸗ ten / ofte inde volghende Compagnie nae advenant van die / in't gheheel ofte deel / te continueren ofte participeren. Ende ſal in ſulcken ghevalle de volgen⸗ de Compagnie de reſtanten / die volghens de Heeckeninghe ende eſtimatie bez vonden ſullen woꝛden / tot haren laſte moeten nemen: Ende de Participanten / die inde Compagnie niet ſullen goet vinden te continueren / haer contingent betalen / op alſulcke termijnen als de Neghenthien met onſe kenniſſe ende goet · vinden fullen bevinden te behooren.
XVIII. Dat foo dickwils het van noode (al zijn een Generale vergade⸗ enen. ringhe bande vooꝛſʒ Kameren te houden / t ſelve ſal gheſchieden bn neghen⸗ 8 thien Perſoonen / Daer inne unt De Kamer van Amſterdam ſullen compareren .
Amſterdam &
acht: unt Teelandt vier: vande Maze twee: unt het Mooꝛder. quartier twee: S =,
unt Dꝛieſlandt / midtſgaders Stadt ende Landen / twee: Welverſtaende dat a
den neghenthienden Perſoon ! ofte foo veel meer als wn telckens ſullen goet 2
vinden / bn ong (al worden ghedeputeert / omme inde vooꝛſz Vergaderinghe de Lander:
faecke bande Compagnie ten beſten te helpen dirigeren. er ie id XIX. Van welcke Generale Vergaderinghe vande vooꝛſz Kameren, alle
ſaecken deſe Compagnie aengaende / verhandelt ende belloten ſullen werden:
ek Wel⸗
Octroye der Welverſtaende dat in ſaecken van Goꝛlog he op de ghenomen Keſolutie / ver⸗ ſocht ſal woꝛden onſe appꝛobatie.
XX. De voors Generale Vergaderinghe beſchꝛeven zijnde / ſal te ſamen komen om te reſolveren / wanneer men {al equipperen / hoe veel Schepen men op elck Quartier ſal ſenden / de Compagnie in t ghemeen betreffende / Niredoen ſonder dat deen of d ander Kamer pet ſal moghen aenrichten bunten de vooꝛſz lutte vande ghemeene Keſolutien / maer ſullen ghehouden zijn de ſelve te effectueren ende — in't werck te ſtellen. Ende indien eenige Kamer bevonden werde in ghebꝛeec⸗
ke te zijnde ghemeene Keſolutien te achtervolghen / ofte te contravenieren: Hebben wn de ſelve Vergaderinghe gheauthoꝛziſeert / ende authoꝛiſeren by Dez ſen / om ſodanigh gebꝛeck ende contraventie metten eerſten te doen repareren / waer inne wp des verſocht zijnde, haer ſullen aſſiſteren. 920 Generalever XXI. De ſelve Generale Vergaderinghe / ſal ghehouden worden de eerſte Fele ſes Jaren binnen de Stadt van Amſterdam / ende twee Jaren daer nae in Jarenbinnen ⁊ktlandt / ende ſoo vooꝛts van tijde tot tijde inde vooꝛſz twee plaetſen.
Amſterdam,
ende z. ler XXII. De Bewint-hebberen / die van weghen de Compagnie ghecommit⸗
daer na in
‘Zeeland. ktłert zijnde / van huns ſullen venfen / t zy op de vooꝛſende Vergaderinghe ofte
beben. Elders ſullen woor haer teer-koften ende dagh⸗gelden hebben vier gulden hebbers als / g daeghs / boven de Dehupt ende Waghen vꝛachten: Welverſtaende dat die Seel hene die vande eene Stadt nae de andere renſen / om die Kameren alg ez debe. Wint-hebberen ende Uegierders te fregenteren / egheen dagh⸗ghelden ofte repg-koften en ſullen ontfanghen / tot laſte vande Compagnie.
Darind vn. XXIII. Ende oft ghebeurde dat inde vooꝛſende Generale Vergaderinghe vant. ke nighe wichtighe ſaecken vooꝛ· vielen / Daer inne ſu niet wel en konden verz vande staven. Dꝛaghen / ofte dat fn ſelfs hun (ouden moghen beſwaert vinden / om elckande⸗ ren te over - ſtemmen / dat t ſelve ghelaten ſal woꝛden tot onſe deciſie: Ende t ghene dien - aengaende goedt ghevonden ſal woꝛden / ſal achtervolght ende
na ghekomen woꝛden. XXIV. Ende ſullen alle Ingeſetenen deſer Landen / ende oock van andere Landen / bp openbare affixien van billetten binnen den tijdt van een Maendt Penningbente Naler Date van deſen taffigeren / ghewaerſchout woꝛden / dat fp binnen den dere pan tijdt van vijf Maenden / innegaende den eerſten Julij deſes Jaers ſeſthien⸗ Jenn, hondert een en twintich in deſe Compagnie ſullen worden geadmitteert / ende
d' ander twee
derde-paer dat fp hunne Penninghen / die fp ſullen willen inlegghen / ſullen moghen op⸗
ten in drie
achtereen. bꝛenghen in Drie termijnen: Te weten / een derde paert ter expiratie bande
n _ 900265 vijf Maenden / ende d ander twee derde· paerten op dꝛie achter een · vol⸗ ghende Jaren / Ten ware de vooꝛſz Generale Vergaderinghe bevonden / datmen deſe termijnen ſoude moghen verlenghen / daer van de Participanten te vooꝛen bn affixtie van billetten ſullen werden gheadverteert.
XXV. De Schepen vande venfe weder kommende / ſullen wederom aen⸗
De Schepen Kolnmen ter plaetſen daer fp af ghezeylt zijn / ende of dooꝛ foꝛtune van weder
9 zijn uyge- ende wint / de Schepen van t eene quartier unt-ghezenit / aen quamen in het
, ander, als die van Amſterdam ofte van t Nooꝛder· quartier in Eeelandt / ofte inde Maze / ofte die van Zeelandt in Hollandt: ofte die van Vꝛiellandt / mitſ⸗ gaders Stadt ende Landen in een ander quartier: dat niet te min elcke Kamer de adminiſtratie ende bewint van hare upt-ghefonden Schepen ende Koop: manſchappen ſal behouden / ende dat ſy de ſelve ſullen moghen verſepnden ende vervoeren nae de Quartieren daer de Schepen waren untghezenlt / t zy met de ſelve ofte andere Schepen / midts dat de Bewint hebbers der ſelver Ramer / ghehouden ſullen zijn haer ſelfs in Perſoon te laten Linden ter plaetſe daer de Schepen ofte goederen aenghekomen zijn / ende geene Facteurs Daer over ſullen vermoghen te ſtellen: Maer ingevalle haer ſelfs niet gbelegben en
are
Weft-Indifche Compagnie. ware te renſen / Dat ſn alfdan de Bewint-hebbeven Lande Kamer daer de Schepen ghearriveert zijn, totte adminiſtratie ſullen committeren.
XXVL als deen of d ander Kamer eenighe Koopmanſchappen ofte retou⸗ ore ren unt die Quartieren binnen de vooꝛſz Limiten begrepen / ghekregen heeft / Laer Baer van dat d ander niet en is verſien / ſal ghehouden weſen die amer die doe. onghepꝛovideert is / op haer verſoeck naer gheleghenthendt vande ſaecke te ce pꝛovideren ende t goet te ſenden / ende als ſn unt · verkocht ſullen hebben / noch meer te ſennden. Dat van ghelijcken de Bewint hebberen vande reſpective * Rameren / eenighe Perſoonen tot de equippagien / ofte anderſſints unt andere vande be. Steden daer Kameren ofte Bewint hebbers zijn / van noode hebbende / Daer cen. toe de Bewint hebberen van deſe Compagnie ſullen moeten verſoecken ende emploneren / ſonder eenighe Factoꝛen daer toe te ghebꝛupcken.
XXVII. Ende indien eenighe Pꝛovincien goet vinden eenen Agent te ſtel⸗ len / om die Penninghen unt hare Ingheſetenen te verſamelen / ende in maſſe in eenighe Kamer in te legghen / ende vande unt deelinghe betalinghe te vooꝛ⸗ — deren / ſal de Kamer ghehouden zijn alſulcken Agent toe te laten acces (DE mach eenen ſelve Kamer / om aldaer gheinfoꝛmeert te werden vanden Staet Landen upt⸗ bell. gheve ende inkommen / unt ende inſchulden: Behouden dat de Penninghen bn e Agent ing hebꝛacht / ſullen bedragen vijftich dupſent guldens / ende daer boven.
XXVIII. De Bewint hebbers ſullen vande unt renſe ende bande retouren / 2 mitſgaders vande pꝛinſen vooꝛ pꝛoviſie ghenieten een ten hondert: ende van baden cee Gout ende Silver maer een half ten hondert: Welcke pꝛoviſie ſal verdeelt ne woꝛden vooꝛ de Kamer van Amſterdam vier neghende deelen: de Kamer van 2 Zeelandt twee neghende Deelen: vande Maze een neghende deel: van het ceno. Nooꝛder : quartier een neghende deel; ende van Vꝛiellandt / mitſgaders Stadt
ende Landen ghelijcke neghende deel.
XXIX. Welverſtaende dat ſplunden van het Gheſchut / ende de waerde pe dee vande Schepen niet meer alg eens pꝛoviſie ſullen genieten. Sullen vooꝛts wacrde vane geenige pꝛoviſie ghenieten van Schepen / Gheſchut ende anders / waer mede e wn deſe Compagnie ſullen verſtercken: nochte oock vande Penninghen die ſy ae oor deſe Compagnie ſullen lichten / nochte van dat (nde Waren beneficieren: a Shelijck fp tot laſte vande Compagnie niet en ſullen moghen bꝛenghen eeni⸗ 3 ghe Vacatie / Kens ofte Teer. koſten van de gheenighe die (n ſullen moghen 2 committeren / om de unt reedinghe te voꝛderen / ende de Waeren daer toe nos dich te koopen. ö
XXX. Be Boeck houders ende Caffiers ſullen gheſalariſeert werden / tot e
laſte vande Bewint hebbers / unt hare pꝛoviſie. Caffiers cot XXXL De Bewint-hebberen fullen geene Schepen / Waren ofte Goede⸗ ae
ren haer in t gheheel ofte Deel toe - Rommende / aen deſe Compagnie moghen ber. leveren / ofte verkoopen: nochte vande felve Compagnie eenighe Koopman⸗ evers {chappen ofte Waeren koopen ofte Doen koopen / directelijck ofte indirecte⸗ ronde lijck / noch portie ofte ghedeelte Daer inne hebben / Op de verbeurte van een wn Jaer harer pꝛoviſie / die contrarie deſen bevonden werdt ghedaen te hebben / era ten pꝛoffijte vanden Armen / ende van haer Bewint-hebberſchap verlaten te Ac coekome woꝛden. 5 :
XXXII. De Bewint hebberen ſullen gehouden weſen by affirtie van Bil⸗ eee letten / te notificeren / foo dickwils fp eenighe Waren ende Roopmanſchappen bie. van nieuws ſullen hebben ontfanghen / ten ennde een peder Daer van tijdelijcc k kenniſſe mach hebben / aleer tot enndelijcke verkoopinghe fal worden ghe⸗ pꝛocedeert.
XXXIII. Ende of t ghebeurde dat onder deen of D'ander Kamer pemandt
f vande
Octroye der vande Bewint-hebbers in ſulcken Staet gheraeckten / dat hu niet en konde voldoen 't ghene hem / ſijnder adminiſtratie aengaende / vertrouwt ware / ende De vennia· Daer door eenighe ſchade mochte komen / ſal weſen tot laſte Lande Penningen stenblijven die alſulcke Bewint-hebberen hebben in Compagnie / de welcke oock vooz aendecom. Baer adminiſtratie ſpecialijcken zijn verbonden / t welck oock plaetſe ſal heb⸗ Vanfchule ben ten reſpecte van alle de Participanten / die unt fake van koop van goedez ren / ofte anderſints Debiteurs vande Compagnie ſouden mogen weſen / ende {al ghereeckent woꝛden in allen ſchijne / of haer inghelende Penninghen te⸗ ghens t gheen ſu de Compagnie ſchuldich zijn / van aenbeginne waer ghe⸗ De Henin T ompenſeert / ende bp reſcontre ghedoodet. N neben , XXXIV. De Bewint - hebbers vande reſpective Kamers ſullen reſponde⸗ decatiers en vooꝛ Bare Caſſiers ende Boeck-houders. ä sndeBouck- XXXVV. Dat alle de Waeren van deſe Compagnie / die by den ghewichte veanwoor verhandelt ſullen woꝛden / verkocht ſullen woꝛden op eenderlen ghewichte / te a weten: op de ſwaer te van t ghewichte van Amſterdam / ende datmen alſulcke galten Waͤtren ſal mogen over-Aaen binnen Scheeps booꝛt ofte inde Pack hunſen / over mogen ſonder Daer van cenigen Accijs / Impoſt ofte Waegh : gelt te betalen / mits dat verkocht zijn. de ſelve verkocht zijnde / niet anders ſullen moghen worden ghelevert dan ter Slade be. Maght / ende mits betalende den Impoſt ende Waegh.geldt / foo dickwils als talen. fn woꝛden ghealieneert ghelijck andere goederen / die Waghe ſubject zijnde. Beit heb. XXXVVI. Datmen de Perſoonen ofte Goederen der Bewint hebbers niet en ben che ful mogen arreſteren / beſetten ofte bekommeren / om van hen te hebben Krec⸗ voorhare krninge van adminiſtratie vande Compagnie / noch dock om de betalinge van becken dr gagien / ofte loon vande gene Die fp in dienſte Bande Compagnie gebꝛunckt wecken. hebben: Maer de gene die ſulcks pet op henlunden ſal willen pretenderen, ſul⸗ len gehouden zijn de ſelve te betrecken vooꝛ heur oꝛdinaris Kechters. De comman· X XXVII. Soo wanneer eenighe Schepen bande reyſe ſullen weder kee⸗ wenig de gen ſullen de Generaelg ofte Commandeurs over de Vlooten / Schip ofte vaneen Schepen / ghehouden zijn binnen thien daghen naer hare aenkomſte / aen ons bort ce doen. te kommen Doen rappoꝛt van t ſucces van hare reyſe / ende Daer van ſchꝛifte⸗ lijck rappoꝛt over gheven ende leveren / indien de fake ſulcks verenſcht. Defender XXXVIII. Ende of t ghebeurde (dat wp grenſints en verwachten) dat nez banane mandt de Scheep vaert / Negotie / handelinge ofte Trafficque van deſe Com⸗ villen befcha- Pagnie / contrarie het al ghemeene Kecht / ofte oock jegens t inhouden vande arben. Pooꝛſz Trattaten / Verbonden ende Entre courſſen / in ceniger manieren wilde beſchadigen ofte hinderlijck weſen / ſullen hun daer tegens mogen defenderen / ende reguleren in conformitent van de Inſtructie bn ons daer van te geben. De uten g- XXXIX. Hebben vooꝛts belooft ende beloo ven mits deſen / dat wu deſe den dnn Compagnie teghens eenen pegelijck ſullen mainteneren ende defenderen inde gulden in vi vꝛnt te. vaert ende Trafficque / ende ten dien fijne de ſelve te hulpe kommen en 2 hondert met een ſomme van thien hondert dunſent guldens / te betalen in vijf Jaren / del cet heft Daer van de eerſte twee hondert dunſent guldens ſullen woꝛden ghefurneert / voorreLands, ſob haeſt den eerſten termijn bn de Participanten ſal weſen opgebracht: Wel⸗ voorde com Verſtaende dat wa mette helft vande vooꝛſz thien hondert dunſent guldens / lane. fullen ghenieten ende dꝛaghen winte ende riſico / ghelijck alle andere Partiti⸗ panten in deſe Compagnie ghenieten ende dꝛaghen ſullen. Door Belen XL. Ende ingevalle dooz een machtich ende ghedupꝛzich beleth inde Hoofs ache See. vaert ende Trafficque / de ſarcken in de limiten van deſe Compagnie schepenvan,, wierden ghebꝛacht tot een openbaer Ooꝛlogh / Soo ſullen wu de ſelve Com⸗ lachen. pagnie / foo veel's Landts ghelegenthendt ſulcks eenighſints ſoude toelaten / tot hare aſſiſtentie gheven ſeſthien Schepen van Ooꝛzloghe / het minſte groot hondert vijftich Laſten / met vier goede wel- bezenlde Jachten / het minſte groot
Weſt.-Indiſche Compagnie. l gvest veextich laſten / zijnde behooꝛlijck ghemonteert ende vooꝛſien van alles: | sock van Metalen ende ander Gheſchut / ende behooꝛlijcke quantitent van 0 Ammunitie / midtſgaders van dubbelt loopende ende ſtaende Wandt / Zexla⸗ gie / Touwen / Anckers ende andere toe - behooꝛten / ſulcks die op alſulcke Il groote expeditie behooꝛen verſien ende ghebꝛunckt te worden; Behoudens i dat die vooꝛts fullen woeden ghemant / ghevictuailleert ende onderhouden tot koſte bande Compagnie: ende dat de Compagnie ghehouden ſal zijn daer bn | te voughen ghelijcke ſeſthien Schepen van Gozloge / met vier Jachten / mede v⸗ mk | ghemonteert ende vooꝛſien als vooꝛen / om ghelijckelijck tot defenſie vande Soester . ö Trafficque ende alle exploicten van Ooꝛloge ghebꝛuyckt te werden: Midts 99 | dat alle de Schepen van Ooꝛloge / ende de Kospvaerdne-Schepen (die mede + Lachen. ſulcks ſullen woꝛden toe gheruſt ende ghemant als t behooꝛt) ſullen ſtaen on⸗ der een Admirael / bn ons daer over te ſtellen / naer vooꝛgaende Advijs vande vooꝛſʒ Senerale Vergaderinghe: Ende ſullen volghen onſe Commandemen⸗ ten / midtſgaders de Keſolutien bande Compagnie / om des noodt zijnde, ghe⸗ lijckelijck ten Oozloghe ghebꝛunckt te woꝛden: ſulcks nochtans dat de Koop: vaerders bunten noodt hare ladinghe niet en ſullen haſarderen.
XLI Ende inghevalle ſoude moghen ghebeuren / dat de Landen in hare wee Lana: Laſten merckelijck ſouden mogen woꝛden verlicht / ende dat deſe Compagnie aa in {ware laſten van Oozloge ſoude kommen te vervallen: Doo hebben wn be⸗ . looft ende beloo ven midts deſen / de vooꝛſz ſubſidie ſulcks te vermeerderen als ene. den Staet vande Landen ſal moghen lijden / ende die ſaecken vande Compa⸗ gnie ſullen kommen te verenſſchen. .
XLII. Hebben voorts gheoꝛdonneert / Dat inghevalle van Ooꝛloghe / alle pꝛinſen die op die Vnanden / ofte oock op die Zee · roovers binnen de vooꝛſz Limiten / bn de Compagnie / of bu den ghenen die den ſelven it hare aſſiſtentie ſullen woꝛden bn ghevoeght / ſoude moghen werden verovert: Oock de goe⸗ Oe deren / die unt kracht van onſe Placaten ſullen worden aenghehaelt / nac af ed. treckinghe van alle nootelijcke koſten / alg oock bande ſchade dien de Compa⸗ seeker gnie in t veroveren van elcke pꝛinſe ſoude moghen hebben gheleden: midtſ⸗ gaders de gherechtighent van Dijn Excell: als Admirael / in confoꝛmite van onſe Keſolutie / dienthalven op den eerſten Apꝛil ſeſthien· hondert ende twee
ghenomen: ende het thiende paert bande Officiers / Boots volck ende Sol⸗ daten / die de pꝛinſen ghedaen ſullen hebben / ſullen blijven ter diſpoſitie vande Bewint hebbers vande vooꝛſz Compagnie: Midts dat daer van ghehouden ſal woꝛden Neeckeninghe apart / ende verſchenden bande Reeckeninghe bande MNegotien ende Commercien: ende dat het pꝛovenu vande ſelve pꝛinſen ſal woꝛden gheemplopeert totte equippagie vande Schepen / ende betalinghe van het Dolck van Ooꝛloge / Foꝛtificatien / Beſettinghen ende dierghelijcke ſaken van Ooꝛloge ende defenſie te Water ende te Lande dependerende / ſonder dat⸗ men daer van ſal doen eenighe diſtributie / ten ware dat het felfde pꝛovenu foo Jk groot werde bevonden / datmen ſonder ſwackinghe vande ſelve defenſie / ende nae dat D'onkoften vande Ooꝛzloge ſoude zijn betaelt / eenighe merckelijcke parthije ſouden moghe unt deelen / de welcke gheſchieden fal apart ende ghe⸗ ſchenden Lande diſtributien vande Commercien. Ende ſal de verdenlinghe ghedaen woꝛden / een thiende deel voor de ghemeene fake vande Vereenighde Nederlanden / ende de reſte onder de Participanten van deſe Compagnie, elcke ponts ghelijcke / naer rate van fijn inghelent Capitael. XLIII Behoudelijck nochtans / dat alle de pꝛinſen ende goederen / unt sed krachte vande Placcaten aenghehaelt / inghebꝛaͤcht / ende te Rechte gheſtelt erg ſullen moeten woꝛden / ter Judicature vande Kaden ter Admiralitent vande e Quartieren Daer die inghebꝛacht ſullen zijn / om bn de ſelve kenniſſe ghenoe « vorden. men /
*
Octroye der men / ende gheſententieert te worden op de deuchdelijckhent ofte ondeuchde⸗ lijckhent vande ſelve pꝛinſen: Blijvende niet te min hanghende den Pꝛoceſſe d adminiſtratie vande inghebꝛachte Goederen bn de Compagnie / ende dat onz der behoozlijcken Inventaris / ende behoudens de Keviſie bande genen die by Sententie vande Admiralitept gegraveert ſoude mogen zijn / in confoꝛmitent Devende Vande Inſtructie aen die ande Admiralitent ghegheven: Welverſtaende / dat anderegheen de Vendu· meeſters ende andere Officiers bande Admiralitenten / gheen recht Pien, ſullen ghenieten ofte mogen pꝛetenderen Lande pꝛinſt en die bn deſe Compagnie ſullen woꝛden ghebeneficieert / ende Daer in fp niet en zijn gheemploneert. ret nd,. XLIV. De Bewint-hebbers van deſe Compagnie ſullen ſolemnelijck bez
Bewint.heb
ber. deen lo ven / ende ſweeren / dat fp hun in hare adminiſtratie wel ende ghetrouwe⸗ aachen ende lijck ſullen dꝛaghen / goede ende deuchdelijcke Keeckeninghe doen van hare alenpoine handelinghe: Dat ſu in alles ſullen bevozderen it meeſte proffijt vande Com⸗ houden. pag nie / ende der ſelver ſchade beſchutten / foo veel moghelijck ſal zijn: Dat ſn den meeſten vande Participanten / in op- bꝛenghen ende untdeplinghe vande Penninghen / niet meer voozdtel en ſullen Doen als den minſten: Dat (nin t innen ende ontfanghen vande untſtaende ſchulden / den eenen niet meer als den anderen ſullen verſchoonen: Dat fn vooꝛ haer enghen Keeckeninghe par⸗ titiperen / ende ghedunꝛende haer Bew int. hebberſchap ſullen blijven partici⸗ peren / alſulcke ſomme van Penninghen als bn deſen Octrope zijn gheoꝛdon⸗ neert: Midtſgaders dat ſy alle ende een peder vande poincten ende articulen in deſen vermelt / vooꝛ foo veel haer aengaet / ſullen nae Kommen ende onderhou⸗ den / Doen nae- Kommen ende onderhouden / naer haer unterſte vermoghen. XL. Alle welche Pꝛivilegien / Vꝛnheden ende Exemptien / midtſgaderg de aſſiſtentie hier vooꝛen verhaelt / in alle hare vooꝛſz poincten ende articulen / wn de vooꝛſz Compagnie met goede kenniſſe van ſaken hebben ghegunt / ver⸗ leent / belooft ende toe - geſent: Gunnen / verleenen ende toe ſeggen hen midts deſen: Beloovende henlunden de ſelve te doen / ende laten ghenieten ruſtelijck Belofien van Ellde vꝛedelijck: Oꝛdonneren oock dat de ſelve ſullen woꝛden onderhouden / vaactover— ende gheachtervolght bn alle Overigheden / Offitieren ende Onderſaten van * deſe Vereenighde Pederlanden / ſonder daer jeghens te doen / directelijck of ü indirectelijck / foo wennich binnen / als bunten de ſelve Vereenighde Peder⸗ landen / Op penne van daer over als Beletters van 't ghemeen wel- varen der ſelver Landen / ende Overtreders van onſe Oꝛdonnantie gheſtraft te woꝛden aen Lijf ende goedt. Beloovende daer· en boven / dat wy de Compagnie / in t inne- houden van deſen onſen Octrope / ſullen mainteneren ende ſtaende hou⸗ den / bn alle Tractaten ban Panſe / Alliancien ende Entre courſen met de naeghebunze Pꝛincen / Rijcken ende Landen / ſonder pet ghedaen ofte ghehandelt te woꝛden dat tot verminderinge van deſen ſoude mogen ſtrecken. Ontbieden daerom / ende bevelen wel expꝛeſſelijck alle Gouverneurs / Juſticieren Officie⸗ ren / Magiſtraten ende Inwoonders der vooꝛſz Vereenighde Nederlanden / dat ſn de Hoof Compagnie ende Bewint- hebbers van dien / ruſtelijck ende vꝛedelijck laten ghebꝛuncken het volkommen effect van deſen Octrope / Con⸗ ſent ende Pꝛivilegie: Ceſſerende alle contra dictien ende empeſchementen ter contrarien. Ende op dat niemandt hier van ignoꝛantie pꝛetendere / Soo heb⸗ ben wn belaſt / dat het ſommier inhouden van deſen Octrone bn publicatie ofte affixie van Billetten ſal woꝛden genotificeert / daer / ende foo het behoozen ſal: Want wn t ſelve ten dienſte banden Lande bevonden hebben te behoozen.
Ghege ven onder onſen grooten Zeghel, Paraphure ende de Signature van onfen Griffier, in's Graven-Haghes op den derden dagh der Maendt van Junio, in tt Iaer ſeltbien- honden een-en-tvvintich. Was Gheparapheert I. Magnus vt. Onder ſtondt: Ter Ordonnantie vande Hoogh-ghemelte Heeren Staten Generael. Onder. teeckent, C. Aerſſen. hebbende een uyt-hangende Zeghel van rooden Waſſche aen een coorde van
vvitte zijde. Het
Weft-Indifche Compagnie.
Het boorfs Octroy is opten vier. en twintighiten Martij ende to, Junij 1622. bn de Ho: ende Mo: Heeren Staten Generael gheam⸗ plieert / mette Sout. vaert op Weſt. Indien ende met eenighe andere poincten, ghelijck opten vooꝛſz thienden Junij Daer van een Placaet is ghe⸗ emaneert / ende opten derthienden Febꝛuarij 1623. cen Acte van amplia⸗ tie aen de Compagnie is ghegheven / ſoo als de ſelve hier nae volghen:
Extract uyt het Placaet van den thienden Iunij 1622.
E Staten Generael der Utreenighde Peder⸗ landen / Allen den ghenen die deſen ſullen ſien ofte hooꝛen le⸗ e ſen / Salunt: Alſoo wn naer rijpe deliberaeie van Kade / tot wel ſtandt deſer Pꝛovintien / ende wel varen vande goede , Ingheſetenen van dien / hebben doen bellunten een Compac gnie van Pegotie ende Trafficque / alhier in deſe Nederlan⸗
den / op de Weſt: Indien / Africa / ende andere plaetſen in onſen voozgaenden Placate vanden neghenden Junij / inden Jare ſeſthien - hondert een · en twin⸗ tich ghedeſigneert / met verboth / dat gheene Inghebooꝛnen ofte Ingheſetenen deſer Landen / binnen den tijdt van vier en twintich Jaren / naer den eerſten Julij doen eerſt kommende / en ſouden vermoghen te varen ofte Negotieren biken de ſelve Limiten / unt. gheſondert alleen die bn den Octrone aen de vooꝛſʒ Compagnie verleent zijn / toe ghelaten om Sout te moghen varen op Punto del Rey, op het Heglement bn ons daer op beraemt / ofte noch te maec⸗ ken: Ende dat wn de ſaecke naerder over gemerckt / vooꝛ der Landen dienſt / ende tot voꝛderinghe Lande vooꝛſz gheoctroneerde Compagnie / dienſtich ende noodich gebonden hebben / de vooꝛſz Sout· vaert op Punto del Rey, inde ſelve Compagnie mede te incoꝛpoꝛeren. S 00 IST : dat un / blijvende ons boog: gaende Placcaet banden neghenden Junij in fijn gheheel / mede gheinterdi⸗ ceert ende Verboden hebben / Interdiceren ende verbieden bn deſen / dat gheene Ingebooznen ofte Ingeſetenen deſer Landen / binnen den tijdt vande vooꝛſz vier en twintich Jaren / unt deſe Pederlanden / nochte de voozſʒ Ingebooznen ofte Ingeſetenen / oock unt eenighe andere Kijcken ofte Landen / directelijck ofte indirectelijck / en ſullen vermoghen te varen op de vooꝛſʒ Sout vaert van Punto del Rey, anders als unt den Name ende van weghen deſe Compagnie / willende ende oꝛdonnerende / dat alle andere Ingebooznen ende Ingeſetenen / die ter contrarie hen vervoꝛderen ſullen te doen / ofte bevonden ſullen konnen werden ghedaen te hebben / verbeuren ſullen Schip ende goederen / die date⸗ lijck aenghetaſt / ende ten behouve vande vooznoemde Compagnie / verbeurt ghehouden ſullen werden: Ende indien ſoodanighe Schepen ende goederen ſouden moghen werden daer naer verkocht / ofte in andere Landen ofte Ha⸗ benen ghebꝛacht / hebben wn gheoꝛdonneert ende gheſtatueert / Oꝛdonneren ende ſtatueren bn deſen / dat de Keeders ende Participanten van dien / in deſe Landen woonende / ofte hier gegoedt weſende / vooꝛ de waerde van dien ſullen weſen convenibel / ende gheexecuteert moghen werden. Aldus ghedaen ende gearreſteert ter Dergaderinge bande Weeren Staten Generael / in's GravenHaghe / deſen thienden Junij / in t Jaer ons Heeren dunſent ſes hondert twee ende twintich: Was gheparapheert N. vander Meer v Onder ſtont / Ter 8 vande Hoogh-gemelte Heeren Staten Generael. Gheteeckent
C. Aerſſen.
* * * 2 Acte
Sout - vaerta Privilegie.
Octroye der
Acte van Ampliatie van den derthienden Februarij | ſelthien hondert drie-en=twintich.
E Staten Generacl der Uereenighde Hederlan⸗ a PAN den / Allen den ghenen die deſe jeghenwooꝛdighe ſullen ſien 5 de) IX ofte hoozen leſen / Salunt: DOEN TE WETEN: Dat Nd 7 ＋ wn op den vier en- twintighſten Martij / Anno ſeſthien hon⸗ 2 . dert twee. en twintich vooꝛleden / in onſe Vergaderinge ghe⸗ Vin hooꝛt hebbende / t ghene van weghen de Heeren Staten van Hollandt ende Weſt-Vꝛiellandt / dooꝛ ſeeckere extraoꝛdinaris Ghedeputeer⸗ den vooꝛ-gedꝛagen is / dat omme te beter te voꝛderen de Weſt· Indiſche Com⸗ pagnie / de Sout· vaert op de Puncto del Rey, gheleghen binnen de Limiten van t Octron vande ſelve Compagnie / ende te vooꝛen Daer van gheexcipieert /
in t vooꝛnoemde Octron nootſaeckelijck diende ende mochte werden begre⸗ pen / ende alle andere Sout· vaerten / bunten de Limiten van t Octron ghele⸗
pe fiooſ. gen / vzn ende daer bunten ghelaten. Dat mede de Hooft participanten bande tentallen Woof Compagnie / moghen hebben de nominatie van tripel ghetal / daer unt ball. de Bewint- hebbers verkooꝛen ſullen moeten werden: midtſgaders oock dat de Steden / daer gheen Cameren en zijn / inlegghende unt heure Ghemeenten
op tenen Naem hondert dunſent gulden ofte meer / op nominatie als vooꝛen /
ten Bewint-hebber op elcke hondert dunſent gulden ſouden moghen ſtellen /
in ſulcke Camer / Daer fp goedt binden ſullen heure Penninghen te bꝛenghen. Verſoeckende dat wp het boorfz Octron bande vooꝛnoemde Weſt- Indiſche Compagnie mette vooꝛſʒ poincten wilden amplieren / op dat de Compagnie
mochte werden ghellooten / op t welcke bn ong dier tijdt wel ende rijpelijck ghedelibereert weſende: Wn verklaert ende gheconſenteert hebben / Dat de vooꝛnoemde Sout · vaert op de Puncto del Rey begrepen ſal werden / ghelijck
wnd ſelve Deden begrijpen in t vooꝛſz Octron vande Weſt. Indiſche Compa⸗
nie / op de oꝛdze ende interdictien Daer inne begrepen. Ende op de twee ande⸗
re poincten mede verklaert / dat in krachte van t derthiende Articule van het voornoemde Octron / dien van Hollandt ende Weſt- Vꝛieſlandt / ghelijck oock
alle andere Pꝛovintien / Dep ſtaet De nominatie Lande Bewint hebbers / in
vougen als vooꝛen / te laten doen / ten meeſten dienſte ende vooꝛderinge bande Compagnie / Midtſgaders oock gheaccoꝛdeert ende gheconſenteert hebben /
dat de Steden daer geen Cameren en zijn / inneleggende unt heure Ghemeen⸗
ten hondert Dupfent gulden ofte meer / op behoozlijcke nominatie vande Hooft⸗
Opelekehon- participanten / ende over elcke hondert dunſent gulden / ſullen moghen ſtellen edere een Bewint· hebber / in ſulcken Camer / daer (in goet vinden fullen heure Pen⸗ te dale d ingen te bꝛenghen. Van t welcke wn alſnu verſocht weſende bn de Bewint 9 allen in. hebbers vande Weſt-Indiſche Compagnie / behooꝛlijcke Bꝛieven te doen dez enen peſcheren / geparapheert / getenckent ende ghezegelt met onſen grooten zege⸗ le naer behooꝛen / hebben wy in achter volch van onſe Keſolutie / op den Looze noemden vier en twintighſten Martij ghenomen / deſe onſe Brieven van alle t gunt voorfz is Doen depeſcheren. Beloovende t ſelve goet / vaſt ende van Weerden te Gouden ende Doen houden / ende oꝛdonnerende eenen neghelijcken hem hier naer te reguleren. Aldus ghedaen in onſe Vergaderinghe / onder on⸗ fen grooten Seghele / Paraphure ende de Signature van onſen Griffier, in s Gꝛaven Haghe / den derthienden Febꝛuarij 1623. Was gheparapheert I. Magnus v pte plijcque ſtont / Ter Oꝛdonnantie vande Hoogh⸗ghemelte Heeren Staten Generael. Gheteeckent / C. Aerſſen. Hebbende een unt - han⸗ ghenden Zeghel in rooden Waſſche aen een witte zijde kooꝛde.
Accoordt
Weft-Indifche Compagnie.
Accoordt tuſſchen de Bewint-hebberen ende Hooft: participanten vande Weft-Indifche Compagnie, met approbatie vande Hoogh: ende Mogh: Heeren Staten Generael ghemaeckt.
Staten Generael der Uereenighde Hederlan⸗ N den / Allen den ghenen die deſen jeghenwooꝛdighe fullen ghe⸗ F toont werden Salunt: DOEN TE WETEN: Alſoo op het vertooch den ons ghedaen / bn eenighe Ghedeputeer⸗
den vande Hooft participanten vande Gheoctropeerde Weſt⸗ Indiſche Compagnie ter Camere van Amſterdam / dat de ſelve tot verſchendene renſen hen vervoucht hebben ghehadt foo in het Colle⸗ gie vande Bewint - hebberen / als oock meer malen met hare Ghecommitteer⸗
NDS 2
7
den ghebeſoigneert / ten epnde in tijdts goede oꝛdꝛe ende reglement ſoude mo⸗
ghen werden ghenomen ende gheftabilieert/ tot contentement vande goede Participanten / op dat de ſaecken te beter ende met meerder vuchts op het ſpoedichſte in het werck gheſtelt / ende dien volghende in trenn ghebꝛocht ſou⸗ de moghen werden / verſouckende onſe appꝛobatie / het zn bn forme van ame pliatie van het Octron / ofte anderſints bn raminghe van oꝛdꝛe vande vooꝛſz particuliere Camer tot Amſterdamme ofte foo Wp te rade ſouden vinden / over eenighe poincten aen ons tot dien epnde ghepꝛeſenteert / Ende wn alvooꝛens daer op te reſolveren / goet hebben ghevonden Copnen daer van over te ſen⸗ den / aen de reſpective Cameren bande Weſt- Indiſche Compagnie / om de ſel⸗ ve rijpelijck te examineren / mette Hooft participanten communiteren / ende hare Ghedeputeerden / midtſgaders eenighe Shedeputeerden vande Hooft⸗ participanten bn ons te ſenden / volkomentlijck ghelaſt ende gheauthoꝛiſeert / om daer over / ende wat noch vooꝛts tot bevoꝛderinghe van foo een noodighe faeche ſoude moghen dienen / in onderlinghe conferentie te komen / ende foo doenelijck / finalijcken t accoꝛderen / op onſe appꝛobatie / Ende dat die Ghede⸗ puteerden vande reſpective Cameren / Directeurs / ende Hooft· participanten in competenten ghetale Daer op alhier zijn ghekomen / ende volgens ten over⸗ ſtaen / inductien ende tuſſchen ſpꝛeecken van onſe Ghecommitteerden / nae berfchendene ghehoudene conferentien / communicatten/ ende deliberatien / epntelijck als Bewint-hebbers / Directeurs / ende ooft. participanten / ſon⸗ der pꝛejuditie vande Pꝛovincien ende reſpective Steden / tot voꝛderinghe van de Weſt· Indiſche ſaecke / verdꝛaghen ende onderlinghe gheaccoꝛdeert hebben deſe navolghende Articulen.
eenighe inter
tatie van het Octron ofte dependentien van dien ſullen werden Vere auen, op
32 EN eerften: Dat gheene veranderinghe / extentien / nochte interpꝛe⸗ niemand:
ſocht / bn de Bewint-hebberen noch bn de Hooft-participanten ofte moree. pemandt anders / dan nae vooꝛgaende convocatie / communicatien ende gps Poecken on
der weren van
pꝛobatie / van het meerendeel der Bewint-hebberenende Hooft-participan- de aevin
ten / die inde vergaderinghe ſullen pꝛeſent zijn. 5 1 Ten tweeden: Dat in alle Vergaderinghen daer Bewint⸗hebberen ende en,
Hooft · participanten t ſamen / ofte Daer de Hooft· participanten alleen / ende aue aomins- |
apart ſonder De Bewint hebberen ſullen beſoigneren / alle nominatien / depu⸗ aer tatien / ende electien met eenen name t ſeffens ſullen gheſchieden / met belloo⸗ doer. ten bꝛiefkens den pꝛeſiderenden in handen te gheven / ofte op andere ſecrete manieren, a |
. * * * 3 Ten
—
— —— —
—
— f
Octroye der decken, Ten derden: Dat de Compagnie gheene Penninghen op intereſſe oft Dez
Sadr bag poſito fal moghen lichten / dan met advijs ende conſent van t meerendeel der verdeel vande Be wint- hebberen ende Hooft participanten / Doch ſullen de reſpective Car Hoof bad meren in vooꝛ- vallende noot / Voor een renſe alleen moghen lichten / elck een
cipanten, d
de eau twintichſte deel van het inghelende Capitael in Bare Camer / ſonder dat by de beladene ſelve Cameren enen í . ae ghedaen / Loor ende aleer D'eerfte deel ve mogen ghelichte Penninghen ſullen zijn af. gheloſt. 5 — — 3 Ten We Dat alle Neeckeninghen by het xv. Articule van t Octrop ghementioneert / ſullen ghedaen werden nae ſtijle van negotie / aen de Ghe⸗ tommitteerde bn de Hooft· participanten te nomineren / ende onder eede tad⸗ ende mitteren / binnen den tijdt in 't vooꝛſz xv. Articule begrepen / welche Ghecom⸗ Ghecommie. mitteerde Daer af alleene in t gros aen de andere Hooft · participanten rappoꝛt Boe fade ſullen doen / Doch ſullen de ſelve Ghetommitteerden bn eede verbonden zijn / raten. niet t'ontdecken / maer ee ſecreet — iere . — waat — 12 creet moeten houden: Sullen mede het verboth bn het xxxj. Artijckel van het Octroꝝ / noopende het koopen ende het verkoopen / den Bewint-hebberen ghedaen / onderwoꝛpen zijn / gheduerende den tijdt van twee Jaren. reden Ten vijfden: Dat de ſelve Ohecommitteerden fullen hebben ende exerceren deen van weghen de Hooft. participanten / het recht den Agenten Artijckel xxvij. wide. ghegheven ende vergunt: Ende vooꝛts de Boecken / Factupꝛen / ende andere documenten / tot dien ennde tot harer beliefte te moghen nae · ſien / ende de Roopmanſchappen ende Brieven die de Commercie aengaen / viſiteren. beende. Ten ſeſten: Dat de eerſte twee vacerende plaetſen der Bewint-hebberen plaancor tot Amſtelredam / als mede De twee eerſte van Teelandt / ende d'eerſte inde erde ends, Camer zap Maſe / ſullen . e gtefuppleert en bei ed Boote pale. bn de Dooft-partictpanten vande reſpettive Cameren / abſolunt bp pluralitent pan zer van ſtemmen / ſtaende onder den ſelven eedt / hebbende adminiſtratie als de 2 25 bi andere 3 e ſullen see zijn — N e ven de icon. ten te communiceren het ghene haer aengaet / haer recht in de ſelve Vergade⸗ mehr ringhe van Bewint-hebberen te bewaren / naer gheleghenthent van ſaken / de ſelve te convoceren / ende ſpecialick aen de vooꝛſʒ Hooft· participanten ver⸗ bonden ende revocabel zijn / blijvende ſucceſſivelijck de reſterende Bewint⸗ hebberen vande reſpective Cameren eligibel volghende het Octron / ofte ſoo als inde reſpective Pꝛovincien alberents is gheoꝛdonneert / ofte noch gheoz⸗ ru donneert ſoude 1 — 2 Ende en bn — twee W 1 Hoof bau. ticipanten van elcke reſpective Cameren van Amſterdam ende Teelandt / ende dete caaer bie unt de Camer vande Mafe ghecommitteert ſullen werden / boven die (nde dle ph vobꝛighe Articulen vermelt zijn / om ondertuſſchen t vooꝛſz recht bande ſelve vacanezijn. te be waren / tot dat een ofte twee plaetſen ſullen vacant zijn.
Ten ſevenſten: Soo wanneer de Peghenthiene ſullen komen te vergade⸗ wegen ken / ſullen de Hooft-participanten vande Camer van Amſterdam / eene unt ee vande 85 vooef: i derd Dee of R emg an dh neletemo- eligeren / om te weſen eene vande ac ewint hebberen nde fe rgade⸗ deln kringhe / van weghens de Camer van Amſterdam te compareren / ghelijck weed. MEDE die Hooft. participanten van Zeelandt unt de vooꝛſz twee Bewint heb⸗ ben, merch Beven of pꝛoviſionele Ghecommitteerden bn hun abf olutelijcken gheſtelt / ſul⸗ Geerd len moghen kieſen eene / om te weſen eene vande vier Bewint hebberen van gheen femme weghens haer Camer inde Vergaderinghe vande Neghenthiene te compare⸗ beiden ren. Ende fullen Daer beneffens de voorfs Vooft-participanten/ foo bande
Camer van Amſterdam als van Zeelandt/ noch moghen eligeren elex eene unt de be eedichde Ghecommitteerde / Artijckel vier ende Lijf vermelt / om die vooꝛſz Ghedeputeerden elex in den ſijnen traſſiſteren inde vooꝛſʒ Vergade⸗
5 ringhe
Weft-Indifche Compagnie,
ringhe bande Neghenthiene / ſonder dat nochtans de ſelve gheafrocteerden
ſtemme apart ſullen gebben: Ende ten ennde d andere Cameren mede kenniſſe Amfierdatnds van ſaecken opte ſelve Vergaderinghe verhandelt moghen hebben / ſal die Zie ter gheaſſocieerde vande Camer van Amſterdam / den Hooft-participanten van arg —
bet Nooꝛder. quartier ende van Stadt ende Landen: Ende die gheaſſocieer⸗ ak de vande Camer van Seelandt / die bande Maſe adviſeren van het ghebe⸗ ab an. ee inde vooꝛſz Vergaderinghe / vooz foo vele het ſelve communmicabel gp ſal zijn.
Ten achtſten: Dat naer deſen niemandt tot Bewint-hebber ſal moghen tied rs gheeligeert werden / die in dienſt vande Compagnie van Ooſt- Indien is: ful- vrt len oock Vader ende Soon / item Bꝛoeders van Geelen ende halven bedden, gheen Bewint-hebberen in eene Camer te ghelijcke moghen weſen: Endt ſullen de Bewint hebberen gheen pꝛoviſie ghenieten / ten zy dat ſu ten dienſte vande Compagnie behaoꝛelijck vaceren.
Ten neghenden: Alſoo het noodich is om een neder te voldoen / dat den tijdt om in deſe Compagnie te teeckenen en te herideren noch ghepꝛolongeert werde / tot contentement foo vande Ingeſetenen als Vntlantſche / dat daerom voo d Ingeſetenen tot ultima Auguſti / ende vooꝛ d Vntlandiſche tot ultima niee ve deOctobꝛis toekom mende / bende Stylo novo incluns / de vooꝛſz intenckeninghe ae ce ghepꝛolongtert / ende bekent ghemaeckt worde Deur affixie van Billetten / ve ſonder dat naer dien dach yemandts anders ſal moghen inghenomen ofte in⸗ gelaten woꝛden / maer dat een neder Camer gehouden ſal zijn den eerſten dach naer ultimo Octobꝛis fijne Capitalen te llunten / ende acht daghen daer naer deen coppen aen malkanderen overſennden: wel verſtaende dat de aenghevangene ae er
hebben ghe=
eduipagie / baren vooꝛt ganck ſal hebben tot dienſte vande Compagme / ende ee dat de ghene Die hare Penninghen voo? andere hebben ghefurneert / ende noch ane n Daer van intereſſe ſullen ghenieten tot diſeretie vande Ier e hent tene. thiene, N Ten thienden: Ende aengaende de generale rekeninghe / Artijckel xvj. ende het veranderen van het derdendeel der Bewint hebberen Artijckel xüiij. in t Octron ghementioneert / om eene goede oꝛdꝛe ende generalen voet in alle Cameren daer in te houden / is noodich ghevonden dat de ſelve generale veecz aa keninghe gheſchiede (fes Jaren nae date van het gheven van het Octrox / be⸗ auen be ginnende denderden Junij 1621. Stylo novo) naer couſtume van Roopman⸗ Shegheven ſchap in het openbaer / mede ten overſtaen vande vooꝛſʒ Ghecommitteerde bande Hooft participanten vande reſpective Cameren / ende ſoo vooꝛts ſuc⸗ ceſſiwelijck / elcke ſes Jaren te Doen diergelijcke generale reeckeninghe: Doch ſal bn de Pergaderinghe vande Neghenthiene / op het vervolgh vande reec⸗ keninghen naerder oꝛdꝛe beraemt werden / ten ennde d'afgaende Bewint- veranderen hebberen / met gheſupverde reeckeninghe / iſt doenelijck / moghen ſchenden: aber Ende ſal de veranderinghe van het derdendeel der Bewint- hebberen / eerſt dende gheſchieden fes Jaren nae den derden Junij deſes Jaers 1623. ende foo voozts w de. ſucceſſivelijck elcke twee Jaren conform het Octron. 1 Ten elſſten: Dat niemandt het Hooft · participants. recht ſal moghen ghe⸗ Niemand: nieten / dan die Vanden beginne heeft ingheleght / oft anderſints twee Jaren te opte Botcken bekent is vooꝛ fijn enghen rekeninghe in deſe Compagnie te . ee herideren / foo Beel ten Bewint - hebber inde reſpective Cameren ghehouden inde comis te doen / volghens den Octron / behalven dat Kinderen / ende alle andere Leste Erfghenamen / die op eenen name de reſpective volle ſommen vooꝛ hun engen auen. Erven / datelijck nae de erſfeniſſe ghequalificeert ſullen zijn. Ende ten twaelfſten: Indien eenige ſaecken vooꝛ· vallen daer unt pꝛoceſſen ſouden moghen verrijſen / tot ondienſte vande Compagnie / ſullen de Bewint⸗ hebberen
Gheen Proceſſen te ghedoghen dan met conſent vande Hooftparticipanten,
Octroye der Weft-Indifche Compagnie.
hebberen in alle manieren arbenden / de ſelve in t minnelijck neer te le
(foo doenelijck) indien niet / de ſaecken communiceren — de e panten / om met ghemeen advijs Daer in ghedaen te woꝛden (os als tot meeſten vienſt bande Compagnie bevonden ſal woꝛden te behoozen.
SO O IST, dat woe vooꝛſz Articulen gheexamineert ende overwoghen hebbende / ende tot deenighent ende goede coꝛreſpondentie tuſſchen de Be⸗ wint-hebberen ende Hooft participanten / midtſgaders tot bevoꝛderinghe van de Weſt· Indiſche Compagnie gheneghen weſende / hebben met advijs van den Heere Pꝛince van Oꝛagnien / goet ghevonden de ſelve t aggreeren / ende t appꝛoberen / aggreeren ende appꝛoberen midts deſen / verſtaende dat de ſelve bn de Bewint hebberen / Participanten / ende neder een Daer aen gheleghen zijnde / nevens d Articulen van het Octron / puntuelijck ſullen werden naer⸗ ghekomen ende achtervolght / ghelijck of fp den Octron waren gheinſereert: Alſoo wp bevinden het ſelve tot dienſte vande Weſt-Indiſche Compagnie alfoo te behoozen. Shegheven onder onſen grooten Zeghel / Paraphure / ende de Signature van onſen Griffier / in s Gꝛaven Haghe den een en twin⸗ tighſten Junij ſeſthien hondert dꝛie en twintich. Was gheparapheert N. van Boucłhorſt v Onder ſtont / Ter Oꝛdonnantie vande Hoogh-gemelte Heeren Staten Generael. Gheteeckent C. Aerſſen. Hebbende een unt-hanghenden Zeghel in rooden Waſſche / aen een Witte zijde kooꝛde.
Mamen
amen vande Heeren Bewint hebberen die de Compagnie van den begin tot het eynde van den Jaere 1636. hebben ghedient.
In de Camer tot Amſterdam, De Heeren, NS Acob Gerritſa. Hoing, Burgemeefter. Jonas Witſz., Burgemeeſter.
A: 8 Jan Gijfbertfz de Vries, Schepen. Jacob Pieterſa. Hoogh. Camer. Albert Coenraets Burgh, Schepen.
Adriaen Krom-hout. Reynier Reael, Cornelis Bicker. oris Adriaenſz. Hendrick Hamel. Pieter Beltens. Elias Pels. Guilliam Bartilotti. Samuel Godijn. Hendrick Broen. Gommer Spranger. Samuel Blommaert. Hans vander Merckt. Rombout Jacobfz. Eduard Becker. Guilliam van Everwijn, wegben Gelderlande. Matheus Joyen, weghen Haerlem. Willem van Moerberghen, S chepen. \
2
oannes de Lact. 1 Vegben Leyden. ohan Uyttewacl. be, Olivier Uytren 1. 5 VV eghen de Provintie van Dytrecht.
I. Johan van Hemart, weghen Deventer. F 8 Hooft-Participant Bewint-hebber. Simon vander Does, Schepen.
Marcus van Valckenburgh.
Carel Looten, Hooft-Participant Bewint-hebber.
Michiel Pauw Heere van Achthienhoven.
K* ** Jaques
Jaques de la Mijne. Jehan Gras. Abraham Oyens. _ Warner Ernft van Baſſen, Schepen, Pieter Evertz Hulft. VVillem Bruyn. 5 Dirck Cornelifz. van Swanenburgh, weghen Vytrecht, ohan van Harinck-houck. Nicolaes van Sitterich. Mathias van Ceulen, Hooft-Participant Bewint-hebber. Touſſain Blanche. Abraham Spiers. Jaques Beurſe. Marcus de Vogelaer. Daniel van Lieberghen. Jacob Reepe- maker. Jehan Raye, Hoof?-Participant Bewint-hebber. T Gijfbert van Hemart, weghen Deventer. Pieter ſanſa. Blaeuwen-haen, wegben Deventer. Matheus de Pauw, weghen Uytrecht. Pieter Varleth, weghen Vyrrecht. Cornelis van VVyckerſſoot, weghen Vytrecht. Dirck van Helfdingh, weghen Dytrecht. Jacob de Key, megben Haerlem. M Jacob van Broeckhoven, weghen Leyden. M'Jehan Panhuyfen, weghen Leyden. Johan VVentolt Bartels, weghen Gelderlandt. Eduard Man. Ferdinando Schuylenburgh. Frederick de Vries. Johan Bartringh. ohan van Ghecel. Abraham de Viſſcher.
Weghen de Camer van Zeelandt, De Heeren, n f Oos vander Hooghen, Burgemeeſter. M'Symon Schotte. VVeghen Middelburg. Rogier Cobbert, weghen Vliffiaghen
Antonio Godijn. Pieter Beurdt. 5 VVeghen Middelburg. Adriaen de Ketelaer, weghen Vliſſinghen.
Abraham Droogh-broode, weghen Middelburgh. Adriaen
Adriaen Velters, wegben Ter-Veere,
Pieter Muenix. 9
Ealeyh ten Haeff 1 Vegben Middelburgh.
VVillem Snellen, weghen Vliſingben.
Jeremias V Vaelens, Megben Thoolen.
Pieter Boudaen Courten, weghen Middelburg,
M Job Porrenaer, weghen Vliffinghen.
Pieter van Eſſen. an Velinx.
Chriſtoffel Barents, weghen Ter-Veere,
M' Symon van Beaumont.
Jean vander Poorten.
VVoulter Teunemans.
Jan de Moor.
Abraham van Pere.
Bouwen Melffen Schot.
Jehan vander Merckt.
Cornelis Coornne.
Cornelis Claefz. Elfsdijck.
Pieter vande Velde.
Jehan Gijſſelingh.
Abraham Biſſchop.
Pieter Jooften Duyvelacr.
Steven Becker.
Pieter Alleman.
Abraham Schootetis
Nicolaes Velinx.
Cornelis Lampſens.
Hendrick Liens. |
Pauwels Janfz. Serooskercke.
Jan Louijs.
Nicolaes Swancke.
David Tactſe.
5 Hooft-Participant Bewint. heb leren weghen Middelburgh,
Weghen de Camer op de Maſe, De Heeren,
Ornelis van Terenſteyn.
M Jacob de VVitte.
Michiel Pompé. Cornelis Nicolay. Tot Dordrecht. VVijnandt Jan{z. Rutgers. Dirck vander Haeghe. Johan vander Maſt.
KEEN Arendt
Arendt Martenfz. AL Roeloff Francken. | Tot Dordrecht. Cornelis van Beveren. J
De Heeren; Philips Doublet. ) Hendrick van Milligem. | Jacob Hoghenhoeck. Geerard van Fockenftaert. | Pieter Antheunifz. vanden Heuvel. Adriaen vander Goes. 7 Toe Delft. Adriaen P ierterſſons. | M'Tohan de Voocht. M: Willem Schade. | Arendt Jacobſa. vander Graeff
De Heeren, Cornelis Claefz. van Driel. \ Jacob Velthuyſen. | Dirck Pieterſz. van Veen. Henrick Nobel. ö Johan Robberts. 5 Hendrick van Eck. 6 Thomas Varver. Adriaen vander Duſſe. Sarich Hairwijck. 3
Tot Rotterdam.
Weghen de Camer in t Noorder- Quartier, De Heeren, Floris van Teylinghen, Burgemeeſter. ) Gerrit Janfz. vander Nieuwburgh, Burgemteſter. p VVeghen Alcmaer. Pieter Willemſz. Keſſel. 8 Í Olfert Barentfz. , Burgemeeſter. I Johan van Foreeſt. proben Ho Claes Willemfz. Crap, Burgemexſter. eve Frederick Broecker. 28 S Trompet, Burgemeeſter. Cornelis Pieterſa. Lantman, Burgemeeſter. Jacob Menten. „ VVeghen Enchuyſen. Pieter Hardebol. ö Boudewijn Heynfz., Burgemeeſter. Jacob Pieter Mieuſes. * Sin anal Claes Symonfz. Dolphijn, veghen Monnickendam. V Villem Dirck{z. Everhart, tan pyagben Medendlick
Pieter Nanninghs, Burgemeeſter. Marten
Marten Boudewijnfz. , Burgemeester van Edam. Cornelis Mathijſa. Schaghen, Burgemeefter van Medenblich, Claes Jacobfz. Roch, van Hoorn. | Jan Janfz. Sus, van Hoorn. Meyndert Thomafz. , van Euchuyſen. Adriaen Cornelifz Schaghen, van Alemaer. | 1 Jacob Volckertſa., van Euchuyfen. Cornelis Sweerflz. , van Enchuyſen. | Pieter Huygh, van Enchuyſen. N | Pieter Claeſz. Teenghs, van Edam. | Jan van Neck, Burgemeefter tot Hoorn. j | Symon Maertfz. Lievens, Burgemeester tot Medenblich. | Dirck Codde vander Burgh, rot Euchuyſen. Pieter Pauw, van Alcmaer. Pieter Dirckſz. Ben, Burgemeester tot Hoorn. D'Johan Gerritſa. Juel, van Hoorn. M' Allert de Groot, van Hoorn. M Pauwels Swanenburgh, van Alcmaer. Claes Adriaenfz. Clock, van Hoorn. Pieter Claeſa. Boſch- ſchieter, Burgemeefter van Edam. Dirck VVillemſz. Everhart, van Medenblick. Sasker Cornelifz. Schaghen, van Medenblick,
acob Schaghen Hooghlandt. Dirck Jacobfz. Haghen, van Mounickendam.
Weghen de Camer van Stadt en Landen; De Heeren,
Ochim Altingh, Burgemeester. Johan Seckinghe. Onno Tamminga. I Remt Rengers. T Edzard Jacob Clandt. I Diderich Scharff. Bartolt VVicheringhe, Raedtsheer. I. Chriſtoffer van Euſſum. Hillebrandt Gruys, Raedtsheer. Albert VVifrinck, Raedtsheer. Jooft van Cleve, Ruedtsheer. Nicolaus Mulerius, Profeſſor. Heer VVillem van Vyrſſen. Heer Baerent Janſa. Hendrick Schonenburgh, Raedtsheer. Hugo van Nyeveen, Burgemeeſter.
= 3 8 F Albert
I. Albert Conders.
Pieter Iſebrandts, Raedesheer. I Sygert Syghers.
Hendrick van Royen.
1 Rempt Jenſema.
Johan Horenken.
Barent Conders.
Heer Folckert Folckert{z. Bernhard Julfingh, Burgemeester. Lambert van Starkenborgh. Heer Tobias Iddekingha. Pieter Eyſſinghe, Burgemeester. Edzard Rengers, Racdtsheer.
* Evert Leeuwe.
Byvoeghlel aen het tweede Boeck,
ne N het jaer Bijf-en-ttwintich hebben verſuymt te verhalen de venfe van het Jacht de Windt-hondt: vertrock unt Texel den veerthienden Julij. Den 25 leſten ſaghen het hooghe landt van Galicia bn Ooſten de Caep Ortegal: bnde welck den eerſten Auguſti quamen; wierden een Car veel ghewaer / daer met de Schunt aen voeren; it volck was ghevlucht / fijn ladinghe Hout; foo dat daer hun gadinghe unt namen / ende ſtakent vooꝛts in bꝛandt. Den ſeſten zenlden tot Hoop Port à Port, Daer elf Schepen op de Heede ſaghen legghen / van welcke twee op haer unt quamen / dan keerden ſtracx weder. Hielden hier op ende neder tot den twintighſten; Doen quam by haer t Jachtjen de Schildt. padde, ende 8 anderendaeghs quamen bp den Ammirael Hendrick ſaoer. cobfz. Kat. ielden al tuſſchen acht en · dertich / neghen · en dertich ende veer⸗ tich graden. Den ſevenden October 8 morgens quamen by twee Spaenſche Schepen / van welcke een aen booꝛdt lenden ende veroverden / hadt wel hon⸗ dert ende veertich man op / ende Daer onder wel thien groote Cavalliers; de vnandt verloos ſeven man / ende de onſe hadden maer Den ghequetſte: quam van de Bahia de todos los Santos. Den ſeſthienden ſonden t volck met het Jachtjen de Schildt. pad aen landt: ende bꝛochten tghenomen Schip den e November in Faelmouth. Het andere wierdt mede bn den Ammirael ghenomen.
Byvoeghlel aen het leſte Boeck,
AN xo EN ſeventhienden Januarij 1626. is unt Texel t zenl ghegaen Cornelis 1626. 1 Corneliſa. Jol met het Jacht den Otter, groot tneghentich laſten / met eee ſeſthien gotelingen ende acht. en tſeſtich man. Den tweeden Februarij ſaghen 't Eplandt Palma, ende den neghende de Cabo Verdfe Enlanden / ende quamen den elfden onder S* Vincent te reede / ende vonden Daer t Bruynvisken met noch een Zeeuws Jacht onder haer Vlagghe behoozende. Den veer⸗ thienden quam de Maeght van Enchuyſen Daer mede op de Heede. Kreghen Daer ſeer luttel ververſinghe / ende konden gheen Bocken vanghen. Den ſeventhienden ginghen weder t zenl / ende om den hoeck zijnde / ſtelden haer kours Zupdt-Ooft ten Zunden aen, Den negenthienden ſagen Ila del Fogo. Den
| By-voegh(el. |
Den vijfden Martij hadden de hooghde van een graedt ende dertich minuten / en ö ende liepen Weſt-waert over. Den neghenden waren Booz de Linie. Den ÀN 8 0
|
neghenthienden ſaghen de Cabo 8. Auguſtin, ende hielden raedt met de andere . | Jachten hoe het beft ſouden aen legghen: den twintighſten verfpraken de í Zee. Ridder. Wielden hier af ende aen, Den ſes en twintighſten verſpꝛaken
de Windt. hondt. Den ſeven en twintighſten ſaghen twee vꝛemde Tenlen / fl van welcke het eene haer ontſnapte ende binnen Pernambuco gheraeckte: 1 kreghen een Swarte aen booꝛdt / die haer ſende datter ſes en twintich Sche⸗ 6 pen in die Haven laghen / waer onder de grootſte thien of twaelf ſtucken op ö hadden: s avondts inde eerſte wacht kreghen t ander Zenl onder ſcheut: het jaeghden op de wal ende de onſe ſetten de Boot unt ende Voeren daer nat toe: bonden het gheladen met twee hondert ende tnegentich kiſten Suncker was f een Spieghel - Schip / ende quam van S* Alexio naer Pernambuc om noch g hondert kiſten in te nemen; alſoo het niet konden af krijghen ſtakender den bꝛandt in. Den neghen en- twintighſten kreghen weder jacht op een Flunt
met ſtuck . goederen gheladen / ghemonteert met acht ſtucken: deſe liep teghen
de wal ende ſchoot om hulpe / ende Daer quamen veel Poꝛtugeſen aen booꝛt /
foo dat onmoghelijck was met de Boot Daer aen te kommen; deſweghen den Otter en de Maeght van Enchuyſen het ſetten op acht vadem waters bp de Flunt / ende laghen foo dicht aen de wal / dat over de Flunt aen landt ſchieten konden / ide bocht van de Cabo St Auguſtin aen de Tundt. ʒijde / ende de groote maſt van de Flunt ſtiet van boven neder / ende t Schip berſte / ende raeckte vol waters / foo dat het verlieten / ende wenden weder naer Tee toe.
Den leſten quamen by de andere Jachten; de Windt. hondt hadt een Scheep⸗
ken ghenomen met Wijn / de welcke hn daer unt hadt ghehaelt ende t Schip verbꝛandt. Wouden hier noch ontrent Pernambuc. Jemen een AngolasVaerder met fes hondert Swarten / die plunderen ende weder laten varen.
De Windt-honde nam mede een Schip met Swarten / d welck mede lieten baren, Den achtſten quamen bn de Maeght van Enchuyſen, die ten Scheep⸗ Apr ken ghenomen hadde / kommende vande Bahia, ende gheladen met hondert en tfeftich kiſten Duncker ende eenighe Tabac. Was met noch dim andere uptghelopen die van hem verdwaelt waren; de Maeght van Enchuyſen liep daer
mede naer Ifla Fernando Noronha om die te loſſen. Den elfden quam de Steur
bn haer: ende de Bruyn-vifch nam een Scheepken met hondert en tſeventich pijpen Wijn van Madera, namen ſoo veel Wijn over als berghen konden /
ende lieten t Scheepken varen. Hielden hier noch al af ende aen. Den vier.
en twintighſten Aprilis hadden weder Jacht opeen Portugees Schip / ende namen het s avondts / quam unt de Bahia, ende was gheladen met vier hon⸗
dert ende veertich kiſten Duncker ende eenighe Tabac. Den vijf- en- twin⸗ tighſten namen noch een Schip met dꝛn hondert kiſten Suncker ende hon⸗
dert kiſten Tabac / mede unt de Bahia ghekommen: de ghevanghens wierden
aen S' Alexio aen-gefet. Den ſeven en twintighſten liepen met de veroverde Schepen naer Illa Fernando: d welck den eerſten May ſaghen: dan t ſelve mayus. niet konnende bekommen / verzenlden naer de Caribiſe Enlanden / de welcke
den achthienden ſaghen / ende quamen 's anderendaeghs aen Granada; von⸗
den daer de Maeght van Enchuyſen, die fijn Supckeren hadt in ghenomen /
ende de Poꝛtugeſen laten varen. Den eerſten Junij ſchenden den Otter ende Junius. de Maeght van Enchuyſen met de twee veroverde Schepen van daer: ende
den ſevenden Julij ſaghen Corro ende Flores, ende quamen ſonder ongheval Jule weder in Texel den f: even en twintighſten der ſelver maendt.
WAER
WAERSCHOVWINGHE. a VER Loo de Journalen foo veel zijn / ende mijn tijdt / we⸗
ee then menichkuldighe andere occupatien / foo koꝛt ghe⸗
A pallen / loo en hebbe niet alles in dele volgende hiſtozie konnen in voeghenz oock ſomtijdts by eenighe ghebꝛeken / die in verlcheyden lchꝛikten voor quamen / niet konnen alles (oo exactelijck aen-teeckenen als wel ghewenſt-hadde / ende de Leler veel licht ſal verwachten. Inlonderheyt foudt konnen ghebeuren / dat pemandt / die in dele Jaeren / ten dienſte van de Compagnie lich heeft laten ghebꝛuycken / en pets LOO, de lelve verricht / over ghellaghen mochte weten / ofte lijn ver⸗ richtinghe niet loo volkomentlijck verhaelt. Doo pemandt lulcr mochte vooꝛ- kommen / de lulcke lal ghelieven te ghelo⸗ ven dat lulcx niet en is ghelchiet vooꝛdachtelijck / ofte om Lijn kloeckheyt ende vꝛoomigheyt te verminderen / maer by ghe⸗ bꝛeck van aenwijſinge. Ende derhalven werden alle die pets lulcx ſoude moghen in het Zefen van defe Hiſtoꝛie ghewaer Worden / ghebeden dat het lelve my willen aen wijſen / ende hare memoꝛien ofte Journalen laten toe-kommen / op dat het felve in toekommende mach ghedencken / ende t lijnder tijdt ende plaetle in · voegen / waer aen my ende t Ghemeyn groo⸗ ten dienſt lal gheſchieden / ende dele Hiſtoꝛie ten laeſten tot haer volkomentheyt werden ghebꝛacht. Ondertullchen kon⸗ nen den Zefer verlekeren / dat alles t ghene hebben aen⸗ghe⸗ roert / ghenomen hebben uyt de aenteeckeninge vande ghene die lelve eenich ghebiedt ofte bedrijf hebben ghehadt inde Uer⸗ richtinghen te water ende te lande. Eyndelijck / alſoo Deen meer als d' ander neerſtich is gheweeſt in het aenteeckenen vande gheleghentheyt ende hooghden van plactfen / hebben wy die alle loecken by tebꝛenghen / op dat daer uyt eyndelijck een volkommen Belchzijvinghe mach ghetrocken woꝛden⸗ {oo yemandt eenighe milſlach weet aen te wijſen / ofte cenighe voꝛdere openinghe te geven / die lal my altijdts bereydt vinden om t ſelve met behooꝛlijcke aenmeldinghe van lijn naem te ghedencken.
VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Weſt. Indiſche Compagnie.
Koet Begrijp van’ teerſte Boeck,
CED Nleydinghe tot dit Hiſtoriſch Verhael, ende des Au0 ED. theurs voornemen. Den Raedt ende Beſluyt genomen over t exploit op de ‘Bahia de todos los Santos. De gheeg legentheyt vande Vlote daer toe gereet gemaeckt. Den — tocht van Philips van Zuylen met een Schip en twee Jachten naer de Cuſte van Africa: de Jachten nemen cen Schipken voor Cachieu, ſincken een Bercke ende verbranden twee. Komen weder by de Commandeur in Sierra Liona. 1624. Vervolgh van de Vlote naer de Bahia. De Colonel Dorth vervalt aen Sierra Liona; den Ammirael met de reſterende Schepen komt onder & Vincent een van de Cabo Verdſe Eylanden. Ververſchen daer. Gaen van daer t ſeyl den 26. Martij. Beſchrijvinghe van de Bahia de todos los Santos, en de aenliggende gheweſten. De Stadt & Salvador. De Vlote krijght de kuſte van Braſil in't gheſichte. Komen ontrent de Bahia. Ordre van den aenflach by de Raden beraemt. Loopen de Baye in. De Vice-Ammiracl Pieter Pieterſa. Heyn vervoeght fich onder de Baterije op het platte · form ende de Portugeeſche Schepen. Van de welcke eenighe verbranden, ende de reſte werden by de onſe af-ghebracht. Nemen de latte forme met gewelt in; vernagelen t Geſchut, ende begeven haer weder in de Schepen. Getal van t geſonde Krijghſ- volck landen aen de Sand- baye: Ordre van haren tocht: komen met weynich reſiſtentie tot in de Voor ſtadt: De Vyandt verlaet s nachts de Stadt en vlucht in de naeft-gheleghen Boſſchen ende plaetſen: Ons volck komt in de Stadt: Krijgen de Gouverneur (die daer alleen was gbebleven) gevanhen: ende vallen tot plunderen vande Huyſen: De Vice-Ammirael
2 te)
komt langs de water-fijde mede inde Stadt. De Vyandt verlaet ſon
A der
1 der flagh ofte ſtoot fijne Forten. Geſtalte vande Stadt. Den Ammirael ſtelt ordreo p t plunderen ende doet de verſlingerde goederen verſamelen. Wat buyt hier wierdt gevonden,foo inde af-gehaelde Schepen als inde Pack: huyſen. De Heere van Dorth komt naer cenighe dwalinge mede inde Bahia: ende ſtelt ordre op de Militaire diſcipline ende bewaeringhe vande Stadt: doet aenbiedinghe aen de Portugeſen om weder in hare Huyſen te kommen. Daer kommen noch eenighe Schepen inde Baye in- vallen ende worden by de onſe genomen. De Vyandt komt aen de Stadt by nachte. De Gouverneur buyten ghetrocken zijnde, werdt van de Braſilianen verraſt ende vermoordt, De Sargeant major Allert Schouten komt in lijn plaetſe. Dry van des Vyandts Schepen werden ghenomen. Den Ammirael Jacob VV ilekens keert naer huys. Ende den Vice-Ammirael Pieter Pieterfz. Heyn vaert naer Angola. De ongeregeltheden inde Bahia. Verhael vande toeruftinghen hier te Lande. De reyſe vande VVind-Hond. Vervolgh vanden tocht van Pieter Schouten. Komt aen Cabo Caldera. Tracht inde Maracaybo te loopen, doch wordt by de wind verhindert. Begeef: hem onder Hifßaniola: ende voorts naer Jamaica. Komt aen Iſa de Pinos ‚ ende fteeckt over naer Tucatan. Plundert Siſal, ende neemt een leedige Barcke. Steecken over naer Cuba. Neemt daer eenighe Bercxkens. Sier de Spaenſche Vloote. Gheraeckt met eenighe der ſelven flaeghs, Verſeyldt naer de Tortugas. Ende van daer naer Florida. Komt inde Bermudes. Sey ndt deen Schip naer huys, ende keert met de Trouwe naer de Eylanden. Ende ſet onder de Virgines. Komt naer veel ſuckelen onder Dominica, ende eyndelijck onder S Vincent. Ondertuſſchen hadde de Eendraghi cen koſtelijck Schip ghenomen van Honduras: doch komende op de gronden vande Tortugas, verongheluckte de Eendragh, ende t volck quam met de Prijs in Zeeland. Vervolgh vanden Tocht van Phlips van Zuylen. Komt ontrent Cabo Negro. Alde Schepen kommen weder by hem. Bekomt ververfchinghe van eenighe Portugeefen. Neemt een Schip van Pernambucmet Koopmanfchappen. Noch cen Fluyte met Wijnen ende een Schipken met Farinha. Verzeyldt naer Loanda, ende nemen onder-wegen veel Pataskens; fet inde Haven van S Paulo; ſlaet daer tegen elf Schepen: bekomt daer van twee, die laet ranfoeneren. Van daer verzeylt zijnde ; neemt noch meer Schepen , ende onder anderen cen Spiegel-Schip : ende noch twee andere. Keerdt te rugghe naer Loango; ende handelt met die van Congo. Pieter Pieterſq. Heyn komt daer by haer. Wiens reyſe beſchreven wordt. Genomen een Schip met Canarie Wijnen. Vervalt by de (abo &. Auguſtin. Komt by Angola ende inde Haven van Loanda: ende veroveren eenige Schepen. Seyndt twee Jachten naer Benguela: Doch konden die niet vinden. Kommen
weder by den Ammirael. Verzeylt naer de Rievier van Congo. N Het
If Verhael van Wett-Indien. 3 0 | Het Eerſte Boeck. |
fer alle de wonderlijcke dinghen / 0 die monſentijdt bn den Staet van deſe Weree- A n N o e nigbde Provintien / tot handhavinghe van de 1623. % Ware Ueligie ende beſcherminghe onſer Dop 9
3 hent / (pn unt gericht / tegen den Koningh van |
8 Spagnien / hebben mp feer aen. merckens | hog weerdigh ghedocht de verrichtinghen van de N Sheoctroneerde Weſt. Indiſche Compagnie: om dat de ſelve met klenne macht ende ghe⸗
c ringhe beſwaringhe van het Ghemenn / Door de bn een ghebꝛachte middelen van een klepn en tal van @nderfaten deſes Staets / foo gez
luckeliſck zijn unt gevoert / dat de gantſche Werelt ſich Daer over heeft moeten verwonderen / ende den hooghmoet van Spagnien ſwichten; ende datmen daer unt naecktelijck heeft konnen ſpeuren / op wat wijſe men dien machtigen Pnandt dooꝛ ſun epghen middelen kan krencken / ende hem de Americaenſche Schatten ontrecken ofte onnut maecken / met de welcke hn de gantſche Chꝛi⸗ ſtenhent ſoo vele Jaren heeft geplaeght ende in ghedunrighe onruſt gehouden. Mn docht Daer benevens dat deſe wonderlijcke daden bn de Weſt - Indiſche Compagnie tot welſtandt van ons lieve Waderlandt unt ghewꝛoght / de naerkomelinghen niet en konden ofte behooꝛden verſweghen te woꝛden; ende dat mn / die van den beginne in bedieninge van de ſelve was gheweeſt / alle de ghe⸗ wichtighe raetllagen hadde bn gewoont ende helpen bevoꝛderen / ende alle de Journalen Brieven ende Geſchꝛiften gheſien ende gheleſen / niet qualijck en Ronde af ghenomen worden de Beſchꝛijvinghe vande ſelve bn der handt te ne⸗ men / ende de naeckte waerbent alleen (die mp ten beſten bekent was) in onder⸗ ſctenden Beecken volgens de oꝛdꝛe der Jaren te vervatten / ende alfa de ſtoſfe te bevenden vooꝛ beter verſtanden / die de ſelve hier naer met een beter penne naer hun verdienſten mochten ten thoone ſtellen vooꝛ de gantſche wereldt. De Be ſchꝛijvinge van America ofte Nieuwe Wereldt / die ick Loor eenige Jaren in dꝛuck hadde unt gegeven / fcheen mede De fen tweeden arbendt / als een noo⸗ digh gevolgh te verenſſchen / (mijne Vꝛienden ooꝛdeelden t ſelve) Door dien dat unt de menighfuldighe Uenſen / de onderſchendelijcke ondeckinghen van vele ge weſten / ende t gene foo te water als te lande bu des Compagnies Vlooten ende Legers is verricht / een groot licht konde gheſchept werden ende meerder kenniſſe van die nieuwe ondeckte landen verkregen:'t ſal dock ſo int vervolgh blijcken. Mijn vooꝛnemen en is niet hier te ſpꝛeken van de Inſettinghe vande Compagnie / nochte aen te voeren hoe lange deſen Staet heeft ſwanger gegaen van de ſelve / wie die gheraden ofte wie die achter gehouden hebben / ende wat ſwaricheden ſich verthoont hebben in ·t op richten / in t vinden vande noodige middelen tot unt voeringhe van fo grooten ende langh verwacht werck / de generale Hiſtoꝛie van deſen Staet ſal'tſelve beter paſſen. Sock en ſal niet aen⸗ trecken de beſtieringhe van de Compagnie hier te Lande / dewelcke unt het Octrone / t welck de h). Mog. Heeren Staten Generael van de Vereenighde Pederlantſche Pꝛovincien belieft heeft hare Onderſaten aen te bieden / ghe⸗ noegh kan werden ghevat: noch de veelvoudighe raetllagen al hier over ver⸗ ſchenden ſaecken ghevallen / waer van vele noch niet en fm int werck gelegbt; dooꝛ dien tſelve ontijdigh ende ondienſtigh ſoude nn en. Mijn * is
N A 2 alleen /
4 Verhael van Weſt-Indien. alleen / vooꝛ deſe tijt / te verhalen 't ghene bn de wel ghemelte Compagnie te AN No water ende te lande is voozgenomen ende verricht / bn middel van wapenen 1623. tegen den Koningh van Spagnien ende fijne Onderſaten / inde groote woeſte ende overrijcke geweſten van America ende Africa, ende vooꝛnaementlijck in⸗ de vermaerde Provincie van Braſil, inde welcke deſe Compagnie enndelijck haeren ſtandt ende plaetſe heeft genomen. Dender mp te bemoenen met den handel ende be vaeringhe die bn de felioe C ompagnie vanden beginne is aen⸗ gheſtelt op de gout rijcke Landen van Guinea ende bende de ghedeelten van America tn de Enlanden noch niet bellagen ende verheert bn den VDnandt: als alleen int vooꝛ b gaen / ende wanneer de Koop handel met den ooꝛloge is ver⸗ menght geweeſt. Dal mu beneerſtigen niet te ſchꝛijven wat onwaer is / oock mets dat waerachtigh wete te weſen / vooꝛdachtelijck verſwijgen: het Doen ende laeten van de gene die de Compagnie hebben ghedient / (al naecktelijck verhalen / die het leſen ghelieven Daer van te ooꝛderlen naer jeders verdienſte; doch met ſulcken beſchendenhent / dat de onaenghename untkomſten niet al⸗ tijts te laſte leggen aen de gene die Daer in zijn gebꝛuyckt gheweeft ; ofte die in tegendeel gheluckelijck zijn untgevallen jemandts kloeckhent ofte dapperhent gheheelijck toeſchꝛijven: maer ſullen wel doen altijts haer ooghen te ſlaen op Godes vooꝛſichtighent / de welcke in deſe gantſche ſaecke ſich (eer wonderlijck heeft verthoont / eenige aenllaegen de welcke wijſſelijck ſchenen aengeleght te | weſen / te rugge gehouden, ende weder andere onverwacht bunten maten wel | |
laten gelucken. De vooꝛnaemſte ceve moet Godt alleen toegeſchꝛeven werden / de welche de geringhe middelen van deſe Compagnie ghenaedelijck heeft ghe⸗ ſeghent / de verlopen ſaecken Boo nieuwe toevalien herſtelt / ende teghen het oordeel ende verwachtinghe vande meeſte menichte / Door ſwacke middelen groote dingen / tot welſtandt van deſen ſtaet / unt gevoert. Haere Hoog. Mog. hebben daer mede vele toeghebꝛacht Doo? hare gunſte ende toe laeghen: ende hadde het Godt gelieft deſe Compagnie in weſen te bꝛengen / doen des Landts gemenne middelen met den ooꝛloge op hare naeſte grenſen / met het helpen ende toeleggen aen haere vꝛinden ende bondtgenoten / noch foo vele niet te doen en hadden / ende over ſulcx de Compagnie rijckelijcker hadden konnen verſtrec⸗ ken ende met meerder hulpe bn · ſpꝛingen / wat hadde der niet noch verder vooꝛ⸗ ghenomen ende untgericht konnen woꝛden? Prince Maurits Hoogh lollijcker Gedaghtenis / de welcke het een groote vꝛeught is gheweeſt de opꝛechtinghe vande lange ghewenſte Compagnie / ende de beginſt elen van Gare werckingen U vooꝛ ſijn overlijden te ſien;) en fijn Hooghent den tegenwooꝛdigen Pꝛince van | 4 Oꝛagnien / hebben met Haren goeden Kaedt / aenlepdinghe ende gunſte een
groot gewichte daer toe gebracht, De kloecke Helden die het werck mannelijck 9 ende gheluckelijck hebben untgevoert / ſullen op hunne behooꝛlijcke plaetſen N } haere gedachtenis ende lof vinden. Enndelijck de Maer kommelinghen / als wanneer de nijdighent ende wan gunſte ſal ruſten / ſullen konnen ooꝛdeelen / dat deſe Compagnie ſeer groote dinghen vooꝛ deſen ſtaet heeft ghedaen / ende | veellicht meer alſmen van Haer hadde verwacht ofte konnen enſſchen. Want | indien men hare middelen die bn de Gemennte zijnupt-geleght aenſiet / deſelve | f zijn bn naer niet naemens weerdigh / alſmen Die ſoude vergelijcken teghen de | | over groote macht vander Koningh van Spagnien / teghen de welcke {n ſich ik ſonder omſicht foo conragieuſelijcken heeft gaen ftooten. Dan alfos licht be⸗ N | | ter octaſie fal hebben om hier van wat meer ende met meerder reden te ſeggen / i 5 indien mn Godt tijdt gundt om dit werck te voltrecken / tot den jaere ſeven en. | | Bertigh (welck voor eerſt nu hebbe vooꝛ ghenomen (oo en fal hier van nu niet | bꝛeeder ſpꝛeecken / maer treden tot de ſaecke ff elfs; ende in dit eerſte boeck ver⸗ halen ' tgene inden fare 1622, ende 1624. is vooꝛ genomen ende verricht. | Den
Het Eerfte Boëck. 5 Den handel dp Guinea ende eenige andere plaetſen van Africa ende America
verſoꝛght zijnde, vooꝛ fo Vele Doen van noode was; hebben de Bewinthebbe⸗
ren die Doen de Compagnie dienden / begonnen te beraeden / wat fn beft ſouden vooꝛnemen tegen de vnanden van deſen ſtaet. Want waren wel bewuſt / dat⸗ men het groot verlanghen Lande goede Ingeſetenen van deſe Vertenighde Nederlanden ende t groot verwachten dat een yder ſich hadde ingebeeldt / niet wel en feude konnen voldoen / met de vooꝛſende handelen alleen te Drijven, die bn andere al te vooꝛen waeren gedꝛeven; dat mede (untgenomen den handel op Guinea, Wiens voordeelen een nder bekent waren) unt den handel met eenige Wilde / dit noch bn denkkoning van Spagnien niet en waren t ondergebꝛaght / geen ſerr groote nuttigheden met der Baeft en waren te verwachten: dooꝛ dien dat die Barbariſche natien wennigh behoefden / als alleen eenige bijlen / meſſen / coꝛalen ende diergelijcke klennigheden / gantſch niet genegen zijnde om ſich te kleeden. waer Boor men de waeren die hier te Lande worden gemaeckt ofte ge⸗ bꝛaght / had konnen vervoeren / ende dat de waeren die by ende van haer waren te haelen / als hout / verwe ende diergelijcke dingen ſi odanigh waren / datſe deſe Landen eer ſouden konnen vervullen als verrijcken. Gelijck ſu dan wel van dat gevoelen waren / datmen die handelen niet alleen niet en behooꝛden achter wegen te laeten / maer oock in eeniger maten te vermeerderen: foo voors: argen ſu mede vooꝛdachtelijck / dat hun wat anders ſtondt Loor te nemen / waer deur fn de Spagniaerden ende Poꝛtugeſen tot onder-handelinge mochten dwin⸗ gen; ofte bn ghebꝛeke van dien unt bare voordeelen untſtooten ende onſe inge⸗ boꝛene Dacr in ſtede planten ende Doen neder llaen om alſoo ons Vaderlandt tedoen gemeten de groote nuttigheden / die hunne vnanden vele jaeren unt die ende gelijcke gheweſten hadden getrocken. Daer toe mede inſonderhent aen⸗ gepoꝛt zijnde bn de Kegeringe van deſe Landen / dewelcke wijſelijck nu had⸗ den inghenomen / dat alle het doen hier te Lande / boe gheluekelijck het oock mochte af loopen / alleen niet maghtigh ghenoegh en konde zijn om een ghe⸗ wenſt ennde vanden langhdumꝛighen ooꝛlogh te bekommen; maer datmen den Koningh van Spagnien / de ſenuwen van fijne jaerlijckſe inkomſten behooꝛ⸗ de af te ſnijden / ende de ſpꝛingh· aderen unt de welcke t bloedt ende de levend· maeckende geeſt in dat groot lichaem ſich verſpꝛent / met der tijdt gelijck op te ſtoppen: om welckes te verrichten / vele wijſe Kegeerders van deſen ſtaet / de oprichtinge van deſe Compagnie lange hadden ghewenſt en geraden: ende de teghenwooꝛdige nu epndelijck vooꝛt ghebꝛaght. Ende hoe wel de Bewint⸗ hebberen ghenoegh verſtonden de groothent ende ſwaerhent van dit werck; ende dat fp daer Boor de maght van foo maghtighen Pꝛince haer op den hals fouden haelen; nochtans Daer bn overlegghende dat ſy dooꝛ Veen of dander gheval t ſelve evenwel hadden te verwachten / ſchoon fn hem foo vele mijden moghten als fn konden , en hebben ſich hier Deur niet laten afſchꝛicken; maer acmmerckende De veerdighent ende befenlthept van onſe mederlandfche Sche⸗ pen / de menighte / kloeckmoedighent ende ervarenthent van ons Tee varende Volck / hebben een goede hope gheſchept van wat vooꝛderlijcks / ende veellicht oock groots / in deſen te ſullen konnen doen. Te meer om dat haer ten deele wel bekendt was ende dagelijcks noch naerder werden onderricht in wat ghedeel⸗ ten van America de Koningh van Spagnien ſterck / ende waer bn weder heel ſwack wierdt geooꝛdeelt te weſen. Sulex dat nu de naeſte ende meeſte bekom⸗ meringh was op wat geweſte men vooꝛ een begin het beſt ſoude moghen aen⸗ legghen: in foo groeten geweſte was veel keurs / ende vele vande vooꝛnaem⸗ ſte plaetſen wierden van een harden aengangh ghehouden. De Hog. Mog. Heeren Staten Generael van deſe Vereenigde Pederlanden / hadden wen⸗ nigh tijdts te vooꝛen / eer dat de Compagnie noch volkomentlijck was belloo⸗
A 3 ten /
NNO 1623.
ÄNNo 16231
6 Verhael van Weſt-Indien.
ten / met goed vinden van fijn Voꝛſtelijcke Ghenade Prins Maurits Hoogh⸗ loffelijcker Gedaghtenis / unt gheſonden de Naflauwfche Vlote onder t belent vander Ammirael! Hermite ten deele bn't Landt ende ten deele bekoſtight bn de Geoctronterde Ooſt Indiſche Compagnie; dan waerwerts deſelve was gez ſthickt / wierdt alſdoen noch / (ghelijck wel noodigh was) feer bedeckt onder tenige wennige Heeren vande Uegeeringe gehonden: dewelcke niet ongaern en handen geſien / ende deſweghen vooꝛ argen maeckten / dat op ſerckere be⸗ ſpꝛecken daer over te maecken / de Weſt· Indiſche Compagnie met deſelve in ghemennſchap hadde gekommen; ofte ten minſten op haer voomemen (welck bn die ghelegenthept oock eenighe wennighe Bewinthebberen van de Weſt⸗ Indiſche Compagnie wierdt geopenbaert) het noodige vervolgh ſoude doen. De Bewindthebberen in't gemenn en docht wel niet geraeden f ich te vermen⸗ gen met dat werck / Welck foo wat koſtelijck onder de handt was gevallen / om dat de Vloote foo langhen tijdt / wegen het verſtreken f aiſden / in de havenen van deſe Landen was op gehouden; waer Deur dock eenige die de gelegenthe⸗ den van die navigatien wat hadden onderſtaen / bn naer giſten waer het ghe⸗ munt was / ende vꝛeeſden dat de Vnandt almede wat mochte geroken hebben: niettemin foo waren vele wel ghewogen de vortſtappen van deſelve Vloote te volgen ende haer begonnen werck te vervolgen: foo dat by naer al vaſt bello⸗ ten was / de Vloote Diemen ghereedt hadde begonnente maecken / den ſelven wegh unt te ſennden. Andere daer en. tegen vonden t ſelve ongeraden / om dat hun ontijdigh ende ondienſtigh dochte inden eerſten arnvang vande Compa⸗ guie’t grootſte ende ghereedſte ghedeelte van haere middelen te wagen op een deſſein vol van onſekerhent / ende van welcke fp/ ten beſten kommende / de unt⸗ komſte in twee jaeren qualijck ſouden konnen weten / ende niet tegenſtaende al nieuw vervolgh moeten doen: ende oordeelden veel dienſtiger te weſen vooꝛ de⸗
ſen ſtaet ende bequaemer Goo? de C ompagnie pets te wagen op naerder ghele⸗
gen plaetſen: om datmen in foo verre ghelegen plaetſen maer een miſſllagh en ſoude konnen doen; naer bu konde men het meermaels her vatten: ende hoe⸗ wel men naer by meerder tegenſtandt moghte vꝛeeſen / ſoo was men oock ghe⸗ reeder om weder met toe laghen daer bn te komen / ende ſich te verhaelen ende verſtercken. Oock foo ſtonden die van dit gevoelen waren meeſt hier op / dat⸗ men licht in een jaer / blijvende in deſe Tee / de gantſche Cuſte van America, beginnende van Brafil, konde langhs loopen ende watmen ind ten plaetſe te ſwaer moghte vinden / op een ander lichter vol · trecken / ende in allen ghevalle de onkoſten / ten minſten ooo? een groot ghedeelte / goedt maecken: ende den Koningh van Spagnien ten grooten ſchꝛick aen jaeghen / ende op ſeer groote ende onvermijdelijcke onkoſten jaegen; alfoo daer dooꝛ ſoude werden genoot⸗ ſarckt fijne vaſtigheden te vermeerderen ende verbeteren / ende fijne Dlooten grootelijcks te verſtercken. Duler dat indien de Compagnie daer bn gheen groote winſte en mocht doen / de vnandt niet te min daer dooꝛ grootelijcks ver⸗ hindert ende verſwackt ſoude werden. Deſen leſten raedt enndelijck goedt gez vonden zijnde / is by de Vergaderinghe der xrx beloten / datmen de Bahia de Todos los Sanctos in Braſil oude aen-taften ende pogen te bemaghtigen. Doo om dat deſe plartſe foo ghelegen was / datmen der licht konde aen ende in ko⸗ men / ende van daer gemackelijck alle de andere ghedeelten van America ende de Enlanden op fijn onverfieng befpringen; alſmede om dat men hier met Poꝛ⸗ tugeſen ſoude te doen hebben / die men doen minder vꝛeeſde als de Spagnaer⸗ den ende bequaemer oordeelde om tot onſe vꝛiendſchap ofte te locken ofte te dwinghen / doch meeſt om den handel vande Sunckeren ende Deaf ilie - hout / dewelcke men achtede ſeer bequaem ende vooꝛderlijck te weſen Voor deſe PNe⸗
derlanden bene vens andere redenen meer / die vooꝛdaghtelick hier (al mg ghen⸗
2 1 ü Het Eerfte Boeck. — | ghen / om deſelve niet ontijdelijck te openbaren ende de vnandt te waerſchou⸗ AN o 41 wen Waer voor hu ſich ſoude hebben te vooꝛſien. Welcken rardt ende boor 1623 nemen dooꝛ de Gedeputeerde unt de vergaderinghe der xx de Hog. Mog. Heeren Staeten Generael der Vereenighde Nederlanden ende ſijn D. G. den Ï Herre Pꝛince van Oꝛaugien vooꝛ - ghedꝛagen zijnde / is bn deſelve mede goedt | ghevonden ende toe geftaen. Daer waren reede bnde Compagnie ghenoegh⸗ ſaem beerdigh ghemaeckt ende van alles wel vooꝛſien Dꝛn- en- twintigh groote | Schepen ende dan Jachten. Be Camer van Amſterdam hadde vooꝛ hare vier ö negende parten daer toe gheſchickt de volghende Schepen: Hollandia groot ö Den hondert laſten / ghemonteert met fes metale ende twer en. twintigh yſere | Stucken / ende ghemant met hondert ende achthien Bootſſ geſellen ende hon⸗ dert Soldaten: Zeelandia mede van dꝛn hondert laſten / vooꝛſien met twaelf metale en vier en twintigh pfeve Stucken / hondert ende derthien Matroo⸗ | ſen ende hondert Soldaten: De Provintie van Vtrecht van twee hondert ende | vijftigh laſten / met twee metale ende achthien nſere Stucken neghen en tachtigh Bootſ.geſellen en hondert Soldaten; weſende def? Den des Compa⸗ gnies enghen Schepen: hadden Daer bn ghehumt de Eendracht groot twee hondert en vijftigh laſten met twintigh Gotelingen / veertigh Bootf-gefellen ende vijftigh Soldaten: 8 Chriſtoffel groot twee hondert en vijftigh laſten / met achthien Gotelinghen / veertigh Matrooſen ende vijftigh Soldaten: de Hope groot twee hondert laſten met achthien Gotelingen veertigh Bootſ⸗ geſellen ende vijftigh Soldaten: Naſſau w groot hondert en t negentig laſten met ſeſthien Gotelingen / veertigh Matrooſen ende vijftigh Soldaten: de vier Hayms- Kinderen groot twee hondert en veertigh laſten met ſeventhien Sotelingen / veertigh Matrooſen / vijftigh Soldaten: een ander Schip van hondert en tachtigh laſten met ſeſthien Gotelingen / vrertigh Matrooſen ende vijftigh Soldaten: Overijſſel groot twee hondert laſten met ſeſthien Gotelin⸗ gen veertigh Matrooſen / vijftigh Soldaten: den Haen groot twee hondert en vijftigh laſten / met achthien Gotelingen veertigh Matrooſen vijftigh Solda⸗ ten. De Camer van Zeeland foude Daer toe Boet vooꝛ twee negende parten: den Tyger groot dꝛn hondert en vijftigh laſten / met ſes metale ende twintigh nſere ſtucken / hondert Bootſ⸗geſellen ende hondert en vijftigh Soldaten: t Gulde Zee. Paert groot Bep hondert laſten met achthien Gotelingen / vijftigh 25ootf-gefellenen honderten vijf en. twintigh Soldaten: het Polt. Paert groot t ſeſtigh laſten met acht Gotelingen veertigh Matrooſen / en vijf en twintigh Soldaten. De Camer op de Maeſe: t Schip de Neptunus groot twee hondert en dertigh laſten met ſes metale ende twee · en · twintigh nfere ſtucken met hon⸗ dert ſeven en tachtigh Mannen: den Oragnien-Boom groot twee hondert laſten met twee metale Dꝛaecxkens en ſeſthien Gotelingen / dꝛwen· veertigh Bostf-gefellen ende vijftigh Soldaten: it Jacht de J ee Jaeger grost t ſeven⸗ tigh laſten / met thien Gotelingen en twee en vijftigh Man: ende t Jacht den Haefe- Windt groat vijf. en. t ſeſtigh laſten met thien Gotelingen ende een en vijftigh Mannen. De Camer van 't Noorder- Quartier: de Samſon groat Ben hondert laſten met vier metale en dertigh nfere ſtucken / hondert en thien Bootſ-gheſellen end een ghelijck getal van Soldaten: daer bn bevꝛaght de Oude Roode Leeuw groot Dan hondert laſten met achthien Gotelingen; twee en veertigh Matrooſen / vijftigh Soldaten: ende den Oragnien- Boom groot twee hondert en vijftigh laſten met vrerthien Gotelingen twee en- vrertigh Matraoſen vijftigh Soldaten. De Camer van Stadt en Landen: Groeningen groot dan hondert laſten met acht metale en ſeſthien nſere ſtucken / acht · en · t negentigh Bootf-gefellen hondert en vijftigh Soldaten: Daer bn ghehunt de Serre groot dn hondert laſten / met twintigh Gotelingen vrertigh 12 7 geſellen
0
8 Verhael van Weft-Indien Ax xo gefellen vijftigh Soldaten: ende het Jacht de Vos groot hondert en twintigh 1623. laſten met twaelf Gotelingen / vijf en- dertigh Bootſ⸗geſellen en vijftigh Dole daten. Waer bn noch ghekomen is t chip St Marten. Deſe Vloote in deſer voegen van ſeer kloeck Volck / noodige mond. Koſten ende allerhande Krijghſ⸗ behoeften ſeer wel vooꝛſien zijnde / is over deſelve als Ammirael gheſtelt den 1 Ernfeſten Jacob Willekens van Amſterdam: ende als Vice-Ammirael den kloecken Zee Held Pieter Pieterfz. Heyn van Rotterdam: ende als Colonel over alle het Krijſch· volck / ende te weſen Gouverneur over de conqueſten / den wel Edelen Jonck - Heer Johan van Dorth; Heer vander Hoꝛſt en Peſh / dewelc⸗ ke in deſe Pꝛovincien ende elders vele hooghe ampten bende inde politie ende Krijgh reede hadde met eeren bedient. Met de toeruſtinghe van deſe Vloote gingh dit jaer dꝛu·en · twintigh by naer ten ennde / foo dat wu ſullen een wen⸗ | nigh unt: ſtellen voꝛder Daer van te ſpꝛeecken: ends fullen verft verhaelen de HIN verrichtinghe van een klenne Dloote / welck dit ſelve jaer bn de Compagnie „ wierdt unt geſonden naer de kuſte van Angola ende andere plaetſen van Africa 1 binnen de ſcheydinghen van haer Octrone gheleghen. Dit Vloatien beſtondt unt deſe Schepen; den Dolphijn groot hondert en tachtigh laſten / gemonteert met vier- en- twintigh Gotelingen en fes Steen Stucken / op hebbende dꝛn⸗ en ⸗tachtich Man / den Schipper Thomas Sickes: t Jacht de Thonijn gront t ſeſtigh laſten met acht Gotelingen / twee en dertigh Man / de Schipper Bruyn Volkerſz: ende t Jacht de Bruyn-Vilch groot t ſeſtigh laſten met acht Sotelingen en ſeven en twintigh Man / de Schipper Cornelis Haringh : alle Dep unt de Camer tot Amſterdam: de Manhafte Philips van Zuylen dit vooꝛ deſen op deſe Kuſte hadde gevaren ende Daer welbekent was / hadde het opper belendt. Daer gingh in haer geſelſchap t Schip de Swarte Leeuw geſchickt tot den handel op Cabo Verde: foo dat den Dolphijn was Ammirael, de Swarte Leeuw Dite-Ammirael ende de Thonijn Schout bn nachte. Deſe September. Schepen ginghen unt Texel t zeil den twee en twintighſten September. Den October. twaelfden October ſaghen t Enland Lancerota; ende tuſſchen den ſeven en acht. en · twintighſten paſſeerden den Tropicus Cancri. Den dertighſten be⸗ vonden ſich dicht bn Cabo Blanco ende loefden met een Sund Ooſte windt | | | dicht bn de Caep om / ende naeckten die tot op vijf vadem goede grondt: had⸗ 9 | den des middags hooghde twintigh graden en vijftigh minuten? naer de mid⸗ 1 ö dagh liepen met de Tee. windt bet in / ende ſettent des avondts ontrent vier ij | mijlen binnen den boeck. Deſe Caep is ghewaldigh ſtenl ende gelijck met een | ö
bijl af ghehouwen ende Daer ſteeckt een ſand· ſteert van af. S anderdaeghs ſonden hare Schunten ende Booten unt / foo om te viſſchen / als mede om alle hoecken ende in · wijcken te beſichtigen ende vernemen of daer eenighe van des | vnandts Schepen mochten ligghen / alſoo daer veel ghewoon zijn te kommen 0 viſſchen: doch en bonden Daer te dier tijdt geene / foo dat weder van Daer ſenl⸗ i | November. Det. Den vierden November vervielen binnen ofte benoorden Cabo Verde:
| doch quaemen s avondts noch bn de Cabo, liepen tot dicht onder het Enland Ik t welck Daer vooꝛ light ende fettent Daer. Anckerden s' anderdaeghs vooꝛ El | Refrifco, een Doꝛp van Swarten op de Cuſte van Africa, Daer men ghewoon ik is te handelen. Cornelis Haringh Schipper op den Bruyn-Vifch was onder⸗
tuſſchen gheſtoꝛven / ende Jochem Gijſen wierdt gheſtelt in ſijne plaetſe. Den hi twaelfden ſchenden van den Swarten Leeuw ende gingen met de dꝛn Schepen t zeil: ende den veerthienden t vaſte Land van Africa weder aen gedaen heb⸗ Ik: bende / liepen langhs de Cuſte Sunden aen / ghelijck deſelve aldaer ſtreckt. 1 | Hadden s middaghs hooghde twaelf graden en dertigh minuten: liepen doen ik noch met een Nooꝛd Mooꝛd. Weſte windt Sunden ten Sunden en weſten acu: | | | ende ſaeghen teghen den avondt een vif barnen / een ſtuck- weeghs in Zee: 1
ende
Het Eerfte Boeck. 9 | ende Daer bn Nooꝛden een groote in-wijck; over de barningh naer het Zunden pi toe ſpeurden een Caep / welck fn giften te wefen Cabo Roxo ende de Wievieve “NN O |
| ]
van Cachieu : foo dat fn het ſetten op vijf vadem klep-grond: hebbende de 1523. | vooꝛſende Cabo ontrent vier of vijf mijlen van haer Zunden ten Ooſten; la⸗ Í gen ſtijf een mijl vande wal ende op de hooghde vantwaelf graden ende ſeven⸗ | thien minuten bn Nooꝛden de Linie: de Zee-Cufte van bn Nooꝛden af tot acu de in · wijck is heel leegh Land / ghelijck mede de in · wijck ſelfs / tot datmen de | Caep begint te ghenaecken. Ende alfoo hier niet wel bekent en waren / foo ö ſonden bende de Jachten ende de groote Boot inde in. wijck om eenige ſekere | kondſchap te bekommen. De Boot quam des anderen darghs gavondts we⸗ der / hadde de Kievier een ſtuck· weghs op gheweeſt / ende bevonden datſe wel
Den gaten heeft: het eerſte ende grootſte dicht bn de Nooꝛd- wal in / Ooft
Nooꝛd· Ooſt op: ſtreckende / recht over den dꝛeppel heel wijd ende wel Den tot 74 vier vadem Diep, Bezunden dit / is een tweede gat / t welckrerſt Zunden ende | Baer nae Zupd-Zund-Ooft in-ftreckt ende loopt foo met een krommen bocht
naer de groote Kievier, De gaten van deſe ie vier zijn al quaet in te kommen /
men moet het hoogh water verwachten / alſoo t ſelve Daer wel een vadem op
ende neder loopt. De Swarten daer ontrent woonende / foo haeſt (nde Boot vernaemen / quamen unt verſchenden hoecken met veel Canoen / zijnde wel gez
wapent met ſchoone Aſſaganen / Bogen ende Pijlen; dan ſiende dat ons Volck
wel op fijn horde was / en quamen niet aen haer Boot: de onfe en konden
oock haere Taele niet verſtaen / nochte en konden gheene van haer beweghen
inde Boot over te kommen om naerder te onder vragen. De Commandeur
dit vernomen hebbende ende gheneghen zijnde nader te onder ſtaen of het de
Ric viere van Cachieu was ofte niet / vondt gheraden de Jachten binnen de
Kie vier te ſchicken / nevens de groote Boot op nieuws wel gemant / hun ver⸗ November.
manende dat haer vande looſhent vande Poꝛtugeſen ende Swarten wel ſou⸗
den wachten. De Jachten liepen den ſeſthienden de Nie vier in langs de Nooꝛd·
hoeck; ende quaemen den negenthienden weder unt / ende bn Zunden het Kecif om (welck wel anderhalf mijl Weſt ten Zunden ende Weft-Zund- Weſt in
Zeeftrecht ) weder bp t groote Schip. Verklaerden dat wel ſeven ofte acht
mijlen de Nie vier waren op gheweeſt / al meeſt Ooſt ten Nooꝛden ende OoftNooꝛd· Ooſt op; ſonder eenige Schepen gheſien te hebben; want daer foo veel
in- hammen ende ſpꝛunten waren / dat al haddender vijf en twintigh Bercken
inde Nie vier geweeſt / middel genoegh hadden haer te verſteecken: en hadden
mede geene Doꝛpen ofte Wooningen geſien / noch van Poꝛtugeſen / noch van
Swarten; hoe wel de Swarten haer nu te f pꝛaecke hadden gheſtaen / doch
ſonder den anderen eenighſints te verſtaen: het iſſer een vꝛuchtbaer ſchoon
Land voor Palmite- Boomen / Kijs ende Milie; dan ſaghen daer wennigh
Hooꝛn Beeſten. Vnt dit verhael merckten de onſe wel dat het de Nie vier van
Cachieu niet en was / maer wel die van S Domingo, Daer in de Toortſe der
Zee · Vaert unt gegeven Booz Dirck de Ruyter gewagh woꝛdt van gemaeckt.
Ende alfoo de Commandeur merckte dat hier vooꝛ hem niet te Doen en was /
belaſten de Jachten binnen de Baixos de S: Pedro ofte de dꝛooghten van Rio
grande Deur te loopen/ om te vernemen offer eenigen handel was / ende de diep⸗
ten van dat vaer - water te onder ſoecken / ende hem te kommen vinden in Sierra
Liona. De Jachten ſtelden haer cours te naeſten bn naer de wal / om dn mij⸗
len bn Mooꝛden Cabo Roxo, ten klenn handel plaetſken aen te loopen. De
Commandeur lichte mede fijn Ancher ten ſelven daege / ende quam met ſijn
Schip den vier · en · twintighſten bn Zunden het Weſtelijckſte Enland van de
Idolos, ende wierden koꝛts daer naer het vaſte Land gewaer / ende ſaegen een
Bercke Daer onder ligghen / hadden alfdoen bone van acht graden fan
| vijftigh
ANNO 1623.
December,
ANN O 1624.
Januarius.
Martius.
10 Verhael van Weſt-Indien.
vijftigh minuten bn Nooꝛden Be Linie; ende alſoo het groot Schip niet en konde deſe Bercke bn kommen / weghens het ondiepe water / foo wierdt de Haringh-Schunt ende Boot wel ghemant Daer nac toe gheſonden; doch tt vergeefs / want de Bercke onſnapte haer binnen de Nie vier ende de nacht over⸗ viel haer ſoo dat niet voꝛder en jaeghden: ſaegen ondertuſſ chen dat de Kit vier wel vijf of fes ſchoone ſpꝛunten hadde om in te loopen / ende dat het water paer wel anderhalf vadem opende af liep. Quam den ſes en · twintighſten ten ancker in Sierra Liona: daer bende Franſche ende Engelſche Schepon vondt: ende verkreegh vande Gouverneur vande Swarten Door een geringe ſchen⸗ kagie vꝛndom om water en Gout te halen ende te handelen. Middeler tijdt ʒijn de twee Jachten gheloopen inde rechte Rievirre van Cachieu tot vooꝛ het Stedeken ſelfs / Welck De Poꝛtu geſen daer hebben: ende hebben Daer vooꝛen ghenomeneen ſcheepken; een Bercke inde grondt gehackt ende twee die ledigh waren verbꝛandt: ende naer dat wel veertigh of vijftigh ſcheuten met hare Stucken in t Stedeken hadden ghedaen / gheen macht ghenoegh hebbende om t ſelve voꝛder aen te taſten / ʒijn de Kitvier weder unt ghevaren ende den vijfthienden December in Sierra Liona bn de Commandeur ghekommen met het vtroverde Schipken; t welck wierdt ghemandt ende van een Schipper vooꝛſien: bꝛochten mede een Poꝛtugeſche Alguazil ghevanghen de welcke ſich ranſoeneerde VOOr t ſeſtigh ſtaeven fers. De Commandeur bleef hier eenighe tijdt ligghen ende ververſte fijn Bolck / maeckte voozraedt van War ter ende hout; ende handelde med? ondertuſſchen van de Swarte eenighe Oliphants· tanden ende ſeecker roodt Hout welck daer valt / ende veel hier te lande werdt ghebꝛacht / foo dat dit jaer niet en verzenlde; deſweghen ſullen hem hier wat laeten ruſten: ende ſullen vooꝛt · vaeren tot het naeſte jaer.
T vooꝛleden jaer hebben wn verhaelt hoe dat bn de Weſt· Indiſche Com⸗ pagnie was unt gheruſt een groote Vloote van Schepen met Volck ende alderhande Rrijghs. behoeften (eer wel vooꝛſien onder het belendt van den Ammirael jacob Willekens. Den tenen ende twee. en. twintighſten December des vooꝛleden jaers ginghen van deſe Vloote npt Texel ende Eem fe t zeyl ne⸗ ghenthien Schepen met den Ammirael; ende den dꝛu en twintighſten unt de Maeſe een Schip ende twee Jachten; den vijf en · twintighſten Januarij deſes jaers ſeſthien hondert ende vier · en twintigh unt het Goereeſche Gat den ViceAmmirael: ende eyndelijck unt Zeeland den ſes· en twintighſten twee Sche⸗ pen enten Jacht; makende in alles fs ren · twintigh foo Schepen als Jachten. De Schepen en Jachten unt Texel ende de Eemſe geloopen, hadden {oo goeden windt ende ſos ſpoedigen vooꝛtgangh / dat Haer den acht- en- twintighſten der ſelwer maendt bp ten vonden onder het Enland S Vincent, ten vande Cabo Verdſche Elanden / gelegen opte hooghde van ſeventhien graden ende ette⸗ lijcke minuten bn Nooꝛden de Linie: unt: genomen alleen 't Schip Hollan dia paer den Heere van Doꝛth op was / d welcke t ſelve Enland niet wel konnen⸗ de bekommen / vooꝛ · bn liep ende gheraeckte in Sierra Liona. Den Ammirael bleef onder dit Epland ligghen om de gantſche Dloote bn een te krijghen tot den ſes· en twintighſten Martij: middeler tijdt zijn aldaer bn hem ghekommen de Schepen die naer hem unt gelopen waeren / foo dat nu de gantſche Vloote bn ſich hadde / unt geſondert Hollandia, van twelckt hn alle dien tijdt gantſch niets en vernain. De Ploote bequam onder dit Epland ſeer goede ververſin⸗ ge / als veel Viſch / menighte van Bocken / Oꝛagnie-Appelen / alſmede Lijmen; de welcke t Volck haelde foo op S* Vincente als op t naeſt gheleghen Epland St Antonio. De Chaloupen die in Stucken Hadden mede ghenomen wier⸗ den mede ondertuſſchen in een gheſedt / Schans-koꝛwen ende andere noodt⸗ wendigheden berendet / ende het Krijghs- Volck gheoeffent ende onderweſen. N 0 Den
AYA DE TODOS
MINS A Duytfche mylen
Spaenfche lequen 1
nf
Et TIBVLANDE
—
VAN TAPERICO
Taumora Paraiba
Het Eerfte Boeck. 11 Den Ammiracl nu dus langhe op de komſte bande Colonel ghewacht hebben de ende niet wetende waer die belendt was ende alles nu veerdigh zijnde, is te raede ghewoꝛden gheen langher tijde te verlieſen / maer ſijn renſe te vervoꝛde⸗ ren; ende is ten vooꝛnoemden dage van 8 Vincent t zeypl ghegaen met alle de Schepen ende de ſeven aldaer op-ghefette Chaloupen: ende den cen ben ⸗twin⸗ tighſten Aprilis ghekommen tot op de hooghde van ſes graden bn Zunden de Apr Lime. Ten ſelven dage is den ſecreten Nardt bn den Ammiracl unt alle de Schepen aen hoord onboden / om volghens ſijnen laſt haer te openen de ſecrete Inſtructie die hem verſegelt was mede ghege ven om op de vooꝛſende hooghde te ontllunten: ende alſoo unt de ſelve wierdt verſtaen / dat het begteren vande x ix was / datmen de Bahia de todos los Sanctos ſoude aentaſten ende alle alit den- wenden om deſelve te bemachtighen / ſoo hebben alle de hooge Officieren tenſamentlijck den anderen belooft / met alle trouwe ende vꝛoꝛmighent deſen laſt naer te kommen / ende haer u uterſte beſte te Boen om den ſelven mannelijc⸗ ken unt te vorren / tat dienſte van t Daderland ende nut vande wel- ghemelte Compagnie: hebben mede vooꝛdachtelijck de noodighe oꝛdꝛe ende middelen van unt - voeringhe onder haer beraemt ende belloten. Doch ter wp vooꝛt . va⸗ ren tot de Vordere beſchꝛijvinghe van deſen Tocht / ſal het noodigh weſen dat Wp een wennigh ſpꝛeecken vande plaetſe ende Gare gheleghentheden. Deſe Capitania van Brafil, weſende wel de vooꝛnaemſte van allen werdt ghemeyn⸗ lijck ghenoemt de Bahia de todos los Sanctos: t midden daer van is gheleghen opde hooghde van derthien graden bn Zupden de Linie ZE quinoëtiael ; der⸗ | tigh Spaenſche mijten vande Capitania Iſleos naer het Moordensende ontrent ‚ne hondert ghelijcke mijten vande Capitania de Pernambuco naer het Zunden. De Bane Baer deſe Capitania de naem heeft van ghekregen / is ſeer wijdt ende groot / ende verdeelt ſich in vele ende verſchenden in wijcken / in dewelcke pock eenighe Enlandekens ligghen. De openinghe van deſe Bane ig gen t Sunden ende loopt op naer het Rooden: is b de twee mijten ende een half bꝛeedt / in ſommighe plaetſen twaelf ende dock wel achthien vademen diep: Daer kommen verſchenden Kievieren in loopen / foo daten vande bequaemſte in- wijcken is Daer men weet van te ſpꝛercken in dat gantſche Geweſte. Het unterſte ende grootſte Enland welck daer ghelijck in ende Loor leght / werdt ghenaemt Taperica: foo datmen unt der Zee deſe Bane in kommende aen de llincker- hand heeft dit Enland / ende aen de rechter hand t vaſte land van Braſil, de wijte hier weſende bu de Den mijlen. T vaſte land aen de rechter hand ligghende heeft eenen botten hoeck / op de welck een ſtercktjen light ghe⸗ naemt S Antonio, ende de oude Stadt welck fi nu noemen Villa Veja plagh te ligghen aen een klennen in bocht / naer t Nooꝛden enndigende met een klenn vooz- land: van t welcke t vaſte land ſich in bocht ende ghelijck een halve maene maeckt / enndighende aen eenen ſmallen reep landts met een ſcharpe punt verre inde Bane unt ſtekende: ontrent aen t midden van deſen in bocht light nu de Hooft . Stadt van deſe Capitania ghenaeꝝit S. Saluador, ende opden ſcharpen hoeck het Foꝛt Tapagipe, ontrent twer mijlen verſchenden van t punt van t Enland Taparica. Van deſen hoeck Tapagipe ontvalt het land eerſt een wennigh naer het Ooſten / ende de Bane werdt bꝛeeder en bꝛerckt | hier in t land dooꝛ een enghe mondt / maeckende voꝛders een groot binnen | water / d welck ſich verſpꝛent in twee bochten, deen naer t Tunden ende d an⸗ der naer t Nooꝛden. Bande mondt Lan dit binnen- water ſtreckt het lande voorts naer het Moorden tot aen de mondt vande Nie viere Pican ga, De welcke van't Soſten af-komt naer t Weſten / deſelve is binnen tamelijck wijdt / ende ontfanght in ſich eenighe mindere Rievierkens; ende Daer ſtaen vele Sunc⸗ ker molens foo aen de groote als aen de klenne ee Vande mende | 2 van |
ANNO 1624.
ANN oO 1624.
12 Verhael van Weſt-Indien. van deſe Rie vier Pitanga, ſtreckt het land noch antrent een mijle Nooꝛdtwaert op / ende keert ſich dan met venen krommer elleboogh (Baer een klenn Enlan⸗ deken in leght) naer het Weſten / loopende bn naer recht Weſt ontrent twee mijlen tot aen eenen ſtompen hoeck. Bpnaer in 'tmidden van deſe lenghde light een tamelijck Enland welck ſunoemen Mare, ontrent een halve mijle van t vaſte land verſchenden / ende onghevaer een mijle langh; met welcke lenghde t ſelve komt te ligghen dwars teghen over de mondt van de Kir viere Pitanga: tegen over de Mooꝛd. zijde van dit Epland komt mede een Kit vierken unt het vaſte land. Dwars vanden batten hoeck vooꝛnoemt naer t Zunden / light mede een tamelijck Enland ende wel foo groot als het vooꝛgaende bn de onſe ghenaemt het Munnicken England / is bn naer dꝛn· hoeckigh. Vanden ſtompen hoeck op de weſter ſtreckinghe keert het land ſich weder naer het Nooꝛden (eer verre te landwaert in. Aert t begin van de kreringhe ende t ver⸗ volgh ligghen eenighe Enlandekens / ſom heel maer ende ſommighe wat ver⸗ der van t land: het eerſte ende Zundlijckſte liggende neffens den hoeck werdt ghenaemt Birapebiâra, 't naefte Porto Madero , de naemen vande andere zijn mn onbekent ; teghen over t vierde / welcke langhwoꝛpigh inden bocht light komt een Rie vierken unt. Achter de lenghde van t feive Eplandeken ſteeckt het land unt naer het Weſten met tenen ſtompen hoeck / daer over light naer t Weſten een taemelijck Enlandeken langhwerpigh / welck fp noemen Iſla de Fuentes: nevens deſen hoeck komt de Nie viere Tambariaut af- Kommende van t Mooꝛden ende met een kromte haer openende naer 't Weſten: het vaſte land ſtreckt van des ſelfs mondt Nooꝛd Weſt met twee bochtjens / tot aen de MONDE van de Nie viere Gerefipe (ofte fo andere ſegghen Seregipe:) deſe komt unt het vaſte land recht van t Nooꝛden ende is inde mondt redelijck wijdt / ende daer light een Eplandeken vooꝛ welck fp noemen Caraibe; ende {nde mondt noch twee / van welck het unterſte genaemt woꝛdt Pycca deſe verdeelen de Kieviere ghelijck in tween. Van de mondt van deſe Kieviere weſende het unterſte van deſe groote Bant / keert ſich t land met verſchenden bochten (Daer eenige kley⸗ ne Nie vierkens unt · wateren) naer het Zupden tot de mondt van de Kieviere Cachoera, de welcke haere openinghe heeft naer het Ooſten komt af van het Nooꝛd · Weſten ende is binnen ſeer wijdt ende bꝛtedt / foo datter oock ernighe kleyne Eylandekens in ligghen: daer vallen bele klepne Kievierkens in / daer vele Suncker-molens aen ligghen. Dwars vande mondt van deſe Kie vier light het Exlandeken Meve, ende de Cuſte loopt vooꝛts naer t Zunden / heb⸗ bende naer t Ooſten t groote Enland Taparica vooꝛ ſich ligghende in ſijn lengde. Ende dus vele ſu gheſeght vande Baye. De Hooft- Stadt Lande Capitania werdt ghenaemt S Saluador, is ghelegen aende Nooꝛd · Ooſt. zijde van deſe Bane / in t midden Lande half manighe bocht Daer wn hier voꝛen van hebben gheſpꝛoocken; ghebouwt bn de Gouverneur Thomas de Souſa, op een verheven heuvel; met een mum omcinghelt ende van binnen met vele ſchoone gebouwen verciert. Den heuvel daer de ſelve op light / is aende water · ſijde ſeer ſteyl ende al met kreupel-bofch ende runghte bewaſſen; {oo dat daer twee openinghen zijn in ghemaeckt / langhs de welcke alle {ware Waren dooꝛ twee groote windaſen langhs twee groote ſteyle Aeden van hout gemaeckt / woꝛden op-ghewonden ende weder af. ghelaten; zijnde deſe ſtenlte ontrent hondert vademen hoogh vande water-kant. Beneden aen it ſtrande ſtaen vele pack hunſen. Beneffens de Foꝛten S: Antonio ende t groot Caſteel Tapagipe, ſoo waren tot beſcherminghe van de Reede vooꝛ de Stadt noch van oudts geleght twee ſteenen Caſteeltjens / het eene Dicht onder de Stadt ende nevens die houte deden ghenaemt S Philippo ende het tweede tuſſchen dit ende t groote Caſteel op Tapagipe. Doch boven deſe hadde de Gouverneur noch een Foꝛt — bips gcckige
Ï werden gebꝛaght: hier woondt mede de Biſſchop van Braſil; ende de Jeſuiten | hebben hier een treffelijcke Collegie: enndelijck foo zijn in deſe Capitania ſeer J bele Suncker molens die ſeer goet ende veel Suncker maecken. Laet ons nu |
den fn haeren kours recht naer de E uſte van Braſil; foo datſe deſelve den vier⸗ den May in t gheſichte kreghen op de hooghde van veerthien graden bezunden Mays. de Linie: ende hoe wel ſn aldaer volghens den tijdt van het jaer ende het ghe⸗ woonlijcke Mouſſon op deſe Cuſte / de Zund . Ooſte windt hadden behooꝛen te vinden / ende de ſtroom gaende vande Zundt om de Nooꝛdt / foo wierden door
Bane Border in loopen; om de Vnandt te verſchalcken / en aen verſchenden dooꝛden t effens werck te geven / doch inſonderhent om des vnandts Schepen die
ghen/ om t Krijghs. volck te landen aen een Tand Bane recht binnen den eerften hoeck van St Antonio, ende ontrent een mijle van de Stadt naer het
ſijn grof Gheſchut op de onſe beginnen te ſpelen / unt het Caſteel S: Philippo ligghende aende Zund. Weſt zijde vande Stadt / Daer Dan metale Stucken op
plaetſe. Ende (op dat wn de verrichtinge van onſe Schepenende het gevecht te water eerſt vervolghen) de Vice-Ammirael Pieter Pieterſz. H eyn, heeft ſich met de Schepen Gelderlandt, Groeninghen ende Naſſau w- ver voeght tot op ten muſquet : ſcheut bn de vooꝛnoemde nieuwe Batterije ende de Poꝛtugeſche Schepen dewelcke tot vijfthien toe / foo groot als eri hier dicht onder 1
3 3 wa
| 14 Verhael van Weſt- Indien. | AN No wal latghen ghekoꝛt / hebbende het Foꝛt S. Philippo den bagh-baodt. Bier | 1624. ontſtandt cen ſeer heet ghevecht / Door dien {poen anderen ſos naer waren / | t welck dunꝛde tot bn-naer gadondeg ten ſeven umen. De Vice-Ammirael | merckendt dat met ſchieten niet veel en Wierde gevoꝛdert / ende dat onſe Sche⸗ | pen ondertuſſchen van des vnandts gheſchut groote ſchade leden / ende inſon⸗ derhent dat het Schip Groeninghen , welck wel aldernaeſt aen des vnandts | Schepenlagh / foo deur- nagelt was dat het een wijl bn naer in onmacht hadde ghelegen want Daer en waren maer vijftigh gheſonde Mannen op om datter op de renſe wel dertigh waren gheſtoꝛven / ende noch wel foo vele kranck la⸗ gemis te rade gewoꝛden Dep Booten elck met twintigh Bootſ⸗geſellen te man⸗ nen ende naer des vnandts Schepen af te veerdigen / om de ſelve te beklimmen Ee ende fog het doenlijck ware te vermeeſteren ende af te bꝛengen: dit vooꝛnemen is hem wonderlijcken wel gheluckt / want de Poꝛtugeſen ſiende dat de onſe
met ſulcken onverſaeghthent op haer atn quamen / hebben datelijck Bare Schepen verlaten / ende het grootſte ſelfs in bꝛand gheſteccken / dooꝛ welcken bꝛand noch dꝛn andere zijn om ghekommen / ſuler dat de onſe doenmael maer acht van des vnandts Schepen en behielden ende onder de Dioete af-bꝛoch⸗ ten. In dit ghevecht is onder anderen ghebleven de Capitenn van t Schip
Groeninghen Andries Nieuw-Rerck / gheſeght Ghedult-hebber, ten goedt
| Schipper ende kloeck Soldaet: hebbende hn ende fijn Valck hun ſeer loffelijck
ghequeten. Deſe verbaeſthent ende haeſtigh vluchten vande vnanden / bn den Ammirael, Vice-Ammirael ende hate bn. hebbende Raeden gheſpturt ende in | acht ghenomen zijnde / hebben naer onderling beſpꝛeck goede gevonden haer | van deſe occaſie te dienen / ende datelijck veerthien Scheeps-Bootengemannet | elck met twintigh wel ghewapende Matroofen; met de welcke de wel-ghemel⸗ Í te Vice-Ammirael ſich ſoude begheven naer de voomoemde Platte foꝛme (de dl welcke Door haer ghedumig ſchieten de Schepen groote ſchaede Dede) ende | de ſelve ſoo het dornlijck ware te beklimmen: het welcke bn de Vice-Ammirael. . niet tegenſtaende het ghewaldigh ſchieten foo vande Batterije / als van het | Strand / met ſulcke dapperhent ende veerdighentis verricht / dat ſijn Trom⸗ 0 petter de eerſte ende hu ſelfs de tweede ende de verte van fijn Volck ſucceſſive⸗ N lijck boven op de Platte · foꝛme zijn geraeckt: een ſeer ſtoute ende Manhaftige | Daet, want de munꝛ was ontrent acht of negen voeten hoogh unt de water | op· ghetogen ende wel met wijf of ſes hondert man / naer het ghemenne ſeggen / vooꝛſien; doch ons Volck gheraeckte Daer niet · te min op ſtaende op malkan⸗ | ders ſchouderen ende langhs de Bootg-haecken op-klaverende. De Poꝛtu⸗ geſen dit ſiende / zijn met groote verbaeſthent daer unt-gheloopen / ende Doo? 1 t water naer de Stadt gevlucht / achter latende een deel dooden. Doch alſoo / deſt dꝛn · kantighe platte-forme naer de Strand toe open ende gantſch ſonder | beſchut was / ſoo wierdt bn die van t land heftigh met Muſquetten onder de | onſe gheſchoten: om dit te verhinderen dede de Bice-Ammirael twee ſtucken gheſchuts naer t land toe keeren ende onder de Vnandt / die mede bloot ſtont / loſſen. Maer hoe · wel het ſchieten Lande Vnandt hier deur ſeer verminderde / ende de verbaeſthent onder t volck dat op Strand ſtondt grootelijcks ver⸗ meerderde fooen vondt den Vice - Ammirael even- wel niet geraden Daer langer te blijven / te meer om dat de nacht haer nu was over - ghekomen ende it volck ſter af-ghellaeft was ende t Buf-Krundt haer mede begon te ghebꝛeecken: maer heeft dienſtigher gheacht t Gheſchut al· ſamen te vernagelen / ende Lod? de vnandt onbꝛunckbaer te maecken / ende ſich met het Volck weder naer de Schepen te begeven / omde nacht ruſte genoten hebbende des anderen daeghs il met nieuwe krachten t begonnen werck te voltrecken. In dit laefte gevecht / | welck ontrent een une dupꝛde en zijn van de onſe maer vier doodt ghebleven / . . N ende
. N p 15 ende Daer onder de Trompetter vande Vice-Ammirael vooꝛnoemt / ende acht Anno ofte thien ghequeſt /
ondertuſſchen op de handt / foo dat de onſe ſich daer moſten op- gouden tot
hadden gheſien / en hebben den dagh niet derven verwachten / maer zijn inden donckeren nacht / alles verlatende / met groote confuſie unt de Stadt gevlucht inde naeſt·gheleghene Boſſchen ende om: ligghende Plaetſen: den Biſſchop Marco Teixera was de eerfte die met ontrent ſes hondert Man ſich wegh packte ghelijck naermaels wierde verſtaen: ſuler dat de Souverneur Don Diego Mendoza de Furtado, niet willende deelachtigh weſen / foo hy fende, aen foo ſchendigen vlucht ende ontrouwe aen ſijnen Koningh, bn naer alleen
met
16 Verhael van Weft-Indien. met het kriecken vanden daege naer de pooꝛte van de Stadt / met de twee Delt
AN No Stucrkens / van menninghe zijnde die om verre te ſchieten: doch daer voor
1624.
kommende / verſtonden unt een Poꝛtugees / die met een vꝛede · vaentjen over de muyꝛen keeck / dat het volck al unt de Stadt verlopen was / ſoo datſe ſonder ſlagh ofte ſtoot daer mochten in kommen. Doch de onſe t ſelve niet wel kon⸗ nende gelooven / ende vꝛeeſende datter eenigh bedꝛogh onder moghte ſchunlen / ʒijn naer dat de pooꝛte gheopent hadden / in Slagh· oꝛdze in ghetrocken tot op de Marckt: maer daer gantſch gheen teghenſtandt vindende ende nerghens eenigh volck vernemende / als alleen de Gouverneur ende de ſijne / (welck fn in verſteckeringhe namen) heeft het volck ſich tot plunderen begeven / ende dooꝛ een militaire onghebondenhent alle Hunſen / Comtoiren ende Pack Hunſen op· ghellagen / daer unt · genomen tgene hun aen-ftondt ende de reſte leelijcken verllinghert ende verſtropet. De Vice - Ammirael des moꝛghens vꝛoegh we⸗ Derom met fijne Matrooſen van de Schepen af-gefteken zijnde / om de Stadt Bande water · ſijde aen te taſten / aen land kommende en vondt gheen vnandt /
ende van Strand naer boven treckende / wierdt gewaer dat ons Krijghs· volck
alreede inde Stadt ghekommen was / weſwegheu hp dan ſich inder ijl bn de ſelve vervoeghde. De verbaeſtheyt van de Dnandt was foo groot gheweeſt / datſe de forten al mede hadden verlaten; t grootſte op Tapagipe had des moꝛ⸗ ghens noch een ſcheut ofte twee gheſchoten / dan vernemende dat de Stadt verlaten was / ſteldent 't volck mede op t lopen cer datſe ghejaeght wierden. Deſe Stadt was een vande oudtſte ende vermaertſte van gantſch Braſil; ende naer de ghelegenthent van die Landen heerlijcken ende wel bebouwet / heb⸗ bende in haer begrijp wel veerthien hondert Wooningen / benevens verſchen⸗ den Klooſters; een van Minnebꝛoers / een van Carmeliten / een van Bene⸗ dictinen; ende een treffelijck Collegie van Jeſuiten: twee Parochie-Rercken / waer van de grootſte noch onvolmaeckt was: de Stadt hadde twee Pooꝛten / een aen de Ooſt⸗ ſijde / langhs de welcke de onſe in quamen / ende een ander aten de Weſt· ſijde. Ten tijde dat ons volck Daer aen lande / bevonden ſich inde Stadt boven de Boꝛgeren / Inwoonderen / ende Slaven / over de ſeſthien hondert foo Poꝛtugeſche Soldaten als Bꝛaſilianen; vande welcke vijf hon⸗ dert en vijftigh Soldaten / het oꝛdinaris Garniſoen waren / onder ſeven Car pitennen; de reſte was inder haeſt opt geruchte van onſe komſte ( ſchijnt daer van eenighe kondſchap ofte achter dencken hadden ghekreghen / naer dat het Schip Hollandia Baer op de Cuſte was ghekommen / ende het Schip van Angola ghenomen ende weder hadde laten varen) van bunten in- ghekommen onder acht Bevel - hebbers / nevens noch het volck welck de Jeſuiten aenbꝛachten. Ende alſoo deſe Stadt een ſeer rijcke Plaetſe was / ende de Gou⸗ verneur op lijf-ſtraffe hadde verboden (mepnende het vluchten Daer dooꝛ te verhinderen) gheen goederen unt de ſelve te bꝛenghen / ende haer vluchten foo ſchielijck bn nachte gheſchiede / is daer een over grooten ende rijcken Bunt vooꝛ t volck gevallen / als wel is te gelooven. Den Ammirael vande verove⸗ ringhe der plaetſe ende het onghemaniert plunderen vande Soldaten ende Bootf-gefellen verwittight zijnde, gaf terſtondt bevel aen de Commiſen ende Aſſiſtenten ſich ſonder untſtel inde Stadt te begeven / om de verſtropde ende verſlingerde goederen bn een te ſamelen ende op te ſchꝛijven. Deſe inde Stadt ghekommen zijnde / vonden Daer een wonderbaerlijcke verſtroninge / Doo? de groote moet · wil van t volck te weghe ghebꝛacht / want de goederen laghen allenthalven verwoꝛpen ende vertreden als dꝛeck: (jn verſamelden vele Wolle / Zijde ende Linne Lakenen ende andere Waren / ende bꝛachten die alle in de Collegie der Jeſuiten. Inde Stadt / op de Foꝛten ende daer ontrent / werden ghevonden ende bn de onſe verkreghen Dep-en-twintigh metale en ff ig twintig
KEER S
7
N
D OR
N
4
6
BN A
N S W.
I 8 n
1 De Sand hay, aluuer de Soldaten aen land gefet werden Cen Poort aen t Zurternde vande Stadt, daer onje ghemelie Battery wer. dighenaemts pig, % Me. groote Marckt 2 Den engen wegh daer f door peren malen en mat soldaten eef atracken DTe grote vid gnd nele dlnr digen js arte 2 Arne moeyten te keeren wareit. 8 Een hartfleenen Battery. leg ghende foo verde vande twee groote lele leden van hout glemaeckg undi, op- 21. Het huys 1 5 Con | 3 EenCorps de guarde ofle groot wacht huys vanden- wal daten daer(bv vol Zee) met een Bam achter om gewonden inde bouenStad, leggende ontrent ſj, „„ af 2 hd Vyand door vreefe verloopen varen mach, hier op lagen uuagroote Jlucken gefchuts Vader hoogh art let wader * 3e 3 * aer dur fohwater hale e kargen te pon lee her dla mpd lde. VVV flach orden flelden, treckende fo voorts nade voor - _g_EenanderBattery be lande daer mede fel uylgefchote wed 8 EKloofter vans. Huuiſco, abwaer de Bar len hijg, ED ee, st wgn water — Stadt, daer ¶ eenige vefcontre vonden, doch haer 0 Eengroot Pach-huys daer veelSuyker mgevonden urs 5 Collage hebben vinde Caelen fo zi 822 5 — rn Sheek verwaltende veroverden de ſelue Def Scheren alle dicht aen Landgekort ul rund , Sauger, e e ne 5 pe 5 Éen Capelleken Lu len. de fladt onfe r brand ghefleken a 2 Sdrielery huys 5 H. lo de aflee 1 noch
, 33 al. fmorgens als de Stad g 6 De voorStadt daer de Soldatende ceiſde nacht lum hielden 12 Dit fyn noch twee Caflelen daer van tnafle aende voor Len nieu begonnen Kerk Smorgens als alwas vervoert.
Ld
17 twintigh yſere Stucken. Inde af-gehaelde Schepen wierden bevonden over An vo de veerthien hondert kiſten Sunckeren / eenighe Siropen ende Bupden: daer 1 624. N Wierden oock noch vier Schepen onder t land ghehaelt / van welcke de twee 1 ontrent de vier hondert pijpen Wijns in hadden: het derde was gheladen met 9 Bꝛoodt / Farinha ende Wijn / om daer mede naer Angola te ſenlen; t vierde ij had alleen Sout in. Inde Pack hunſen beneden de Stadt aen t water ghele⸗ 9 ghen wierdt mede een goede partij Sunckeren ghevonden / ende naer doen
| | Het Eerfte Boeck, |
giften wel bijf-en-twintigh hondert kiſten ende oock eenighe Tabac: van t Enland Taparica haelden wel hondert en veertigh pijpen Traen. De Heere
van Dorth (Colonel over het Rrijghs. volck ende als voꝛen gheſeght) beſtem⸗ | De Gouverneur bande plaetſe Dieder verovert foude Worden / dewelcke bn
ren / gingh van daer weder t ſenl den vijfden Martij ende quam den leſten des ſelver maendt op de hooghde van ſes graden ende vijf en veertigh minuten bezupden de Linie; ende alſoo hy nochte te voren eenighe Schepen hadde ver⸗ nomen / nochte oock daer en vondt / heeft hy fijne reyſe vervoꝛdert / foo dat den | thienden April t Landt van Braſil in't gheſichte kreghen / op de hooghde van Apr, veerthien graden en twintigh minuten naer het Zunden: ende quamen s an derdaeghs ten ancker op vijf en twintigh vadem ontrent anderhalf mijle van t Landt: Morro 8. Pablo lagh van haer Nooꝛd. Nooꝛd.· Weſt ontrent twee
S' Vincent vande Ploote was af-gedwaelt ende aen Sierra Liona aen - gheva⸗ |
deſen Boom ende de Voſſchagie doch de ſelve naeſt) ſtaen dꝛn Boomen van tender groote ende hooghte: tis voorts al leegh tot den hoeck Morro de St Pablo, die is mede van eender hooghde als daer de Boſſchagie op ſtaet daer: ſtact oock een wit Klooſter op / foo dat mede feer kenbaer is. Bevonden haer des middaghs op de derthien graden ende vijf en. dertigh minuten Zunder bꝛeete. Bande veerthien graden tot hier toe heeftmen meeſt al goede anckergrondt / bande Dap tor twee mijlen bunten de wal. Den derthienden April ver⸗ overden een Schip met Swarten kommende van An gola naer de Bahia, van t welche {nde Schipper over namen ende lieten t Schip met de Swarten va⸗
het vaſte landt een bocht / daer naer tſeggen vande Inwoonderen) een dange⸗ reuſe dꝛooghte in light. Deſen bocht begint vanden Zund hoeck van Taparica ende enndicht aen den hoeck Dos Caſtillianos liggende twee mijlen bn Zunden Boypeva: bn Morro S. Pablo iſſe op haer grootſte / ende heeft inden bocht bn Nooꝛden de Kieviere Tinhare mede een dꝛooghte die wel een mijl in Zee loopt bnde Poꝛtugeſen ghenoemt Baixos de Jaguaripe. De Rieviere Tinhare komt nevens de Mooꝛd· Weſt ſijde van Morro S: Pablo unt / ende heeft in de mondt wel ſes of ſeven vadem diepte / ende binnen iſt noch dieper / ſoo de Braſilianen ſenden. Alſmen onder Morro S Pablo gheſet light op ſes en · twintigh vadem ſoo ſietmen boven den hoeck van Taparica eenen ronden bergh ende t Tee⸗ waerts van dien noch eenen wat klennder; t welck is t Land vande Bahia. De heere van Dorth gheen Dloote vernemende hielt het hier af ende aen / op ende neder / tot dat den Ammirael met fijn bn. hebbende Bloote mochte verne⸗ men. Den twintighſten ſaghen een kleyn Enlandeken ontrent twee mijlen Weſt . Tund· Weſt van haer / ligghende een mern inden bocht / die van —— hoer
Verhael van Weft-Indien.
13 AES hoeck dos Caſtillianos ſtreckt tot den hoeck van Camamu : t ſelve Eplandeken 5 licht ontrent een mijle van den hoeck van Camamu: op den hoeck Komt een 1624. Blepn Kievierken unt; ende dien gantſchen bocht is al leegh landt / ende Daer is
Mayus.
geen bequame ancker ⸗grondt: maer van den hoeck van Camamu begint het ſeer hoogh land te werden: bevonden haer doen op de hooghde van derthien gradenende vier en vijfteih minuten / hebbende den hoeck van Camamu recht Weſt. Des anderen daeghs ſaghen den hoeck van Rio das Contas van haer Zund. Weſt / welck ſich verthoont met twee hooghe Berghen dicht bn den anderen / tuſſchen welcke het ie vierken unt · komt; ende vooꝛts om de Zund is al hoogh landt: bevonden hun op veerthien graden ende en vonden gheen bequame ancker-grondt. Ende om hier niet ontijdelijck op de Cuſte gheſien te werden foo hieldent noch meer om de Zund ende waren den ſes en twin⸗ tighſten ontrent den hoeck de Lagoa, Welck is eenen hooghen Bergh die over een leegh lande in Zee ſteeckt en ſich van verre verthoont ontrent op de hoogh⸗ de van veerthien graden ende veertigh minuten. Dus op en neder geſwarmt hebbende tot den thienden May, ende bande Vloote niets vernemende / ſoo
wierden (pmte raede ſonder langer vertoeven recht inde Bahia te loopen. Ende
des anderen daeghs daer in Kommende vonden daer onſe gantſche Vloote / ende het werck tot daer toe beſchickt / in voeghen als hier voꝛen is verhaelt. Naer dat den Ammirael den Heere van Doꝛth hadde bewelckomt ende Landen teghenwooꝛdighen toeſtandt der ſaecken gheſpꝛoocken / foo heeft de ſelve met ſijn bn hebbende volck ſich inde Stadt begheven / ende fijn eerſte werck Daer van ghemaeckt het Krijghs · volck weder in goede oꝛdꝛe ende onder militaire tucht te bꝛenghen; Daer naer de Stadt ende hare gheleghenthent wel overſien hebbende / eenighe noodige Foꝛtificatien Doen af ſteecken / ende foo vele doen⸗ lijck was bevoꝛderen. Heeft mede volghens de Laſt hem unt het Vaderlandt mede ghegheven / alle de ghevluchte ende unt ghewekene Burgheren ende Inwoonderen van de Stadt / bn opene Bꝛieven Doen verkondighen ende ver⸗ ſeeckeren dat alle de gene die ſich onder de gehooꝛſaemhent vande Hog. Mog.
Heeren Staten Generael der Bereenighde Pederlanden ſouden willen bege⸗
ven / ende den gewoonlijcken Eedt van getrouwighent doen aen de ſelve ende aen de Weſt· Indiſche Compagnie / onbeſwaert ſouden moghen weder -keeren in de Stadt / ende hare hunſen ende Erven weder aen· vaerden ende beſitten / met ghelijcke vꝛijdom ghelijck ſu die onder de Kegeringhe Banden Roningh van Spagnien hadden beſeten / belovende unt den naem Lande oogh⸗-gemel⸗ te Heeren Staten ende ſijne Dooꝛluchtighent den Heere Pꝛince van Oꝛangien / nevens de Weſt- Indiſche Compagnie / haer tegen alle gewelt vande vnanden te beſchermen. Eenighe wennige Poꝛtugeſen zijn op deſe verkondinge weder in- ghekommen / doch de meeſte ende de rijckſte wierden te rugghe ghehouden / ende en doꝛſten it ſelve niet beſtaen / unt vꝛeeſe vanden Biſſchop / ende cen miſ⸗ vertrouwen dat de onſe niet machtigh ghenoegh en ſouden bevonden Worden om hun teghen het groot gewelt van den Koningh van Spagniente beſcher⸗ men. De Biſſchop ondertuſſchen onthieldt hem Daer ontrent / ende maeckte hem ſterck / ſoeckende fijne ſchandelijcke vluchte te bedecken / ende verſchoef alle de ſchult op den ghevanghen Gouverneur. Dewijl men hier mede beſich was / foo quam nu ende dan noch een Schip vande Poꝛtugeſen in de Baue loopen ende werdt bn onſe Schepen ghenomen. Als naementlijck den cweeen · twintighſten May een Schip van Liſbona groet ontrent tſeſtigh laſten /
gheladen met Olie, Meel / Bꝛoodt ende andere Koopmanſchappen / de welcke
naer het ſegghen van t volck Daer weerdigh waren dertigh dunſent Ducaten. Den ſeven en twintighſten een Schipken kommende van Rio de Jenero en Spiritu Sancto, in't welcke waren thien Jeſuiten met haren Pꝛovinciael / twee L Fran⸗
Het Eerfte Boeck.
19 Franciſtaner eude twee Benedictiner qzunnicken ende vooꝛts ſeven dunſent Kealen van achten en veertigh kiſten Duncker. Den negen en twintighſten
ten Barcke met ſes en · twintigh kiſten Duncker: ende den eerſten Junij een Schip kommende van Angola met twee hondert en twintigh Swarten. Ende alfa de onſe wel konden bevꝛoeden datter noch meer Schepen hadden in te vallen / foo langhe het niet over al ruchtbaer wierdt dat de Plaetſe by de onſe was in genomen / foo hielden ſu buntens . gaets ende daer om her / twee Sche⸗ pen / een Jacht ende twee Zen- Chaloupen / om op de aen- Kommende Sche⸗ pen ende Bercken vanden vnandt te paſſen. Den vierden werdt het Schip de Vos wel gheladen naer 't Daderlandt geſonden met de blijde tijdinge vande veroveringe vande Stadt S. Salvador ende aen· liggende Foꝛten. Ten ſelven daeghe quam daer noch een Schip kommende unt Poꝛtugael inde Bane in vaeren doch alſoo t volck ſach dat de onfe Daer meeſter waren lieten t ſelve teghen de wal loopen / ſtakent inden bꝛandt ende vluchten te Landt · waert in.
AN NO 1624.
Junius.
Maer den elfden quam daer noch een Schip in met Wijnen geladen / t welck Junius
bn de onſe wierdt bekommen. Sanderdaeghs snachts heeft de Gouverneur vier hondert man foo Soldaten als Bootſ e gheſellen zoen Schepen in twee Jachten ende vier Chaloupen / vooꝛ-· nemens zijnde Daer mede een tocht te Doen naer Morro S: Pablo, op ſeeckere gelegenthent die hu daer hadde unt geſpeurt: maer alſoo de wind hem ſeer teghen viel wierdt ghenootſaeckt t ſelve unt te ſtellen ende weder te keeren. Ondertuſſchen ſoo is de vnandt dit foo het ſchijnt vernomen hebbende) met ten groot getal Soldaten / Bꝛaſilianen ende Swar⸗ ten s nachts ontrent ten twee unꝛen tot dicht onder de mumen vande Stadt ghekommen: de Sentinellen wierden hem ghe waer ende ſchoten / foo dat den alarm geweldigh aen gingh: de vnandt en vertrock effen· wel niet / maer ſchoot mede fel met Koers ende Bogen: ende de onſe weder met grof gheſchut ende Muſquetten; ende bleef dit ghevecht dunꝛen tot 's anderdaeghs naer de mid⸗ dagh. De Gouverneur op de ſelve tijdt weder keerende van ſijn vergeefſche tocht ende 't ſchieten hooꝛende / heeft fijn bn. hebbende volck ghelandt tuſſchen tFoꝛt S Antonio ende de Stadt / mepnende de brandt van achteren te verraſ⸗ ſchen / maer de ſelve ſijne komſte vernemende is gevlucht / achterlatende acht of neghen dooden; van de onſe waren mede twee ofte Den ghebleven. Den ſeventhiendtn naer de middagh trock de Gouverneur met ontrent vijftigh Pan foo te Loet als te peerde unt de Stadt / om de naeſte ghelegentheden ende aen-komften ſelfs wat naerder te beſichtighen / alſoo nu gheen vnandt daer ontrent was vermoedende: doch niet boven een Gotelingh· ſcheut bunten de Wallen zijnde / ende wat ter ſijden af rijdende / zijn de Bꝛaſilianen de welche inde runchte ende kreupel· boſch verboꝛghen lagen / op ſijn onverſiens op- ge⸗ bꝛoken ende hebben den vꝛomen Heere met Pijlen ende Flitſen foo beſchooten dat van fijn paerdt ter aerden is ghevallen / al- waer ſe hem t hooft hebbenaf gheſneden ende t lichaem lerlijcken miſhandelt: t gheruchte van dit onver⸗ fien miſ val in de Stadt ghekommen zijnde / foo zijn de Swarten die bn ons in dienſte waren / unt ghevallen / ende hebben niet alleen het doode lichaem deſe Barbaren ontrocken / maer oock verhindert dat alle die met de Colonel waren unt getoghen / niet deerlijcken om quamen. Dit was een over-groot verlies Hoo? de Compagnie / van foo een vꝛomen ende ervaren Krijghs⸗ Overſte berooft te werden / inſonderhent weghen ſijn groot reſpeckt ende au⸗ thoꝛitent / ende dat op een tijdt dat fijn raedt en onf: ach meeſt van noode was: in ſijn plaetſe ſuctedeerde de Major Allert Schouten, ende deſes bꝛoeder Willem Schouten wierdt Majo? in fijn plaetſe. Den twintighſten quam daer noch in
en viel in onſen handen een Schip met Spaenſche Wijnen gheladen / ende
daeghs Daer aen noch een met Canarie n den acht- en twintighſten : 2 ten
—̃ —vu——
———
—
ren re
| |
20. Verhacl van Weft-indien. | Kn nd ten van Cabo Verde ghemonttert met thien Lepel-Stucken ende alleen met 624. ballaſt gheladen: (oe dat de vnandts Schepen noch gantſch onbe wuſt waren
Ee 1624. gan’tin-memen vande plaetſe. In 't eynde van deſe maendt quam in de Stadt een Poꝛtugees met naemen Almeyda van weghen den Biſſchop ende andere |
|
|
Uegeerders om met de onſe over eenig} redelijck actooꝛdt te handelen / doch
| Julius. vertrock weder haeſt onverrichter ſaecken. In 't begin van Julio werden de Schepen de Haen, de Eendraght, den Oragnien-Boom van Rotterdam, den
| Oragnien-Boom van Hoorn met Sunckeren / Hunden ende Toback af-ghela⸗ | | den naer t Vaderlandt / ende vertrocken den vier en- twintighſten van daer / | mede nemende De principale ghevangens / als den Gouverneur vande Plaetſe met fijn Soone / den Sergeant Majoꝛ ende andere. Ende den acht · en ⸗twin⸗ tighſten vertrock mede den Ammirael Jacob Willekens met fijn Schip ende | noch thien Koopvaerdn- Schepen naer de Weſt· Indiſche Eylanden / ende ſoo 4 Augaltus. vooꝛts naer hung. In t begin van de maendt Auguſtus quam den vooꝛnoem⸗ den Almeyda weder ende gaf ſeer hoogt op / als of hu nu volkomen laſt bꝛach⸗ 3 te om met de one te verdꝛagen over vꝛije enter Kours van Handel / tuſſchen de | onſe ende de Poꝛtugeſen binnen 8 Tandts / doch was maer enckel bedꝛoch; want bꝛachte onder de handt met ſich pardoen LOO? de Poꝛtugeſen die onder
| ons waren blijven woonen,;alg mede vooꝛ de D warten die inde Stadt waren / ende gaf harr heymelijcke aenwijſinghe bn wat middelen fp van ons ſonden 4 over loopen: t welck tijdelijck ontdeckt zijnde werdt de ſelbe ende fijne com⸗ plicen in hechtenis genomen. Den vijfden vertrock de Vice-Ammirael Pieter | Pieterſa. Heyn van Daer naer Angola ende De Cuſte van Africa, met DE volgen⸗ de Sthepen / de Neptunus, Hollandia, Gelder-Landt, t ſaght de Zee-Jaegher: .
welcker renſe wp hier naer ſullen verhalen. Te beſchꝛijven wat voꝛder inde
Bahia fich heeft tor ghedꝛagen / is ſeer onluſtigh ende verwerret / foo dat alleen
| koatelijck fal ſegghen / dat naer de doodt van den Gouverneur de Heere van Dorth het Daer eer onachtſaemlijck ende godtloollijcken heeft toe-ghegaen. Den nieuwen Colonel Allert Schouten en nam niet genoegh in acht / de Stadt || wel met de noodighe wercken te verfien; ende hn oock overleden zijnde / werdt het ſelve noch llimmer bj ſijn Bꝛoeder Willem Schouten (die ſich begaf tot alle ongheregeltheden) waer ghenomen; want beneffens dat de noodighe wercken
ſelfs niet en voꝛderde / (oo onthiel noch de Soldaten die arbenden wilden hare
Oâober. behooꝛlijcke belooninghen. Inde maendt van October viel daer noch in Don Franciſco de Sarmiento, die Gouverneur was geweeſt in Chili ende over Rio
de la plata ende lenero naer Spagnien wilde / met een Schip Daer grooten rijckdom in was / ende wel hondert ende acht. en · vijftigh dunſent Gulden in onghemunt ende ghemunt Zilver / behalven 't ghene dat verdunſtert Wierde
ende by etnighe der Offitieren gheſtolen Daer eenen Tjarck Sibranſz. dapper
fijn handen aen vet maeckte / veel koſtelijcke Juweelen van Gout werden
mede bn andere Officieren vervꝛemt: ende daerſe deſen Schat hadden konnen
naer hare Meeſters ſtieren / ſoo behielden ſy die aldaer / tot Dat de Vloote van
| Spangien quam ende haer Belegerde ende enndelijck haer alles weder ont⸗ U nam / unt genomen eenige kleynigheden die verdunſtert wierden. Maer dat: „ men hier te Lande vernomen hadde de geluckige veroveringe van de Stadt Se Salvador ende t ghene Daer noch overigh was te doen: de Bewinthebberen 0 wel konnende bevroeden dat den Koningh van Spangien ſijn unterſte macht | ſoude aen· wenden om deſe plaetſe weder te bekommen: oock eenige kondſchap
| unt Spagnien ende van andere plaetſen krijgende / datmen in Spagnien ende | Portugal feer doende was met LEN feer machtighe Vloote unt te ruſten / ende N | op t ſpoedighſte unt de ſeynden / onder het ghebiedt ende belepdt van Don | Fredericò de Toledo; heeft vooꝛdachtelijck geooꝛdeelt wat haer mede ſtondt te doen
Het Eerfte Boeck, 21
doen om dat gheweldt te weder. ſtaen ende de plaetſe te verſeeckeren; hebben A wN ö deſhalven goedt ghevonden een groot aental van Schepen unt te ruſten / ende r 614 |
onder de Cameren foo verdeelt; dat wegen de Camer van Amſterdam ſouden | Werden verveerdight acht Schepen ende twee Jachten te weten den Holland- * ſchen Thuyn, een Schip van Den hondert ende vijftigh laſten / vooꝛſien met |
dert ende tachtentich laſten vooꝛſien met twee metale ende twee en twintigh yſere Stucken / ende acht ſteen-ſtucken ghemant met tachtentich Bootſ-ge⸗ ſellen. t Schip Leyden groot twee hondert ende dertigh laſten / vooꝛſien met twee metale ende twee en twintich nſere Stucken / acht fteen-ftucken ende vijf -en tſeventich Bootſ ' geſellen. t Schip de Swarte Leeuw groot hondert ende tachtich laſten / met vier en · twintich Gotelingen / vier ſteen· ſtucken ende tſeventich Bootſ gheſellen. t Jacht de Windt- Hondt groot vijftich laſten / met thien Gotelingen en vijf-en-Dertich Bootf gefellen. t Jacht de Haeſe groot tſeſtich laſten / met thien Gotelingen ende veertigh Bootſ-gheſellen. Deſe waren al enghen Schepen. Daer ſouden noch bn kommen vier ghe⸗ hupꝛde / te weten: S* Jacob groot twee hondert laſten / met twaelf Gotelingen / ende vijf en twintich Sootf-gefellen. De Eendracht groot hondert vijf en tſe ventich laſten / met ſeſthien Gotelingen ende dertigh Bootſ-geſellen / ende de Compagnie ſoude op elck van deſe twee Schepen noch ſtellen vijf. en ·tſe⸗ ventich Mannen. Onder deſe hondert en vijftich maren veel Ambachts lieden / als Timmer. lieden / Smeden ende andere. t Schip de Jonas groot hondert vijf en tſeventich laſten met veerthien Gotelingen ende vijf. en der⸗ tich Bootſ geſellen. t Schip Croon enburgh groat hondert vijf en. tſeventich laſten / met veerthien Gotelingen ende vijf en dertigh Bootf-gefellen. Ende waren overſulcx op deſe thien Schepen fes hondert vijf-en-tf eventich koppen Varend volck; ende daer ſoudenbn kommen onder vier Vaendelen ſes hondert Soldaten. De Camer van Zeeland: ſoude Daer toe unt. ruſten vier Schepen ende een Jacht; te weten: t Schip Middelburgh groot twee hondert en vijftich laſten met ſes metale / twintigh neve Stucken / twee ſteen· ſtucken hondert negen en-twintich Sootf-gefelien. t Schip Vliffinghen groot twee hondert laſten met twintich Gotelingen hondert en derthien Bootſ geſellen. t Jacht Arnmuyden groot tnegentich laſten / met thien Gotelingen en vier en. vijftich Matrooſen. Deſe waren engen Schepen. Ende deden daer toe twee bevꝛach⸗ te; De Koninginne Heſter groot twee hondert laſten / met ſeſthien Gotelingen en vijf en. dertich Bootſ geſellen. t Schip de Neptunus groot hondert veer⸗ tich laſten / met veerthien Gotelingen ende vijften dertich Boptf-gefellen: ſulcks dat op deſe Schepen ginghen den hondert ende ſes· en · tſeſtich koppen Varend volck; ende Daer ſouden bu kommen Den hondert Soldaten in twee Compagnien. De Camer bande Maeſe ſoude beſtellen een Schip ende twee Jachten; te weten: t Schip Dordrecht groot twee hondert laſten / met twee metale ſtucken / twintich nfere en thien ſteen . ſtucken / tſeſtich Bootf-gefellen. t Jacht den David groot tſeſtich laſten / met veerthien Gotelingen ende ſes ſteen ſtucken / twee en veertigh Bootf-gefellen. t Jacht t Zee. paerdt groot vijftich laſten met veertich Bootſ ' geſellen. Sulcx dat op de ſelve Schepen waren hondert en twee en- veertich koppen Varend volck; ende daer quam bp een Compagnie Soldaten van hondert en vijftigh koppen. De Camer van ‘tNoorderquarrier verſoꝛghde twee Schepen ende een Jacht; te weten: t Schip den ouden Engel Gabriel groot hondert ende tſeſtich laſten met r 25 C 3 ote⸗
22 Verhael van Weſt- Indien. Gotelinghen acht ſteen· ſtucken / ſes· en- tſeventich Bootf-gefellen. t Schip AN No de Hoope, groot twee hondert en vijftigh laſten / met ſeſthien Gotelinghen / 1624. twee en dertich Bootſcgeſellen. t Jacht den Oudevaer, groot tnegentich la⸗ ſten met twee metale / twaelf neve ſtucken / ſes ſteen· ſtucken / tſeſtich Bootſ⸗ gheſellen: fulcy datter op waren hondert en acht- en-tſeſtich koppen Barend. Vvolck; ende daer Badde bp te kommen cen Compagnie van hondert en vijf⸗ tich Soldaten. De Camer van Stadt en Landen verſoꝛghdt tot deſe Ploote t Schip Omlandia groot twee hondert en vijftich laſten met twee metale vier· en. twintich pfere ſtucken / hondert Bootſ-geſellen. t Schip de Gulde Meulen, groot twee hondert laſten / met ſes metale ende ſeſthien nſere ſtuc⸗ ken ſes ſteen · ſtucken / hondert en vijfthien Bootſ-gheſellen. t Schip den Dolphijn, groot hondert en vijfthien laſten met twee metale / ſeſthien nere ſtucken / acht ſteen· ſtucken ſes· en tſeventich Bodtſ-gheſellen. t Jacht de Vos, groot tſeventich laſten met twaelf Gotelingen / vijftich Bootſ-gheſellen / Sulcks dat op deſe Schepen waren Dep hondert en veertich koppen Darendvolck; ende Daer quam bp ven Compagnie van hondert en vijftich Soldaten. Sulcx dat deſe Bloote beſtondt unt achthien Schepen ende ſeven Jachten ende daer waren op ſeſthien hondert ende tnegentich koppen Bootſ-gheſellen ende derthien hondert ende vijftich Soldaten. Over de welcke alg Ammirael {oude ghebieden den Manhaften Jan Dirckſz. Lam. Ende alſoo de geruchten van de groote toe ruſtinghen in Spagnien ende Poztugael daghelijcks toe namen ſos wierter noch een ſchoone Vloote toe-geruft; tot de welcke de Camer van Amſterdam dede / t Ship de Roode Leeuw ‚groot twee hondert en vijf⸗ tich laſten / met twee metale / vier en· twintich nfeve ſtucken vier en- tnegen⸗ tich Bootſ . gheſellen / een en. vijftich Soldaten. t Schip de Wirte Leeuw, groot twee hondert en vijftich laſten / met twee metale / vier· en · twintich pſere ſtucken / hondert en vier Bootſcgheſellen / ende ſes· en · veertigh Soldaten. t Schip de Blaeu we Leeuw, groot twee hondert en twintich laſten / met twee metale / twet· en · twintich nſere ſtucken / vijf· en· tnegentich Bodotſ.gheſellen / ende neghen- en- dertigh Soldaten. t Schip de Geele Sonne groot hondert Ik en vijftich laſten met vier metale / twintigh nfere Stucken / twee en tnegen⸗ 1 tich Bootſ⸗gheſellen / negen en. dertich Soldaten. t Schip de Gulde Valck, — groot hondert en tſeſtich laſten / met vier metale twintich pfere ſtucken / . ſes· en. tachtich 2Sootf-ghefellen / ende vijf en tſeſtich Soldaten. t Schip BE: t Poſt· paerdt groot hondert laſten met veerthien Gotelingen / ſeven. en. vijf⸗ tich Bootſ gheſellen / twintich Soldaten. t Schip Nicu W. Nederlandt, groot hondert laſten / met veerthien Gotelingen / vier en vijftich Matrooſen / vieren-twintich Soldaten. t Jacht r Duyfken, groot ſes · en · dertich laſten / met acht Gotelingen en twee en- dertich Matrooſen. Sulcks dat op deſe ſeven | Schepen ende een Jacht / waren fes hondert en veerthien koppen Darend- volck / ende twee hondert vieren tachtich Soldaten. De Camer van Zeelandt beſoꝛahde tot deſe Vloote / t Schip de Hoope groot twee hondert ende vijftich laſt / met fes metale ende twintich nſere Stucken hondert dꝛy. en · vijftich Bootſ⸗ gheſellen ende veertigh Soldaten. t Schip de Goude Sonne, groot 1 hondert en tſeſtich laſten / met achthien Gotelingen / hondert en twaelf Bootſ⸗ gheſellen / ende veertigh Soldaten. t Schip de Neptunus, het Landt toe| behooꝛende / groot twee hondert laſten / met vier metale en twintich pere | ſtucken hondert en vijf Bootf-gefellen/ en veertich Soldaten. Den kleynen | Tijger, mede t Landt tot-behoozende / groot hondert en twintich laſten met | achthien Gotelingen / vijf en tſeventich Bootf-glefellen / ende veertich Sol⸗ | daten. t Jacht Weltcappel grant tſeſtich laſten / met thien Hotelingen beer” | tich Bootf-ghefellen, Sulcx dat op de ſelve waren vier Hondert en — tachtic
g Het Eerfte Boeck. 23 tachtich koppen Varend volck ende hondert en tſeſtich Soldaten. De Camer
van de Mafe verſchafte t Schip den Oragnien. Boom groot twee hondert la AN No
ſten / met twee metale / ende achthien yſere ſtucken / hondert en twintich Bootſ-gheſellen / vrertich Soldaten. t Schip Uyõtrecht groot Ben hondert laſten / met vier metale ende ſes en. twintich nſere ſtucken hondert en twintich Bootſ gheſellen / veertigh Soldaten: ſulex dat op deſe twee Schepen waren twee hondert en veertigh koppen Varend. bolck ende tachtich Soldaten. De Camer van t Noorder: quartier, ſoude daer toe beſchicken het Schip Medenblick, groot twee hondert ende tſeventigh laſten / met acht metale vier en⸗ twintigh yſere ſtucken / twee en. tnegentich Matrooſen ende vier- en dertich Soldaten. Sulex dat op deſe veerthien Schepen ende twee Jachten waren veerthien hondert ende een. en dertich koppen Barend volck ende vijf hondert
ende acht en. vijftich Soldaten. Over welck als Generael gheſtelt was den Manhaften Boudu wijn Hendrickfz. Burghemeefter van Edam / ende als Ammirael Andries Veron. / De Compagnie ſondt mede inden ſelven jaere op de Cuſte van Spagnien onder het bevel van H endrick Jacob{z, Kar; Wegende Camer van Amſterdam, t Schip Zutphen, groot hondert en tſeventich laſten / met vier metale ende vier- en. twintich nſere ſtucken / ende hondert ende vijf Matrooſen: ende t Jacht de Schildt. padde, met vier Gotelingen ende twee. en- twintich Matrooſen: ende den Windt-hondt, groot tachtentich laſten / met thien Gotelingen ende twee en vijftich Matrooſen. Vnt de Camer van Zeelandt, tZacht de Trou we, root vijftich laſten / met acht Gotelingen ende
negen· en. tnegentich Matrooſen / vier · en · veertich Soldaten. Dnt de Camer van Stadt en Landen, t Schip de Griffoen, Iroat dꝛn hondert laſten / met vier metale ende ſes. en. twintich nſere ſtucken / ende hondert ende ſeſthien Matroo⸗
ſten December inde Bahia. Den ſes· en twintichſten December bꝛocht het
Dus verre hebben wn verhaelt t ghene dit jaer is verricht in ende vooꝛ de
Bahia de todos los Sanctos, ſullen nu vertellen t ghene elders is vob gevallen
—— den
1624.
1624.
Januarius.
Martius.
Aprilis.
Verhael van Weft-Indien. .
14 ANN o hondert en vijftigh laſten / ghemonteert met veerthien Gotelingen / ghemant
met vijf. en . tnegentich Man / Daer Capitepn op was Hillebrandt Janſz.: ende t Jacht de Trouwe groot tſeſtich laſten met acht Gotelingen / ende ghemant met vier en twintich Man / Baer Capitepn op was Hendrick Worft. De Commandeur Pieter Schouten liep met deſe Schepen unt Zeeland den ſes en twintighſtan Januarijs ende hadde foo goeden ſpoet dat den vijfthienden Martij met den daege t Enland Barbados, gheleghen op de derthien graden Nooꝛder bꝛeete / in t gheſichte kreegh ontrent ſeven mijlen Zupd ten Weſten van ſich: ſtierden voorts Weſt· Mdoꝛd- Weſt ende Nooꝛd- Weſt ten Weſten; vooꝛ de middach ſaghen S Lucia (ſich op · dornde eerſt met twee groote Bergen waer van de Zundelijckſte de grootſte was) Weſt ten Nooꝛden van haer; giſten dit Enland te liggen van groot Canaria negen hondert en vier en · dertich leguen: ende alfoo de Trouwe van haer was af-gheracckt/ hielden naer tEnland toe / verhopende die daer te vinden: teghen den avond liepen Nooꝛden over naer Matinino, ligghende ontrent ſes leguen van S/ Lucia ende hielden den heelen nacht af en aen. S anderdaeghs met den daege liepen onder de Zund. Hoſt⸗ hoeck van dat Enland / ende quamen daer ontrent de middagh ten ancker in een groote ende diepe Sape op vijf vadem water: de grond van deſe Bane is vun / ſoo datmen mort acht nemen op t ſetten van de Schepen: kreghen vooꝛ den avond de Wilden aen boord / die haer fepden gheen Spaenſche Schepen vernomen hadden: waer over reſolveerden met de Trouwe te verſenlen naer Guadelupe, foo om te vernemen naer Spaenſche Schepen / als eenige ſtucken geſchuts te lichten die van een Spaens Schip / op Marigalante verongeluckt / Daer gheſoncken lagen. De Hoope ende Eendracht wierden gheſonden naer St Vincent om ſthoon te maecken / ende de Chaloupen op 't ſpoedichſte op te ſetten. Den twee · en twintichſten geraeckte de Commandeur aen Guadelupe, ende nam datelijck dꝛn Wilden in / om hem tgeſchut te wijſen doch de Wilden die hem t vooꝛleden jaer van dit geſchut openingh hadden gedaen / waren al vertrocken naer t vaſte land / ghelijck meeſt alle de andere Wilden van deſe planden. Onder Marigalante geanckert liggende / voepden ſumet de Boot naer de plaetſe Daer de Wilde t geſchut mennde te wijſen / dan alfoo de rechte
plaetſe vergeten hadden / keerden weder naer 't Schip naer dat twee dagen
daer mede hadde om gebꝛacht / deſwegen dan weder het ancker lichten ende
quamen den negen - en- twintighſten aen 8 Vincent. Waren hier beſich met de Schepen ſchoon te maecken / ende de Chaloupen op te ſetten tot den twaelfden April: gingen doen weder it zenl / ende ſtierden cerft Zund-Zupd- Weſt /
ende daer nae noch Zundélijcker. 'D anderdaeghs met den daege waren dicht
bn Granada, verſtonden unt de Wilde dat daer geen Spaenſche Schepen wa⸗
ren geweeſt; foo dat van daer verſenlden naer Ila Blanca. de onſe teeckenen aen
dat van Granada tot de Teſtigos zijn twee- en · twintich leguen BOeft-Zupd
Weſt; van de Teſtigos tot Margarita achthien leguen op de ſelve kours ende
vant Weſtelijckſte punt van Margarita tot Iſla Blanca veerthien leguen Nooꝛd·
waerts / ende quamen Daer den vijfthienden aen de Weſt. Tund.· Weſt ſijde ten
ancker ontvent een Muſquet · ſcheut van de wal / vooꝛ een Sand Bane op thien
vadem water. Om opde reede te kommen foo moetmen dicht om de Zund
Weſt· punt om lotuven / om alfon dicht onder tland te anckeren / hoe naerder hoe beter / overmits het een heel af-gaende vunle grondt is / waer Deur de tou⸗ wen licht worden af ghevijlt. Bleven hier om alles wel veerdich te maecken tot den negenthienden / ende gingen doen s avondts laet weder t ſenl ſtellende hare kours Zund - Zund. Weſt aen. »S anderdaeghs met de middach hadden Tortuga (d welck light van Iſla Blanca Zund- und- Weſt ontvent ſeſthien leguen) op ſijde / ſtierden voorts Zund· Weſt ten Zunden; twas 8 nat / f ile
lijcke koelte. S anderdaeghs met den daege hadden t land maer ontrent ſes mijlen van ſich; bleven Weſt ten Nooꝛden ende Weſt . Nooꝛd· Weſt ſtieren langhs t hooghe land / d'welck koꝛts daer aen Zundelijck unt het gheſicht ontviel: dan ontrent de middach naeckten de wal weder / d' welck ſich ver⸗ thoonde met twee hoecken als een groot Enland: ſtierden Nooꝛd-Weſt ten Weſten ende Nooꝛd. Weſt om niet naerder te kommen / als ſes mijlen bn lande; ende als s nachts t eerſte quartier unt was / lenden het Nooꝛden over met de zeplen op de maſt. Den dꝛn en. twintichſten teghen den daege ſtierden weder
ben al Nooꝛd Weſt langhs tlage land: naer de middach wierden een grooten
haer ſeer hadde gheſet om de Nooꝛd· Weſt ende dat het Enland Aruba was daer ſe g avondts waren boven geloopen / hebbende op fijn Weſt. ſijde eenen Bergh ende oneffen land licht niet boven ſes mijlen van Cabo Roman Nooꝛd
den ende Zunden ten Ooſten en anckerden daer nachts: met het bꝛeecken
aen Booꝛd hadden: f . kende: doch alſo de Man die boven aen de ſtengh was fi ende t land binnen den bocht te ſien / en dat de bocht Goſt op ſtreckte / en konden niet gelooven dat het een in gangh van Maracaybo was; waer dooꝛ haer kours dicht langhs t land Weſt ten Zunden ſtelden / meenende den in-gangh ( welck de Caerten ver⸗ thoonden Zunden in te gaen) haeſt te vinden. 9 ſoo langhs t leege ge Aprilis,
26 Verhael van Weſt-Indien. meeſt Weſt aen / t welck ontrent vier wijlen binnens land / hooger land ver⸗
ze 1 © thaonde mede Weſt ſtreckende. »Savondts als nu naer giſſinge wel veerthien 4. mijlen woor windt geſenlt hadden / en ſagen vooꝛ unt niet dan leegh land welck
Mayus,
Weſt ſtreckte: kregen het Weſt ennde van t hooge binnen land Zunden van haer; ſoo dat op hoope vanden in- gangh te binden den gantſchen nacht bn hie⸗ len met ſtoꝛm ende foo quaet weder dat de Chaloupen ende Boot in grot ghe⸗ vaer waren omover-ſtulptte werden / met den dach alſoo haer Bꝛoot meeſt was nat ghewoꝛden en geen hoope hadden den in · gangh foo verre van de Cabo te vinden, foo vielen aen tlaveren om weder naer de Ooſt te keeren: wonnen dat etmael ontrent dꝛn mijlen; houdende al dicht bn t land / doch en ſagen gheen volck: t naeſte etmael wonnen ontrent Lijf mijlen / ende ſagen doen vooꝛ-mid⸗ daghs volck aen land / foo dat twee daer naer toe ſonden / maer en wilden de onſe niet te ſpꝛakt ſtaen; de ſtoꝛm over · viel haer ondertuſſchen ſoo / dat naer de
middach waren ghedwongen te ſetten dicht bn t land op twee vadem ſteeck⸗ grondt. (Nota. Dat de wind hier altijdts wanet langhs t land niet over ten ſtreeck ofte twee vrranderende.) Te midder nacht nam het weder een wennich af / maeckten weder zenl ende konden Nooꝛd- Mooꝛd-Ooſt en daer nae noch Ooſtelijcker zeplen. Doch s anderdaeghs kreghen weder foo quaden weder dat naer middach moſten anckeren: naer midder· nacht nam t weder af ende konden weder zenlen als vooren, foo dat den dertichſten ontrent midder nacht weder bn de Schepen quamen. De Commandeur hier mede noch niet ver⸗ noecht zijnde / verſach de Chaloupen en de Boot op nieuws / ende ſondt die ander- werf / (haer noch meer volcks ende fijn Opper :- ſtierman met ghevende) om den Ooſt· bocht hier voꝛen verhaelt / naerder te onderſoecken. Hy voer (elfs gen land dwars van de Schepen / met achthien ghewapende Mannen: vondt daer een Sout · panne, veel Haeſen / Conijnen / Herten: oock ſeer verſche voet · ſtappen van Menſchen ende Paerden. DD anderdaeghs ginghen weder aen land / vongen ſeer veel Viſch / doch en vernamen geen volck. Naer de middach quam de Trouwe ende de Chaloupen weder / ende beachten aen / dat haer niet mogelijck en was gheweeſt die Bane op te loopen / Boor den harden windt die paer unt komt; doch oogdeelden het den rechten in gangh van Maracaybo te weſen; hadden mede aen land geweeſt ende Sout pannen gevonden / alſmede voet · ſtappen van Menſchen ende Peerden. De Commandeur hier unt wel konnende af nemen dat de vnandt hun al moſte ontdeckt hebben / reſolveerde van hier te verzeplen naer Hiſpaniola. Verviel den ſeſten des ſelver maendts Maij bn porto jaquimo; ( vinde bn haer aen geteeckent dat van Cabo Roman tot het Enlandeken Beata zijn hondert ende vier · en twintich mijlen Nooꝛd· Weſt ten Nooꝛden) ende quam anderdarghs bn Iſla de Vaca ten ancker: unt genomen de Eendracht die van haer was af geraeckt: naer dat een wen⸗ nich hadden ververſcht ende de Schepen ſchoon ghemaeckt⸗ verzeylden den thienden s avondts naer Cabo Tiburon, ende s anderdaeghs Daer kommende vonden de Eendracht weder. Den veerthienden naer dat water hadden ghe⸗ haelt / zenlden weder van Daer, ende gingen Weſt Zund. Weſt aen. Den vijf⸗ thienden :s avondts (agen land / doch konden het niet wel verkennen / foo dat met ſchover· zeylen den heelen nacht af ende aen hielden. Sanderdaeghs met den dach bevonden haer dicht bn land / ende ſagen ten Bererken aen ancker ligghen bu Ooſten de haven van Jamaica ontrent ſeven mijlen / welck b de Chaloupen wierdt af-gehaelt ſagen eenige Spagnaerden te peerde die metter haeſt Weſt⸗ waert aen reden: ſoo dat ſiende Daer ontdeckt waren / ende de wint en 't weder goede zijnde / de Commandeur goedt vondt op ’t ſpoedichſte naer de
Haeven te ſenlen / eer datſe de tijdinge kreghen datter vnand op de Cuſte was;
vooꝛt· varende ſpeurden een zeyltjen Deur unt / welck ſu trachten te volghen /
N 5 dan
*
3 27 dan haer quam ſulck een kalmte over dat (nin ſes umen geen twee mijlen en vertierden / ende en konden op ten mijl nae bn de Bane niet kommen ſaghen AN No dat de Spagnaerden aen land vieren maeckten; foo dat wel doꝛdeelden datge⸗ 1624. ſien waren ende hier niet meer boo? hun te doen en was. De teeckenen om de Haven van Jamaica beſt te verkennen / zijn naer haer ooꝛdeel deſe. Als ghy van Ooſten komt naer Jamaica foo ſult ghn bn de Zee kant ſien Den ofte vier witte
Junius; dan men moet daer ongeſien kommen / ende met Chaloupen b, nacht in- roenen. Het Stedeken licht ontrent een mijl van de water kant / wenden deſhalven met der Sonnen onder gangh van de wal af tot ontrent midder⸗ nacht / en ſtierden doen weder Weſt ten Nooꝛden aen. D anderdaeghs met den daeghe ſondt de Commandeur de Chaloupen dicht langhs t land; dan eenige
laten dꝛnven: doch vonden die S anderdaeghs weder en bequamen daer in der⸗ tich Hunden ende een half laſt ghedꝛooght Vleeſch. Den twee en twintigh⸗ ſten ſagen de Caimanes ende quamen s avondts ontrent de middelſte: giſten de Ooſtelijckſte te ligghen ontrent achten twintich mijlen van Punto Negrillo: ſondender een Chaloupe aen om Schild padden te keeren: anckerden is an⸗ derdaeghs aen de Nooꝛd· Weſt⸗ ſijde ende kregen de C haloupe aen booꝛd met veel Schild padden. Alle deſe Eplanden zijn ſeer leegh ende bn naer gelijcks twater. Den ſes en twintighſten met den daeghe hadden ſu Ia de Pinos op twee mijlen van haer; ſenlden den heelen dach daer langhs met vegen / ſoo dat Zavondts de Weſt-hoeck van t Enland ontrent Nooꝛd Nooꝛd. Ooſt vier mijlen van haer hadden. Des anderen daeghs maeckte het heel vunl weder / ſoo dat gheen land en konden ſien: ende alfoo het noch vꝛoegh in tjaer was / reſolvterden de Commandeur naer Jucatan over te ſteecken / ſenlden Weſt ende
.
28 Verhael van Weſt-Indien.
PE quamen / dwars van Rio de Lagartos, EEN plaetſe Daer de Inwoonders van
1 N NO vallodolid (een Stedeken ligghende vijf· en· twintich mijlen te landtwaert in) 1624. paer goederen af- ſchepen: ſu en haddendaer noch vooꝛ de Koeje (d welck een
heuvel is ontrent twaelf mijlen bn Weſten de Cabo gelegen) gheen Bercken
1 geſien. De Commandeur ſondt haer ſtracx weder wegh naer Silan, liggende
| ontrent twaelf mijlen meer naer t BOeften / waer de Inwoonders van Merida
haer goederen af. ſchepen: ende vooꝛts naer Siſal noch ſeſthien mijlen vooꝛder: t was s nachts fil foo dat met de Schepen weynich voꝛderden. Den dertich⸗ ſten paſſeerden Silan bunten gef ichte ende s avondts bꝛochten de Chaloupen een leedige Bercke aen: hadden Silan gheplundert doch wennich bekommen. Liepen vooꝛts langhs de wal op vier vadem waters naer Siſal; de Chaloupe IE dicht onder de wal om de plaetſe te verkennen ende de Schepen met een vier te 1 waer ſchouwen. De onſe verhalen dat de Indianen die hier woonen heel ſim⸗
pel zijn; ende dat fn alle die op deſe Cuſte woonen van Cabo Cotoche af tot
St juan de Vlua tot / alle maenden aen de Spagnaerden betalen elck een Keael
van achten; ende datter in dit vooꝛſende diſtrickt over de dꝛn hondert dunſent woonen. Des anderen daeghs twee unꝛen vooꝛ Sonnen op-gangh ſagen een
licht onder land: foo datſe anckerden ende voeren met de Chaloupen ende
Boots daer nae tot: aen land kommende kregen twee Spagnaerden gevan⸗
gen / de welcke haer ſenden dat te Siſal twee Fregatten inde ladinghe laghen:
Deſe plattſe lach noch Dap mijlen Weſtelijcker / ſoo datter met twee Bercken
naer toe zenlden / Daer kommende vonden maer eene Fregatte die noch ledigh
was; de andere vol laden zijnde / was al vooꝛ daege vertrocken: de Inwoon⸗
ders hadden mede wech ghevlucht al wat ſy konden / foo dat Daer MALT twee
kiſtjens Supcker bonden ende twee Gotelinghen / die de onſe mede namen.
Dit Stedeken beſtont alleen unt twaelf ofte veerthien Hunſen / een Kerckrken
ende ten hooghen houten Toon ende werd by de onſe unt · gheplundert ende
verbꝛandt. Saeghen vooꝛts een Senl van beneden windt op-kommen / naer
welche ſu de een Bercke ende Chaloupe af· ſonden / doch maeckte den heelen
| Jani. nacht ſeer hard weder. Den terſten Junij quamen weder bn de Bercke ende * Chaloupe de welcke op de Jacht waren geweeſt naer een diep geladen Schip /
| d welck veel gordt over booꝛd wierp om ſich te lichten / foo dat het haer ontlenz
0 de: ſtaecken doen bende de veroverde Bercken in bꝛand / ende lieten haer gros⸗ te Chaloupe dꝛijven / dooꝛ dien weghen haer leckhent niet meer bꝛunckbaer en if was. Staken spoorden ten Weſten over; doch alſoo den derden de wind wat meer unt der Zee kregen / ſtierden weder naer / tland van Jucatan ende guamen weder te landen beneden Sifal; ende poogden weder om de Ooſt op te laveren. | Den achtſten ſagen de Mefas de Contreras vier mijten bn Weſten de Koeje ofte Ki ronden heuvel. Den twaelfden alfoo giſten de Cabo Cotoche nu op ſijde te Ki hebben / reſolverrden De Commandeur WEET over te ſtercken naer Cuba. . Tuſſchen Cabo Cotoche tot den Bergh zijn f eſthien leguen ende ontrent vijf leguen Ooſtwaert van den Bergh licht een vlackte ver af in Zee:) tuſſchen den Bergh ende Rio de Lagartos twaelf leguen: tis Daer effen grond / een Cabels lenghde van Strand Dep vadem waters: deſe Nie vier komt unt in een 0 Bane / ende Daer ſtaet een Wacht tooꝛn: van hier tot Silan zijn achthien lez 0 guen / dꝛn leguen te wind waert van Silan is ten verſch Rievierken te Silan is Ii mede een Wacht toon; ende Daer vooꝛ twee of dꝛn Sand bancken; als ghyu Kit de Stadt Zund ten Weſten hebt van u ghebꝛacht / foo ſtiert in / op den Coor 0 aen / ſult in t Canael niet minder vinden als acht voeten waters: van hier tot Iik Siſal zijn twintich leguen / ende Dan ofte vier mijlen te wind waert liggen veel Hi heuvelen vol Geboomte: van Siſal voowaerte ſietmen maer een heuvel / ende | van Siſal tot Punta de Pedra zijn ſes mijlen: falter dat deſe gantſche . van a abo
29 Cabo Cotoche tot Punta de Pedra inde lenghde heeft ſi es en twintich leguen. Den vijfthienden vonden ſich op twee en · twintich graden ende vijf· en- veer⸗ A No tich minuten; hier dwaelde de Eendracht van haer af / ende en quam de heele 1624. renſe niet wederom bn haer. Sanderdaeghs hadden dꝛn en · twintich graden
twintich graden ende vier en. vijftich minuten / ſagen noch geen land / hoewel den reuck weder vernamen. Den ken en twintighſten ſaghen de Weſterſte
dat hier nu op een goede wacht. plaets waren; de Trou we ende de Bercke hie⸗ len dicht onder t land; Deden daer twee van des vnandts Bercken ſtranden /
ende aen houden met goed weder. Den ſeſten Julij quamde Trou we hy haer Julius. met een veroverde Bercke geladen met Schild padden. Den achtſten namen noch een Bercke met ghedꝛooghde Viſch / daer haer gherief van namen / ende
was maer taemelijck verſch. S anderdaeghs wierden een groot Spaenſch Schip Loor de Baye ghewaer / d welck de onſe ſiende / bunten bleef: ende de
waert; van de welcke dꝛn dꝛagende op hun af. quamen: de Commandeur om Julius.
af-Wapen en was recht in haer water, volghde de onſe ontrent Den unen / dan ſiende geen vooꝛdeel dede / wende het naer de middach naer ‘lands de Com. mandeur het in lij hebbende wenden mede: met Sonnen onder - gangh ſaghen ſeven ſware Schepen in lije / doch die noch te loefwaert waren / en ſaghen des avondts niet meer / oock en vernamen de Trouwe niet. Stierden den heelen nacht Boft ten Nonꝛden met heel qugedt weder twelck den vijfthienden noch aen-bield; teghen de middach lenden het met de beſaen weder Zunden over; en koꝛts daer naer ſaghen Cabo de Martyres, wel teghen haer giſſinghe / want meynden niet over twaelf mijlen van Cuba te weſen; foo dat alle de Tenlen bn ſetten om weder bn de Havana te kommen. Deſe Cabo de Martyres licht op de hooghde van vijf en twintich graden. Sanderdaeghs bevonden haer we⸗ der ontrent vijf mijlen bn Ooſten de Havana: en ginghen weder Weſt-Nooꝛd Weſt aen met koꝛte zeylen / t wierd ondertuſſchen kalm; ontrent de irr
D 3 nacht
| 30 | Verhael van Wett-Indien. g
nacht wierden ten Z eyl gewaer d welck vooꝛ haer over · quam by de wind naer
de wal toe: ende loſten op de onſe twee ſtucken; doch alſoo de onfe meer zenl
hadden ſchoten hem haeſt vooꝛ bn: t Spaens Schip blick. vierden ſeer / (foo
dat wel te vermoeden was dat meer Schepen bn ſich hadde; ende volghden
de onſe in haer vaer - water gheen Ootelingh-fcheut van hun zijnde: ſaghen
voz unt in lije noch Den ofte vier vieren: de onſe / meynende boven dien eer⸗
ſtente kommen / wendent / doch ontrent hem kommende ſcharpte de wind foo
dat bn naer met de vooꝛ : ſteven den anderen ſouden aen boord zijn gheraeckt /
* ende ghenoegh te Doen hadden om dꝛaghende in fijn lije deur te gheraecken /
| dicht neffens fijn booꝛdts· zijde; gaf haer acht of neghen ſcheuten ende eenighe muſquettaden / doch queſten niemant: de onſe ſtelden haer halſen toe ende lie⸗ pen van hem af; doch hy wende mede ende blick. vierde gheſtadelijck / foo dat niet verre van hem konden af kommen: want s anderdaeghs met den dach en was niet over een Gotelingh· ſchrut van haer / ende d ander groote Schepen ten half mijle achter hem. t Schip dat de onſe volghde was ontrent twee hon⸗ dert laſt groot / ende lichtveerdigh in t zenlen; volghden ontrent dꝛn unꝛen / en ſiende dat niet naerderden / wendent alle de Spaenſche Schepen weder naer de wal. De onſe liepen s nachts naer de Lortugas, hoopende daer noch deen of d ander Schip aen te treffen / want teghen deſe Vloote hadden gheen kans, Den achthienden met der Sonnen op-gangh en ſaghen geen Schepen meer: ende bevonden haer s anderdaeghs op de vier en twintich graden ende vijf | minuten: ende daeghs Daer aen met het lichten Banden daege waren dicht by | het BOeft-epnde van de Martyres: wendent van it land vernamen verſchenden | ravelinghen van ſtroomen / ende veel Sargaſſo; (is ſeecker plante die daer op t water dꝛijft) hadden s middaghs vier en twintich graden ende veertich mi⸗ nuten / foo dat bevonden dat de ſtroom haer ſeer trock naer de Strate van Bahama. De Commandeur wel merckende dat hier niet veel vooꝛ hem te doen ſoude vallen / ende verſch water van doen hebbende / vondt gheraden naer
Julie. _ Florida tt wenden. Den ren en twintighſten vonden Baer weder bn de Cabo de Martyres, op bijf-en-twintich graden en vijfthien minuten: t land ſtreckt
ö N van Daer Nooꝛdlijcker; t ghene Daer ontrent een mijl van de wal af langhs
zenlden / is al ſunver Cuſte: met de middach hadden t Mooꝛd· ennde van de Martyres (Doo? ten wijdt water van t vaſte land verdeelt) op zijde: hadden hooghde van vijf en · twintich graden ende vijf en · veertich minuten; ſtierden vooꝛts langhs de wal Nooꝛd ten Ooſten. Bonden ' anderdaeghs de Trouwe die Daer Den daghen hadde ghelegen, ſettent op de hooghde van acht · en · twin⸗ tich graden ende vijf minuten ende haelden daer water. De Indianen vandit Gheweſte weſende heel miſmaeckt volck / quamen aen boozd / ende bꝛochten Wa. Ambergris am te vuplen teghen Bijlen ende Meſſen / dan wierd valſch bevonden: hadden eenighe klenne ſtucrkens Goudt aen haer armen d welcke goed was: dan men moet ſich van haer wachten / want is een verraderſchen hoop / ende ſrer bedꝛieghlijck / want weten tRooper blinckend te maecken ende verkopen vooꝛ Goudt / ende den Amber te menghen met gomme ende andere vunlighent. Den Lijf-en-twintichften maeckten weder t zepl : de Commandeur gheneghen zijnde weder te keeren naer de Caribiſe Enlanden / ende daer noch een wijl te verblijven ende te ſien of noch beter gheluck konde treffen / (want hadde tot ſijn groot leet· weſen wennich bekommen) begaf ſich op de Trouwe ende nevens de Hoope, (die hn naer huns ſtierde) gheſenlt hebbende tot op de dertich graden / veranderde fijn kours / ende pooghde om de ZTund te kommen, doch verviel tot opde twee en . dertich ende meerder graden: foo dat
Augaſtus. den achtſten Auguſti de Bermude in t gheſichte kreghen Ooſt van haer: de Commandeur voer g anderdaeghs Daer aen om een maſt te ſoecken / en wierde
N 88899 vande
ANN O 1624.
Het Eerfte Boeck. 31 Ji bande Gouverneur feer vꝛiendelijcken ontfanghen; bꝛocht het Schip binnen An vo Í inde Haven ſetten een nieu maſt in / ende maeckten fchoon. Den vijf en- twin⸗ 1624. 1 tighſten ſchenden weder van daer; ende naer veel onweders hadden unt ghe⸗
renden; ſoo dat de Jacht den een en twintighſten Daer mede kommende vooꝛ | Dep maenden Caſlavi veerdich vonden. Den ſeven en- twintighſten maeckten 1 weder zenl / ende hadden Sanderdaeghs met den daeghe Saba op sijde ; ſtier⸗ ij
mijlen Nooꝛd. Weſt licht van S. Chriſtoffel. Lieten het deur ſtaen langhs de Virgines naer de Paſſages, welcke zijn de Weſtelijckſte van deſe Enlandekens / ende ſettent daer in een bequame Sane; dan kregen des nachts ſoo hard weder 1 dat haer touwe bꝛack ende de anckers deur ginghen / ende waren in t unterſte f ge vaer / foo dat 8 anderdaeghs met den daeghe gedwongen waren / De groote \ maſt te kerven hier mede hielden de anckers weder een wijl; doch het weder | toe nemende wierden weder dꝛiftich / kerfden de focke · maſt ende boegh· ſpiet | mede: doch gingen noch al ſtillekens deur / waren doen op ſeſthien vadem wa⸗
klippen aen bende zijden / geen Sotelingh· ſcheut af. Den eerſten October oaover. 1 konden de heele groote Bane over ſien / doch ſaghen haer Bercke niet / ende of de Boot was ver achter unt-gedꝛeven ende t onderſte boven: Dep Man namen hi
klenne Bane daer unt-gedzeven waren / en ſagen de boeje van haer dagelijcks
wetjen van Deelen te maecken / vntrent neghen voet langh ende dan bꝛeedt / met Á d welcke s anderdaeghs verft vier ende Daer naer op ten ander plaetſe noch ſes ij
Ooſt. Sanderdaeghs met den dagh ſaghen t Enland S Martin; ende alſoo
und- Weſt-hoeck van 8 Chri ſtoffel, ende 8 anderdaeghs vooꝛ middach op ö de reede / ende naer dat haer Boot daer weder hadden op gemaeckt foo ſchen⸗ f den den derthienden November weder van daer / dan de wind wilde haer foo November. 1 qualijck mede / dat den achthienden onder Dominica ghekommen zijnde / niet
Rr vooꝛ
— — ern
ANN O 1624.
December.
fanuarius,
Februarius.
Martius.
32 Verhael van Weft-Indien.
vooꝛ den twee en twintighſten ten ancker en konden kommen: Daer quamen ondertuſſchen twee Franſche Schepen van Haure de Grace die De Commandeur kenden ende alle hulpe deden / ſo dat hier ſijn Schipken kiel haelde en ſijn maſten vermaeckte / ende was Daer mede beſich tot den vier- en twintighſten December: nam doen fijn kours naer S. Vincent, Daer s anderdaeghs ſette; ende alſoo bevonden dat haer nieuwe maſt te ſwack was / foo ſetten hier een nieuwe in / ende waren Daer mede beſich tot den ſeſten anuarij. Dullen de Commandeur hier ten wijl laten ruſten / ende in t koet verhalen wat fijn Vice. Ammirael op de Eendracht is weder - varen. Deſe van fijn Commandeur ver⸗ ſteecken zijnde (alg voren verhaelt) ghemoete ontrent de Cabo S* Anton twee Spaenſche Schepen kommende van de Honduras, vande welcke hy het eene veroverde / wat verre van lande / ende alſoo de onſe Deen in die Geweſten niet heel wel bedꝛeven waren / werdt ° ſelve Schip met fijn pꝛijs dooꝛ De ſtroomen diep in de Golfo van Mexico verlendt; ende fijn beft doende om de Ooſt te ghe⸗ winnen / gheraeckte op de gronden vande Lortugas, ende de Eendracht BETON: gheluckte op een dꝛooghte; doch alſoo t Spaenſche Schip gheen noodt en hadde / gingh t volck bequaemlijck op t ſelve over ende brachten t ſelve in Seelandt den derthienden September deſes jaers. Dit Schip was ghenaemt Si Juan Baptiſta ende was gheladen met ſeſthien hondert kaſſen Indigo / Don Bupfent Hunden / een groote party Salſaparilla, tenighe kaſkens met Dilver; tenighe potten met koſtelijcke Balſem· olie: t hadde onder andere acht metalen Stucken op / daer des Roninghs van Spagnien Wapen op ſtont.
T vooꝛleden jaer hebben wn den Commandeur Philips van Zuylen met den Dolphijn, Thonijn ende Bruyn- viſch ghelaten in Sierra Liona, ſullen nu fijn verrichtinghe in dit jaer vier en twintich vervolghen. aer dat hier eenigen handel van Oliphants· tanden ende Koodt-hout hadde gedaen / en fijn Sche⸗ pen van water ende hout wel vooꝛſien / is hi den vierden Januarij weder van Daer geſchenden met fijn dꝛn Schepen ende de Bercke vooꝛ Cachicu verovert: gingen eerſt Nooꝛd· Weſt aen om Zee te winnen / ende Daer naer weder Zun⸗ den ende Zund - Ooſt (oo dat den elfden 's middaghs ſich bevonden op de hoogde van fes graden ende acht · en vijftich minuten / hadden veel ſtilten ende altemet travaden, foo dat eer ft den neghen· en · twintighſten den Æquinoctiael paſſetrden; Sanderdaegs verſtaken bende de Jachten ende pꝛijs / van tgroote Schip ; d welck ſich den veerthienden Februarij bevondt op de hooghde van negenthien graden en vijfthien minuten bezunden de Linie. Deden haer beſte om de Eplanden van Martin Vaez te vinden / dan vernamen deſelve niet / ende altijts om de Zupd winnende bevonden haer den ſevenden Martij op De Tun⸗ der bꝛeete van dertich graden; ende van Daer keerende naer de Ooſt ende Nooꝛden / bevonden haer den vijf en · twintighſten op de hooghde van veer⸗ thien graden ende veertich minuten Zunder bꝛeete: op de middach ſaghen de Euſte van Africa ontrent thien mijlen af / en waren des avondts ontrent een half mijle vande wal ende en konden met tachtentich vadem lijn gheen grondt werpen. Den ſeven - en twintighſten hadden de hoogde van vijfthien graden en ſeven· en dertich minuten / ontrent een Cartouw· ſcheut van land op thien vadem waters; was hoogh ende plat land ontrent Dep mijlen bn Nooꝛden Cabo Negros ſettent Sanderdaeghs even bp Nooꝛden de vooꝛſende Caep. De Commandeur geer hier aen land om naer water unt te ſien / doch vonden ghee⸗ ne / tland was daer heel bar ſonder loof ofte gras. Lieten op de Caep als mede tenighe mijlen bn Zunden eenighe bꝛie ven ende teeckenen Hoorde Jachten / oftſe moghelijck daer mochten aen landen. De Commandeur liep met ſijn Schip langhs de wal Nooꝛd· Mooꝛd· Ooſt aen / de Boot voor unt om alle ghe⸗ leghentheden te onderſoecken; op de naer · middach vonden een frape pend
achter
Het Eerfte Boeck. 33 ij achter eenen ſtenlen hoeck / welcke fn in liepen / ende ſetten daer op ſevendhalf 8 vadem ſteeck . grond / onder het hooge land; hadden e middachs hooghde veer⸗ N. ö thien graden ende vijf en · vijftich minuten. Aen land varende vonden verſch 1624 H water in een ſtil· ſtaende Poel / oock een loopende Nie vierken ende een ſeer be⸗ | quame plaetſe om bare C haloupen op te ſetten. De Swarten die Daer ontrent 9 woonden / waren ſeer ſchouw / oock en konde men hare Taele niet verſtaen; | | foo dat de Schipper Thomas Sickes den neghenden April een land tocht dede Aprilis |
Welck {pp de naem gaven Roode Baye om de roſſighent vande grond / voeren Daer s anderdaeghs aen land doch vonden daer gheen verſch water dan diep in t land / was gheleghen op de Zunder bꝛeete van derthien graden en vijf- en- | veertich minuten. Den vijfthienden f chenden weder van daer / en hielden al
langs de wal Nooꝛd. Ooſt ende Nooꝛd Mooꝛd - Ooſt aen gemoeten een groo⸗
ten in- bocht / inde welcke dicht onder de wal gheen grond en konden werpen / hadden daer de hooghde van derthien graden en ſes· en dertich minuten. Heel inde bocht zijnde ende gheen grond werpende / zenlden voorts langhs de wal
met groene Boomen. Daer onder kommende ſaghen een Doꝛp met ſchoone n hooge Hunſen / ende ſettent recht vooꝛ tſelve * op dꝛn vadem ſteeck⸗gront. f De 0
34 Verhael van Weſt-Indien. 1 De Commandeur ſondt g anderdaeghs een Boot naer land om te vernemen NN o pat volck daer woonde. Deſe quamen een upze Daer naer weder aen booꝛd 1624. met een Poꝛtugeſche Vaendꝛagher / gheſonden bn de Capitepn van t Doꝛp om de onſe te verſeeckeren dat met haer in vꝛindſchap wilde handelen. Deſe verhaelde hoe dat ernighe tijdt gheleden / de Koningh van Spagnien daer een Gouverneur hadde gheſonden doch dat de Capitenn met hulpe van ſijn Sol⸗ daten (die ontrent tſeventich waren) den ſelven hadde af⸗gheſchaft / om dat Haer te ſeer tnranniſeerde / ende Naer Loanda verſonden ontrent acht maenden gheleden. Klaeghde dat alle de tijdt die daer waren gheweeſt / geen betalinge van hare maend-gelden en hadden bekommen / ende daerom ſochten van daer te weſen. Wadden aen land vier Bolwercken ende op neder Den of vier ſtucken gheſchuts: dat (poen ſcheut vooꝛ verhaelt hadden gheſchoten / doen onſe Schepen ſaghen / alfoo vꝛeeſ den dat de Gouverneur quam om haer weghen hunne rebellie te ſtraffen. Verhaelde mede dat cenighe den Koningh hadden Wijs ghemaeckt / dat ontrent deſe plaetfe een treffelijſcke Rooper - mijne was / ende dat daerom ſulcke beſettingh hadde gheſonden: doch dat deſe Mijnen wel vijfthien of ſeſthien mijlen leegher laeghen / ende alſnoch niet en waren gheopent. Defenbleef aen booꝛd tot verſerckeringh van ons bolck welck aen {and gingh; ende de Capitenn quam ſelfs naer - morn aen booꝛd / ende beloofde alle vꝛindſchap / foo datmen hem weder aen land liet gaen. Bequamen daer verſchenden ververſinghe Loor weynich gelts / ende ſeer goed water / welck de Capitenn dooꝛ fijn Swarten Dede aen Strand bꝛenghen. De Soldaten had⸗ den groot ghebꝛeck van alles ende inf! onderhent van kleedinghe. Verſtonden mede unt de ſelve dat in de Bahia 8 Francifco , ligghende ontrent vijf mijten 1 hoogher als deſe een Sout· bergh was daer ſteen · ſout was in ſulcke menichte | ij dat alle de Schepen van Europa t ſelve niet ſouden konnen wech halen; ende ik dat t ſelve Sout feer begeert was in Loanda, hoe wel het niet {oo gordt was „ als t Hout van Portugal. Sn noemden deſe Baue Bahia de Toros ; ende DE | | Bahia de Vacas licht ontrent dꝛn mijlen hoogher. Onſe Schepen lag hen hier op de hooghde van twaelf graden ende twintich minuten. In 't land waren 1 wel veel Beeſten dan (men hadden gheen Hunden ghedꝛoocht. Den elfden ) ſondt de Commandeurhet Jacht de Bruyn- viſch am tander Jacht met de Pꝛijs te ſoecken ende in t vooꝛ · bn varende gheleghenthent van dat Sout te onder⸗ ſoecken. Doch de Thonijn ende Peijs quamen s avondts in; hadden een Schip genomen kommende van pernambuc met allerhande Roopmanſchap⸗ IE pen gheladen. De Commandeur ſondt bende de Jachten ende twee Pꝛijſen 9 naer ten Sape die vier mijlen lagher lach om de ſelve aldaer te reparrren en 0 water te halen: en volghde mede met ſijn Schip / ende zijn t ſamen den der⸗ | thienden in die Bapeten ancker gekommen. S anderdaeghs ſaghen twee | vꝛemde Zenlen in Zee / Daer de twee Jachten ende de oude Peijs naer toe ö | | | |
liepen. De Commandeur zenlde daer · en tuſſchen met fijn Schip ende de lae⸗
| fte Prijs inde Bane van Catanbala: de Jachten quamen den vijfthienden daer | weder bn hem / handen een Flunte ghenomen die Wijnen gheladen hadde aen t Epland Palma: ende een Schipken gheladen met Farinha, kommende van 6 St Pablo ende willende naer de Bahia, Daer de onſe waren geweeſt. Deſe Bane | | is {eer ſchoon / foo datmen daer licht als in llapers Haven op de hooghde van it twaelf graden ende vijfthien minuten. Dentwer-en-twintigbiten ſonden het IE! Schipken met de Farinha ende anders De Capitenn vande Bahia de Toros; met 1 conditie dat haer Daer vooꝛ foude toe · voegen twaelf Hooꝛn · beeſten / ſes Scha⸗ | | pen / twee Berckens / Hoenders en andere ververſinghe. Op de Flunt ghe⸗ Hi naemt Juan Baptiſta (etten een Schipper: het Schipken voor Cachieu gheno⸗ 0 men / werdt ghelloopt om dat foo leck was / dat niet langher was boven wa⸗ ii 4 ter
i 37 ter te houden. De vooꝛſende Flunte met alle de Koopmanſchappen wierd on⸗ der t belend van de Commis Adriaen Vrancken naer beneden geſonden / om de AN xo goederen te verhandelen. Vertrock den eersten Junij: ende den vijfder macckte 1624. de Commandeur mede zenl / ende ſtelde ſijn kours recht naer Loanda. Den Jonas. febenden vonden ſich nevens Cabo Se Bras op de hooghde van thien graden en een-en-Dertich minuten. Deſe Caep is een hooghen ſtenlen hoeck / van verre als af ghehouwen / ende een weynich bn Nooꝛden licht een hooghe / ſwarte / | ſcharpe klippe. S anderdaeghs waren ontrent twee mijlen vande wal / en t land was effen ende niet hoogt; ſagen een grooten in bocht / ende vooꝛts om | De Nooꝛd van verre al leeghghebꝛoocken land; hadden s middaghs hooghde | thien graden achthien minuten; op de middach waren nevens Rio de Ton go. | Den neghenden nevens Cabo Ledo, weſende een ſchoꝛren hoeck: namen daer
een ledich Pataſtzen / kommende van S: Paulo met vier Poꝛtugeſen ende thien | Swarten / d' welck in band ſtaecken. Des avondts waren nevens Rio de Coanſa, ende namen aldaer dan Pataſkens / en joeghen noch twee teghen de | wal die in ſtucken raeckten. Den thienden waren nevens Punta de Palmerina, ontrent een mijl bezunden / en ſettent Daer. Namen noch een Pataſ ken met de | C haloupe; de Flunte nam mede ten / doch t ſelve vergingh teghen de wal. | JRaer middach hackten twee vande ghenomen Pataſkens nde grondt ; ende i ſetten in een alle de ſiecke Poꝛtugeſen die gheen dienſt konden doen en ſtelden haer kours recht naer Loanda; ſtierden eerſt Nooꝛden aen om de Baxos de Corymba te mijden / en daer naer Nooꝛd- Mooꝛd- Ooſt. Des anderen daeghs | ſettent twee mijlen vande wal; en konden S: Paulo, noch de Nooꝛd-hoeck noch | niet fien. Den twaelfden liepen boozts naer de Haven van St Paulo, dan kondender dien dach niet in kommen. Maer g anderdaeghs gheraeckte de Dolphijn,Bruyn-vifch ende S: Juan Daer inſende ſettent meer als een Cartouwſcheut vande Schepen. Den veerthienden quam de Tonijn mede bn haer met ken verovert Pataſ ken / welck fp in t gheſicht bande Stadt aen bꝛand ſtaken. ö Wierden ondertuſſchen ghewaer datter een Armade van elf Schepen unt de Rille bn de wind op haer af. quam / foo dat te ſamen haer anckers lichten / ende recht op de ſelve aen· ginghen; gaven dapper op den anderen vier; doch dit ghevechte en duerde niet langhe / de onſe kreghen haeſt de overhandt / ſtaecken vier van des vnandts Schepen in Bꝛandt; den Ammirael, Vice-Ammirael ende noch een ſtranden Han ſelfs; ende noch een wierdt op de wal ghejaecht: ö twee behielen om te ranſonneren. Des anderen daeghs koꝛten dicht bn de ge⸗ 1 ſtrande Ammirael, Vice-Ammirael ende Schout by nachte, ende ſchooten daer | metter haeſt den bꝛandt in / hoe wel de brandt unt de vooꝛnoemde Schepen f oock gewaldigh ſchoot. Maer noen voeren met Den Boots wel gemandt / naer | t vierde gheſtrand Schip / ende enterden t ſelve met gheweld / maer Baer een | wennich in gheweeſt hebbende / quamen die van t land foo dapper aen / ende | ſchooten foo machtich van t land / dat het Schip weder moſten verlaten ͤſon⸗ a | der Dat tijdt ofte gelegenthent hadden omt ſelve in bꝛand te ſteecken: verloꝛen
Ì Het Eerfte Boeck. | |
—
Daer Den Man / ende ſeven Wierden ghequeſt / daer de Commandeur een van was. De onſe bequamen al eenighe ghevanghene doch niet foo vete als wel 0 Schepen ghenomen hadden doo? dien t bolck meeſt van de Schepen was af- h
geloopen; ende alſooder dꝛn van ons bolck met een Pataſken gheſtrand wa⸗ | ren / ende te Loanda ghevanckelijck op-ghebꝛacht / foo verſocht de Commandeur die tegen dꝛn· mael foo vele Poꝛtugeſen te wiſſelen. Dan de Gouverneur ende Biſſchop van Loanda en wilden daer niet toe verſtaen / maer enſten vooꝛ | De dꝛn Man alle de ghevanghen Poꝛtugeſen en Swarten nevens de twer be⸗ 4 houden Schepen. Den achthienden wierdt cen van de behouden Schepen | gheranſoneert Boo? achthien hondert en ſes A aleſtich Gulden / welck in 2 Goudt
annen
36 Verhael van Weft-Indien. Goudt en ſilver ftracr wierde betaelt; ende koꝛts Daer naer t ander vooꝛ ne⸗
ANNE ghenthien hondert en acht· en dertich Gulden. Bequamen unt de Schepen 1624. ö ; hier inde Baye ghedeſtrueert acht ſtucken gheſchuts / Daer peder Jacht vier
Julius.
heeft van ghenomen ende te booꝛd geleght. Daer lagen noch binnen de Kille ende voor de Stadt wel twintich foo Schepen als Bercken; dan alſoo het ſrer danghereus was weghen de ſanden en dꝛooghten / Loor haer die gheen erva⸗ ren piloot hadden / Daer in te loopen; ende de Poꝛtugeſen twee Batterijen op Strand hadden; foo en vondt de Commandeur niet gheraden ſijne Schepen foo verre in ghevaer te ſtellen. Den vijf en- twintighſten vernamen unt een Franſman / die bn haer over quam / dat de nieuwe Gouverneur N. de Soſa met dꝛn Schepen lach vooꝛ de Baixos de Cory mba ofte het Zunder gat van Loanda: de Commandeur ſondt terſt derwaerts bende de Jachten; zenlden paer nae oock bunten met de Flunte ende Chaloupen ende ſettent bunten de
MNooꝛd-hotck van t Epland Loanda op twintich vadem ſand grond. Dit
Enland Loanda is ontrent vijf mijlen langh / ſtreckende meeſt Tund-Weſt ende Nooꝛd· Ooſt / is een laegh Enland; Daer ſtaet op ten Klooſter ende ten Diſpachie-huns voor de Dlaven / nevens een Dorp van Negros; daer en pleegh gheen Foꝛtificatie te weſen / dan hadden nu om der onſen wille / bn het Diſpachie - huns / daer de Lil is / een Batterije met ſes ſtucken op- ghewoꝛpen. Den ſes -en twintighſten quam de Commandeur 8 avondts bn de Jachten / die vooꝛ het Zunder ⸗-gat ofte de Barra van Corymba gheſet laghen op ſeven⸗ thien vadem / ende de Commandeur ette op veertich / om dat de Tee- wind ſcherpte en niet hoogher konden loopen; de vooꝛſchꝛeven Dep Schepen vande vnand waren al meeſt ontloſt ende binnen gheboeghſcaert tuſſchen de dꝛoogh⸗ ten in / ende alſoo het lootſmans water is / en konden de onſe Daer niet bn kom⸗ men: oock hadden die van Loanda op de Zund hoeck van het gat (Daer men dicht bn in moet) een Batterije gheſtelt daer acht of thien ſtucken op laghen: ende het Schip vande Gouverneur had ſeventhien ſtucken / ende de andere twee elck acht op / ende veel volcks: foo dat het al te ghevaerlijck was ſich daer binnen te begheven. »Sanderdaeghs ginghen wat naerder liggen. Den acht · en· twintighſten ſondt de Nieuwe Gouverneur dooꝛ fijn Secretaris onſe dꝛn ghevanghens / ende wierden hem Daer teghen weder twintich Poꝛtugeſen los ghegheven. Den eerſten Julij zijn met een landlijcke wind t zel ghegaen om ten weynich hoogher te loopen / ginghen Tund Weſt aen. De dꝛooghten van Corymba en hebben niet veel te bedieden / liggen dicht bn de Nooꝛd· hoeck van t Zuyder gat / ende bn nacht en hoeftmen niet te vꝛeeſen alſmen niet naer⸗ der komt alg vijf- en dertich vadem: ende om in t Tunder gat te kommen / moetmen de Zund punt van t vaſte land houden / Daer bn dicht in- loopen / vaer nu ten Batterije hadden geleght / als dock in t gat op t vaſte land. Set⸗ tent des avondts weder op twee en dertich vadem ſtijf twee mijlen bo ven de dꝛooghten van Corymba: ende verkochten Daer het Schip S' Juan aen den enghenaer voor twaelf hondert en vijftich Cruſaten van dap Gulden t ſtuck, ende vielen aen tloſſen van de goederen. Den Derden wierden een Zepl in Zee ghewaer / daer bende de Jachten met de Chaloupe naer toe wierden geſonden / bꝛochten het 's anderdaeghs op ende was een Pataſken / groot vijf en- veer⸗ tich vaten / kommende van lſleos gheladen met Farinha, Cimbes ende tenich Rijs. Verſtonden unt het volck; dat te Iſleos ontrent tachtentich Hunſghe⸗ ſinnen van Poztugeſen woonen ende datter cen klem Foꝛtjen by licht met vier ſtucken: Daer om her zijn vier Suncker-molens: men moeter in kommen tuſſchen twee Enlandekens; is een nauw gat ende heeft met oꝛdinarie vloet maer veerthien palmen waters: licht op veerthien graden en een half. Har mende Wijs ende Cimbes daer unt / ende eenighe Farinha peo? haer Swarten
ende
37 ende lieten 't Schipken varen. Den negenden haer cours Sund Weſt agen ſtellende / namen {neen Spieghel . Schip met cen tor Gallerije / ghenaemt AN No S Franciſco, groot tachtich laſten / met dꝛn Gotelinghen / vier ſteen ſtucken / 1524. | ende acht Muſquetten / t bolck was al ghevlucht / foo dat niet konden weten al
van waer het quam / bꝛochten t ſelve ontrent Dan mijlen boven de Barra van | Corymba, ende fettent Daer. Steldender een Schipper op met acht Man | ende vier Swarten. leven vooꝛts hier ontrent af ende aen houden: den vijf⸗ | en. twintighſten namen noch een Spaenſch Schipken / ghenaemt 5 Antonio ende S Lucia groot vijf. en. dertich laſten / gemonteert met twee Gotelinghen vier ſteen· ſtucken ende Dep-en-twintich Eters; quam van Cadiz, ende was | gheladen met twee dunſent Dap hondert peruleeren Wijn: dit zijn aerde potten | van vijf ofte ſes ſtoopen noch twee. en · twintich pijpen Wijn veertich potti⸗ | ſen Olie / ende Den hondert pottiſen Olijven. Des anderen daegs namen noch | een Schip Pederduntſch maeckſel / ghenaemt Nolla Senora de Concepcion, met twee ſteen . ſtucken ende acht- en- twintich Eters; gheladen met achthien hondert perulceren ende twee en · twintich pijpen Wijn / vier pijpen Meel / twee hondert pottiſen Olijven / hondert pottiſen Cappers, twee Canaſters met dꝛy· en· tſeventich ſtucken C hiners Armoſijn ende anders. Op deſe Schepen wierden mede Schippers ende volck gheſtelt. Den kerſten Auguſti ſonden de Augaſtas, | reſterende ghevangbene Poꝛtugeſen wech met een oude Boot / ende zijn den
minuten Z under bꝛeete; tland Welck fn ſaghen was vol Gheboomte / en op
de See kant ſtenl: ſettent s avondts en hadden de Zund . hoeck van Rio Congo (welcken boeck de onſe noemen den Ouden Patroon ) ontrent twee mijlen Nobꝛd-Mooꝛd-Weſt van haer. SO anderdaeghs geraeckten de Schepen bin⸗ 3 nen unt: ghenomen den Dolphijn ende de Prijs d Franciſco weghen de har⸗ de ſtroom die haer untwaerts dꝛeef: de Commandeur met den Dolphijn 6 quam eerſt den achthienden binnen: ende S Franciſco gheraeckte in Loango. Bleven hier vooꝛts ligghen ende handelden met de Inwoonders. Den veer⸗ thienden September wierdt de Commandeur aen land ghenoodicht / ende bn september. | den Geave van Sonho feer treffelijck ghetracteert; ende de onſe deden fijne | Uaden oock groote eere. Zijn voorts op deſe Kieviere gebleven / ſomtijts ver⸗ ö
deen nu d ander Jacht in Zee om op de vnants Schepen te loeren dan en bez N
guamen geen Pꝛinſen meer. Den ſeſten December quam vooꝛ de Hie vier den December. Vice- Ammirael Pieter Pieterſz. Heyn met dꝛn kloecke Schepen van wiens ö renſe wn fallen gaen ſpꝛeecken naer dat wn met deſe Bloote ſullen ghedaen hebben. De Commandeur eenige onverlaten onder fijn volck hebbende welc⸗
ke hy qualijck konde bedwinghen; ende dock anders ſwack van bolck zijnde,
Dop? diender onlangs vele waren gheſtoꝛven; ſtelde eenige over op den Vice
A mmiracl die Daer haer ſtraf ontfingen ende nam verſch volck van hemover /
waer mede Dit jaer ten eynde liep. Den Vice-Ammirael Pieter Pieterſa. Heyn vertrock als voꝛen met fijn vier Schepen unt de Bahia den ſeſten Auguſti: Augustus, ende nu by naer bunten land zijnde vernamen den ſevenden een vꝛemt Tenl te 0 landwaert van haer / d welck (pn naer jaeghden ende des anderen daeghs be⸗ guamen / had maer twee Gotelinghen ende twintich Man op / ende was ghe⸗ |
laden met hondert ende thien pijpen Canarie Wijnen dertich groote vaten met Meel) ſes : en. twintich quarteelen Olie ende wennich Roopmanſchappen / ende alſoo 't ſelve Schipken heel wel bezenle was / ſoo wierdt t ſelve ghemant 4 ende mede genomen: ende ſetten het daer naer niet verre van Morro S: Pablo. vn Den elfden ginghen weder t zenl: doch nt de ſcharpe wind 15 0 |
F 3 je |
ÄNNO 1624.
September.
October.
38 Verhael van Weft-Indien. lijck van t land kommen / veel min om De Zupd winnen / maer wierden om de Nooꝛd ghevoert / fulcy dat den twee en- twintighſten ontrent thien mijlen bn Nooꝛden Pernambuc ende vier mijlen bunten t land ten ancker quamen / op de hooghde van ſeven graden ende vijfthien minuten. Wierden te raede hier on⸗ trent eenighe daghen te wachten om te paffen op de Schepen die unt de Haven van Pernambuc hadden te kommen; doch het ſpꝛingh vooꝛ· bn / ende te langh zijnde op 't naeſte ſpꝛingh· tijdt te wachten / (oo hebben den eerſten September hate venfe naer Angola begonnen te vervozderen. Den ſeſten ſaghen weder de Cabo S: Auguſtin, ende begonnen doen om de Zund te winnen; foo dat den twee en- twintighſten ſich bevonden op de hooghde van twee en twintich graden ende vijfthien minuten; ende den dertighſten op ſes en · twintich gra⸗ den en veertich minuten / ende met haer beſtecken twee hondert en dertich mij⸗ len bn Ooften den Meridiaen van de Cabo S* Auguſtin. Ende den neghenden October op de hoogde van dertich graden / ſo dat den Vice - Ammirael des ander daegs alle de Stierlieden aen fijn booꝛd onbood / ende bevond datſe in hare bez ſtecken de minſte vande meeſte inde lenghoe wel tnegentich mijlen verſchilden / ſo dat tſelve ter halven nemende / haer kours ſtelden Nooꝛd· Ooſt ende Mooꝛd· Ooſt ten Ooſten / ende foo weder dalende naer de Nooꝛd / bevonden ſich den een · en · twintighſten op de hooghde van vijfthien graden ende vijfthien minu⸗ ten; ende kreghen den dꝛn· en · twintighſten de Cuſte van Angola in tgheſichte ontrent op de hooghde van veerthien graden ende vijf· en twintich minuten / ende was in t aenſien hooch roodachtich land: en hielden het vooꝛts langhs de wal de welcke hier Nooꝛd ten Ooſten ende Zupd ten Weſten is ſtreckende. Gheraeckte met de ſtilte weder unt t gheſicht van tland / d' welck den ſes en twintighſten weder quamen te ſien / en liepen vooꝛts langhs de wal: de welcke bande elf graden tot Cabo Bras ſtreckt vanden eenen hoeck tot den anderen Food ten weſten ende Zund ten Ooſten; deſe Cabo Bras is gheleghen op de hooghde van thien graden ende dertich minuten; ende vande ſelve tot Cabo Ledo is de ſtreckinghe Nooꝛzd· Mooꝛd· Weſt ende Zund· Tund· Ooſt: Cabo Ledo licht op neghen graden ende vijftich minuten; ende van Cabo Ledo tot den hoeck Palmerin ſtreckt de Cuſte (behalven de in-bochten) Nooꝛd Weſt ten Nooꝛden ende Zund· Ooſt ten Zunden: ende het Enland Loanda ſtreckt Nooꝛd.· Ooſt ten Nooꝛden ende Zund- Werft ten Zunden / ende heeft inde lenghte ſeven mijlen / is heel leegh / en fijn Nooꝛd - hoeck licht op acht graden en vijf· en · veertich minuten Zunder bꝛeete. Den dertighſten ontrent ren half mijl bunten t Enland Loanda ſaghen in t Ooſt· Tund · Ooſten van haer een tamelijck groot Schip d welck fijn beft dede om inde Haven te kommen; ghe⸗ lijck dan daer in gheraeckte / doch konde weghen de dꝛooghten vooꝛ de Stadt St Paulo niet kommen / maer zenlde tegen de dꝛooghte foo hoogh als mochten / om bp het geſchut vande Stadt beſchermt te werden: Daer lagen noch vier an⸗ dere Scheepkens met Negros geladen / van welcke de Den haer Slaven weder aen land bꝛochten: den Vice-Ammirael met fijn Schip boer ſtracx in / ende de andere Schepen volghden hem / doch had de Schepen alle verovert eer dat de andere Daer bn konden kommen / niet teghenſtaende de vnandt ghewaldigh ſchoot / maer wennich raeckte om dat dunſter wierd. t Schip dat Loor haer binnen gheloopen was / quam van Sevilla en was ghrladen met Wijn ende Olie / de andere hadden niet in dan Water ende Boonen vooꝛ de Slaven / en eenige ghedꝛooghde Viſch. S anderdaeghs begonden de Schepen te loſſen / ende t goed in Hare Schepen te bꝛenghen / om des vnandts ſchepen te beter af te halen: de vnand ſchoot ghewaldigh unt dꝛn Batterijen op onſe Schepen / ende de onſe weder op de Batterijen; foo dat de veroverde Schepen dien dach niet konden af. Krijgen. Ende alſoo den Vice - Ammirael de gelegenthent — f deſe
H 39 deſe Plaetſe heel anders gheſtelt vond als men vooꝛ deſen hadde verſtaen / ſach wel dat met foo wennich machts op de ſelve Plaetſe gheen vooꝛdeel en was te
doen: want alfooonfe Schepen hier te voꝛen hadden gheweeſt (als hebben 1624
foo hadde de Gouverneur, nieuwlijer van Portugal daer gekommen / de Plaet⸗ ſe dapper verſterckt / ende het Strand vande Stadt tot ACN tennde vande dꝛooghten al met Paliſſaden af. geſteken / ende aen t in. kommen van t Canael twee Batterijen ghelecht / nevens een Derde aen de Penedo daer de Schepen kommen anckeren; deſe was verſien met ſes ſtucken: de tweede ghenaemt S Cruz mede met fes ſtucken / was gelegen dicht aen r Canael daer men moet in kommen; de derde met vijf ſtucken verſien / lach mede aen t Canael dicht bn de Stadt / teghen over het Enland / om t diep te bevꝛijden dat tuſſchen het Enland ende de dꝛooghte deur loopt; op’t Enland was mede een Batterijken met twee ſtucken; hadde de Stadt mede begonnnen met nieuwe wercken te
onſe was verovert. Dit aldus ten Deele gheſien / ende ten deele vande ghevan⸗ ghens vernomen hebbende / lende den Vicc. Ammirael in deliberatie wat beft te
af / ende boeren Daer mede naer t Enland om bunten ſcheuts te ligghen / ende haer Schepen wat ſchoon te maecken. Den Vice. Ammirael ziende dat hier niet meer vooꝛ hem te doen was / ende verſtaen hebbende dat de Poꝛtugeſen
in Benguela ſeer ſwack waren; vond goed om gheen tijdt te verlieſen de twee Jachten de Zee-jaegher ende de Meerminne, nevens de Chaloupe de Hacs,
moente cer dat boven het Enland konden kommen en bꝛochten daer wel vier etmalen mede om. Vanden twaelfden tot den ſeventhienden waren ghedun⸗
ſtaende
40 Verhael van Wetft-Indien.
1 ſtaende / met een kruns daer op / waer bn giſten ontrent Bengücla te weſen / NN o aer de bocht Nooꝛdwaert aen / en liet ſich niet aenſien datter eenighe Doꝛ⸗ 1624. pen ofte bewoonde Plaetſen waren; daerom hebben met den anderen goed ghevonden bet om de Zund te loopen. Deſen boeck is ſeer kenbaer / want is
{oo ſtenl als ten ghemetſelde mum / en tamelijck hooch / men kan der foo dicht
langhs loopen datmen met een ſteen op t land kan werpen / en iſſer thien en twaelf vademen diep. Vanden f eventhienden tot den twintighſten zenden en laveerden by de wal op / konden niet Zupdelijcker kommen / weſweghen een ſtemmich goed vonden de Boots weder aen land te zeynden op kondſchap:
. doch konden nergens aen land kommen / Doo? dien de Zee foo hard aen· ſchoot roenden wel anderhalf mijle langhs de wal / vermoedende Benguela te vin⸗ den / om dat geloofden de Plaetſe tuſſchen de elfdehalf en twaelfdehalf graden te ligghen. Den een en⸗twintighſten maeckten weder zenl om de Nooꝛd / bocht in / bocht unt / foo naer de wal datmen met een Muſquet daer op konde | ſchieten / maer en vernamen vande elf ende een half graden gheen woon plaet⸗ ſen ofte ghelegenthent om met Boots te landen / ſaghen langhs t Strand veel Swarten: naer de middach quamen weder by den ſtenlen hoeck op de elf gra⸗
den ghelegen / en voeren aen land / ſpꝛaken met de Swarten door een Swarte
die bn haer hadden / t volck vande lande en wiſt van gheen Benguela te ſpꝛeet⸗
ken / ende verklaerden haer verboden te weſen bn haven Overſte / met gheen
vꝛemde natien te handelen / ſoo dat weder naer bood voeren ſonder pets ver⸗ nomen te hebben. S anderdaeghs zenlden bochtwaert in vooꝛts langhs de
wal / maer vernamen gheen bewoonde plaetſen: ſettent teghen de middach voor een groote vallene / voeren met de Boots naer land en wel een mijl langs
de wal / dan konden nerghens een bequaem land- plaetſe vinden weghen ve
groote bꝛandingh en hooghe Zee: foo dat reſolveerden weder bet om de Zupd
| te zeplen. Den dzp-en-twintighften hadden de wind Weſt ende zenlden tot | den twee umen / 'g avondts werd ſtille / foo dat fetten in feg-en-twintich va⸗ dem. Den vier- en twintighſten ſetten het weder op de hooghde van elf gra⸗ den en een half. Staet aen te mercken / dat ghemepnelijck alle daghe s mid⸗ | dags de wind Weſt wanet / en ontrent dꝛn men krimt weder naer het Zund| Weſten / kreghen wernich land-wind/ en qualijck aen t Zunden en meeſt ſtil⸗ | lekens. S anderdaeghs hielden wat af om de Zee-wind beter te ghenieten / doch wat verder af kommende / vonden de ſtroom hard om de Nooꝛd gelijck daer deurgaens gheſpeurt woꝛd / foo dat vande gronden af zijnde, qualijck om de Zupd is te winnen: vorderden dien dach ontrent een mijle. Den ſeven - entwintighſten ſettent binnen eenen leeghen hoeck / gheleghen op twaelf graden | ſchaers; g anderdaeghs voeren met de Boot naer land / doch konden weghen de bꝛandingen niet aen land kommen; daer quamen ontrent dertich Swarten op Strand / die haer handen te ſamen kloptenen op haer hielen neder - huckten / | en dan weder in de handen klopten / ſteeckende die boven haer hooft; fn weſen |
de onſe datſe naer een hoeck (ouden roepen: Daer kommende vonden een ſchoo⸗ ne in· wijck / op veel plaetſen bequaem om te landen / foo dat naer de wal roen⸗ den / ende de dꝛegh lieten vallen; ſaghen daer wel hondert Swarten / ende alfoo die niet vertrouwen / {oo ſonden hare Swarte aen land met een lijn om t lijf / en eenighe monſters van Waeren om teghen ververſinghe te verhande⸗ | len: de Swarte bleef tot de knien in t water ſtaen / en daer quam een tot hem af / en ſpꝛack langh met hem / en keerde weder tot fijn Troupe / ende naer eeni⸗ | ghe ſpꝛaecke onder den anderen quam die Swarte weder af / en hem volghde noch een met Boogh en Pijl inde hand; ſu taſten datelijck naer onſe Swarte / de Commandeur fuley ſiende / belaſte tvolck / welck vooꝛ bn de dꝛech-touw was dat ſn af-halen ſouden / maer alſoo de dꝛech · touw dooꝛ onachtſ 2
Het Eerfte Boeck. 41
bad aheleghen haelben de Swarte / t Boot met de lijn naer haer toe doch de T onſe (neden die af en begonden af te halen dan de dꝛegh - touw was achter een
neghen van de onſe ghequeſt wierden; de onſe loſten dan ſteen ſtucken en eeun⸗ ghe Muſquetten onder haer / ſulex datter eenighe te neder gheraeckten ende |
ſuren: Daer ſtaecken foo veel Bijlen inde Boot (waer van eenighe met de pun⸗ ten Deur quamen) dat het hinderde aen ‘troepen. Alſoo de beſtemde tijdt unt was en niet konden vernemen / ſtelden haer kours weder naer de Nooꝛd / om weder bn den Vice-Ammirael te kommen: ghelijck dan den eerſten December December, 9 bn hem quamen / daer gheſet lach bn Cabo Ledo. Gnde alſoo der veel ſiecken | inde Vloote waren / en noodich ver verſinge van doen hadden / foo wierd goed ghevonden te verzenlen naer de Nieviere van Con go. De. Jachten quamen | den feften onder de Patron ten ancker / ende de groote Schepen den achtſten |
|
|
ende neghenſten. Van Loanda tot de Rievier van Congo is al goede ancker⸗
ſes en een half ſtreckt de Curte Nooꝛd· Weſt ten Nooꝛdenende Zund . Ooſt ten Tunden; ende van de ſes en een half graden tot de fes ſtreckt de Cuſte Zun- | denen Nooꝛden tot den hoeck van de Patron, weſende de Zund hoeck vande | Nie vier van Congo, ligghende op de hooghde van ſes graden ende vijf minu⸗ ij ten. Vonden daer alg Lozen verhaelt de Commandeur Phili Ps van Zuylen, op i
ghedaen aen den Gꝛave van Sonho die vier mijlen de Rie vier op woonde / ende eenig he gheſi chencken ghedaen / fi oo aen hem als ſijn twee Broeders, fijn Vꝛouwe ende eenighe Officieren. Des Gꝛaves Palens was niet beter als een van de Stallen hier te Lande. Wierden mede bn de Gꝛavin ghebꝛacht weſen⸗ | de des Koningh van Congo Suſter / vonden die met veel Gouden ketenen | ſtatelijck behanghen / dan haer Hof-Jonghfrouwen wel hondert in t ghetal) 9 hadden niet dan rocken van baſten van boomen op kaffaes. wijſe gheweven. t fatſoen van de Gꝛavin op fijn Poꝛtugtees; de andere tot boven haet boꝛſten / en vooꝛts een Deel Coꝛael om den hals. Daer was de vooꝛighe jaren een bꝛief
|
van middelen. Maer de Grave antwooꝛde / Daer niets van te weten / ende dat | ij ſulex bneenighe kooplieden moeſt gedaen ſij I ger als twee of dꝛn maenden dunꝛde / en gemepnlijck met een Belt. lach wierd 1 gheenndicht / dat in ſulcken gheval hulpe van Holland te enſſchen onghelegen | was; bekende maer dat eenige Schepen ontrent Loanda houdende / ende tot
EG W B — A Dr Vn S — * \ N SE SS — 0 7 8 e, Nm & EL a
Jatrlijſck Verbal etna on NDE vr | Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Welt. Indiſche Compagnie. Boꝛt Begriſp van tweede Boeck.
DEN Ammirael Pieter Pieterfg, Heyn ſcheyt van de Cuſte za EAA an Afticaende komt aen t Eyland Aunobon. Ververſt ge een) We daer:Verzeylt naer de Cufte van Brafil, Belandt ontrent Sk N Spiritu Santo. Doet daer een tocht op: De fwackheydt aan lijn Volck. Werd: ghenoodtſaeckt onverrichter Gaccken weder aff te trecken. Sendr de lachten ende Booten verder
ſchoon. Vertreckt van daer; naer Rio de Jenero. Verovert een Schip met 135 kiſten Suyckeren. Loopt naer de Bahia; ende vindende & Salwador by de Spaenfche belegert. Keert fich naer Pernambuc: ende daer geen kanſe fiende verzeylt naer t Eyland Fernando Noronha. Geleghenheydt van t felve Eylandt. Keert van daer weder naer t Vaderland, ende komt daer in Julio. Vervolgh van Pieter Schouten fijn reyſeʒ komt aen Mona, Befoeckede Havenen ende Reeden van Hifpaniola. Doet een Land-tochtop Laguna. Bekomen daer cenighe Huyden ende wat Caſ⸗ fia, Naert naer Alcabaya ende pluckt meer Caffia. Noch eenighe plaetſen aengedaen hebbende, keert naer Porto Frangois. Gelegenheydt van die Hacven. Keert in · t Vaderland in April, De Vlooten van den Am. mirael Lam ende den Generael Boudewijn Elendricls. geraken uyt. Vertreck vande Spaenfche Vloote onder Don Frederico de Toledo. Haere macht. Komt aen & lago, ende ſcheydt weder van daer. Landtinde Bahia. Belegert de Stadt. De Onſe vallen uyr ende ſlaen eenige Ofkcieren ende Soldaten doodt. Don Frederico vermeerdert fijn quarticren. Onſe Colonel is naer-laetigh ende wordt van t volck veracht ende eyndelijck afgheſet, ende cen ander in fijn plaetſe ghekoren. Parlementeg ren
43 ren metde Vyandt, ende werden eyndelijck eens over de conditien,
ende de Stadt werdt overghegeven. Vertreck vanden Generael Boudewijn Hendricksz. uyt Texel. Sijn by-hebbende Schepen. Komt opde Cuſte van Brafs/. t Jacht het Posken komt by hem, d'welcke twee
Mordt by de Spaenſche vervolght. Vaert naer Morro S' Pablo ende lact die befichtigen. Lijden ghebreck van Water ende krijgen veel ſiecken. Nemen een paflagie Bercke. Keeren naer t Noorden. Kommen by Pariba ende foecken daer in te loo pen. Den Ammirael Viron geraeckt daer met ſijn Schip op it drooghe. De Generael loopt met de gantſche Vlote inde Baye de Trabifôn. Gelegenheydt der felver, Doen een tocht te Landwaert in: ende een ander te Water. De Brafilianen van dat ge
loopt inde Haven van Porto Rico. Die vande Stadt vluchten. De onfe nemen de Stadt in: ende verfeeckeren haer van t Eylandeken. Belege
gen, te raede wort te vertrecken. Begeven haer Scheep ende verbranden de Stadt, ende des Vyants Schepen. Alle de Schepen gheraecken
naer de Cufte van Guinea, Ongeluckigen acnflagh op tCafteel Del A
1. Ververſt ende light inde R. Fabon tot t eynde van dit Laer,
F 2 Het
Verhael van Weſt-Indien.
. Het Tyveede Boeck.
EN Ammirael Pieter Pieterſz. Heyn (de J welcke wn t goorleden jaer ghelaten hebben ND inde Rievier van Congo) ſchende van daer 558 met alle de Schepen / den tweeden Januarij de⸗ I ſes jaers / ende naer teenighe ſuckelinge wegen de ſtroomen ende winden / bevondt ſich den
0 ſevenden der ſelver maendt ‘smorgens, on⸗
Januarius.
,
trent vier wijlen bn Nooꝛden de reede van f Loango ghelegen op de hooghde van vier gra⸗ NA OP h den en ſeven en-dertigh minuten: de plaetſe N GTE is wel kennelijck / want bezunden ſtaen klen⸗ ne f ne Boſkens / die in taenſien van verre Car a ſteeltjens ghelijcken / ende vier mijlen benoorden ligghen twer heuvelen dieſe de Vrouwen Borſten noemen. Des ander daeghs quamen de Chaloupen by | haer / die te voꝛen unt waren gheſonden om ververſinghe op te ſoecken / doch ii brachten foo wernich vooꝛ foo vele volcks / dat goedt ghevonden werdt ſich KL wat te verdeelen lang hg de Cuſte tot den achthienden deſes maendts / op hope if pateenighe Poꝛtugeſche Schepen mochten af Kommen: de Meermin ſoude
| vooꝛ unt zeplen/ ende enndelijck ſetten op de hooghde van een graedt ende vtertich minuten / ende ſouden foo verlanghſaem alle daer buten kommen / om van daer te ſamen naer t Eplandt Annobon te loopen / ende Daer haer ver⸗ EE verſinge te ſoecken. Den Ammirael ſich naerder bedenckende / liet bn bꝛieven I. van den veerthienden / de andere Schepen weten / dat niet Nooꝛdelijcker dien⸗ 1 den te lopen als op de twee graden / op dat An nobon te ſeeckerder mochten bez Ei zeplen. Den Ammirael met de meefte Schepen bequam t ſelve Enlandt den
rd 2
neghenthienden / ende t Schip Hollandia den vier en- twintighſten; vonden If paer veel ververſinghe. Dit Eylandt licht op de hooghde van (als Willem Janſa. bevonden heeft) een graedt ende dertich minuten; daer zijn veel Derc⸗ ij kens / Oraguie-appels/ Limoenen en ſchoon verſch water te bekommen. De Gouverneur handelde met de onſe in vꝛindſchap / hoe wel met vzeeſe / naer dat | verſtaen hadde dat deſe Schepen de Bahia hadden helpen veroveren. Hier wel ververſt hebbende / nam den Ammirael goo? weder over te ſteecken naer de 0 Cuſte van Braſil ten Deele om eenige vooꝛdetl te ſoecken ontrent de Capitanien van Rio de Jenero ende Spititu Sano, van welcke plaetſen hu vernomen had⸗ ij de op t vooꝛjaer eenighe Schepen af te Laven / met Sunckeren ende andere IE vruchten des landts gheladen doch meeft om weder naer de Bahia te keeren 0 Februarius. eve te vernemen of ſijnen dienſt daer van noode was. Gingen van Annobon rʒeyl den tweeden Februarij; HADDEN ſeer bele ſtilten ende variabele winden / 0 {oo dat langh ontrent de twee graden bezunden de Linie bleven hanghen; den ſeſthienden kreghen eerſt een goede koelte unt den Zund· Ooſten / ende bevon⸗ | Martius. den haer op de ſes graden ende acht minuten: ende den leſten op vijfthien gra⸗ den en een half. Den derden Martij op de hooghde van bn naer neghenthien
graden ghekommen zijnde / nam den Ammirael fijn opſet om naer Spiritu Sancto te zeplen ende dat af te loopen. Den neghenden ſaghen de Cuſte van
0 ö Braſil, en warender ontrent vier mijlen af / hadden grond op achthien vadem: 0 en ſaghen in t Zund-Weſten ſeer hooch land / ende in 't Mooꝛd- Meſten leech 1 ende llecht: hadden s middachs hooghde negenthien graden en acht · en · veer⸗ N tich minuten naer t unden. Sanderdaeghs kregen den Bergh van Maſtre
Alvarez
1 Het Tweede Boeck. 45 varez in Egbeficht/ maer fiende dat bn daghe inde Nievier niet ko nd z 1558 eed weder wat tZeewaerts / om niet bn die van t land en ANNO ne gs 1 en elfden met den dach bevonden haer ontrent anderhalf mijl 1625. evier / Danalfoode Schepen wat verſpꝛent waren / wachten ſu tot
eet
2 8 — End 8 2 2 had 2 had 2 . 2 1 2 — 2 = S 2 8 22 — 2 1 732 — S 2 s . 2 2 — 2 2 * 22 2 ban} S * E. 5 2 2 = — 2 — *
— 2 5 — S been | 2 2 5: N — — 71 8 2 had — 2 3 3 2 bad en 2 Dr 4 — 2 * S D E 2 S 8 p=} mn bad 2 2 . 85 2 Ss — 4 .
dꝛeven zijn / ende niet ghewoon eenighe Krij ö trijghs- oꝛdeninghe te ho eſ⸗ | e e. 1 N den pier nan Daer 5 — =d | Li en / de ghelederen {oo in ſtellen / dat Ain Soldaten aen de ſijden ende twee Matrooſen binnen tghelidt fi —
Doen ghelijcker handt aen landt / en ſtelden haer volck i ) De n llach· e. alſoo daer wennich runmte was om alle t volck in apr te Belen fo
bent de Capitenn noch niet boo? aen was / ende de atie | | ghelederen ni | beraminge gheſtelt waren / maer meert Bootſ-gheſellen voor — 5 ſ0 — ed |
met Wuſquetten. Den vijfthienden quamen de Jacht | 5 5 e en weder a f | teene Boot met twintich Man ende vier Steen-ftucken ac e | ontrent derdehalf mijle De Kievier op-ghekommen zijnde / vonden daer een
Bercke die fn plonderden ende in bꝛandt ſtaecken; de Chaloupen voeren ver⸗
der op met de Boots / dan alfoo ſtille wierdt / kond d i | vooꝛts / ende roenden de Boots alleen 2 pen 00 st rrd | men zijnde vielender Den Canoes met volck op de eene Boot / vermeeſterden Die / en Aoeghen t volck doot / en d ander keerde te rugge. Den Ammirael wa⸗ N e e noch eenich volck ghevangen was / verſocht aen de Gouverneur | ie te loſſen; doch kreegh voor antwoorde dat de Bꝛaſilianen t volck aldoor | 73 ghella⸗
— —
— —
AN N o 1625.
Aprilis.
46 Verhael van Weſt-Indien.
ghellaghen hadden / ende de Boot ghebꝛoocken. Den achthienden ſackten de Schepen naer ven Berch dieſe r Suycker-broodt noemen wegen fijn gedaente; ende maeckten de Schepen Daer metter haeſt wat ſchoon. Den een · en twin⸗ tigſten wierden de Schunten ende Chaldupen Loor unt geſonden om de rechte diepten van de Nie vier te ſoecken ende af te bakenen; Londen op t diepſte der⸗ thien voet inde Kille / en liepen dicht bn de Zundt - wal unt / ontrent een ſlin⸗ gher· werp vande Klippe die aen de Zundt. wal licht / Daer langhs de Nooꝛd· wal waren in ghekommen. De Nieviere ſtreckt meeſt Ooſt en Weſt / unt en in / tot het Suycker-broodt toe / dan wijcktſe Ooſt-Mooꝛdt-Ooſt op naer t Stedeken / d welck ontrent anderhalf mijle van tgat licht; en ontrent een
mijle van tgat aen de Nooꝛd· wal licht een klenn Cafteeltjen van wepnich
gheweldts. Den een · en. dertighſten bevonden haer op de hooghde van twin⸗ tich graden ende den vijfden April weder op negenthien. Den ſeſten wierden ten vꝛemt Schip ghewaer / d welck ſn naer jaechden / ende ontrent de middach
veroverden / quam van Rio de Jenero, ende was gheladen met hondert en vijf⸗
en dertich kiſten Suncker. Endt alfoo den Ammirael unt de ghevanghens verſtondt datter in Rio de jenero noch twer Schepen zenl· reedt laghen/ ende op tkommen waren; deen met vier hondert ende d ander met vier hondert en vijftich kiſten / foo bondt geraden daer ontrent noch weynich tijdts te houden. Den achtſten kreghen een vande ſelve Schepen in tgheſichte / ende joeghen daer naer tot op den nacht / alfoo wanneer t ſelve haer ontdonckerde / ende onſe Schepen quamen weder bu een / unt-ghenomen dat van den Ammirael ende fijn Chaloupe / doch s anderdaeghs quam t ſelve mede te vooꝛſchijn. Den twaelfden weder al bn een zijnde / unt ghenomen des Ammiraels Cha⸗ loupe / bevonden haer op de hooghde van ſeventhien graden ende acht · en der⸗ tich minuten / en naer giſſinghe wel ſes-en-twintich mijlen bunten de wal, niettemin foo wierpen elf en twaelf vadem ſteenighe ende ſeer oneffen grondt ſoo dat gheraden vonden t Zeewaert te houden. Des ander daeghs wierpen noch grondt op veertich ende Daer naer weder op dertich vademen al ſteenig he grondt; dan den veerthienden s moꝛghens diepte het haeſtich af / en hadden g middaghs de hooghde van ſeventhien graden en vijfthien minuten. Ende g anderdaeghs wierden de Bꝛaſiliſche Cufte weder ghewaer op de hooghde van vijfthien graden en een derde. Daeghs daer aen bevonden haer boor Camamu, ende Deden haer beſte om in de Bahia te kommen / doch de windt en wilde haer niet wel dienen. Den achthienden 's moꝛghens met den daeghen⸗ raedt waren daer recht vooꝛ / ende alſoo der mennden eens loefs in te loopen / quam des Ammiraels Chaloupe die foo langh ghemiſt hadden) bn haer / ende verſtonden unt haer dat de Bahia belegert was; want ſy s nachts te voꝛen bin⸗ nen waren gheweeſt / ende Boog Villa Velha, bn ten Spaenſch Schip d welck op de wacht lach / ende haer gheboodt te ſtrijeken / waer bn vernemende datter onraedt was / {mn weder unt waren ghelopen; men ſach perfeckt de vlam opgaen van t gheſchut welck op de Stadt ſpeelde. Weſweghen den Ammirael geraden vondt de Meermin Zundtwaert aen te ſchicken / om allenthalven naer onſe Vloote die verwacht wierde unt te ſien; ende hy ſelfs ſoude ontrent de Bahia blijven houden / ende de ghenomene Pꝛijſen loſſen: waren daer mede beſich tot den een en- twintighſten; den vijf-en-twintighſten liepen weder
recht naer de Bahia, vernamen twee Carvelen die fn naer jaeghden / maer wa⸗
ren Baer te kloeck in 't zenlen; ende het eene liep recht in / om de f ijne te waer⸗
ſchouwen: den Ammirael nu dus ontdeckt zijnde / ende niet machts ghenoech
hebbende om nets op foo machtighen vnandt te Verf: decken / en vondt niet ghe⸗
raden / met groot gevaer / ſonder vooꝛdeel te konnen doen / aldaer te wachten /
maer boꝛdeelde beter fijn kours langhs de Cuſte te nemen naer Pernambuco,
{oa
Het tweede Boeck. 47
foo om allenthalven naer onſe Schepen unt te ſien / alſmede om eenighe van —— des vnandts Schepen te verraſſchen. Den ſes en- twintighſten April gingh No hn van daer t zenl / en hieldet langhs de Bꝛaſilifche Cuſte. Den derden Maij, 75. bevanden haer opde hoaghde van acht graden en een half / ende ſaghen cen ume naer Zunder Son de Cabo 5 Auguftin. Des anderen daeghs kreghen N een Poꝛtugeſche Bercke in t gheſichte / doch en konden die niet bekommen; | ende alfoo Daer dooꝛ nu ondeckt waren / reſolveerden hu ſelfs op de reede vooꝛ | Pernambuc te loopen. Dan des anderen daeghs aen de wal kommende be⸗ vondt ſich teghen giſſinghe een half mijle benooꝛden de Stadt Olinda verval⸗ | len te wefen/ ende op het rif d welck daer licht / foo dat weder t Zeewaert dede | wenden. Saghen wel veertich Schepen ligghen (nde Pozo, dan daer was | een verbodt / foo verſtonden / dat gheene Schepen ſouden vertrecken bop? dat f tijdinghe kreghen unt de Bahia hoe het daer was af. ghelopen. Oock foo bez quamen een Viſſcher die haer verhaelde datter tijdinghe was ghekommen / dat de Stadt S Saluador ſtoꝛmder-handt was in ghenomen / en al ons volck doodt· gheſlaghen. Den Ammirael over deſe tijdinghe ſeer onthecht zijnde /
— —
om ſich daer van water ende hout te verſoꝛghen. Quamen den veerthienden den de Nooꝛd· Weſt. zijde van t Eplandt / ende ſettent daer. t Eplandt dede | hem op / doent eerſt ghewaer wierden / ghelijck als of t ſeven of acht Enlan⸗
men moet de vaeten dooꝛ de bꝛandinghe aen ende van landt halen. t Enlandt | licht op dꝛn graden / en veertich minuten bezunden de Linie / daer zijn veel Boeken op / en Toztel dunven / en verſchenden Krunden; de Zee is mede |
landt in t laeſte bande maendt van Julius. Julius. Laet ons den Commandeur Pieter Sch outen mede thuns bꝛengen: C vooꝛ⸗ leden jaer hebben hem ghelaten aen t Enlandt S: Vincent met fijn Jacht de Trou e ende een Barcke: hu ſchenden van daer den ſeſten Januarij; en quam Januarius. g anderdaeghs tegen den avondt onder Granada; doch vooꝛts varende ſonder 5 vertoe ven / quam den negenden onder lla Blanca ten ancker: hielden haer hier il beſich met haer Schip te repareren / ende Bocken te vanghen / en haer Vleeſch te dꝛoghen tot den achthienden / dooꝛ dien het reghenachtich weder haer ſeer | verhinderde: maeckten doen teghen avondt weder zenl met heel hardt weder / ö d welck al tenighe daghen aen hieldt ende alſoo de Commandeur weghen het | weder ende koꝛthent des tijdts / vꝛeeſde dat aen de vaſte Cuſte wennich ſoude ij konnen untrichten / foo bondt gheradener naer Mona over te ſtercken kregen 1 t ſelve den een. en twintighſten te ſien / en quamen Daer s anderdaeghs te 9 reede / pluckten daer Oꝛagnie appelen / en vonghen eenighe Beeften: Den | dꝛn. en · twintighſten een ume naer Sonnen- ondergangh gingen weder tzenl / en ſtierden Moord- Weſt ten Nooꝛden naer Cabo de Inganno aen t Ooſt· enn | de van Hifpaniola, en vervielen ontrent dꝛn uren Loo: daege op t leeghe landt | bn Zupden de vooꝛſende Cabo; 8 anderdaeghs met den daeghe hadden de 1 Cabo (De welcke mede leegh is / en doet ſich op als een Enlandeken; Weſt Tuydt-Weſt van haer: liepen ontrent een mijle vande wal Weſt - Mooꝛd· Weſt
48 Verhael van Weſt· Indien. Weſt act ontrent thien mijlen. Aldus ghezenlt hebbende quamen boor Golfo
An x o de Samana ten diepen in- bocht. Van hier ſtierden Nooꝛdt· Weſt ende Mooꝛdt⸗
1625.
Weſt ten Nooꝛden ontrent ſeven mijlen naer Cabo Franceſe, ten groote Bane vooꝛ· bn varende / met Sonnen ondergangh quamen bn de Cabo, ende lenden het hier met een zeyl aen de Windt Nooꝛden over / tot de midder⸗ nacht / ende Baer naer weder Zupden over / tot den dach. Den vijf· en twintighſten waren de Cabo al vooꝛ· bn / maeckten meer zenls / houdende cen half mijle van landt / en voꝛderden dien dach bn giſſinghe ſeſthien mijlen; hielden 's nachts af en aen: S anderdaeghs alſoo Porto de Plata voa · bn waren gheraeckt / ſondt de Commandeur fijn Boot met twaelf Man dicht aen de wal / om al de gaten te befoecken; ende volghde met 't Schip / dan alſoo het hardt begonde te wapen, ende de Boot achter was / wachten hy die in / de welcke ondertuſſchen maer ten plaetſe hadde beſocht ende niets ghevonden. Den f even · en twintighſten anckerden vooꝛ een frane Bane / giften die Iſabella te weſen / daer weleer een Stedeken heeftgheleghen ſondt de Boot daer in / de welcke tegen den avondt weder quam met twee Hooꝛn· beeſten die gejaecht hadden; vernam unt t volck dat achter het riff / d welck bande Nooꝛdt · punt af. ſteeckt / goedt rijden is op neghen en thien vaden waters / goede grondt / en datter ten fraue Kie vier is / die haer in dꝛn aederen verſpꝛent; fn hadden de twee op · gheweeſt / doch gheen
Bercken ofte bolck vernomen. Alſos het harde begonde te koelen / liepen noch
ten mijle vooꝛder / Daer noch ten ſchoon Bapeken was / en eenighe KRievier⸗ kens / doch de Boot en konde Daer niet in Kommen om dat de Zee foo ghewel⸗ digh aen . liep. Van deſe Sane ſtreckt een rif / ontrent een half mijle van landt / wel twee mijle langhs de Cuſte: ſagen met den avondt Monte Chrifto ( welck ſn giften thien mijlen van llabella) ende laghen den heelen nacht met de zeplen aen de windt. Sanderdaeghs met den daege ſtierden naer Monte Chriſto, en ſonden de Boot daer in / en ſtierden vooꝛts langhs de klippen naer her Weſt⸗punt vande Bane Daer Porto Frangois is ghelegen / dan alſoo den avondt haer over · viel / moſten bp-legghen : met den daeghe vonden haer al bn Weſten ge⸗ dꝛeven / foo dat het lieten deur· ſtaen naer t Enlandeken Tortuga, en quamen vooꝛ avond daer onder ten ancker. Js bp giſſinge ontrent achthien mijlen van
Monte Chriſto verſehenden. De rerde is ontrent half weghen het Eplandt:
Februarius.
vande Ooft-kommende moetmen ontrent een Sotelinghs - ſcheut van tland langhs het riff houden / Doo? dien dat riff wat Herder in Zee ſteeckt / Daer een
openingh is tuſſchen twee dꝛooghten / lorffende bn de windt· waerſte dꝛooghte
in / op vier en vijfdehalf vadem waters / een half Muſquet· ſcheut langhs het wit water / dwelck maer dꝛn of vier voeten Diep is / en laten dan het ancker vallen een Muſquet· ſcheut van t landt / in Lijf vadem waters. Den laeſten Januarij kreghen de Boot weder bn hun / hadden alle plaetſen onder - weghen beſocht / doch niets vernomen. S anderdaeghs Den unꝛen Hoor daeghe voer de Commandeur ſelfs met de Boot naer Cabo S. Nicolas , om de retden ende Rie vieren onder · weghen te beſoecken: was in Dap groote Kie vieren / doch en vernamen gheen Barcken ofte volck: t Schip volghde hem / foo dat teghen avondt ontrent twee mijlen bn Ooſten de Cabo vooꝛ- noemt weder aen booꝛdt quam met eenighe Verckens / en zenlden vooꝛts den heelen nacht met wepnich windts. Met den daege hadden de Cabo op zijde / ſtierden Zundt ten Ooſten naer het Weſt· punt van t Enlandt Guanabo, doch weghen de ſtilte en konden it ſelve niet bekommen. Den derden bevonden haer ontrent Lijf mijlen Weſt van Guanabo, en quamen eyndelijck aen de Weſt zijde te veede ; voeren met de Boot naer land om te ſoecken / doch en vonden niets / foo dat tegen den avondt weder aen booꝛdt kommende / t ancker lichten / ende ſtierden Tundt-Weſt ten Weſten aen naer Vallederis, dan konden it ſelve niet bekommen. Met ze Dac
Het Tweede Boeck. 49 dach ſondt de Commandeurde Boot ende Canoe naer de Bane vooꝛ- unt / ende ſetten daer s avondts met het Schip: de Boot hadde daer een Bererken ghe⸗ AN No 1 bonden met Schild padden / welckes volck met haer Canoe waren naer Cay- 1625. | mito, dt Bercke ende Boot werden daer naer toe geſonden / vonden de Canoe / ö dan 't volck was ghevlucht / bꝛochten die den ſeſten bet Schip; ende de Com
E 8 2 WU 5 pd 2 * 2 8 2 — Ss 2 * 2 — 8 3 2 2 — = S* 2 8 2 — E 2 Ans 2 7 — * oe, . 3 = * O © 5 — — bed U
ke ontrent twee mijlen in t landt ſtaen; de Inwoonders haet vernemende vluchtenz Baer wierden ghevonden dꝛn hondert Hunden en een partije Caſſia:
veerthienden tegen den avondt gingen weder t zeyl naer Alcahaya, en quamen Daer ontrent twee uyꝛen nde nacht ten ancker / ontrent vijf mijlen Nooꝛdt⸗ Goſt ten Ooſten van La guna. Doerven g anderdaeghs met alle Man naer | lande / en pluckten by de twaelf hondert pondt Caſſia: teghen den avondt lie⸗ ö pen noch naer Boccaſin twee mijlen Ooſtelijcker gheleghen / t volck voer met | den daeghe aen landt / doch be vonden dat de Cadia Baer al was af ghepluckt. De Commandeur ziende dat hier niet meer vooꝛ hem te Doen was / reſolveer⸗ | den weder te keeren nacr’t Enlandt Tortuga, en aldaer vooꝛ· raedt te maecken « 0 van water ende bꝛandt hout / en foo naer hung te keeren. Den ſeventhienden maeckten zenl / ſtierden Weſt Mooꝛdt - Weſt ende Nooꝛdt.· Weſt ten Weſten ij naer de leeghe Enlandekens toe / die ontrent vijf mijlen van Boccaſin en Den
van Alcahaya liggen / paſſeerden die vooz- middach / latende die aen bag-booꝛdt
ligghen quamen s avondts vooꝛ Hattibonico bn de bane van Guanives; had⸗
den 's nachts heel onſtunmich weder: 8 moꝛghens waren vooꝛ de bocht van Coryton, en bꝛochten het met laveren dien dach tot bn twee mijlen van Cabo
S! Nicolas, ende 8 anderdaeghs gheraeckten tot aen de Weſt-horck van Tor- 1 tuga: en alfoo meest fil was / dꝛeven g nachts de reede vooꝛ-bn. Den twin⸗ | tighſten gheraeckten in Porto Fran gois ontrent fes mijlen bn Ooſten Torta ga. 0 Is ten groote Diepe Baue; in t in loopen moetmen dicht langhs het landt aen ö ſtier- booꝛdt ligghende houden / in ſeven en acht vadem waters / weghen de |
wilt. S nachts kregen een harde Nooꝛde windt / foo dat de reeden ſtreecken / | ende de ſtenghen deur-fchoten ; dit duyꝛde noch 8 anderdaeghs / foo dat eerſt den twee en twintighſten t Schip krenghden / en een deel bꝛandt : hout aen booꝛdt kreghen; vonden gheen water / ende en konden nieuwers landen we⸗ | gen de Manglares d welck is een dach van leech Gheboomte / ſeer dicht waſ⸗ fende op de ae vers bende van Zee ende Nie vieren / doch meeſt aen de binnen wateren. Liepen doen met den daeghe weder * naer een ander reede / rj mijlen
50 Verhael van Weft-Indien. A mijlen Weſtelijcker / Daer ten ancker quamen achter een kleyn Enlandeken / NN o en bequamen Daer heur water unt een Kievierken; g anderdaeghs ſchenden 1625. weder van daer; ende hielden vooꝛts langhs de Nooꝛdt· zijde van kliſpaniola ende s Juan de Porto Rico en quamen den vijfthienden Aprilis behouden in t Daderlandt. a
In t vooꝛgaende boeck hebben wn verhaelt / hoe dat by de Compagnie wa⸗ ren unt · gheruſt twee Vlooten / om te zeplen naer de Bahia tot beſcherminghe ende verſekeringhe van de Stadt S* Saluador ende hoe de ſelve dooꝛ de teghen⸗ winden waren op⸗gehouden inde Havenen deſes Landts ſonder Zee te kon⸗ nen nemen / d welcke groote verhinderinghe ende onhenl verooꝛſaeckten. In t leſte van December des vooꝛleden jaers gheraeckten eenighe Schepen daer den Ammirael Lam over geftelt was / in Fee / ende hn ſelfs den vierden Januarij met den Hollandtſchen Thuyn ende Haerlem, ende foo vervolghens noch an⸗ dere. Den ſeven en · twintighſten Februarij oock tenighe Schepen Landen Generael Boudewijn Hendrickſz. tot dat enndelijck al in Zee gheraeckten. En bevinde niet datter pets ſonders is vooꝛ· ghevallen vooꝛ al eer de Vlooten te ſamen quamen / derhalven ſullen hier naer daer van ſpꝛeecken / ende eerſt verhalende gheleghenthent vande Dlooten die unt Spagnien ende Poetugal zijn gheſonden / om de Stadt S Saluador de onſe wederom af te nemen.
De Koningh van Spagnien voor-ghenomen hebbende met groote wacht derwaerts te gaen / maeckten Daer toe veerdich dꝛn Vlooten unt verſchenden Gheweſten van ſijn Coninghrijcken / ende ſtelde daer over als voꝛen verhaelt Don Frederico de Toledo alg Generael: over die van Portugal hande het op⸗ perſte ghebiedt Don Emanuel de Meneſes tunde over die vande Straete van Gibralter, Don Juan Fajardo. De twee Vlooten van de groote Tee / ende de tracten / neffens het ſquadꝛon van Biſcayen, beſtaende in een. en · dertich foo Gallioenen als Schepen / een Carvelle / dꝛn Tartanen ende vier Pinaſſen ver⸗ trocken van Cadiz den veerthienden Januarij deſes jaers. Gp deſe Vlooten waren ſeven dunſent vijf hondert koppen foo Bootſ-gheſellen als Soldaten: de Soldaten verdeelt in Don Kegimenten / de twee van Spagnaerden / ende het derde van Italianen / onder de Colonels Don Pedro Oſorio, Don Juan de Orellana ende de Marquis de Torrecluſa. Den neghenthienden lie pen vooꝛ· bn de Canariſche Eplanden / ende hare renſe vervoꝛderende quamen den ſeſten Februarij ten ancker onder S* Jago t vooꝛnaemſte vande Cabo Verdſe Enlan⸗
den / ende vonden aldaer de Vloote van Portugal die haet verwachte / beſtaen⸗ de unt twee · en · twintich groote Schepen / ende veerthien foo Barcken als Carvellen / op de welcke waren vier dunſent foo Boot{-ghefellen als Solda⸗ ten; de welche verdeelt waren in twee Uegimenten / onder Antonio Nunnez Barreio, ende Don Franciſco de Almeyda Vite Ammirael van deſe Dloote : die van Liſbona gheſcheyden was den neghenthienden November des vooꝛleden jaerg: ende hadden ten Gallioen verloꝛen aen t Eylandt Mayo, Daer maer tachtich Man was van ghekommen : ende dꝛn andere Schepen verdwaelden van haer af / en quamen te Pernambuco, alwaer t eene Schip ſtrande; ende d andere twee quamen weder bn de Vloote recht vooꝛ de Bahia. De heele Vloote fchepde van 8 Jago den elfſten van Februarius, ende hadde goede vooꝛt⸗ gangh tot den achthienden op de hooghde van vijf graden ende een half bn Nooꝛden de Linie; alwaer Doo? calmte Wierden op- ghehouden tot den thien⸗ den Martij, ſonder pets te voꝛderen, leden Daer groote hitte ende doꝛſt BOD? dien weynich waters hadden. Daer naer kreghen goeden windt / ende voꝛderden hart renſe / foo dat in 't leſte van die maendt quamen LOO? de Bahia; ende foo de onſe ſeggen / quamen daer in / den vierden April. De onſe hadden inde Stadt ende op de Foꝛten over de twee dunſent Soldaten / boden de W ende e ö oꝛtu⸗
— — nn aen — — — —.
— —
— —— —
Het Tweede Boeck.
st Poꝛtugeſen die bn de onſe waren ghebleven ofte ghekommen / ende wel ſeven⸗ 4
thien Schepen. Don Frederico de Toledo landen fijn bolck ontrent het Foꝛt S' Antonio, Daer de onſe mede waren ghelandt doen nde Stadt veroverden: hu gingh (elfs aen landt / ende liet het ghebiedt over de Schepen aen Don Juan Fajardo, hem belaſtende te verhinderen dat onſe Schepen niet unt ·liepen / ofte andere tot hulpe mochten in- kommen. Dn bemachtighde vooꝛ eerſt het Kloo⸗ fer S Bento, ende lende daer twee regimenten onder het ghebiedt van de Mar quis Troppani Sergeant Dafoe van tgantſche leger; ende begaf ſich met de reſte naer t Rlooſter der Carmeliten. De onſe deden eenen unt val met vier hondert Man op S; Bento, ende vochten ſtoutelijck / ſoo dat de Spaenſche Baer
groote ſchade leden; want den Colonel Pedro Oſorio bleef Daer doodt neffens
vier Capitennen Don Franciſco Manuel de Aquitara, Don Alonſo de Gana, Don Pedro de Sanſtevan, ende Don Diego de Eſpinoſa, ende vele ghemenne
Soldaten; ende dan Capitennen wierden ghequeſt / neffens vele andere. De onſe ſonden mede twee Branders onder de Spaenſche Vloote / dach en deden geen ſchade. Don Frederico om de Belegerde beter te bellunten / ende het untvallen te beletten / lande noch vijfthien hondert Man / ende gaf die een derde quartier / onder t ghebiedt van Don Juan de Orellana, ontrent een plaetſe ge⸗
noemt Las Palmas, ende ondertuſſchen de quartieren wierden af-gheſteecken
ende vaſt ghemaeckt / dede hu aen Landt bꝛenghen neghen· en twintich grove Stucken geſchuts / ten Deele om der Belegerde wercken af te werpen / ende ten Deele om hare Schepen die op de veede laghen te beſchadigen. Maer ghelijck
de vnandt van bunten alle vlijt aen wenden om de Belegerde te dwinghen /
foo waren die van binnen niet alleen gantſch traegh ende uaerlatich in tmaec⸗ ken van noodighe wercken tot haer beſcherminghe / maer dock vooꝛt-varende in haer boos ende onghemaniert leven / waer dooꝛ onder de ghemenne Solda⸗ ten verweckten een groote op-fpracche ende verachtinghe van hare Bevelen / de welcke naerderhandt unt bꝛack in een verderklijcke mutinatie. De Stuc⸗ ken die de vnandt gheplandt hadde aen't Klooſter der Carmeliten / treften ſoo gheweldich het vooꝛnaemſte Schip vande onſe / dat het ſonck; ende die van S Bento vijf andere / ende beſchadighde foo de reſte / dat maer wennige trunm
konden kieſen / de overighe onbequaem zijnde om verplaetſt te Worden. De
vnandt nu niets meer te vꝛeeſen hebbende vande water Kant / Dede voorts fijn
1625.
gheweldt op de Stadt / van Den plaetſen / van t Klooſter vande Carmeliten
met dꝛyen twintich Stucken / met acht van St Bento ende met ſes van Las Palmas. Doch dit alles en fi oude haer niet konnen dwinghen hebben tot over⸗ geben vande plaerſe die van mondt-koſten ende Urijghs⸗ hehoeften / noch vooꝛ ſeven ofte acht weken wel was verſien / hadde het volck eensch onder haer / ende ghehooꝛſaem tot hare Gverheden ghebleven. Doch de Overhent / ende inſonderhent het Hooft dꝛoeghen haer ſulcks / dat fn voor eerſt verooꝛſaeckten een groote verachtinghe / ende Daer naer een vooꝛnemen om het ghebiedt te veranderen / ende een ander op te dꝛaghen. Dit verooꝛſaeckte eene groote ver⸗ llagenthent in de goede / ende in de quade een ſtoutighent om ſich aen te nemen d welck haer niet toe en quam; fn lloeghen haer ooghen op Hans Erneſt Kijf, die bu de Colonel Allert Schouten Sergeant Majoꝛ was gemaeckt / ende hem tot die tijdt toe wel ghedꝛaghen hadde. Den haet van de Soldaten teghen den Colonel Willem Schouten, quam meeſt Daer unt / dat de ſelve ſelden om: reedt om de wercken te beſichtighen ofte andere ſaecken Daer ten hooghſten aenghelegben was te verſoꝛghen; ende als hn t ſelve ſomtijdts Dede / ſoo gaf de Soldaten klennen moet / haer met quade wooꝛden ende vloecken ſcheldende / Baer dooꝛ den gheſtadigen arbendt ghenoech beſwaert waren; hu gingh lie ver inde Hoeren hunſen / ende bleef op 't Hof Rr ſwelghende ende funpende;
8 2 waer
NNO
Verhael van Weft-Indien. gheſchiedt dat ſu Willem Schouten af: ſettende ende jn huns op-houdende / den vooznoemden Kijf tot Colonel hebben op ghe⸗ -_ worpen. Den vpandt Boor eenige over · lopers ende bedeckte verraders kondtſchap ghekreghen hebbende van alle dit doen / naerderde ondertuſſchen foo naer als hn konde. T gheſchiede den acht- en twintighſten Aprilis, datmen de Colonel neffens andere Krijghs⸗Overſte in den Kaedt ſittende / boodt⸗ | andt een Trompetter hadde gheſonden om de Stadt op te | Jk er een Tambour wierdt upt-gefonden ten ſelven daege met 4 deſen ofte dier-ghelijcken brief; wn Colonel ende Kaeden van deſe Stadt
{oude tot vorghen; ende haer vooꝛſien ten minſten met vier Schepen van den hondert tonnen / met de welcke ſu naer huns mochten baren: dat voer het volck ſoude unt · trecken met hare Bagagie / Goederen ende Gheſchut / de Ca⸗ pitepnen ende Soldaten met hare Wapenen vliegende Vendelen / bꝛandende Lonten / ende Kogels inde mondt. Enndelijck dat fn mede op deſe conditien {ouden over leveren ende Van ſtellen Don Franciſco de Sarmiento met ſijn 1 Bouwe ende Kinderen / ende vooꝛts alle ghevangene / die onder haer waren. | Don Frederico antwooꝛde op deſe aen· biedinghe; dat de ſelve aengheſien den teghenwooꝛdighen toe · ſtandt der Belegerde gantſch onredelijck was; dat het Legher van ſijn Catholique Majeſtent daer was Meeſter te water ende te lande: dat de Belegeraers waren in haer enghen landt / ende de Belegerde verre van het hare: dat fijn Majeſtent dger hadde groote macht van volck / vande welcke vele noch niet ghelandt en waren / ende dat de Belegerde gheen bulpe en hadde te ver wachten; datter reede vier Quartieren waren af-ghez ſteecken ende verſchanſt; ende ſeven· en dertich Stucken gheplant Voor de Stadt: over - ſulex dat noch de Belegerde toe · ſtondt ſulcke voordelen te enſ⸗ ſchen / ofte hem de ſelve in te willighen. Doch dat willende thoonen de goe⸗ dighent van fijn Meeſter nevens alle / hn wilde hun gunnen het leven / ende verſeeckeringhe om te keeren naer Hollandt / ende dat haer ſoude tor voeghen kleederen ende noodighe mondt - Koſten / midts dat {n haer ſouden verbinden ende verſeeckerhent gheven vooꝛ de betalinge. Dat mede de ghevangene we⸗ derʒijdts (ouden vꝛn gelaten woꝛden / ende inſonderhent Don Diego Hurtado de Mendoza, dit daer Gouverneur was gheweeſt t vooꝛleden jaer / Doen de Stadt wierdt in- ghenomen. De Belegerde gaven hier op tot antwooꝛde / dat {p mennden niet onredelijcks gheenft te hebben / ende dock niet anders konden Doen; dat ſijn Extellentie t ſelve niet behoorde af te llaen / maer wel de tijdt / haer gevende Schepen ende onder hout⸗ ſonder haer te verbinden inde beta⸗ linghe. Dat fp niet van menninghe en waren {oo ſtercke ende wel vooꝛſiene Plaetſe over te gheven / ende unt te trecken / ſonder Wapenen ende Bagagie / maer wilden lie ver als eerlijcke Soldaten de ſelve verweeren tot den unter⸗ f f Ren
nn
——
— —
ee
Bie
pee
—
|
5
Het tweede Boeck: 53 fen dꝛuppel van Haer bloedt. Dat Don Diego Hurtado in Hollandt was / ende ſn en konden haer Meeſters gheen wet ſtellen: ende dat derhalven ſich Ax No
8 * u. 8 — 8. jen] 2 © © — E 2 — 8 2 — S 2 2 5 en 5 —1 S — 2 e =d ke E — D — O le) 5 11 — es @ — a O ES — 2 . E 8 ten
den / alle ghevangenen van wat natie ofte ghelegenthent die zijn: ende en ſul⸗
Doen aen de unt treckende. Ten achtſten: Dat inde Schepen ſullen ghelaten woꝛden alle de behoeften tot de zenlage. Ten negenden: dat t Scheep zijnde | Baer ſullen gegeven worden Wapenen noodich tot hare beſcherminghe / maer 0 dat in t unt: trecken gheen Wapenen ſullen moghen dꝛaghen / als alleen de Capitennen haer zijdt⸗gheweer. Dit werdt alſoo belloten den dertighſten April, in t Quartier bn 't Rlooſter der Carmeliten. Hier op wierdt de Spa⸗
ende de plaetſe ſeer ſchandelijck ende ſonder noodt over gegeven. Haer was oock wel kennelijck wat hulpe ſn unt het Daderlandt hadden te ver wachten / Í want wel ſeſthien daghen boo? het belegh was daer ghekommen t Jacht de Haeſe, wiens Schipper neffens de bꝛieven haer mondelingh verhaelde de toe⸗ ruſtinge die hier te lande waren ghedaen: ende haeſt hadde te volghen. Daer waren inde Stadt noch Vivꝛes ghenoech voo? Dep ofte vier maenden ende
G 3 langher /
54 Verhael van Weſt-Indien. gd langher / foo men die behooꝛlijcken hadde Doen ſtrecken: alſmede Krundt ende ö 520 A dot neſſens andere Krijghs· behoeften. De onachtſaemhent was foo groot 2625. ende onbeſchaemt / dat ſelfs in deen ende d ander Schip noch eenige behoeften 0 waren ghelaten tot naer de veroveringe / daer men gebꝛeck aen hadde gehadt. Ki Om in t koꝛte te ſeggen it is een ſtraffe Godts gheweeſt over dien Godtlooſen 1 heop die noch naer Godt ofte fijn ghebodt en vꝛaeghden ende een goede waer⸗ | | | ſchouwinghe voor de Bewindt-hebbers vande Compagnie in toe-konumende Ki beter toe te ſien. T verlies d welck de Compagnie daer bp ghehadt heeft / is 1 ſter groot gheweeſt / boven it verlies van een Plaetſe van foo grooten gewich⸗ * te / ende Die haer dier hadde gheſtaen / foo veel Schepen ende andere dingen te 1 verlieſen: maer alſmen d een teghen het ander wel over ⸗ weecht / foo heeft de if Koningh van Spagnien mede ſeer dier Defe Plaetſe weder ghekocht: welcke 1 . retckeninghe hier niet ſullen op: maecken; maer van deſe onluſtighe verhalen vooꝛt varen / tot de dinghen die Daer naer ende elders zijn gheſchiet. 9 N Den Generael Boudewijn Hendrickſz. ig enndelijcken unt Texel t zenl ghe⸗ | Matius. gaen den eerſten Martij met acht Schepen; naementlijck de Roode Leeuw, 1 Omlandia, Medenblick, de Blacuwe Leeuw , de Valck, de Meulen, de Geele | Sonne ende Nieuw-Nederland : ende bondt den vierden onder t Eplandt Wicht, ſijnen Vice: Ammirael Adriaen Clacſz. met de Jachten t Poſt paerdt * ende het Duyfken. Den negenden quam daer bn hem den Ammirael Andries Ki Veron met ten Schip ende cen Jacht. Den ſeventhienden van Wicht weder 0 | tʒeyl ghegaen zijnde met vijfthien Schepen / ende unt Pley mouth noch ach⸗ | E thien Schepen van de Dloote vanden Ammirael Lam, ſoo zijn eerſt den laeſten 4 April de Linie ghepaſſeert (want de Generael en wilde nerghens vertoevenom 1 te ſpoedigher inde Bahia te kommen) ende naer veel ſtilten / langhſaeme vooꝛt⸗ | | gangh ende ſeer veel ſieck volcks bekommen hadden / zijn enndelijck den dzn⸗
0 Mayas. kn-twintighſten Maij in 't gheſicht van t landt van Braſil ghekommen op de | 4 hooghde van veerthien graden en twintich of dertich minuten; en waren | 1 g avondts dicht ander t landt / doch wendent s nachts weder t See- waert. | 0
Den vier- en- twintighſten s moꝛghens ſochten het landt weder aen / ſaghen een Zepl Goor Rio Tinhary, d welck niet en konden bezeylen / ende ſettent * g avondts ontrent acht mijlen bn Zunden de Bahia, ende dꝛn mijlen bn Mooꝛ⸗ | | den Tinhary op derthien vadem ſteenighe grondt; den dach daer aen / quam A bp haer t Jacht het Vosken (D welck boor unt · gheſonden was om te beſichti⸗ 0 | ghen hoe het inde Bahia ſtondt) ende de Schipper bracht de Generael tijdinge / * hoe dat hn den negenden deſes maendts cen Schip hadde verovert kommende 1 unt Portugal, geladen met Vivꝛes vooꝛ de Spaenſche Vloote; ende dentwaelf⸗ 1 den noch een gheladen met wijn / mede tot het behoef van de ſelve Dloote ; dan id dat de ſelve den vijfthienden hem weder waren af-ghenomen/ met negenthien ofte twintich van fijn volck die hu daer op- gheſet hadde: dat vooꝛts Loor de Bahia was geweeft/ ende datter een groote Armade van Spaenſche Schepen lach / doch dat niet en wiſte hoe het met de Stadt was / dooꝛ dien vier Galeons hem naer geſet ende verjaecht hadden. De Generael die vaſtelijck ver hoopte dat de Stadt noch niet en was over⸗gegeven / bleef bn ſijn voꝛighe reſolutie / de Spaenſche Dloote daer aen te taſten; verdeelde fijne Dloote ( die alſdoen beſtondt unt vier en dertich Schepen) in vier Eſquadꝛes / ende op dat de Schepen weder haer hooft ſouden kennen / ſoo liet fijn top-ſtaender wanen vande groote bꝛaem-ſtenghe; ende den Ammirael Veron van den top van de groote ſtenghez den Vice - Ammirael Adriaen Claefz. vande vooz:ſtenghe; ende de vierde Eſquadꝛe vande marf-zeplg-ree. Ende ſondt een Jacht ofte twee vooꝛ unt om des vnandts ghelegenthent te befpieden; ende anckerde noch dien avondt onder t Eplandt Taparica, Den ſes-en-twintighſten zenlden in doeck⸗
EEE
er
eine
maen
=S
nn:
—
HH Hi
Het tweede Boeck. 55 kloeckmoedighe reſolutie recht naer de Bahia toe: de Generacl met fijn chip vooz. unt / ende andere vooꝛts op bare beraemde oꝛdꝛe. Maer ontrent een ume ÂN No haet middach den boeck om kommende vanden bocht daer de Stadt op licht / 1623. | {agen tot haer groot leet· weſen / dat van tBolwerck van de Stadt 5 Saluador 9 een Spaenſche Vlagge af. waende: ende dat des vnandts Generael ende Am- Ï mirael ende alle andere kloecke Schepen dicht onder de Batterijen gheſet la⸗ ghen: ſaghen mede datter verſchenden Schepen maſteloos teghen de wal la⸗
laghen veel Soetelaers Bercken met haer tenten; foo datſe dꝛagende hielen ende weder t See waert pooghden te loopen. De Spaenſche Generael dit ziende / is met ſeven of acht en. dertich van fijn kloeckſte Schepen haer ghe⸗ volcht: de onſe naer datſe een wijl om de Zund hadden ghehouden / wierden ghewaer dat de gaende vloet haer wech trock naer de dꝛooghien / de welcke 1 gabende / foo dat ghenootſaeckt wierden Mayur. ö haer ſchover-ʒenlen bp te maecken. aldus over - ghelopen hebbende / bebbenfn 1 het weder naer des vnandts Ploote toe-ghewendt / de welcke dit ſiende / mede ö
laten vallen / op de leeger wal / niet ſonder groot ghevaer: doch de ebbe korts daer aen kommende zijn alle weder onder zenl gheraeckt / ſonder eenige f chade
Jachten naer toe ſondt / om te ſien of het mogelijck was met onſe Dloote daer in te kommen / bequaem ligghen ende ververſinghe krijghen die wel hooch van noode hadden boor de ſiecken. De Jachten weder- Kommende rappoꝛ⸗ teerden / dat daer wel bequaem ligghen was voor thien of twaelf Schepen / maer niet vooꝛ de heele Bloote / Datmen daer wel tot fijn wil konde in / maer niet foo wel unt kommen / alſoomen daer ghelijck in een funck lach. Naer de middach hebbent ghewendt ende al om de Nooꝛdt laten deur: ſtaen / tot dat haer t riff van S. Antonio ghemoete / doen ſmackten het weder over ſtaech / en hielden naer het Zunden toe. Des anderen daeghs smoꝛghens waren weder dicht bn den hoeck van Morro St Pablo, den beelen nacht niet ghewonnen heb⸗ bende; zenlden met alle kracht / dan ſcheen onmogelijck vande wal te konnen gheraecken / de Tee ſchoot feer hol: wendent weder om de Nooꝛd . Ooſt / doch en kerfden niet op / waren om ende bn de Bane krunſſende / ſoo dat de vnandt haer ghemackelijck konde ſien; begonnen al gebꝛeck van water te en . reghen
ÄNNO 1625.
Junius.
56 Verhael van Weſt-Indien.
kreghen vaſt vele ſiecken ende daoden inde Dloote, Haer dat den heelen dach dug over ghelopen hadden / quamen des avondts ontrent twee mijlen boven ten hoeck van S* Antonio, en lenden het wederom Tundt-waerts over. San⸗ derdaeghs waſt onſtuymich weder / deen kaeck op d ander / met heel doncker ucht / doch teghen de middach begon het weder wat af te nemen. Ven Generacl Dee ſenn om den Bꝛerden · rardt aen booꝛdt te kommen. De windt was dwars op de wal / ende en konden gheen voordeel doen; lieten het al Tunden over ſtaen / en wenden daer naer weder om de Nooꝛdt-Ooſt. D anderdaeghs weder om de Zundt / en s nachts om de Ooſt / was ſeer onſtunmich weder. Den tweeden Junij namen een paſſagie Bercke / gheladen met tarwe ende Farinha, kommende van Pernambuco; en verſtonden unt het volck / dat de onſe al over eenighe weken de Stadt S Saluador leelijcken hadden over⸗ghe⸗ gheven. Den vijfden begon de Windt wat te runmen {oa dat haer kours Ooſt- Nooꝛdt. Ooſt konden ſtellen. Den ſevenden en waren niet verre Vande wal recht Door de Kieviere 8 Franciſco. Kreghen s anderdaeghs wederom heel harde weder / ſos dat woor de ſelve Rie vier blijvende hangen / gheen klenn
ghevaer liepen weghen de dꝛooghten ende klippen die Daer in Zet ſteken. Dit
Junius.
onweer hiel al een dach ofte twee aen / ſoo dat niet ſonder bedencken was hier foo op ten leegher wal te ſwarmen: ende Doo? dien t volck foo Langhe hadde gheweeſt ſonder ververſinghe / foo ſtierf Daer dagelijex veel volcks / ende ſom⸗ mighe Schepen hadden foo veel ſiecken / dat de Schepen qualijck wiſten te renderen. Den ſeſthienden smoꝛgens waren dwars van de Cabo 8. Auguſtin. De Generael ſondt de Goude Sonne naer Pernambus tot / om te beſichtighen hoe het daer ſtondt / ende te ſien of pets vande vnandt konde verraſſchen. Des anderen daeghs waren dwars van Tamarica hielen al langhs de wal en ſet⸗ tent s avondts. Ende weder des anderen darghs zenl ghemaeckt hebbende lieten 't ancker weder vallen een mijle te loefwaert Vande Rieviere Paribas ende reſolveerden met de vlot gaende Schepen Daer binnen te loopen: De Goude Sonne quam hier weder bn haer / hadde den ſeventhienden een Berckx⸗ ken ghejaecht tot vooꝛ t Kecif de Pernambuco, ende gheſien dat daer wel der⸗ tich Schepen binnen laghen / meeſt klepne / ende maer twee ofte dꝛn groote / die met de ſtenghen deur- gheſchoten laghen. Den neghenthienden / hort - wel het niet ſeer goedt weder en maeckte / Nep den Ammirael Veron met 't Schip van Capiteyn Banker, ende noch ten ofte twee ondiep-garnde Schepen / ende tenighe Soldaten vooꝛts naer de Rieviere van Pariba, dan Daer Hoo? in kom⸗
mende gheraeckte ſijn Schip heel vaſt / de andere die noch bunten waren dit
ziende / lieten haer anckers vallen op vijf vaden waters / dicht op de leegher· wal / doch ſchoone grondt. Den Ammirael Veron ſondt datelijck een Chalou⸗ pe unt om te diepen / doch en vonden niet meer dan vier vijf en ſes voet wa⸗ ters: t foet Cabo Delo ſchoat naer haer / maer en raeckte niet; konden wegen
het harde weder t Schip dien dach niet af Krijghen. Des anderen daeghs
maeckte het ſeer hardt weder / en regenachtich / foo dat daer deur niet en kon⸗ den verrichten. De Generacl niet dervende met foo ſware Schepen op een letger wal langer blijven ligghen / vondt gheraden met de Schepen te loopen inde Bahia de Trayciaon vijf mijlen bn Nooꝛden Pariba. Des anderen daeghs ontrent de middach / zijn de andere Schepen daer mede ghekommen. Deſe Baye is gheleghen op de hooghde van ſes graden ende ten derde bp Zunden de Linie; een groote mijl vande Rie vier Monguapigape naer het Mooꝛden; vande welcke ten ſtern riſf komt af ſteecken tot voo? deſe Bane / in welck reciff dꝛn openingen zijn langhs de welcke men de Bane komt: aen het Nooꝛd eynde van t ſelve reciff tuſſchen de wal / licht een klippe / daermen van bende ſijden / foo wel te Landt- waerts als t Zee-waerts kan deur - loopen / en ſetten het foo
ö verre
Het tweede Boeck. $7 verre in / alſmen wil / doch boor aen iſt beſt; want een wennich in kommende vindtmen ſcharpe grondt / ende heel ondiep water: het derde gat is aen bei er en Mooꝛdt ennde / tuſſchen het reciff deur / maer t ſelve is alleen bequaem voos 25. klenne Schepen ende Jachten: de andere zijn vooꝛ groote Schepen: t in. kommen is fes ſeven en acht vadem Diep. Het reciff vloent met hooch water onder / ende licht met het laghe water boven. Dit beſchut de Schepen die | Daer binnen ligghen vooꝛ taen· ſchieten van de Zee. Aen landt en vindtmen niet dan een deel kreupel· boſch / met een groot binnen water / dat wel een 0 bierendeel-mijlg breedt is / ſtreckt ſich tuſſchen t hooghe lande ende de ſtrandt | ontrent een paer mijlen verre: over dit water lach een Doꝛpken / alwaer de 1 Poetugefen een Rercrken hadden. Capiteyn Stapels trock met eenich volck naer dit Doꝛpken / dan vondt de Poꝛtugeſen ghevlucht / de Bꝛaſilianen wa⸗ ren alleen ghebleven / ende thoonden de onſe alle vꝛindſchap / vonden Daer in | een huns dertich kiten Duncker. De twee volgende daghen wierdt aen lande | een retrenchement op-ghetvorpen/ ende de Derde verſchenden Tenten op-ghe- 9 llaghen vooꝛ de krancken; ende de Bꝛaſilianen daer ontrent woonende / qua⸗ Ï men bn de onſe / ende boden haren dienſt aen / teghen de Poꝛtugeſen / welcker a jock fn ſwaerlijck konden verdꝛaghen. Den vijf en twintighſten wierdt Ca. | piteyn Boshuyſen met tfeftich Soldaten / ende eenige Boots · geſellen te landt waert in gheſonden / om ververſinghe vooꝛ De ſiecken te ſorcken / ende een ſtrengh verbodt ghedaen / de Bꝛaſilianen onſe vꝛinden niet te beſchadighen. Deſe quamen eerſt den negenthienſten weder en bꝛochten mede een Poꝛtuge⸗ fche Dꝛouwe / vier Peerden / ende ontrent hondert Oꝛagnie- appelen: hadden wel veel Beeften gheſien / doch te verre in't landt / om de ſelve mede te bꝛen⸗ ghen. S anderdaeghs wierden alle de fiecken aen landt ghebꝛacht. Den eer⸗ 9 ften Julij wierde Capitenn Sw art gheſonden met hondert en vijftich Soldaten / Julius. |
1
— —
ende Den Vice-Ammirael Jan van Dijcke met gelijck getal van Bootſ geſellen / op een tocht / met thien Boots ende Schunten / bp haer hebbende wel vijftich Bꝛaſilianen met Boghen ende Pijlen. Sn quamen den vierden weder en 9 bꝛachten vier doode Beeſten / en eenige Cocos Moeten: Wierden bn de Nie vier Monguangape ghemoet bndꝛn Vaendelen Poꝛtugeſen de Capitenn S wart en dꝛoegh ſich hier niet ſeer wel / ende ten ware de andere Officieren haer beter hadden ghequeten / ende de Vice- Ammirael daer op aen gekommen / ons volck foude hier groote ſchade gheleden hebben; bequamen daer dn dooden / ende renighe ghequeſte; doch de onſe behielden de over handt / ende lloeghen de vnandt op de vlucht / ende de Bꝛaſilianen veroverden een van hare Vendels / d welck fn datelijck in ſtucken reeten. Den vijfden wierdt Capiteyn Boshuyſen, met hondert en tſeſtich Soldaten / een deel Bootſ⸗ -ghefellen ende Bꝛaſilia⸗ nen / met twaelf Boots ende Schunten / weder gheſonden naer de Kie vier / om die wat verder op te varen. Quam den achtſten wederom / naer dat de Nie vier Monguangape naer haer giſſingh wel ſe ven of acht mijlen waren op-geweeſt; hadden Daer wel eenige Bupfen van Poꝛtugeſen ghevonden / doch geen volck g gheſien: alleen ontrent bn. Kants ten ennde vande Rie vier (ſoo fn vermoeden) Jelies hadde cen Troupe Poꝛtugeſen gheſien / de welche ziende dat ons volck aen landt quam / de vlucht namen / ſonder ons volck te der ven verwachten / en lie⸗ ten haer Bagagie achter: de onſe bꝛochten van deſen tocht ſeventhien Hooꝛn beeſten mede. S anderdaeghs 8 moꝛghens voer Capiteyn Stapels weder de s- | ſelve Rie vier op met twaelf Boots de welcke hu dyn dagen Daer naer weder te | rugge ſondt met ſeven Beeſten; ende hu ſelfs trock met het volck dooꝛ t landt / N ende quam den derthienden weder in t Quartier ſonder vnandt ghemoet te hebben. Den negenthienden trock Capiteyn Vzeel met een partije Soldaten ende Bꝛaſilianen weder te landt · waert in / den EW Rio Grande toe: fp ö ö vonden
58 | Verhael van Weft-Indien.
vonden een Dupeker-molendaer wel dꝛn hondert kiſten Suncker in honden;
AN o ſaghen oock menighte van Beeſten; doch en konden noch deen noch dander
1625.
*
Auguftus:
mede bꝛenghen / om dat het foo verre was te trecken Door dichte Boſſchagien / ende oock wel twee of dꝛu umen dooꝛ t water te gaen. Quamen den Dap-entwintighſten weder in t Quartier / ſonder nets mede te bꝛenghen / als alleen voor de ſiecken eenighe Citroenen / die de Bꝛaſilianen aen bꝛochten. Hier viel nu ten ſware deliberatie / wat voꝛder hier beft te doen ſtondt; ide welcke de Generael ſich gantſch verſet vondt; want om in deſen pets op de vnandt te at⸗ tenteren en hadde hu geen expꝛeſſe laſt vande Vergaderinge der x rx; en haddet hier mede niet begonnen op een ſeer bequame plaetſe; (ofte ten minſten men verſtondt doen · maels noch de nuttighent nochte de bequaemhent vande plaet⸗ ſe niet) ende fijn ſinnen waren in ghenomen met andere exploitten: onder⸗ tuſſchen was het vꝛemt / ende viel ſeer hardt de Bꝛaſilianen / Die ſich foo vooꝛ⸗ baerlijck vooꝛ ons hadden verklaert / ende verde (oo veele hoſtilitent / op hope dat wp daer blijven ſouden / teghen de Poꝛtugeſen ghepleeght / te verlaten: niettemin heeft deſe opinie eyndelijck de over - handt ghenomen / dat het beter was andere deſſeynen / die eenighſints in laſt waren ghegheven / te voꝛderen / ende deſe ghelegenthent teghen een ander tijdt te ſpaeren; ende de Bꝛaſilianen vooꝛ haer ſelven laten ſoꝛghen / foo vele haer mogelijck was. De Bꝛaſilianen deſe onſer reſolutie vernomen hebbende / waren mede ſeer perpler / want kon⸗ den wel giſſen watter op hadde te volgen / niet ſekerder zijnde dan dat de Poꝛ⸗ tugeſen haer op t lijf ſouden vallen / en ſwaerlijck plaghen; vele ſochten met de onſe te vertrecken / dan daer was geen vooz· raedt toe / foo dat maer wenni⸗ ghe wierden aen - ghenomen; ende t meeſte Deel ſach naer een ſchoon henen kommen. Hier op woꝛdt t bolck weder gheembarqueert: ende zijn den eerſten Auguſti met alle de Schepen weder tzenl ghegaenz ende alfoo de Schepen niet al eenen wech hadden te gaen / foo hebbent bunten de Bane gheſet op vijfthien vademen: de Generael Boudewijn Hendrickſz. behielt bn ſich achthien foo Schepen als Jachten; te weten: de Roode Leeuw, de Witte Leeuw, Leyden, de Blaeuwe Leeuw, Nieu-Nederlandt, de Hoope van Dordrecht, de Geele Sonne, de Gulde Valck, de Goude Sonne, de Kleyne Tijger, Utrecht, (de Koningin Hefter, en Jonas bevꝛachte Schepen) Hoorn, Medenblick, de Gulde Molen ende Vliffingen, Weft-cappel. Met den Ammirael Veron ſouden over ſteken naer Africa twaelf Schepen ende de vete {ouden ofte naer huns keeren / ofte hier en daer haer vooꝛdeel ſoecken: ende zijn den vierden foo Handen an⸗ deren gheſchenden / ende elck fijn wech ghegaen. Eer dat deen ende d ander fijn verrichtinge verhale / foo (al hier in t Koꝛte ſeggen dat het Vos ken d welck op de Cuſte van Braſil was ghelaten; den ſes en twintighſten Julij veroverde ten Schipken met Wijnen gheladen / kommende van Madera, ende willende naer Angola, op de hooghde van twaelf graden bn Zunden de Linie / ende ſet⸗ ten daer op ſeven van ſijn volck. Daer naer den elfden September nam noch ten Schipken kommende van Pernambuco op de hooghde van derthien gra⸗ den bn Zunden den Tropicus Cancri, ende ſetten daer negen Man op / hoe- wel alſdoen maer ſes· en. dertich ſterck waren / ende enndelijck den ſes· en twin⸗ tighſten namen noch een Schip / kommende unt de Bahia, geladen met Sunc⸗ ker ende Cobac / op de hooghde van achten · twintich graden bn Nooꝛden de Linie; daer acht van haer volck op ſetten: dat van Pernambuco wierdt bn haer ontladen / ende namen over dꝛn· en. dertich kiſten Duncker: vijf rollen Tobac; eenighe Hunden / ende verſchenden Roopmanſchappen. In dat van de Bahia, d Welck in Zeelandt wierdt op⸗ghebꝛacht / Wierden bevonden Dep hondert en acht · en · vijftich kiſten Sunckeren achthien en half kiſten Toba / twee hondert en neghen Hunden; ſes Gotelinghen / ende eenighe . N
nn Tm
—
—
NN
_ GRONDT-TEECKENING VANDE STADT EN KASTEEL PORTO RICO
ENDE GELEGENHEYT VANDE HAVEN.
— —
. ee ee 4
—
pau gk
1
G. Gouverneurs huys d V. Poorte op den dck
H. Capelle 5 i W. Zonteyne
I. Kercke 7 X. Claes Herkes Eland K.Mercht 0 2 Y.Suycher meulen
L. Haeven 8 2. Den Dijck di i Henn Cl
T. Domuucaner kloofler NM. Capelle 2 09% Balten aent groote heghr. 6. Domicilum gubernatoris capella i V. Porta super aggerem H. Capella O Area W. Fons BN. Tèmplum et domus Eptscopahis P. Sinus guem Hispant vallo muniuerun. X Eiſala Mitolas Herckefy K. Forum R. Caſlellum | V. Machina Sacchraria prope flumen L.. Portus S. Fons a noflris effossus ET, Bayamon M. Capella T. Me nostri tormenta dispofnerant Z. Agger, vulgo Ponte de Aguilar
den negen en twintighſten van de ſelve maendt ghekommen aen de Carabiſe Enlanden / ende vervallen op Bekia, ofte het Vogel- Eylandt tuſſchen Granada ende S Vincent, ende den dertighſten s avondts onder St Vincent ten ancker
landt ende de om ligghende hadde ververſcht / (oo is den thienden September Seprembes,
alle vanden anderen; deſe ſtoꝛm dunzde wel vier en · twintich unren / ende de windt dꝛaepde tgantſche Compas rondt: doch ten waende alle die tijdt niet even hardt / maer in tmidden was de ſtoꝛm op ſijn ſwaerſte. Den elfden s moꝛghens vondt de Generael ſich bn· naer alleen / doch quam g avondts neffens t Schip Leyden, noch bn de Jonghe Tijger, ende Nieuw. Nederlandt; de andere waren eerſt derthien / daer naer maer thien bn den anderen. De Generael ſach den twaelfden het Enlandt Dominica; ende wierdt weder eenige daghen met foo groote kalmte ghequelt / dat eerſt den negenthienden quam by
ennde van t Enlandt S Juan de Porto Rico, foo hadden haer kours daer naer aen geſtelt. S anderdaeghs bonden haer niet verre vande Stadt Porto Rico. daer de Generael het op ghemundt hadde / weſweghen hy dan alle noodighe oee ſtelde om des anderen daeghs met fijn Vloote regel. recht inde Haven te
ghe⸗
ANNO 1625.
September.
60 Verhael van Weft-Indien.
ghegueſte; ende de andere Schepen naer hem met weynich ſchade. Dit was een ſeer ſtout beſtaen / ende dat andere Natien (als alleen Sir Francis Draeck, hoe · wel met ſchade) nont en hadden derven beſoecken: want het in Kommen vande Haven is ſeer nauw / ende de vnandt heeft op de mondt een feer ſterck Caſteel liggen / met ſeer veel Stucken vooꝛſien. Binnen zijnde, Dede een neder fijn beſte om voorde Stadt te kommen; dan de dꝛooghten waren hun foo hin⸗ derlijck / dat maer eenighe weynighe daer Boo? konden gheraecken / foo dat dien dach niet en konden landen; d' welck de Inwoonderen heel wel quam / want hadden den heelen dach ende nacht reſpijt / om alle haer beſte Goederen te vluchten / ende elck naer een ſchoon henen kommen te ſien. De ghelegent⸗ hent vande Haven ende de Stadt / mitſgaders van het Caſteel / is unt de bn ghevoeghde Caerten beſt te begrijpen. S anderdaeghs hebben onſe Schepen die vooꝛ de Stadt laghen / inde ſelve beginnen te ſchieten: ende ontrent den neghen unꝛen s moꝛghens is de Generael ſelfs eerſt aen landt gheſpꝛonghen / by hem hebbende ſeven ofte acht hondert Mannen / foo Soldaten als Bootſgheſellen: zijn foo in lach oꝛdeninghe met ghelloten gelederen door de Stadt opde Marcke ghetrocken / nieuwers gheen volck ofte teghen weer vindende / de Pꝛinten - Vlagghe wierde boven op de Platte - foꝛme van des Gouverneurs Huys gheplant / het welcke aen de Weſt- zijde vande Stadt aen 't water is gez legen: Daer naer zijn Bande Marckt ghetrocken naer de groote Kercke / Daer alle de Beelden ende andere Kerck - vercierſelen / met der haeſt onder de voet gtraeckten; des avondts wierden de Compagnien elck in een beſondere plaetſe verdeelt ende ghelogeert / ende alle plaetſen Daer de vnandt konde in vallen / met ſtercke wachten beſet. Capiteyn Molckman wierdt de hooft· wacht ghe⸗ gheven bp een klenn Tooꝛentjen daer een Crucefix in ſtondt / gheleghen op een dooghte / recht Looe het groot Caſteel / welck de Spagnaerden noemen Morro de Si Philippo; in twelcke de Gouverneur Don Juan de Haro ſich met de Sol⸗ daten gheretireert hadde. De naeſt volghenden dach heeft de Generael om t dꝛoncken dꝛincken van it volck te verhinderen / veel Wijnen doen wech gie⸗ ten / ende ſware ſtraffen doen verkondighen teghen het dꝛoncken dꝛincken; doende Daer in ſeer vooꝛſichtelijck / want door de dꝛonckenſchap vau t bolck dickwils fchooneoccafien zijn verlooꝛen / ende de vnandt groote vooꝛdeelen gez geven; foo dat beter is de vaten den bodem in te Aaen / als 't volck de octaſie te laten om ſich te verlopen. Baer naer heeft hu vier metale Stucken doen aen tande bꝛenghen om t Caſteel daer mede te beſchieten / ende een Boꝛſt⸗weringe taten op· werpen tegen t ſchieten van de vnandt met Muſquetten. Ende alſoo het Eplandeken daer de Stadt op licht / van 'tgroote Enlandt gheſchenden is aen deen zijde dooꝛ de Haven / ende aen d ander zijde dooꝛ cen Canael ende dat aldaer een ſtercke Kedunte lach / tot bevꝛijdinghe van de Bꝛugghe die de paſ⸗ ſagie geeft van t klenn Enlandt naer it groote; foo ſondt de Generael twee Compagnien om de Bꝛugghe ende de Kedunte te bemachtighen / ende de paſ⸗ ſagie van die zijde te Aupten. Daer kommende hadden de Spaenſche de vooꝛ⸗ ſchꝛeven Kedupte ende Bꝛugghe al verlaten; Bonden Daer noch vier Stucken gheſchuts; de onſe bꝛaken de Bꝛugghe ten deele af / ende beſetten de Kedunte ende paſſagie met ernich volck / foo dat de vnandt bande over ʒijde niet konde kommen dan met vaer⸗ tunch. Dit is de Plaetſe langhs de welcke de Grave van Cumberlandt deſe Plaetſe bemachtighde. Des anderen daeghs quamen de twee Compagnien weder bn de Troupe; ende twoꝛde raetſaem ghevonden t groot Cafteel aen Ween zijde te landt te belegeren / ende aen d ander zijde te water / om met de Boots de water paſſagien foo veel als moghelijck was te beletten; dooꝛ dien unt ſommighe ghevanghens wierdt verſtaen / datſe binnen t Cafteel wennigh vooꝛ· raedt hadden van Vivzes / en van Ammunitie oock 0 maer
e Het tweede Boeck. 61
. boften waren. Hebben alſoo bn lichten daghe ten ij 8
gane eee nop en See Ere 0 5 rſien. Soo a je
begonnen te ſchieten / ende die van t Caſteel weder engin — NM
te naerderen / over welcke wercken Ca piteyn Thyene wierdt gheſtelt. San⸗
tenighe toe · voer aen t Caſteel hadde gebracht: de Capitenn Stapele als voꝛen
sr 2 E e 22 2 > et et 2 — 2 8 — hand 8 2 e S r er 2 S 2 — 2 2 2 2 2 2 2 2 5 * 2 — 2 5 E — 2 2 3 2 S. 22 2 7 2 5 Ko S 2 . 2 2 —
en konden geen vozder Appꝛochien doenzbevonden h | en b aer mede ſonder | ö 9 „ re ſonder welcke nele Ber ef | Die van t Caſteel vielen weder unt / llo
Capitenn V ſeel doot / en noch thien Soldaten / en 5 1 N ueſten wel noc 0 Den volgenden nacht hieldt de vnandt de onſe den 55 5 1 8 85 65 | nu hier — Daer unt vallende. De Generael om den tor. voer aen t Caſteel bez | — — 10 NN dede twee Boots Mannen / ende ſondt die naer de mondt | | m e Haven. Den ſevenden werdt een Spagnaert in t Boſch ghevanghen | 9 3 bekom⸗
ANN o 16 25.
October.
62 Verhael van Weſt-Indien.
bekommen; ende wierdt dapper met Canon op't Caſteel gheſchoten / ſoo dat⸗ ter een Tooꝛn van t ſelve te neder ſtoꝛte / ende de Boꝛſt· weer groote ſchade quam te lijden. S anderdaeghs is de Generael ſelfs met Den wel ghemande Boots naer de Bꝛugghe toe ghevaren / en heeft vijf van des vnandts Canoen ghedeſtrueert ſonder bolck te vinden; ten ſelven daghe is bn de onſe omverre gheſchoten ſeker Tooꝛentjen van t Caſteel / Daer de vnandt met hacer ende muſquetten groote ſchade unt dede. Den negenden is de Generael weder met eenighe Booten unt ghevaren / en heeft noch vijf Canoen bande brandt verz bꝛoken; ende des nachts is de Vice-Ammirael nevens de Fiſcael de Kieviere Bayamon op- ghevaren / ende heeft daer vier of vijf Hunſen verbꝛandt / Daer t volck al unt ghevlucht was. S anderdaeghs en is niet ſonderlinghs vooꝛ⸗ ghevallen / alleen foo is de Generael ſelfs gebaren om t Caſteel vande water zijde wat naerder te beſichtighen; ghelijck mede ten ſelven ennde den elfſten ghevaren is inde Kieviere Bayamon; en Depp Capiteynen in Zee en buptens gaets. Den vijfthienden wierdt bn de onſe een Biddach ghehouden: ende alſoo tijdinge bequamen / dat de vnandt een van onſe Boots vooꝛ de Kieviere Bayamon hadde verraſt dooꝛ naer: latighent van t volck / ende ghenomen ; foo wierden ſeven Boots derwaerts geſonden: te weten vier Boots naer de ſelve Kie vier / met wel tachtich Mannen; dan op de Nie vier kommende / wierden bn de vpandt / de welcke ontrent de vijftich ſterck in ſijn vooꝛdeel / en met het kreupel· boſch beſchut lach / foo gegroet / dat met verlies van elf Man / ende acht of negen ghequeſte te rugghe moſten keeren. De andere Dy Boots was belaſt bunten om te roenen naer een andere mondt vande ſelve Nie vier; dan Daer vooz-kommende vonden die heel toe / en wel dꝛn voet hooch Strandt (daer eenighe daghen te voꝛen aldaer wel ſes voet waters was gheweeſt) foo dat met groote moepte een licht Bootjen Baer over haelden; doch de andere die reede gheretireert waren niet vindende / moſten mede te rugghe keeren. Den volghenden dach werden weder twee Boots naer t Foꝛtjen op de Rie vier Bayamon gheleghen af gheſonden: de welcke Daer kommende / vonden t ſelve unde Spagnaerden omcingelt; het eene Boot des niet tegenſtaende ſtoutelijck fijn bolck landende / is t ſelve bn de vnandt ghenomen / en t bolck doot ghella⸗ ghen / unt-ghenomen een / die hoe · wel ſwaerlijck ghequeſt bn 't ander Boot wierdt gheſalveert; t Foꝛtjen wierdt bn de vnandt geraſeertz en is de ſelve foo allenſkens van Booten ende Chaloupen ſtercker ende de onſe ſwacker ghe⸗ woꝛden. Soo dat de onſe daeghs daer aen goede oꝛdꝛe hebben moeten ſtellen / dat van de vnandt te water gheen ſchade mochten lijden. De Generael nu klaerlijck merckende dat fijne macht te klenn was / om tCaſteel met ghewelt aen te taſten / te meer om dat het Schip Enckhuyſen niet vooꝛ den dach en quam / daer een Deel Soldaten ende veel Ammunitie in waren: ende dat dooꝛ t verlies van foo veel Boots de brandt nu machtich van klenn vaer-tunch was ghewoꝛden / fulcy dat vooꝛtaen qualijck ſoude konnen beletten dat het Caſteel gheen toe voer van t Enlandt en wierde ghedaen; dat mede de naeftgheleghene Spaenſche Gouverneurs haer beſte ſouden willen doen om de belegerde te ontſetten / Daer hn in langhe gheen ſecours unt het Vaderlandt en hadde te verwachten / ende dat ſijne Troupen dagelijcks verſmolten: heeft het wijſhent gheacht ſich in tijdts te bedencken ende van hier op te bꝛeecken / dewijl het noch met eeren / en ſonder groot verlies konde doen. Weſweghen dan den neghenthienden eenich goedt aen de Schepen heeft begonnen te zeyn⸗ den / ende inſonderhent twee metalen Stucken vande vnandt verovert. Den tenen twintighſten wierdt een bꝛief aen de Gouverneur van t Caſteel ghe⸗ ſonden / ende ghevꝛaecht of hu de Stadt van verderf wilde redimeren: doch de ſelve antwooꝛden Daer op / datter ſteen en hout ghenoech op t Le g e N f as
Het Tweede Boeck. 63 was om die weder op te timmeren / en mennde hn ſoude onſe Vloote noch goedt koop hebben: dien dach wierdt vooꝛts alles geſcheept / ende bleef tvolck AN No 0 alleen met de lijve aen landt. Ende trocken den twee en twintighſten met 1625. ö
„goede oꝛdꝛe af / en begaven haer inde Schepen / naer dat de Stadt aen allen J pegden aen bꝛandt hadden geſteken. Sanderdaeghs verbꝛanden des vnandts Schepen / die aen de wal ghekoꝛt ende aen de grondt ghelopen lagen. In taff. | trecken en Dede de brandt gantſch geen belet / hoe wel t ſelve bn lichten daghe 9 geſchiede: maer weder inde Stadt gekommen zijnde / maeckte ſtracr een Bat⸗ | ter je op den hoeck vande Stadt / ende begonden den vieren · twintigſten met | Canon op onfe Schepen te ſpelen / en al eenige ſchade te doen; foo dat de Sche⸗ | pen ten ſtuck weegs wierden af-gekoꝛt. Bande vnandt plante ganderdaeghs fijn Gheſchut op een andere plaetſe / waer deur de onſe ghenootſaeckt waren noch voꝛder af te koꝛten. Den fi es en. twintighſten quam der een Spaenſch Schipken binnen / ende ſettent onder des vnandts Gheſchut / ſoo dat men | Daer niet konde bn kommen. S anderdaeghs wierden de Stier-lieden geſon⸗ Ï den om tt gat te Diepen ende af te baeckenen / alſoo alles nu tot het unt loopen veerdich was; maer de windt niet dienende / moeſt de Vloote blijven ligghen. | De Generacl om't volck ondertuſſchen beſich te houden / dede een landt-tocht Î doen / aen de over ijde bande Stadt / doch benden daer gantſch gheen volck, Í
|
Den eerſten November wierdt De windt Ooſtelijck / ende op de middach Novemver. Zundt Tundt . Ooſt / met een deur . gaende koelte; ſoo dat den Generacl het ſenn dede / datmen de anckers ſoude lichten / ende t zenl gaen: de Vice-Ammiracl die vooꝛ· aen was / gheraeckte aen de grondt / ende de ghehunzde Schepen | wierdt ghelaſt unt te loopen. S anderdaeghs als de Vice-Ammirael nu we⸗ | der af was gheraeckt / gingh de gantſche Vloote naer de middach weder t zen | meteen ſchꝛale Ooſte winde; ende gheraeckten alſamen in Fee / unt-genomen ij het Schip Medenblick, d welck aen de grondt quam te fitten: alle de Schepen 0 waren van s vnandts Canon foo getracteert / dat bunten zijnde / op de lij mo⸗ fen ſmacken ! om haer lecken te ſtoppen / ende haer maſten / reen ende wandt | ts repareren de Generael ſelfs hadt derthien fcheuten in fijn Schip / altemael ö onder ofte nevens t water / waer van deen wel elf voet berck houts hadde wech ghenomen / ſoo dat ghenoech te doen hadden om dicht te maken: onder⸗ | tuſſchen bekommert zijnde boo? t Schip Medenblick, foo ſondt Capitenn Bancker, en andere met vijf Boots om alle hulpe aen t ſelve te doen. Het ghe⸗ raeckte des anderen daeghs wel vlot / doch Doo? quade toe: ſicht / ende verz | baeſthent / oock onwillighent van eenighe van t volck / ſoo gheraeckte ſtracx Dar aen weder vaſt. t Jacht Porto Rico (foo hadden de veroverde Bercke ge⸗ noemt) welck de vnandt al vaſt hadde / ende t volck al aen Medenblick ghe⸗ | vlucht / wierdt de vnandt weder ontweldicht ende unt ghebꝛacht. Ondertuſ⸗ f ſchen ſchoot de vnandt gheweldich in t Schip Medenblick, ſo dat eenighe Ì van toolck al wilden over-gheBen/ dan andere verhinderdent / en wilden N t unterſte verwachten. De Generael ziende dat de Vloote lichtelijck ſo doende a verſtronen (oude, vondt gheraden naer t BOeft-ennde van het Enlandt te ver⸗ ö zenlen / om de Schepen daer bn een te houden ende te herſtellen: doch belaſte 1 de Schout bn nacht / ende Dn andere Schepen / (te weten / de Goude Sonne, 0 de Meulen, ende de ſonghe Tijger,) dat vooꝛ't gat ſouden blijven houden / om | op't Dehip Medenblick te paffen ; ende daer foo langhe wachten / tot dat het | ſelve ofte los ofte gantſch verdeſtrueert foude weſen; ende liet het vooꝛts ſdet⸗ N ö jens langhs de wal Weſt· Mooꝛdt· Weſt henen lopen / tot dat den ſevenden het N | fette in een {chooneSane daer goedt ancker-grondt was / vooꝛ een fran verſche Kieviere. Sondt s anderdaeghs een ghevanghen Poꝛtugees aen landt / om 1 de Spagnaerden die daer ontrent woonden / tot onder - handelinghe te locken / 0 ende 9 |
ANN O 1625.
64 Verhacl van Weſt-Indien.
ende eenighe ververſinghe te bekommen. Maer Daer quam gheen recht beſcheet wederom vooꝛ Den thienden / Doen quamder een Spagnaert met een bꝛief aen booꝛdt / bn de welcke de Inwoonders haer beleefdelijck excuſeerden / ende ſeyden niet te vermoghen met de onſe te handelen / wilden de onſe pet hebben moeſten op haer ghevaer ſoecken. Ondertuſſchen deden de Schepen
neder haer beſte / om hare gheledene ſchade te herſtellen, ende de reſterende
December.
Schepen / die neſfens de Schout bn nachte vooꝛ Porto Rico waren ghelaten / quamen den twaelfden mede bn de Ploote / hebbende het Schip Medenblick achter gelaten / daer het volck enndelijck met de Chaloupe waren af gevlucht / ſonder t ſelve / ofte het geſchut te verderven; waer over eenige munt makers / dit ooꝛſaeck hier van waren / Daer nae haer ſtraffe vooꝛ leden. Subzochten mede een wel bezeplt Spaens Schipken. t Jacht Weft-cappel hadde t ſelve den achtſten van deſe maendt in een Banken ofte Haventjen ghejaecht (welck {pnoemen Sierra Gorda) doch en hadde Doen weghen de barninghen Daer met konnen bn kommen; dan den thienden nevens de andere Schepen die op Medenblick voo? de Haven van Porto Rico hadden ghewacht / Daer vooz-bn zenlende / ende t ſelve Daer noch ziende ligghen / haddent met de groote Cha⸗ loupe / ende eenighe Boots unt ghehaelt; doch was al ontladen; vonden daer alleen twee metale Dtucrkeng / ende twee metale Baſſen in; was een advijs Bercke ghekommen van St Domingo, weſweghen t ſelve oock die naem heb⸗ ben ghegheven. Maer dat haer daghelijer hier hadden befich ghehouden met water halen / ende de Schepen te verſien / foo heeft den Generael den achthien⸗ den vijf Schepen / te weten / de Vice-Ammirael Adriaen Claeſz., de Valck, de Geele Sonne, de Goude Sonne, en 't Jacht Weſt-cappel af⸗gheſonden naer St Domingo, um aldaer op te paſſen op een Galeon, welck hn hadde vernomen unt eenighe bꝛie ven in t laeſt vero verde Schipken ghevonden al⸗ paer ʒenl · reedt te ligghen / rijckelijck gheladen. Daer naer waren noch cents ghe daghen beſich met de bunt goederen die in des Generaels Schip waren / over de andere Schepen te verdeelen / ende eenighe landt tochten te doen / om Beeſten ende Vꝛuchten tot ververſinghe van t volck aen te halen. Ende de twee bevꝛachte Schepen / de Koninginne Heſter ende de Jonas wierden afgheladen / ende naer t Daderlandt gheſonden / de welcke eerſt den twaelfden Martij des toe Komſtighen jaers / in Zeelandt ende Texel aen-gekomen / ghe⸗ laden als volcht. De Koninginne Heſter hadde in twaelf ſacrkens / neder met twee hondert Realen van achten. Een ſacrken met ghebꝛoken Silver / we⸗ gende dꝛn pondt en thien oncen. Een Silveren Krups / weghende wat meer als ten pondt. Een; en- vijftich kiſten Suncker: vrertich laſten Gember bn giſſinghe. Veertich Hunden. Noch twaelf Hunden; dꝛn· en · twintich kiſten Tobat; negen klocken / foo groot als klenn; fes kopere Beckens. Ses kiſten en ten vaetjen met Spaenſche Quartillos; en noch een partije ander Koper werck. De Jonas hadde in twee dunſent twee hondert en vijf- en- tachtich Porto Rico Hunden. Hondert en elf Canaiſters Porto Rico Gember. Vier dobbele kiſten Suycker. Achthien pfere Gotelinghen: hondert en dertich ſtucken pſer; een vaetjen Stael; twer Canaiſters Wieroock. Thien ſacx⸗ kens / peder met twee hondert Kealen van achten. Den negen· en · twintigh⸗ fen lichten de Vloote haer anckers / en verzenlden van daer / ende paſſeerden g anderdaeghs het Eplandt Mona den terſten December waren dicht bn den @oft-hoeck van t Enland Hiſpaniola. Den negenden quam de Vice-Ammirael ende de andere Schepen weder bn de Dloote. Du waren den veerthien⸗ den t zenl ghegaen unt de Bane aen t Weſt· ennde van Porto Rico, ende den twer en- twintighſten ghekommen acht mijlen beneden de Haven van S Domingo, achter den leegen hoeck / Daer goedt ancker⸗grondt vonden / en waren l vier
Het tweede Boeck, 65 vier mijlen boven Ocoa; de Goude Sonne nam hier inde moꝛghen ſtondt een Bercke kommende van Rio de la Hacha, het bolck was aen landt gevlucht / met Av o den beſten bunt / foo dat daer in maer wierden gebonden din hondert en ſeven- 1625en · tw intich Hunden / en ontrent thien laſten Souts; den dꝛn.en. twintighſten ſonden Jacht W eſt. cappel naer S: Domingo, om te verſpieden wat Schepen Daer inde Haven lagen: ſagen sanderdaeghs noch een Bercke / dan konden die niet bezenlen. t Jacht Welt. ca ppel quam weder / maer hadde gheen Schepen (foo fn ſenden) inde Haven van 5 Domingo gheſien: foo dat de Vice-Ammirael reſolveerde met fijn bn. hebbende Schepen weder opwaerts naer S Domingo te keeren / hn quam nevens de Goude Sonne met ſijn pꝛijs den febenen-twintigbften November vooꝛ S Domingo, en liepen tot recht vooꝛ het gat /
Schepen heel leck waren / ende de Gencrael ſach dat langhs de Tundt. zijde | an Porto Kico niet konde op kommen / foo wierdt te rade / ſich weder te he | geven onder t Weſt . ennde van Porto Rico, ende Daer naer te bepꝛoeven of het | beter langhs de Nooꝛdt. zijde van Porto Rico konde op- bꝛenghen. Settent inde Sape van S Franciſco, gelegen aen t Weſt· ennde van t Enlandt S: Juan de Porto Rico opde hooghde van achthien graden ende elf minuten bn Nooꝛ⸗ den de Linie / Daer een ſchoone gelegenthent is om water te halen. On ſullen de Generael Boudewijn Hendrick{z. nu hier laten ruſten / ende verhalen wat elders bn de onſe dit jaer is verricht. Den Ammirael Andries Veron ſchende | den vierden Auguſti bande Generacl. Boudewijn Hendrickſz., ende ſtelde ſijn kours wet een Ooft-Zund-Oofte winde Nooꝛd. Ooſt ten Ooſten aen / hopen⸗ | de het €plandt Fernando Noronha te beseplen/ ende dan wederom nacr de |
voꝛdere
ÄNNO
1625.
October.
66 Verhael van Weſt⸗Indien.
voꝛdere renſe veerdich gemaeckt / den ſeſthienden September, de Schipper van het Polt · paerdt wierde belaſt vooꝛ: unt te loopen naer de Cuſte van Guinea, om de Generael op de Cuſte te waerſchouwen van de komſte deſer Vloote. De gantſche Vloote lichten harr anckers den vijf en twintighſten September, ende bunten gaets zijnde / nam het Poft-paerdt ſijn af. ſchent / doch dit Schip verdwaelde gantſch van ſijn kours: gheraeckten den tweeden October aen Cabo Meſurado. Ende den vijfden gekommen zijnde op de hooghde van Cabo de Palma, Baer de Cuſte hadden behoozen te genaecken / om foo vooꝛts langhs de wal te houden / hielden het naer Zee dooꝛ de moet · wil vande Schipper, die fijn Stier · man niet wilde gheloven. Sulex dat den elfden landt gewaer woꝛ⸗ dende ſetten; ende bevonden s anderdaeghs vooꝛ Day te ligghen / ontrent vier of vijf mijlen beneden Acra, ende ontrent dertich beneden Morrea: en kon⸗ den van Daer niet op laveren / foo dat den vijf- en- twintighſten quamen aen Rio Gabon; ende den eerſten November aen Cabo de Lopez Gonſaluo; ende quamen naer. veel ſuckelingh weder bn de Vloote in Rio Gabon den vierden
Januarij des tor kommenden jaers. Laet ons nu keeren tot de Oloote. De |
welche als voꝛen verhaelt tzenl gingh van Sierra Leona den vijf -en twin⸗ tighſten September, met vijfthien foo Schepen als Jachten / doende haer beft om op t ſpoedichſte op de Cuſte van Guinea te kommen / ende haer vooꝛ⸗ nemen op t Caſteel Del Mina in t werck te ſtellen. Doch eer vooꝛt· vare / ſal hier alleen in t vooꝛ· bn. gaen verhalen / tghene Linde bn de onſe aen·ghete⸗ kent weghen ſeker Dier d welck (pin haer Schip handen bekommen / ende welcker bele Daer in tlandt worden ghevonden; was ſoodanich / dat meer een Menſch gheleeck als een Beeſte / want hadde handen / voeten / oock hielen / poghen ende ooꝛen als de menſchen / ende dꝛonck met het volck Tobac / ende wanneer men het quaedt Dede / foo kreet ende gaf gheluydt als een kindt. De Inwoonders van dat Lande gheloven dat haer af gheſturvene Zielen daer in woonen. Mngedenckt een der ſelver hier te lande gheſien te hebben / weſende ten wijfken / ende hebbende fijne ſtonden als de vꝛouwen. Den neghenden October haer bevindende op de Gꝛeyn· Cuſte / tuſſchen Rio de S* Paulo ende Rio de Junco op de hooghde van vijf graden ende een half bn Nooꝛden de Linie / wierden te rade weder een Jacht naer de Cuſte van Guinea te zennden / om den Gouverneur Adriaen Jacobfz. te waerſchouwen van have komſte / ende te ſeggen dat beft oordeelden te ſetten vooꝛ Commendo, ende Daer te lan⸗ den. Den een en twintighſten vonden de Schepen ſich alle te ſamen vooꝛ Commany, alwaer verſtonden unt de Vice -Ammirael Jan van Dijck, die daer vijf daghen te voꝛen was ghekommen / dat de Generael op de Cuſte Arendt Jacobfz. naer Acraa was / ende in dꝛn of vier dagen eerſt ſoude weder kommen. Den Ammirael ende fijne bn-hebbende Kaden ondienſtich doꝛdeelende langer unt · ſtel aen de vnandt te gheven / zijn te rade ghewoꝛden haer volck s ander⸗ daeghs te landen / ende op dat alles met goede oꝛdꝛe mochte gheſchieden / foo hebben hare Troupes vooꝛdachtelijck verdeelt als volcht. De vooꝛz·tocht / Bataille ende naer-tocht/fouden elck beſtaen unt Dep Compagnien Soldaten / ende een van Matrooſen. De vooz - tocht ſoude hebben Capitenn Jacob Surmont, onder wien hun ſouden vervoeghen Capitenn Reyndert Panne-koeck; den Lieutenant Voer, ende Schipper Evert Hendriekſz. Crouger, elck met een Compagnie / doch in Crougers plaetſe / Door dien wat anders te Doen hadde / werdt gheſtelt Pieter Jacobſa. Hoogher-wal. De Bataille Capitenn Pieter Martenſz. Hou w-man, onder wien ſich ſouden ſchicken Capitenn Jan Baptiſta de Genber Heere van Baſſevelde: Salomon Boshuyſen, ende de Schout bn nachte Hillebrandt Janſa.: de naer: tocht ſoude ghelendt worden bn Capitenn Dirck Reinbach, ende onder hem ſouden volgen de Capitennen Jacob Pompen; Hendrick
alſoo fijn teghenwooꝛdighent wel noodich was / om dat ſeer veel vermochte
Het Tweede Boeck.
f 9 Hendrick Lambertſz. Valck, ende Wijbrant Heres. Eyndelijck Jan Quirijnſz. ==
Schipper van de Sphera Mundi van Doꝛdꝛecht / ſoude met een Compagnie
NNO
Matrooſen wachten op t bevel vande Beldt. Sverſte. Hans- Campen hande 1623.
het beſtier vande Artillerije: Adriaen Bollaert het bevel over de Boots: Hans Philipfz. Grijf over de Pionierg: Willem Cuningam ende Anthonis del Court de ſoꝛghe over de Vivꝛes: het opperſte ghebiedt werdt gheſtelt aen den Ammi⸗ tael Andries Veron als Velt-Overſte. Den twer en twintighſten voer den
Ammirael Lam met de Fiſcael aen landt / om de Inwoonderen van kleyn
Commany te verſekeren / dat van de onſe niet hadden te vꝛeeſen / alles aen-ge⸗ ſtelt zijnde op t Caſteel Del Mina: de welcke haer wel gheneghen thoonden / doch waerſchouden de onſe dat het wel Dap mijlen om treckens was / ende on⸗ der wegen gheen verſch water te bekommen: oock dat de Koningh van groot Commany qualijck ſoude nemen / ſon de onſe ſonder ſijn weten landen ende pets op de Poꝛtugeſen vooꝛ namen. Derhalven keerden weder aen de Sche⸗ pen / ende ſonden wooꝛt aen die van t Foꝛt Nallauw; dat van ſins waren Datgs Daer aen den Aenllach in t werck te ſtellen. Dach alſoo de ſelve rieden ende verſochten datmen de komſte van de Generael op de Cuſte / ſoude af- wachten /
bn de Koninghen van Fetu y, Sabouende Commany, aen welcker gunſte vete was gheleghen / foo hebben alles unt gheſtelt tot ſijne komſte. De ſelve quam
den vier- en twintighſten met twee Schepen / de Goede Fortuyn ende Mauri
tius ende naer dat de oꝛdze te vozen beraemt / hadde ghefien ende ghepꝛeſen / foo boodt ſich aen met een Compagnie die mede bꝛacht / neſfens den Ammirael Veron, ofte dock Boor te trecken / om ſonder eenighe jalouſie den dienſt vande Compagnie te betrachten. Weſweghen ghereſolveert werdt 8 anderdaeghs met den Aenllach vooꝛt te varen: ende vier Schepen / te weten / Ha erlem, Sphera Mundi, Oragnie-· Boom ende Omlandia wierdt belaſt dicht vooꝛ t Caz ſteel Del Mina te ſetten ende de Jachten den Oudevaer, tec: paerdt ende Arn
muyden vooꝛ t Doꝛp / Daer men verſtondt een Batterije gheleght te weſen:
„
ten ennde fn de vnandt met ft chieten mochten beſchadighen ende beſich houden / op dat d ander bolck onverhindtlijcker konde trecken. De groote Chaloupe
werdt mede gheladen met water / ſchoppen / houweelen ende andere behouf⸗
ten / ende ghelaſt dicht langhs de wal benen te houden; op dat / bn aldien t Legher nets mochte ontbꝛeken / ment ſelve ghevoeghlijck foude konnen verſien. Den vijf en twintighſten hebben aen Terra Poquena ghelandt on⸗ trent twaelf hondert foo Soldaten als Boots- gheſellen / beneffens hondert en vijftich Swarten / die de Generacl hadde mede ghebꝛacht. Toghen van daer vooꝛt tot ontrent de middach / ende op een mijl naer bn t Caſteel Del Mina: alwaer dooꝛ vermoethent ende groote hitte der Sonnen twee amen ruſten. Trocken Daer naer boosts tot onder het gheſchut van t ſelve; d welck haer ghewaer werdende / vier of vijf ſcheuten op haer dede / doch ſonder ſchade te Doen. De onſe t ſelve ʒiende / ſloeghen haer neder achter ſeker Berghſken / op een lack belde, dicht bn het Caſteel / van meyninge zijnde haer dien nacht al⸗
Baer te begraven / ende foo’ Foꝛt te naerderen. Den Ammirael Andries Veron
heeft ſoo haeſt als daer waren ghekommen / eenighe vande rapſte Solda⸗ ten vooꝛt unt gheſonden om t veldt rondtſom te ontdecken; t ſelve Dede oock de Gonerael Arendt Jacobfz., ſenndende ſijne Compagnie ter plaetſe daer ver⸗ Woede de vnandt unt vallen mochte / Daer over t belendt gevende aen de Lieu⸗ tenant Hans Philipſz. Grijf. Maer ondertuſſchen dat fn ende de vooꝛnaemſte Hoofden naer de hooghde ginghen / om t Caſteel wel te beſichtighen: zijn de Soldaten die ſeer vermoent ende doꝛſtich waren / meeſt van haer gheweer gheldopen / deen ſoeckende water / dander N Tobat / dach meert ſich ö . 4 2 ter
68 Verhacl van Weſt-Indien.
ter aerde neder liggende / foo gantſch (onder ſoꝛght ofte achter docht / als of
1 N © paer gheen vnandt en hadde te Verwachten: ofte dat niemandt / aenſiende hare
| 1625. maght / hun konde deeren. Marr t ſelve heeft eer langh wel anders gheble⸗
1 ken. Want ſoo haeſt de vooznaemſte Officieren opden top van het Berghſ⸗
| | ken waren ghekommen / zijnde Swarten / naer giſſinge / twee hondert in ghe⸗ |
0 tale / op fijn onverſiens / ende met groote ſnellighent op haer ghevallen: de EH welcke om it gevaer te ontgaen / haer op t ſpoedighſte naer beneden begaven / 14 om haer bolck inde wapenen ende oꝛdꝛe te bꝛenghen. T volck als voꝛen verz 1 haelt / foo verſpꝛent / ende van fijn gheweer af-wefende / liep immers foo on⸗
| oꝛdentelijck toe / deen bnd ander vooꝛ· bn fijn geweer / ſulex dat de Swarten / | Í die als onſinnighe ende Woedende menſchen in- vielen / een groote mooꝛdt on⸗ U
der haer deden: den Ammirael Veron, ende Capitenn Surmondt, naer dat hun | langh ende kloeckelijck hadden gheweerdt / Wierden ter neder⸗ghehouwen. | maer ontſtondt ſulcke verbaeſthent onder t volck / ende ſulcken alghemenn | vluchten / dat t ſelve ſelden is ghehooꝛt: want was om de waerhent te ſeggen | een merckelijcke ſtraffe van Godt: vele liepen in t water ende verdꝛoncken / ä ende meeft alle wierpen Baer gheweer van haer / ſonder op eenighe tegen weer f | te dencken: foo dat ghelijck hoenderen de kop wierden af-gheſneden: want |
alſoo de Poꝛtugeſen geldt hadden gheſtelt op elck hooft d welck de Wilden ſouden aen - bꝛenghen / foo hielden haer hier mede beſich / ende koꝛen unt het | volck die beft gekleedt waren / om den unt tooch mede te gereten / welck doen 1 doop fijne langhwijlighent vele het leven heeft gheſpaert; de diſoꝛdꝛe ende ver⸗ | llagenthent van t volck anders foo groot zijnde / dat licht alle hadden konnen
15 neder ghehouwen werden. Daer bleven op die plaetſe doodt / met de gene die N verdꝛoncken / Den hondert ende vijftich Soldaten / ende ſes· en · tſeſtich Bootſ⸗ 11 gheſellen; benevens vijf en twintich van de ghene die de Generael Arendt a Jacobſz. hadde tor - ghebꝛacht: zijnde te ſamen vier hondert ende een - en
0 | veertich koppen. Hy ſelve niet meer konnende gaen ofte loopen / wierdt van fijne Swarten unt t velt ghedꝛaghen / ende ontquam ſoo dien llachter / kome mende noch dien avondt met de reſte die het ontlopen waren in Commany:
ö d welck ſeer wel unt · viel / want ten ware hof elfs daer gheweeſt hadde / de onſt 11 ſouden groot ghevaer gelopen hebben van alle gemaſſacreert te werden / ſelfs 1 van die tot de welche haer toe vlucht hadden genomen: den aert van die Bar⸗ 1 baren zijnde / te houden met de over winners / ende de over wonnene ſonder onderſcheyt op t lijf te vallen. Daer waren ghebleven alle de Capitennen der Ei Soldaten / unt gheſondert Hendrick Jacobfz. Valck, ende Jacob Pompen, 1 Pieter Jacobſz. Hooge: wal, ende Wibrandt Heres, Schippers / ende daer me⸗ 1 de als Capitennen ghebꝛunckt: wierden oock ghemiſt verre t meeſte getal van Et minder Officieren: welcker namen wp om de koꝛthent hier vooꝛ- bn gaen. Dit 1 ongeluck ende groote llachter gheſi chiede foo ſchielijck / dat bn · naer ongeloof:
lijck ſchijnt te weſen / want begon weynich Loor Sonnen onder -gangh / ende was nochtans bp dage meeſt ghedaen. De vier Schepen, Daer wn hier voꝛen ghewach van hebben ghemaeckt / laghen wel dicht onder t Caſteel / ende bez ſchoten t ſelve geweldigh / doch met weynich vooꝛ· del / dooꝛ dien it ſelve van 1 naturen ſterck is / als ghebouwt zijnde op een Steen Klippe / unt de welcke Ef fijne mupzen half zijn unt. ghehouwen / ende Voorts met groote ende (eer harde 8 ſteenen op-ghetrocken. Licht mede in fijn vier Bolwercken / van welcke de f twee verre in Zee ſchieten / ende d andere twee bevꝛijden de Landt zijde. Aen EI de Weſt· ʒijde licht een Berghſken / d' welck over 'tCafteel commandeert / ghe⸗ EE naemt St Jago naer ſeker Capelleken d welck daer weleer gheſtaen heeft: het
| Doꝛp licht onder aen de Hoet van deſen Bergh / ende ſtreckt ſoo verre van | t Caſteel / dat t ennde qualijck met een mu{guet-fcheut is te berencken: heeft
sk aten
—
aen de BOeft-zijde een Munz tot ſij ee, ö n beſcherminghe: de Tee ma t Ca⸗ ſteel ende bunten wercken bp-naer een Enlandt. Heeft dock vien meid sijne Ax x O
trent ſes hondert Mannen / waer med f t e de Schepen die te voꝛen bn. nut waren om dienſt te konnen doen / wederom ghenoeghſe em mee pe, |
Deſen gheliet fich (ghelijck dan deſe Swarten ai f r J 2 alim ghenoech zif — ij 250 . te ſoecken) als ofte onſe ſaecke wilde 3 nuts — 3 ſtellen; verſocht dat alle onſe Schepen ſich wilden be⸗ | cme ar ae sa ende Doꝛp / ende bende feer heftich ende dooꝛgaens be⸗ 2 5 eſoo hn ſende) de Swarten in dienſte ende onder t ghe⸗ | ztugeſen weſende (ouden verlopen / ende lichtelijck bu hem bie
4 8 2 mb 2 8 =d 8 8 3 F =d Kad 3 8 =d 8 = er 2 5 8 * E — E. E. — 2 2 =d 8 7 2 5 — 4 8 5 O 8 5 a 1
tr hd — E. 2 2 2 = EN 2 5 2 2 Er 2 — 2 2 2 & ** . — — Er We E27 =| 2 2 ed W 2 S 2 S 2 * = 7 2 e — 5 2 S 2 — — — — .
vernomen hebbende / dat de Ronin at de gh met de Poꝛtugeſen w a z aes, Ke niet 8 ad ain dd niet meer 8 te den le eng ki ommen / ende metden a leg⸗ ghen watter voꝛder was te Doen. Hier op quam amel Lam mere Sah
pen vooꝛ t Foꝛt Naſſouw . Den twintighſten wierdt het Garniſoen van ons 33 | Foꝛt
December,
20 Verhacl van Weſt-Indien.
gort verſterckt / alſos Doo? dien ongeluckighen Slach / ſeer verſwackt was: ende naer dat t volck vande Schepen wel ververſt waren is den Ammirael met de Vloote den negen· en twintighſten van daer weder tz enl ghegaen / met vooꝛ· nemen het Enlandt Principe AEN te foechen. Doch alſoo den twaelfden December bevonden tſelve gemiſt te hebben / wierden te radt / hn de wal unt te
loopen tot onder de Linie / ende andermael met alle middelen te ſoecken t vooꝛ⸗
ferde Eylandt aen te Doen. Den vrerthienden teghen de middach ſaghen het Enlandt Coriſco Ooſt ten Zunden van haer / hadden doen de hooghde van vijf· en- veertich minuten benoorden de Linie. Den ſeſthienden t ſelve Ey⸗ landt noch niet aen-ghedaen hebbende / fetten het voor de Rie vier de Angre,
ende weder met de landtlijcke windt naer middach zenl ghemaeckt hebbende /
quamen gavondts onder t vooꝛſchꝛeven Enlandt / ende ſettent een half mijle vande wal op acht vadem en een half ſteeck grondt. Bleven daer water halen tot den een · en twintighſten. Wanner weder t ʒeyl ginghen dan konden om de Zundt niet winnen / om dat de ſtroom {oo hardt om de Nooꝛdt gingh. Den dꝛn · en · twintighſten ſettent vooꝛ de Kieviere Gabon, ende liepen Daer s ander⸗ daeghs in. Ende den vijf en· twintighſten liepen de Kieviere opontrent Den. mijlen tot vooꝛ des Koninghs Eplanùt. Eenighe gheſchencken van klennder weerde wierden aen de Roningh ghedaen / om fijne vꝛindtſchap te verkrijgen. Bleven hier vooꝛts t gantſche jaer unt ligghen / beſich zijnde met hare Sche⸗ pen ſchoon te maecken ende water te halen. Soo dat de ſelve hier ſullen laten,
ende haer voꝛdere verrichtinghe t naeſte jaer op t ennde verhalen / naer dat
van onſe andere Vlooten ſullen gheſt pꝛoocken hebben. Dit jaer was (eer on⸗
gheluckich voor de Compagnie alſoo het haer bp-naer allenthalven teghen
liep / de Stadt 8 Saluador verloꝛen / bn de Vloote van de Generael Boude wijn
Hendrickſz. weynich unt gherecht / ende den Aenllach op t Caſteel Del Mina
ſoo deerlijck ghemiſt; dan Oodt Daer naer weder grooter vooꝛſpordt gaf / als
hier naer op ſijn tijdt ſullen verhalen. 5 5
Jaer⸗
| Uerrichtinghen der Gheoctroyeerde | _Weft-Indifche Compagnie. kost Begrijp van t derde Boeck. |
8 Ervolch vande Vloote onder den Generacl Boudemijn
\ Hendricksz, komt inde. Baye van s: Franciſco. Haelt daer 8 Water, ende doet een landt. tocht ſonder vyandt te vinWN EN { den; die ondertuſſchen een van onſe Boots over-valler, 88 92 be onſe verbranden eenige Huyſen, ende voeren eenich Vee wech. Vertrecken ander- werf van daer; ende kommen weder by Dominica; beſichtighen de aen· ligghende Caribife Bylanden. Vertrecken naer t Eylandt Margarita. Nemen t Caſteel o pt ſelve Eylandt in, met groot ghevaer vande Gezerael. Trachten noch voorder op t Eylande te attenteren, dan konden qualijcklanden. Een 5 Paenſch Scheepken ghenomen. Setten onder Cubagus. En plonderen t Eylandt, en verbranden de Hutten. Gheſtalte van de Noordt-Cuſte van Margarita. De Generael verzeylt naer de Haven van Muchina, ende noemt die Port Maurits. Beſichtighen it Caſteel op Punta d Araya. Gheſtalte van Port Maurits, Nemen daer een nieuw Schip. De Spagnaerden deftrueren haer eyghen Huyfen ende Gheſaye. Verraſſchen cenich van ons volck, ende en willen die niet laten wiſſelen teghen hare ghevangens. De onfe verzey len naer &. Fe. En verſien haer van verſch water. baſſeren Commanagot, ende de andere Eylanden. Ende kommen ondei Bonayre te reede. Bekommen daer cenighe Schapen. Ende cen groote ftapel ghehackt roodt hout; d welck wierdt af-ghehaelt. Ghenomen een Spaenſche Fregatte met Tobac, ende eenige koſtelijckheden. Kommen aen fla de Vaca, ende voorts aen C. Tiburon. Setten daer naer aen t Weſt. eynde van Jamaica. Ghelegentheyt vande. N oordt-zijde van dat Eylandt; een Piragua vande S paenſche ghenomen. Verrichtinghe | van
72 van Capiteyn Banclert. Slaet met vier S paenſche Schepen; vande welcke cen nemen , ende twee deftrueren ; zijnde van S. Domingo, ende koſtelijck gheladen. Setten onder Saona; ende kommen weder by de Generael. Gelijck mede by haer komt de Commandeur Hendrick Lucifer. Vertrecken weder al te ſamen van Porto Negrillo. Paſſeren de (aymanes ; fien Ifla de Pinos. Nemen een nieuw Spaenfch Scheepken, doch alleen met Ballaſt gheladen, welck fy monteren endemannen. Kommen voor Rio de Portos: ende daer naer voor de Croone. Nemen een Schildt- pad- vangher uyt de welcke eenich nieuws vernemen: kommen by Porto de Cabannas. Gheftalte van de Havenen daer ontrent. Kommen inde Cabannas, en vinden daer eennieuw getimmert Schip. Doen een landt- tocht, bekommen cenighe Beeften, ende verbranden een Plaetſe. Nemen noch een Bercxken met Schildr-padden. Verbranden ‘tnieuw Schip , naer dat daer af ghenomen hadden dat haer dienen konde. Noch een Schipken ghenomen voor de Havana met hout gheladen, it welek mede verbranden. Zeylen weder uyt Porto de cabannas. Kommen recht voor de Havana. Nemen een Schipken kommende van Campeche. De Generael werdt ſieck ende ſterft. Daer komt cen mutinatie inde Vloote, ende keeren naer huys. De Vloote onder den Ammirael Pieter Pieterf. Heyn, uyt-gheruft by de reſpective Cameren. I getal der Schepen ende volck. t Jacht de Vos voor uyt-gheſonden; t ſelve ververftaen de Eylanden. Steeckt over naer de vaſte Cuſte; kommen onder Cabo Caldera. Verlieſen door onachtſaemheyt ſes Man op t Eylandt Coche. Keeren weder naer Saona om den Ammivaelte verwachten. Uyt- open van den Ammirael. Komt aen de Barbados ; ende vaert door de andere Caribift Eylanden. Komt by Saona, ende ghemoet t Jacht de Vos. Spoeden haer naer de Cabo & Anton. Eenighe ghelegentheyt vande Noordt-zijde van Jamaica. Kommen ontrent Cabo de Corrientes. Nemen een Schipken kommende uyt de Honduras) Kruyſſen hier ontrent. t Jacht de Vos neemt cen Schipken met zooo Huyden, &c. Als mede den Arendt een met 1067 Huyden. Verftaen uyt de ghevanghens de doodt vanden Generael, ende vertreck van fijn Vloote. Blijven noch houden ontrent deſ abo S, Anton. Nemen een Schipken van Nova Hispania met Meel ende Broodt gheladen, en vernemen t vertreck van de Vloote van Nova Hiſpania. Begeven haer naer de Torri gas. Kommen by Cabo de Florida. Krijghen gheſichte vande Spaenſche Vloote, beſtaende in ontrent veertich Schepen. Derven die niet aen-taften. Soecken de Cufte van Florida aen; om water te halen. Nemen een Scheepken van kleyne waerdije. Den Ammirael neemt voor, tekeeren naer de Cuſte van Africa. Kommen den tweeden November aen t Eylandt Cornos, ende daer naer ontrent
73 trent Tercera. Veerdighen af den Arendt naer t Vaderlandt. Vervallen op de Cuſte van Africa by Noorden Cabo Verde: ende kommen in Sierra Lyona. De reyſe van Thomas Siches naer Braſil. Neemt een Portugees Schipken by groot Canaria: dat haer ontſonck. Komt aen de Cabo Verde Eylanden. Sien de Cuſte van Braſil, ontrent Ilbeos. Sincken een Portugees Schipken. Kommen in Rio das Contas. Kruyſſen ontrent de Bahia.
Jaeghen een Portugees Schipken aen ſtrandt. Nemen een Caravelle
met Wijnen gheladen. Nemen een Schip met vijf hondert en vijftich kiften Suyckeren. Daer kommen noch vijf Compagnies Schepen by haer. Verfpreyden fich op de Cuſte van Braſil. De VHindi-hont neemt een Schip gheladen met Koopmanſchappen: loopt daer mede naer de Cariliſe Eylanden. Thomas Siches neemt een Schipken met hondert ende vier-en-tachtich kiften Suyckers: d'welck naer t Vaderlandt zeynden. Ververſcht in Sierra Lyona. Vervallen aen de Cabo de Lopes Gonſalos. Kommen weder aen t Eylandt Fernando Noronha : ende van daer op de Cufte van Brafil, Nemen een Bercke met S uyckeren. Bejeghenen cen groote Portugefche Vloote, daer onghefchent afkommen. Keeren naer t Vaderlandt. De vaert vande Jachten den David ende Sparwer. Kommen aen t Eylandt 5 Alla, ofte S: Milan. Doen een vergeefſche reyſe. Den Ammirael naer veel ſuckelingh op de Cuſte van Affica, keert weder in t Vaderlandt. Uytkomſte ende eynde vanden tocht des Ammiraels Lap.
Het derde Boeck.
Hendrickſz. ghelaten b
veert om te loopen inde Hape ft-ennde van t&nlandt
hn is met fijn bn-beb
/ Daer
hebben wp den Ge.
AN NO
1626.
weeden Jan uarij deſes Januarius.
ANN O 1626.
74 Verhael van Weſt-Indien.
konden weghen de leeghte van t water / foo boer de Schipper vande Goude Sonne, dit met dertich Man aen landt was ghelecht om op de Spaenſche te paſſen / om Die te helpen: de Spaenſche daer en tuſſchen die Daer ontrent ver⸗ boꝛghen hadden gheleghen / overvielen’ avondts inde Uieviere een van onſe Booten / en Hoegen twaelf van ons volck doot / en Dop ontſwommen het. Ons volck welck op den Bergh geruſt hadde / den vierden weder voorts treckende / gquamen bn een Huns met ettelijcke hutten ! en cozalen van Beeſten daer om her ligghende; ſu dooden hier een Deel Berckens / ende aten die: ende van daer wederom op bꝛeeckende / ſtaecken de Hunſen in bꝛandt; ende namen een Deel Perckens mede / nevens twee Peerden met Hunden geladen. Sanderdaeghs ʒeylden ons volck met het Jacht Weft-cappel, S° Domingo (foo hadden t ver⸗
overde Schipken genoemt) ende de groote Chaloupe naer Porto S' Francifco,
voornemens zijnde aldaer te landen / ende ern tocht binnen 's landts te doen: doch Daer kommende / bonden het aldaer fos ondiep / dat de Booten niet en konden landen; ſaghen mede vijftich of tſeſtich Spagnaerden te peerde / de welcke befich waren met het Dee te landtwaert in te dꝛijven; foo datſe onver⸗ richter ſaecke weder keerden aen de Schepen. De Generael ſont noch meer volcks aen landt / om de Boots die water haelden te bevꝛijden: ende nam ken⸗ niſſe van alle de victualie die inde Schepen wierdt bevonden / om fijn Vordere
beſtecken daer naer te richten / want wilde niet gaerne t huns kommen / Loor
Februarius.
aleer noch nets ghewichtighs hadde verrichtet. Den achtſten gingh hu f elfs aen landt met veel volcks / vooꝛ· nemens zijnde noch een landt tocht te doen / doch het regende foo gheweldigh / datter gheen kans was om pets te verrich⸗ ten ghelijck dan mede om de ſelve ooꝛſ aecke / ende het aen-ftooten van de Zee inde ſchepen niets en konden doen. D anderdaeghs waren weder gen landt / ende weerden een Deel kreupel· boſch / om wat beter gheſichts te hebben / ende de vnandt fijn hinder. lagen te verhinderen ende ondecken: de welcke de voꝛi⸗ ghe daghen noch al ſeven of acht van ons volck hadden ghequeſt / ſchietende unt de dichte boſſchagie / daermenſe niet fien en konde. Den derthienden troc⸗ ken weder een ſtuck te landtwaert in / doch en rechten niet anders unt / dan dat ten groot ghetal Oꝛagnie appelen aen haelden tot ververſinghe van t volck. Ende alſos de Schepen nu weder wel herſtelt / ende van water en hout voorz fien waren / foo zijn den ſeſthienden weder van daer t'zenl ghegaen / ende Dez den haer beſte om bn Nooꝛden t Enlandt St Juan de Porto Rico op te laveren / ende foo weder aen de Caribiſe Enlanden te gheraecken: waren daer mede be⸗ ſich tot den thienden Februarij waren al geweeſt tot op de hoogde van vijf- entwintich graden en een half / ende allenſkens weder op-gheklommen / welcken dach fm weder ontrent Dominica te lande quamen en ſtommelden Daer op een leeger wal / niet ſonder groot gevaer; doch geraeckten enndelijck des avondts om de Weſt⸗ hoeck van t ſelve Eylandt / en lieten de anckers vallen. De Generael dede de gantſche Cuſte van t Enlandt befichtighen; ende Bonden om de Nooꝛdt hoeck aen de Nooꝛdt· Weſt⸗zijde een groote Sandt-Bape; doch geen ancker⸗grondt / want waren tot op een muſquet· ſcheut aen de wal / ende en konden Daer noch gheen grondt werpen. Laghen gheſet aen de Weſt . ʒijde /
nevens een Kievierken Daer heel ghemackelijck water was te halen: ontrent een half mijle van Daer licht een Dozpken van de Wilden die op t Enlandt
woonen / Geel quaedt volck / en die gantſch niet en zijn te vertrouwen: recht
vooꝛ dit Rievierken is het heel ſtenl / dan bn Sunden ende bu Mooꝛden ’t ſelve
iſt goedt anckeren op vijf / ſes / ſeven ende acht vademen ſandt grondt. Oock
foo ſondt de Generael eenighe Schepen / om de naeſt⸗-ghelegene Eplanden te
beſichtigen / ende te fien offer ooch pets te doen was. De Vice- Ammirael trock
ſelfs met Nieuw · Nederlandt en 6: Domingo naer Guadalupe ende t Jacht
3 Veſt
5 felt. « O 5 g
Net. derde Boeck. 75 Wielt cappel naer Matinino. Onder Dominica ligghende / hadden ſchꝛicke⸗ lijck onweder van Donder en Blixem. Den ſeventhienden g avondts maeck⸗ ten weder zenl / en waren s anderdaeghs s moꝛghens dwars van dt Enlandt Matinino, ende ontrent de middach hadden S Luzia Ooft-Zundt-Ooft van haer. Den twintighſten kreghen Granada op zijde / en ſtelden haer kours met
een Nooꝛdt-Ooſte windt / Sundt Zundt Weſt aen / ſoo dat g anderdaeghs
t vaſte landt in t gheſichte kreghen; ende naer de middach haer bevonden bn de Cabo de tres Puntas: hier gaf de Generael ten never Schip ſijn oꝛdꝛe ende ſenn: de zenlen wierden in- ghenomen / en lieten de Schepen „6: Nooꝛdt dꝛijven / tot dat het eerſte quartier unt was / doen maeckten wenn zenls / en lietent Weſt ten Nooꝛden / en Weſt Mooꝛdt.· Weſt dooꝛ· ſtaen. Den twee en twintighſten smorgens ontrent ten neghen umen / ſaghen het Enlandt Margarita alwaer gelijcker - handt de kours naer toe ſtelden: ende kommende recht Booz de Bane Daer het Caſteel op licht / is de Vice -Ammirael met ſeven Sche⸗ pen daer naer toe ghelopen: de Generael, dit vooꝛnemens e en om de Nooꝛdt te lopen / is hem ghevolcht / om dat alle het volck d' welck te landen hadde / in de Schepen was / die hn noch bn hem hadde: ſettent aen de Doftzijde van t Caſttel; en brachten t volck aen landt / aen een klenn Sandt Baenken. De Spagnaerden de onſe daer niet verwachtende / hadden ſich ſterck betrencheet inden bocht: die van t Caſteel liepen heel confur: elijck hier ende daer / ghelijck volck dat verraſt is de Generael dit ziende / is met een Deel volcks aen-ghevallen op de landt-zijde van it Caſteel / Daer de vnandt gheen gheſchut en hadde: doch deſe ſtoute dapperhent ſoude den vꝛoomen Heer bn naer qualijck bekommen hebben; want nauwlijer met vijfthien ofte ſeſthien Manop t hooge van t Caſteel ghekommen zijnde / wierdt hem de wech te
doodt / ende veel werden ghequeſt; ende onder andere twee Capitennen / van Urck ende Molckman. Ende het ſoude daer llecht af-ghelopen hebben / ten ware Capiteyn Stapel ende Capiteyn Eſtienne de Generael hadden kommen ontſetten; want de Spagnaerden haer vernemende / weken; foo dat de onſe de Pooꝛte open kreghen / daer de Generael ſelfs de Vlagghe op plante: eenighe vande Spagnaerden wierden neder - ghehouwen / doch meeſt ſpꝛonghen over de munen / ende ontvluchtent: dus werden de onfe meeſter van het Caſteel. Verſtonden unt een ghevanghen / ende een Swarte die bn de onſe over -liep / dat den wegh van t Cartel lendende naer de vlecke daer de Spagnaerden meeſt woonen / met vooꝛdacht allenthalben met Trencheen was af geſneden / en op vele plaetſen gheſtopt / met die grouwelijck ſtekende heeſters / de welcke in dit Enlandt / ende aen it vaſte landt verſchenden woon-plaetfen haer meeſte ſterckte geben / alſoo het bn. naer onmoghelijck is daer deur te kommen / ende dat de Drouwen in t Gheberghte ghevlucht waren met de beſte meublen. Daer wierden op t Caſteel ghevonden Dap metalen ende vijf yſere Dtuckeny die de Generael 8 anderdaeghs dede af nemen ende aende Schepen bꝛengen ende naer dat twee daghen hadden om ghebꝛacht / met het Caſteel te ruineren / en alle de hunſen te verbꝛanden / foo zijn weder al tſamen t Scheep ghegaen / ende den ſeven en- twintighſten van daer vertrocken. Twee Schepen ende ten Chaloupe ʒijn dooꝛ laſt vande Generael bn Mooꝛden t Enlandt om ghe⸗ zenlt / om de ghelegenthent aldaer te beſpieden; ende twee Schepen ende een Jacht zijn dwars naer t vaſte landt over-geſteken: ende de reſte vande Sche⸗ pen / hielden bn Zunden 't Enlandt dicht langhs de wal / tot op ontrent twee mijlen Weſtelijcker als de reede daer de Vloote hadde gheleghen. Hier was de plaetſe gheleghen daer de Schepen van t nee lande ghewoon zijn af en B KR 2 aden
*
Martius.
76 Verhael van Weft-Indien:
aen te kommen: des Generaels vooznemen was deſe ghelegenthent mede aen te taſten / doch weghen de dꝛooghten ende vlackte van het ſtrandt / en kon⸗ den de groote Schepen foo naer niet kommen / dat het landt met Baer Canon konden bereycken: ende t Jacht 8 Domingo was foo naer gheloopen dat
ſijn roer af friet / maer gheraeckten wederom af / ſonder meerder ſchade; ende
alle de Schepen quamen ten ancker. Des nachts ſetten de Schepen een wen⸗ nich naerder / doch konden evenwel de ſtrandt niet beſchieten. PNiettemin wierden s anderdaeghs de Soldaten gebracht aen t Jacht S Domingo, ende poꝛden van daer met de kloeckſte Boots naer de wal toe. Doch de Boots wat naerder aen de wal kommende / begon de vnandt unt de Trencheen / de welcke hn daer hadde op- ghewoꝛpen / ende unt het kreupel- boſch / (d welck tot aen ſtrandt komt) ſeer fel met haecks te ſchieten / ſonder dat de muſquetten unt onſe Chaloupe / ofte de ſtucrkens unt het Jacht / noch konden toe - dꝛaghen ſoo dat⸗ ter een Man inde Boots wierdt doodt gheſchoten / ende een { waerlijck ghe⸗ queſt. De Generael merckende datter geen vooꝛdeel op de vnandt hier was te doen / ſchost een Canon af / op dat de boots weder ſouden af- Kommen; ende t volck weder aen booꝛdt zijnde gekommen / lichten de Schepen haer anckers ende gingen tzenl. Gemoeten ſtracr Capiteyn Ban ckert, de welck te voꝛen met het Jacht Welt. cappel was af-gefonden: hu hande een Spaenſch Dcheepken ghenomen met ontrent Dupfent Aroben gheſoute Viſch: ende de Schepen ſet⸗ ten het vaoꝛts te ſamen aen t Weſt· ennde van t Enlandt Cubagua. De Generael voer daer met eenige Boots wel gemant aen landt / vonden daer niets / als alleen eenighe Viſſchers Hutten / Daer noch eenighe Viſch in was / de welc⸗ ke ſu mede namen / en ſtaken de Hutten in bꝛandt. De twee Schepen die bn Nooꝛden 't Eplandt om waren gheſonden; vonden op de Nooꝛdt-Cuſte van Margarita over al goede ancker· grondt / foo verre en foo naer als men (elfs wil ſetten: ende als men om de Nooꝛdt hoeck komt naer het Weſten toe / foo ghemoet men vele frane Sandt-Baenkens / aen de welcke eenighe Indiaen⸗ {che Huttekens ſtaen. Daer is mede een groote in· wijck / foo verre alſmen bez doghen kan / ende is binnen de in · wijck leech landt: dan de ſelve vooꝛ · bn zijne de / ſiet men wederom hooch landt: vande Zundt hoeck ſteeckt een vlackte af / daer maer dꝛn of vier vadem waters op is / ende daer aen licht een Doꝛp / de Wooninghen al van aerde op- ghewoꝛpen. Dit aldus in twee of Dan daghen onderſocht hebbende / ende de gantſche gheleghenthent van de Nooꝛdt- zijde van t Enlandt wel af gheſien hebbende / keerden deſe twee Schepen weder bn de Dloote. aer dat {pn al weder bn den anderen waren ghekommen / en t Eplandt Cubagua wel hadden Daag ſien / foo is de Dloote den vierden Martij weder van hier vertrocken. De Generael ſtelde fijn kours recht bu de punt unt / ende ſos voorts naer de haven van Muchina (de welcke de onſe den naem gaven van Port Maurits) vijf of ſes mijlen bn Weſten Cumana gheleghen: ende de Fluyt nevens de Goude Sonne, en noch een Jacht wierden gheſonden aen de klenne Sout panne / om aldaer vijf en · twintich ofte dertich laſt Souts in te nemen / d welck vernomen hadden daer dicht op ſtrandt te ligghen. Het Schip Leyden en t Jacht St Domingo zijn dicht langhs de wal ghezenlt / om t Caſteel ligghende nevens de groote Sout panne van Punta d Araya te bez ſichtighen ende te beſpieden of daer nets te Boen was: Daer ontrent kommen⸗ de / fchoot’ ſelve Caſteel naer de Schepen / doch niet naer tgetal van Canon
twelck gheſecht wordt daer op te ligghen / foo dat de onſe vermorde dat niets
al te wel van Buſkrunt moſten vooꝛſien weſen. Waren mede Loor de klenne
Sout panne / voeren daer aen landt met een Deel Soldaten ende Bootſ⸗-ghe⸗
ſellen / vonden daer een deel ghedꝛooghde Difch/ die ſumede namen: neſfens
twintich laſt Deut d welck daer op een hoop lach. De Generael daer- en. inſ⸗
ſchen :
Het derde Boeck. 77 | ſchen vooꝛts· varende / wierde het ſtille / ende hu voer ſelfs met de Boot vooꝛ- ee | unt om De hagen wel te verkennen / ſoo dat vooꝛ den avondt daer noch binnen veh gheracchten. Bevonden deſe Haven van binnen ſoo wijdt ende bequaem / dat 4626. alle de Schepen van Hollandt Daer in wel ſauden ligghen ſonder ancker ofte tou / want men kander foo Diep in loopen / datmen geen Zee ofte Tees ghe⸗ lijck en ſiet. Ghekommen zijnde ter plaetſe daer het vooꝛ - ghenomen hadden te ſetten / foo Wierden aen d ander zijde een Schip ghewaer / d' welck fn met de Chaloupe ende Boots af-haelden: hadden niets in als ſtaende ende loopende Wandt / en twee Gotelingen / vooꝛts gheen ſtenghen ofte zenlen / of eenighe
ghe Oꝛagnie-appelen / Maiz ende andere ververſinghe: ende de Gencrael gaf de Schippers laſt om hare Schepen kiel te halen / ende ſchoon te maecken /
te halen / alles verdoꝛven ende verbꝛandt bonden. De Gencracl Boer altemet aen de Schepen die bn t punt laghen; ende men fi ocht allenthalven binnen de Haven naer verſch water / doch en konden geen binden / d welck ten groot affien is vooꝛ foo ſchonen plaetſe: ſoo dat naer dat alle de Schepen wel waren ſehoon ghemaeckt / ende van bꝛandt. hout ende ballaſt verſien / den Ben-en
alle ghevanghens naer Spagnien te moeten zennden. Den achten twin⸗ tighſten werdt het Jacht Porto Rico naer t Daderlande af-gheſonden met bꝛieven ende verhael van alles wes der tot dien tijdt was vooꝛ-gevallen: ende de Generael verzenlde met ſijn Dloote naer 8 Fe, en quam daer vooꝛ / een une naer Sonnen under-gangh. Daer wierden datelijck alle de Soldaten ghe⸗ landt / om t volck te bevrijden die t water haelden: welck ſu met ft ulcke veer⸗
aen de Tundt-zijde van de Baye vooꝛ een verſch Kievierken; dan alſoo deſe Plactfe maer vijf mijten van Punta q Araya licht / ende Comena foo naer heeft / en is hier gheen water te halen / dan met ghewapender handt. Vonghen daer: maer eenighe Bockerrop de klenne Enlandekens die daer ontrent vooꝛ de vaſte Cuſte liggen / tot den tweeden Aprilis; als wanneer weder t zenl gingen / ende Apriuis Boeren naer de middach Weſt⸗waert aen met de Brife ofte Ooſtlijcke winden / ende bunten de Enlandekens zijnde / lietent dꝛijven / en ſtakent s nachts aen de windt / om Com manegot niet te miſſchen: ende Capiteyn Banckert met 3
K 3 t Schip
78 Verhael van Weſt- Indien. a t Schip de Jonghe Tijger, de Fluyte ende Nieu w-Nederlandt wierden belaſt
pi over te ſteken naer t Eplandt Hiſpaniola, om te fien ofte daer eenighe Spaen⸗ ſche Schepen ſouden konnen betrappen. anderdaeghs 's avondts quam
Mayus.
de Vloote vooꝛ Commanogot: ende ſonden ern Jacht vooz· unt langhs de wal / om te ondecken ofte daer erghenstenighe Lande vnandts Schepen laghen. Ende naer dat de Generael aen alle de Schepen belloten bꝛie ven hadde geſon⸗ den / naer de welche / in ghevalle van den anderen quamen te verſteken / haer fouden hebben te dꝛag hen / foo hebben hare renſe vervoꝛdert / en voeren Weſt aen langhs de wal; ende Daer naer Nodꝛdt - Modꝛdt- Weſt. Soo dat den acht⸗ fen naer de middach ſaghen Ila des Aves, het welcke ſich leegh op doet / en vol hooghe Boomen: ende s anderdaeghs ſaghen Bonayre, doch zijn eert den thienden Daer op de reede gekommen. D anderdaeghs Loeven ſeer ſterck aen landt om Beeſten ende roodt hout op te ſoecken; bequamen wel hondert ſoo Schapen als lammeren / behalven de ghene die t volck aen landt lachten ende acten. Den Paeſdach ghevierdt zijnde / zijn weder aen landt ghevaren / ende t landt deur⸗ghetoghen in dꝛu Troupen; vonden een groote ſtapel ghe⸗ hackt hout / ontrent anderhalf ume van t ſtrandt; ende bequamen weder on⸗ trent hondert Schapen. De volghende daghen bꝛochten t hout ſeer neerſte⸗ lijck af: ende wierdt oock eenich pock-hout af. gheſaecht / d welck niet verre van t ſtrandt ſtondt. welck den ſeſthiendenbeſchickt zijnde; en elf ghevan⸗ gene Spagnaerden en Poꝛtugeſen aen landt gheſet / ende vꝛn ghelaten: zijn den ſeventhienden weder t zen ghegaen. S anderdaeghs wierdt bnt Schip Utrecht ende t Jacht S Domingo ten Spaenſche Fregatte ghenomen / ghe⸗ laden met Tobac / en veel koſtelijckheden / welcke veel bn 't volck wierdt ghe⸗ plundert / eerder oꝛdꝛe op konde gheſtelt werden. Het was een advijs Bercke kommende van Comena, en daer waren eenighe Spagnaerden in / die de onſe
in Port Maurits ontlopen waren. Stelden vooꝛts haer kours Mooꝛdt- NMooꝛdt⸗
Weſt aen / hadden heel hardt weder / doch ſagen den twintighſten het Enlandt Hifpaniola, beneden de Enlandekens / ghenaemt de Frailes. De Schipper vande Goude Sonne wierdt ghelaſt dicht langhs de wal te houden / en alle ga⸗ ten en hoecken wel te beſichtighen / tot welcken ennde hem de groote Chalou⸗ pe werdt mede ghegeven / ende t Schip de Goude Meulen bn ghevoecht. Su waren den vier; en twintighſten vooꝛ de Salinas, en voeren met de groote Cha⸗ loupe / ende de hare in t gat / om te fien offer eenighe Bercken laghen / maer en vonden niet; quamen noch dien ſelven avondt onder Ila de Vaca ten ancker. Den ſes· en twintighſten (etten de Vloote bn de water plaetſe onder de Cabo Tiburonʒ en de andere Schepen / naer dat Ila de Vaca ende de Bape onder Hiſpaniola hadden beſocht / quamen den neghen-en-twintighſten Daer mede. Ponden daer mede Capitenn Lucifer ende Galeyn van Stapels met haer Jacht ende Bootjen / de welcke inde Nie viere des Amazonas waren gheweeſt. Det Spaenſch Schipken werdt hier herſtelt / ende van alles wel vooꝛſien om met de Vloote te gaen. Den derden Maij zijn weder van daer t ʒenl ghegaen / naer dat hun van water wel vooꝛſien hadden; en ſtelden haer kours Weſt-ZundtWeſt; was tamelijck ſtille paſſterden s anderdaeghs 't Eplandeken Navaza. Den vijfden kregen t Enlandt Jamaica in 't ghefichte / en konden den Zundt⸗ hoeck niet boven zeplen/ om dat de windt foo Zundelijck was de Generael vondt gheraden eenige Schepen bn Zunden / ende eenighe bn Nooꝛden t En: landt om te zennden; doch en konden de Zundt-Ooft-hoëck niet om kommen, ende daer quam noch bn haer t Schip Nieuw · Nederlandt ende t Jacht Weſt⸗ cappel. Den achtſten ſettent aen t Weſt- ennde van Jamaica bn de andere Schepen / is daer al fraen en effen grondt / op ſommighe plactfen ſchoon wen landt. De Schout bn nacht / nevens de Valck ende Gouden Sonne, die geſi wa en
Het derde Boeck. 79 den waren om de Nooꝛdt. zijde van tEnlandt te beſichtigen boven de Nooꝛdt. Ooſt-hoeck kommende / ſteiden Haer kours Weſt.- Nooꝛdt. Weſt / ghelijck de ANNO wal daer meeſt ſtreckt / onghevaer acht en twintich mijlen weeghs / en dan 1626. vooꝛts Weſt ten Nooꝛden: bevonden de heele Cuſte naer haer giſſinghe langh ſes· en dertich mijlen / en ghewaldigh ſchoꝛ; ende aen de Weſt-Zundt-Weſt⸗
Piragua ( ſoo noemen de Scheepkens vande Indianen ) Daer t volck unt ghe⸗ vlucht was; daer Wierden in ghevonden fs es· en tſeventich Hunden / vijftich
waert van de andere / met het ſchover. zenl inden bandt; de onſe zenlden hem twee of Dap mael langhs fijn Jude / ende ſchoten op hem bende met Canon ende Muſquetten / ende hn wederom: ondertuſſchen gheraeckten der twee van
quam / ende werdt bn hem ghenomen haelden der dn. en twintich Man af / ende lloten die in t kabel gat / ende ſtelden weder volck daer op / ende Nieuw
ſche het ontgierden, waren daer mede beſich tot s avondts toe / ende vervolgh⸗ den hem tot onder de wal / ghedumigh op hem chietende; ontrent de midder⸗ nacht quamen hem aen booꝛdt / ende namen 't Schip in / de Spagnaerts / unt ghenomen ſeven of acht / waren al ghevlucht aen landt. Met dien doen ghe⸗ raeckten foo naer aen de wal / dat t ancker moeſten laten vallen / ende weder af boughſcheren t veroverde Schip de wal naerder zijnde, geraeckten aen de grondt / ende viel op fijn zijde / ende bleef daer foo ligghen: dit gheſchiede on⸗ trent twaelf mijlen boven 8 Domin go. Den elfden fagen het ander Spaenſch Scheepken onder landt ten ancker liggen / ſonden der de Boot naer toe / maer en bonden Daer niemandt in / foo dat het af bꝛochten: daer naer ſonden twee Boots naer t geſtrande Schip, die vol· laden met Tobat ende Hunden weder quamen, Deden alſoo dien dach noch een / ende s anderdaeght inſghelijer twee tochten: doch dooꝛ dien t Schip gantſch om lach / met het gat teghen de wal / en kondent 't gheſchut niet unt ſetten; foo dat te rade wierden den bꝛandt daer in te ſteken. Berzenlden vooꝛts naer Saona, ende quamen daer den derthien⸗ den / ende vonden aldaer Nieuw. Nederlandt, dit haer verhaelde hoe dat tghe⸗ nomene Schip gheſoncken was. S anderdaeghs poꝛden weder naer 8 Po. mingo om t Galeon te ſoecken: doch te vergeefs weſhalven haer renſe voꝛ⸗ derden naer ſamaica. De Schepen van de Spagnaerden / daer wn nu van gheſpꝛoken hebben / waren die de welcke doen de onſe als Bozen verhaelt / de Haven beſichtighden vooꝛ S* Domingo inde ladinghe hadden gheleghen: het grootſte weſende een Galeon, d welck haer ontzenlde / was gheladen ghelijck unt de ghevanghens verſtonden met vier en twintich dupſent Rr / 3
ember
80 Verhael van Weft-Indien.
KEK Gember ende andere waren: unt de gheblevene werdt wennich ghebercht; je NO ende in tghene d welck tot in Porto Negrillo bꝛochten / ende daer ontladen / 1626. werden bevonden ſes· en dertich hondert Hunden ontrent vijf en · twintich
Junius.
laſt Gember en renich roodt hout. Den negenden Maij quam daer mede binde Vloott / Capitenn Hendrick Lucifer.
maer dat de Schepen in Porto N egrillo wat vooꝛſien waren / ende een overllach ghemaeckt vande eet ende dꝛinck· waren / die noch bn peder Schip wer⸗ den ghevonden / is de Vloote den vijfthienden weder van daer t zenl ghegaen / ende ſtelden haren kours Nooꝛdt· Weſt ende Nooꝛdt⸗ Nooꝛdt-Weſt aen. Den ſeventhienden ſaghen t Eylandt de groote Cayman, zijndt llecht leech landt / ende aen de Ooſt· zijde is de Cuſte heel vunl: ſetten haer kours derwaerts / en lie pen bn Zupden om; zenlden den gantſchen dach tot Sonnen onder gangh / en met ſommighe Schepen waſt wel midder· nacht eerſe op de reede quamen; laghen gheſet aen de BOeft-zijde in een groote Sandt-Bayt / op twaelf en der⸗ thien vadem water. Vonghen op 't Enlandt veel Schildt-padden ende Cro⸗ codilen / Baer deſe Elanden de naem van voeren: ende vertrocken weder van hier / ſtellende haer kours Nooꝛdt-Weſt aen. Hadden veel ſtilten / ende de ſtroom voerde haer ghewaldigh wech om de Weſt; foo dat ſonder landt ghe⸗ ſien te hebben / den dertighſten haer bevonden op de hooghde van een en twintich graden ende acht en veertich minuten ende 'S anderdaeghs penlden het hooge landt van Ma de Pinos Ooſt-Zundt- Ooſt van haet. Kreghen daer jacht naer een Scheepken ligghende tuſſchen de Caios: (d welck zijn klepne Sandt-Eylandekens die met menichte ligghen voor t Enlandt Cuba.) doch gheen van de Jachten en dozſte t ſelve volgen tuſſchen de Eplandekens deur / Boo? dien het Daer foo vlack is. Maer werdt bn Galeyn van Stapels vervolcht met twee Chaloupen tot onder de wal van t Eplandt Cuba, en daer genomen / doch 't bolck gheraeckte aen landt: t was een nieuw Scheepken / maer hadde niets in als ſijn ballaſt: werdt ghemandt / ende de Soon van Lucifer 9002 Schipper daer op-gheftelt : dit gheſchiede den eerſten Junij. Sanderdaeghs bevonden haer dwars van Cabo de Corrientes; de welcke aen de Zundt - OoſtBoeck ſeer vunl is; doch bp Mooꝛdt. Weſten van de ſelve Caep is een groote in wijck / daer men beſchut kan ligghen vooꝛ Ooſt ende Zundelijcke winden men moet de Caep Zundt· Weſt van ſich bꝛengen / en als men ſchoone grondt ſiet / Daer ſetten / inde in wijck is verſch water te vinden in een put. Den vijf.
den ſaghen t hooghe landt van Rio de Porcos, ſoo dat de Cabo S' Anton al
vooꝛ· by waren / ende de Organos; hielden het voorts hier af ende aen / doch voꝛderden weynich om de Ooſt / dooꝛ dien het ſtil was / ende de ſtroom bevon⸗ den om de Weſt te ſchieten. De Generael Dede over alle de Schepen een ver⸗ bodt af kondighen / dat alſoo nu ter plaetſe waren ghekommen daer met de hulpe Godts de renſe verhoopten goedt te maecken / dat niemandt hem foude vervoꝛderen in t veroveren van eenighe Schepen / de kiſten ofte kaſſen en pac⸗ ken open te bꝛeken / ter datter oꝛdꝛe bnde Generael ſoude weſen in gheſtelt / ofte indien ſulcx gheſchiede / dat de ſchade gen de Schippers welcker volck ſulex dede / ſoude werden verhaelt / en de miſ doenders rigereuſelijck geſtraft. Des avondts ſaghen weder de Organos, en wenden 't Zee-waert. ende daer naer weder nat de wal. Den achtſten ſaghen de Croone ; en ' anderdaeghs werdt bude Jachten een Spaenſch Bercrken ghenomen; in 't welcke tſeſtich of tſeventich Schildt-padden Wierden ghevonden / ende dꝛu Man: unt de weicke men verſtondt dat de Schepen Lande H onduras, noch oock de Dloote van Nova Hiſpania inde Havana niet was ghekommen / maer dat haeſt daer verwacht wierden. Bleven hier ontrent eenighe daghen hangen / ſonder veel te voꝛderen / en vonden noch al ſtroom om de Weſt / hoe naerder de wal / 155
ſtercker;
Het derde Boeck. 81
ſtercker; ſos dat die om de Ooſt wil weſen / het landt moet ſchouwen / ende 7
midden in t vaer-water houwen op de hooghde van zu en- twintich graden en een half. Den derthienden gheraeckten bn Porto de Cabannas. De reeden ende Banen aen dit gheweſt van t Enlandt Cuba als ghnude Cabo St Anton vooz- bn sijdt (op dat tſelve hier in tvooꝛ bn. gaen aen roeren unt het ſournael van Jan ſaſperſz. de Lact) zijn deſt; eerſt Rio de Porcos ontrent twintich mij⸗ len bn Ooſten de Cacp vooꝛnoemt daer aen volcht Bahia Honda , vijf mijlen bn Ooſten Rio de Porcos ; daer light men achter een reciſf op vier vijf / ſes en meer vademen waters / naer datmen wil: noch Dat mijlen bn Ooften Bahia Honda, licht Porto de Cabannas; ende noch dꝛn mijlen voꝛder om de Ooſt Porto Marien; deſe Dan vooꝛſchꝛeven Havenen zijn goedt vooꝛ groote Sche⸗ pen van vijf of fes hondert vaten / doch Cabannas ende Marien zijn de vooꝛ⸗ naemſte; Den mijlen bn Ooſten Marien is noch een Haven ghenaemt Baracoa, dan is maer vooꝛ Bercken ende klenne Schepen; daer aen volcht de Havana dꝛnmijlen van Baracoa, en acht mijlen bn Ooſten de H avana is noch een haven ghenaemt Arcoco, vooꝛ tamelijcke Schepen / ende ſes mijlen bn Ooſten deſe / light de Bane de Matancas. Den veerthienden Loer de Gen erael met vijf Boots wel ghemant in Porto de Cabannas, al waer onder een Exlandeken dicht aen t vaſte landt legghende / een nieuw ghetimmert Schip vondt / d welck meeſt klaer was / fijn rondt hout / ſtagh ende wandt op hebbende / groot ontrent hondert laſten: op et Enlandt vonden veel plancken en ander Schips ende Timmer. lieden gereetſchap / ock eenige Spijſe. De Schepen quamen vooꝛts alle in deſe Haven / ende het Enlandeken wierdt met goede wacht beſet; Daer is foo grouwelijcken menichte van Moſquiten / Die foo onghenadigh bijten / datter 's nachts niet en is te ruſten. Den ſeſthienden lande de Generael met ontrent ſeven hondert Man aen de Ooft-zijde vande Bane / bonden Daer een ghebaende wegh / doch engh / foo datter met over twee in t ghelit en konden marcheren; naer dat een une ghetrocken hadden / en eenlopende Beke van ſchoon water ghepaſſeert / quamen fin bn een Corall dat is een plaetſe daer Bteſten werden ghehonden) t volck bn de Bonden ghewaerſchout zijnde, liep weed: bequamen daer vijftich Verckens / acht ghemeſte Kalveren en veel gez roockt Speck: en wel twintich dunſent Oꝛagnie appelen / tenighe dunſent Limoenen / Bananas ende ander ververſt inghe. Naer dat wat gheruſt hadden, trocken met den bunt wegh / en verbꝛanden de plaets: kreghen foo gheweldi⸗ ghen ſtoꝛt· reghen / dat langhe doende waren eer weder aen de Boots konden kommen. De Capitenn van de Goude Sonne was ondertuſſchen met f ijn Chaloupe unt gheweeſt naer een Tenl / Welch in Zee vernamen / ende bꝛacht t ſelve ap was ten Bererken / waer in vijf Spagnaerden ende hondert twin⸗ tich legende Schildt padden wierden ghevonden. De Generael belaſte dat men van het nieuw Schip vooꝛnoemt / het rondt· hout ende vooꝛts alles wat dienen mochte / ſoude af halen / ende dan vooꝛts den bꝛandt daer in ſteken. Den ſevenchienden wierter noch een Spaenſch Scheepken op-ghebꝛacht / d welck Nieu w-Nederlandt ende Lucifer recht voorde Havana genomen had⸗ den / geladen alleen met krom ende ander hout tot timmeringh van Schepen; d welck mede verbꝛandt wierdt. Den Draeck ende We ft-cappel wierden bun⸗ ten gheſonden om te krunſſen. Bm de ſelve werdt ghenomen niet verre vande Havana, een Bercke kommende van Cam peche, hadde niet beſonderg in / als ontrent twaelf hondert Hoenders / een kiſte Couchenille, ende hondert ſtucken van achten / ende eenighe packen met kramerije ende ſchoenen / daer waren in twintich Spagnaerden. Namen t goet ende Volk Daer unt / ende verbꝛanden de Bercke. En konden unt de ghevangens niets vernemen / wegen de Dioote die te kommen Badde, Men was alle deſe wijle 8 beſich geweeſt met verſch f water
NNO 1626.
82 Verhael van Weft-Indien.
water te ſoecken / vonden wel een frane ſpꝛunt / doch en was niet gantſch
Ax xo verſch / evenwel moſten haer daer mede behelpen bn ghebꝛeck van beter. De
1626. Generael gheneghen zijnde om weder unt te lopen / dede het gat wel diepen /
ende twee Canoen legghen daer de Schepen tuſſchen benden {ouden deur⸗
lopen; foo dat alle de Schepen den neghenthienden weder bunten gheraeckten
ſonder ernighe ſchade te lijden: ende ghemoeten Daer vier vande Jachten / de welcke dien moꝛghen noch een Spaenſch Bercrken hadden ghenomen met
levende Schildt⸗ padden gheladen. De ſtroom gingh nu om de Ooſt / foo dat
des avondts foo dicht Voor de Havana quamen / dat de Schepen inde Haven
legghende / ghemackelijck konden ſien. Ende de Jachten quamen t Caſteel
St Chriftophoro foo na / dat het naer haer ſchodt: naer t ſegghen van de
Spagnaerden / foo ſoude dit Caſteel / legghende op de Ooſt-punt van t gat /
wel tſeſtich ſtucken canons op hebben: en van ghelijck t Caſteel daer teghen
over / welck leger light / d welck niet wel te gheloven is; niettemin is wel te
bevꝛoeden / dat met Schepen teghen haer wil hier in te lopen / ſeer ghevaer⸗
lijck moet weſen. S anderdaeghs bevonden haer een weynich bn Goſten de
Havana; de Generael gaf laſt dat twer of dn Jachten daer ſouden blijven hou⸗
den / ende ſondt ghelijck ghetal om de Weſt/ tot aen porto Marien, en verder /
om op de kommende Schepen te paffen; ende hu ſelfs met de groote Schepen
en ernighe Jachten zeylde recht vooꝛ de Caſteelen / ſoo dat peder Caſteel twee
ſcheuten naer hem dede: t ſchijnt dat de Spagnaerden beducht waren / dat de
onſe de Haven ſouden in kommen / want hadden ſeven Schepen achter den
anderen dwers over tgat gheleght / nevens noch ernighe Bercken; de onſe nu
onder landt ʒijnde hebben alle de zenlen in- ghenomen ende met de beſaen la⸗
ten dꝛijven / de ſteven om de Nooꝛdt. O anderdaeghs quamen weder dicht
vooꝛ tgat / en hielden voorts hier ontrent af ende aen / met fraen weder. Daer
foo houdende / werdt den vijf en twintighſten bnde Chaloupen vande Draeck
ende Lucifer noch een Spaenſch Schipken ghenomen / kommende vam Cam
peche, gheladen met Sout / Maiz, Viſch / eenighe wennighe KRoopmanſchap⸗
pen en Geldt / en wel twaelf hondert Hoenders / daer waren acht Paſſagiers
op / ende twaelf Matrooſen; men verſtondt unt de ſelve / dat noch in Campeche, noch Nova Spagna, geen kondtſchap en hadden van onſe Dloote. Den ſes· en · twintighſten begon de Generael hem qualijck te voelen / ende kreegh g anderdaeghs een heftighe kooꝛtſe; de welcke aen-houdende / is (naer dat tenighe oꝛdꝛe al van den begin ſijnder ſieckte over de Ploote hadt gheſtelt) den tweeden Julij gheruſt; naer latende de naem van een vꝛoom / kloeck en onverſaeght Zee heldt / en wijſe Overſte: ende werdt van de meeſtendeel van 't volck beweent. Dit was een ſeer ſchadelijcke doodt voor de Compagnie / want dooꝛ dien de mondt-koften tamelijck ſchaers waren onder de Vloote / ende vooꝛnarmlijck in tenighe Schepen / die al te voꝛen vande andere moſten gheholpen werden / foo was t volck al een gheruymen tijdt onwillich geweeſt om lang her daer te blijven / doch waren dodꝛ het onſach vande Generael ver⸗ hindert geweeſt hare quaedt· willighent te openbaren: maer naer dat hn over⸗ (eden was / ende dat volghens ſijn begeeren de Vlagghe werde gevoert bunden Vice-Ammirael Adriaen Claefz. ; ende de Schout bn nachte Cornelis Claefz. Melckmeyt Vice-Ammirael was geworden was het onſach unt / ende t volck begon ind een Schip Loor en t ander naer / de pijpen te ſtellen. Ende hoe-wel den Ammirael met gorde vooꝛſicht Badde Doen gen- tekenen de vooz raedt Die in peder Schip wierdt bevonden om de andere mede te denlen / ende ghelijck te ſtellen / foo en wilde t volck unt tenighe Schepen niets aen de ghebꝛeekighe laten volghen / maer ſtelden haer foꝛcelijck teghen have officieren / ſulex datter gheen anderen raedt was om alle voꝛdere onhenl ende diſoꝛdꝛe te . als
Het derde Boeck. 83 als t ſamentlijck naer t Vaderlandt te keeren / naer dat te voꝛen inde Sape de Matancas haer van water hadden vooꝛſien / tot den twaelfden deſes maendts / NNO als wanneer haer kours naer huns ſtelden / en quamen meeſt weder in tennde 1626. | van Auguftus in it Vaderlandt. Booz dit ontijdich verzenlen van deſe Vloote f van den Generael Boudewijn Hendrickſa. unt deſe Sheweſten ontrent de Havana; quam niet alleen te paſſe dat de Compagnie deſe ſchoone Vloote ghe⸗ noeghſaem leedich en ſchadeloos thuns kreegh / maer werde mede verlozen de alderſchoonſte occaſie die de Compagnie ont hadde ghehadt om de brandt afbꝛeuck de doen / ghelijck wn nu vervolghens fullen verhalen.
De Compagnie hadde inden beginne van dit jaer een frane Dloote veerdich ghemaeckt / om die van den Generael te feconderen ende verſtercken / ende hadde Daer over alg Ammirael gheftelt den manhaften Pieter Pieterſz. Heyn, van de welcke fm ſich reede wel gedient hadde gevonden. De Schepen welche de Camer van Amſterdam Daer tor dede / waren deſe. t Schip Amſterdam als
Ammirael, groot dan hondert laſten / ghemonteert met acht metale ende twee en. dertich pfere ſtucken / ghemant met hondert en veertich Bootſ⸗gheſellen / en vier en -tſeſtich Soldaten. t Schip Hollandia, groot dꝛn hondert laſten / met ſes metale ende vier en twintich yſere ſtucken; hondert vier- en. dertich Bootſ gheſellen / vier- en. veertich Soldaten / Schipper Jan Janſz. Zuyl. t Schip Geldria, groot dꝛn hondert laſten / met ſes metale en acht · en · twintich yſere ſtucken / hondert en dertich Matrooſen / vijftich Soldaten / Schipper | Jan Kartenſz. t Schip Zutphen, groot hondert en tſeventich laſten / met vier metale en vier en. twintich nfere ſtucken / hondert en elf Matrooſen / vier- en- | veertich Soldaten / Schipper Pieter Gerritſa. Roodt. De Pinas, groot hon⸗ dert laſten / met achthien gotelinghen / ſes en · tſeſtich man / Schipper Laurens Simonſz. van Grats ; ende t Jachtjen de Rave, groot vijfthien laſten / met ijf gotelinghen / veerthien Bootf-ghefellen Schipper Willem Jooſten; ende de Spar wer, groot vijfthien laſten / met vier gotelinghen / neghenthien man / | Schipper Jan Coenraedfz. Bnde Camer van Zeelandt werdt daer toe ghe⸗ 9 daen / t Schip Walcheren, groot twee hondert en tachtich laſten / ghemon⸗ f teert met twee metale en acht. en twintich nfere ſtucken / ghemant met hore dert en vijftich Matrooſen / vijf en twintich Soldaten / op't welck voer Cor- 1 nelis Corneliſz. Oole als Vice-Ammirael. Den Arendt, groot tachtentich la⸗ J ſten / met twaelf gotelinghen / tſeſtich man / Schipper Claes Pieterfz. Wittebaerdt. De Camer van de Maze Dede Daer toe: t Schip de Neptunus, groot twee hondert en dertich laſten / met twintich gotelinghen / hondert ſeven Ma⸗ trooſen / ſeven en dertich Soldaten / waer op voer als Schout bn nachte 8 ö Pieter Stoffelſa. van Eycken. Ende t Jacht den David, groot tſeſtich laſten / | met veerthien Gotelinghen / acht-en-bijftich man / Schipper Thomas Corne- ö liſz. Condé. De Camer van Noorder· Quartier bracht Daer toe den Oragnie- | Boom van Enchuyſen, groot den hondert laſten / met vier metale halve car⸗ N touwen / en neghen en · twintich nfere ſtucken / hondert twee; en· vijftich man / | Schipper Gerrit Janſa. Eitens. De Camer van Stadt en Landen; t Schip de | Goude Leeuwe, groot twee hondert en vijftich laſten / met twee metale en ſes· en · twintich nſere ſtucken / hondert negenthien Matrooſen / een en tſeventich Soldaten / Schipper Hendrick Bett; neveng 't Jacht de Vos, groot tſeventich laſten / met ſeſthien gotelinghen / tachtentich man / Schipper Jan de Braem. Soo datter in alles in deſe Vloote waren neghen groote Schepen ende vijf Jachten / gheen ſeer groote macht om alleen te verrichten / t gene Daer engent⸗ lijck toe werden gheſonden / maer de welcke ghevoecht bn de ghene die reede | unt was onder de Senerael Boudewijn Hendrickſz., beguaem genoech was / om ſich tegens de gantſche Vloote van aren te ſtellen. Het Jacht de Vos 0
2 werdt
| 4 Í ij
ANN O 1626.
84 Verhael van Weſt-Indien.
werde den elfden Aprilis Gooz-upt gheſonden / om de Dloote van de Generacl opte ſoecken / ende te boodtſchappen dat deſe Vloote op t ſpoedighſte hadde te volghen: van welckes renſe eerſt hier een weynich ſullen roeren; de maendt van April, weghen contrarie winden / liep bn naer deur / cer dat t Canael ten ennde konden kommen: doch hadden daer naer foo goeden vooꝛt gangh / dat den ſeven · en · twintighſten April noch bn de Lezart gheweeſt zijnde / den acht. en twintighſten May gheſicht hadden van t Eplandt Dominica, een vande Caribiſe Enlanden; ende alfoo de ſieckte ſeer onder t volck was / foo ancker⸗ den hier om eenighe ververſinghe vande Wilde te bekommen; ghelijck dan den eerſten dach eenighe wennighe bequamen; maer den tweeden thoonden de Wilde haren quaden aert / queſten Dep van t volck / ende ſouden meer ſcha⸗ de ghedaen hebben / hadden de onſe niet met muſquetten daer achter her ghe⸗ kommen. Den dertighſten zenlende vooꝛ - bn Guadalupe, ſpꝛaken daer twee Franſche Schepen / de welcke aen Matinino ende S“ Luzia wel twintich man hadden verloꝛen / bn de Wilde verraſt ende doodt ghellaghen: een goede waer⸗ ſchouwinghe datmen ſich wel moet wachten voo? dit wildt ende quaedt ghe⸗ ſpuns / ende niet dan wel ghewapent aen landt gaen / ende aen landt zijnde / ſich in goede voz. dacht te houden. Voeren vooꝛts vooꝛ· bn Nieves ende 8 Chriftoffelsontrent welck Enlandt ſn unt een Franſche Vꝛij bunter vernamen dat de Generacl, twee maenden gheleden / was geweeſt aen:t Enlandt S* Vincent; d welck nochtans onwarachtich was. Den tweeden Junij quamen aen de Zundt zijde van t Enlandt S Cruz, doch weghen de klippen ende rudtſen de welcke langhs de heele Zundt-zijde van t Enlandt ligghen / en konden paer gheen veede vinden. Gheraeckten van daer onder Saona, ende alſoo Daer gheen teecken vande Vloote en vernamen / nochte water konde bekommen / d welck nu ghebꝛeck hadden / foo laveerden met moente te rugghe naer Mona; waren aen t Weſte· ennde van Porto Rico, Baer wepnich waters bequamen / ende aen Mona; alwaer reſolveerden naer de vaſte Cuſte over te ſteken / om tenighe kennis van de Vloote te bekommen. Den negenthienden Junij ſchen⸗ den van Mona. Den dep-en-twintigbiten ſaghen het Enlandt des Aves, en lieten 't vooꝛts deur· ſtaen naer de vaſte Cuſte / en quamen noch savondts Daer bn / ontrent ſes of ſeven mijlen bn Weſten Carakes, alwaer heel hoogh ghe⸗ hackelt landt ſaghen / ende berghen ſtekende boven de wolcken deur met hare ſpitſen. Deden haer beſte om weder naer de Ooſt op te laveren / ſonden een Chaloupe wel ghewapent onder t landt / vonden daer een Kieviere / daerſe ten ſtuck· wreghs in · roenden / vonden die wel een gotelingh· ſcheut wijdt in de mondt / en light ontrent ſes mijlen bn Weſten Caraques. Den vijf - en- twin⸗ tighſten quamen vooꝛ Caraques, en ſaghen aldaer ſes Schepen ligghen dicht onder t Foꝛt. Alſoo het ſtil wierdt / waren ghenootſaeckt te anckeren in vijf⸗ tich vadem / ſouden anders tot onder ſchost van t Foꝛt ghedꝛeven hebben. Daer quam ondertuſſchen een Spaenſch Schip unt de Ooſt / d welck Doo? dien de onſe wegen de kalmte niet en konden onder zenl geraecken / mede onder t Foꝛt anckerde. Den acht · en- twintighſten gheraeckten bn Cabo Caldera. Den derden juli kreghen t Enlandt Margarita in t gheſichte; ende quamen s anderdaeghs Looe t Foꝛt / liggende op de groote Sout - panne achter Punta d Araya: d welck de onſe verkent hebbende / dap ſcheuten met canon naer haer Dede / ſonder tor te rencken. Den vijfden anckerden aen t Weſt - ennde van t Enlandt Coche, en ginghen Daer aen landt om verſch water te ſoecken / d welck niet en vonden / vernamen mede geen volck / maer veel Bocken. Des anderen daeghs weder aen landt gaende om Bocken te vanghen / ende t volck ſich daer op verlatende dat daeghs te voꝛen gheen volck gheſien hadden / dꝛoe⸗ ghen haer ſeer onachtſaem / weſweghen op ſijn onverſiens van twaelf of EEn thien
Het derde Boeck, 85 thien Spagnaerden en Wilden Wierden over vallen / foo datter ſes doodt wierden ghellaghen en dꝛn ſwaerlijcken gbequeft. Den neghenden ginghen weder van daer t zenl / en ſtelden haer kours naer t Ooft-ennde van Margarita, om pets Vande Vldote te hooꝛen: ende 8 anderdaeghs weder om de Weſt / ſonder nets vernomen te hebben. Den twaelfden ſetten aen de Nooꝛdt. ʒijde van t Enlandt Tortuga, alwaer goede ancker grondt is op vier / vijf / ſes ende
graven aldaer water; ende ſchenden den veerthienden weder van daer haer kours Nooꝛdt· Mooꝛdt. Weſt ſtellende naer Saona: op d' welcke den achthien⸗ den weder ver vielen / ende anckerden Daer om de Bloote vanden Ammirael Pieter Pieterſz. Heynte verwachten / (dooꝛ dien van d ander Vloote tot noch toe niet ſekers en hadden konnen hoozen: de welcke daer eenighe wernighe daghen daer naer quam / ghelijck nu vervolgens ſullen ſeggen. Den Ammi⸗ rael Dieter Pierer{z. Heyn gheraeckte met fijn Vloote unt de Havenen van
hebben te dꝛaghen. Den ſeſten quamen bn 't Enlandt Barbad os, ende zeplden Daer bn Zunden langhs de Spar wer wierdt belaſt dicht bn t Enlandt been te
van twaelf graden en derthien minu ten: en ſetten vooꝛts haer kours Mooꝛdt⸗
grondt binden; was al klippige grondt / en ſeer ſchoꝛ want wierpen twintich / dertich / vijfthien / oock ſes vadem ende een groot Schips langhte weder
bn-naer t midden van t Enlandt: den Ammirael dede de Mooꝛzdt. zijde mede beſoecken / vonden daer wel een groote Bane / dan gheen ancker⸗grondt / on⸗ trent een muſquet⸗ſcheut vande wal en konden gheen grondt werpen. den
N 1 3 elfden
AN N O 16
4 elfden werdt Zutphen ende de Pinas belaſt te zenlen naer Guadalupe, ende de N o reſterende Vloote Daer te wachten; deſe liepen te loef-Waert van de vier Ep⸗ | 1626. landekens / die ghenoemt worden los Sanctos Nooꝛdt ten Weſten aen / ende ſa⸗ | ghenteloef-waert een black Enlandt / welck fn giften Marigalante te wefen. | Sanderdaeghs anckerden fp onder Guadalupe, op vijf en twintich vadem famdt-grondt; de Booten wierden aen landt geſtiert / doch en vonden gantſch gheen volck / vooꝛ 's anderdaeghs / Doen quamen der eenighe Wilden LOO? den dach / van de welche eenighe ververſinghe bequamen ende ſiende dat ons volck haer wel bejegende / foo quamen der teghen de middach noch veel meer: was (eer fran volck van ghedaente / en ginghen gantſch naeckt: vonden in t boſch een Canoe ligghen / d welck wel ſeven vadem langh was / ende een | vadem wijdt / en nochtans unt eenen boom unt-ghehoolt. Den veerthienden 9 g avondts quam den Ammirael met de andert Schepen daer bn haer / ende op dat te ſpoedigher mochten vooꝛt kommen / foo wierden alle de Commiſen van de Schepen ghelaſt / om met goede oꝛdꝛe de ververſinghe vande Wilde te han⸗ ij delen; doch de Wilde klaeghden 100 wennich te hebben / om dat de Franſche IE: ende Engelſche van S* Chriftoffel (oo ſn ſenden) hier onlancy waren geweeſt / 1 ende alle de thuynen ende hutten verbꝛandt hadden: t welck onghetwijffelt de ooꝛſaecke was dat deſe Wilde foo ſchouw ende angh waren Loo? alle vꝛemde. Sanderdaegs gingh de Vloote weder t ʒenl / ende ſtelden haer kourg NooꝛdtWerft aen: foo dat den ſeventhienden dicht onder S* Chriſtoffel waren. Van Guadalupe tot Monſerrate r᷑kentmen ontrent elf mijlen Nooꝛdt - Mooꝛdt* Wefts van Monſerrate tot Nieves Nooꝛdt· Weſt ten Moorden Lijf mijlen ende | 1 van Nieves tot de Mooꝛdt- hoeck van s Chriſtoffel Mooꝛdt-· Weſt ten Nooꝛ⸗ | den ſes mijlen. Den ſeventhienden quamen naer de middach bnde Joordt- 0 1 Weſt- hoeck van S: Chriftoffel, en konden doen Nie ves noch ſien / ende werden 1 St Euſtachio ende Saba mede ghewaer. Ende foo woort zeplende langhs de | Ik Virgines (d welck fijn vele ghebꝛoken Enlandekens / liggende bn Ooſten 8 | t Eplandt S Juan de Porto Rico) ende de Cuſte van t Eplandt Se Juan ſelfs: | * kreghen den een · en twintighſten Mona in 't gheſichte / ende quamen g anders a | daeghs onder t ſelve ten ancker. Doch vertoefden Daer niet langhe / maer maecken den dꝛy· en twintighſten weder zenl; ende ginghen ſomtijdts recht Ii Weſt / en ſomtijdts BVoert-Zupdt-Weft / ende oock Weſt ten Nooꝛden aen: want des Ammiraels vooꝛnemen was ſich foo verre unt gheſicht van t landt | te houden als moghelijck was / op dat van de Spagnaerden niet te vꝛoegh ondeckt mochte werden / ende de Spaenſche Schepen in alle Havenen ghe⸗ | waerſchout ſich binnen te houden. S anderdaegs quam de Vloote bp’t Jacht | de Vos welckes Schipper aen den Ammirael ontboden zijnde / verhaelde hoe IH dat hn volghens ſijn laſt / in veelderlen ooꝛden naer de Generael hadde uptgheſien ende vele onder · vꝛaecht / maer dat tot noch toe de ſelve niet en hadde | aent-abetroffen/ ofte petg ſekers van hem ghehooꝛt: foo dat den Ammirael niet wetende wat beft vooꝛ hem te Doen was / te rade wierdt / om in alle ghevalle de | Generael niet te miſſchen / ſich ſonder eenich unt-fel naer de Weſt te begeven. Vooꝛts ʒeylende langhs de Zundt· ijde van Hiſpaniola, ſonder pewers den te open / ſaghen den acht · en twintighſten Navaza, het welcke is een klepn leegh Eplandeken vol gheboomte: hadden 's middachs de hooghde van achthien graden en vier- en- twintich minuten. Den leſten deſer werdt de Schepen be⸗ laſt ſich wat te verſpꝛenen; om te beter des vnandts Schepen waer te nemen ende weder by den anderen te kommen den tweeden Auguſti ontrent de Enlan⸗ den Caymanes. t Jacht de Vos d welck te Bozen belaſt was langhs de Nooꝛdt⸗ ʒijde van Jamaica henen te lopen / quam den neghen en twintighſten bn het Nooꝛdt· Goſt· ennde van t ſelve Enlandt / namen s nachts de zeplen rie en ietent
B | 0 | 86 Verhael van Weft-Indien.
Het derde Boeck. 87 lietent dꝛijven / en teghen dach maeckten weder zen / om niets onbeſpiet verbr vrg te lopen: s anderdaeghs ſaghen een Kreeck / de welche een Riewiere ſcheen te ze 1 weſen / ontrent dꝛn mijlen naer haer giſſinghe bn Weſten het Nooꝛdt Ooſt- 1626. punt; ſonden de Chaloupe daer aen / bevonden dat in t in kommen maer don
doch en vernamen geen volck: gheraeckten dien avondt noch veerthien mijlen
bande Nooꝛdt-Ooſt-hoeck. Des anderen daeghs ghemoeten ten Bane daer eenighe Nie vierkens unt waterden / wel gheheel nauw doch niet onbequaem
naer haer ooꝛdeel / om met Schepen in te koꝛten / inſonder hent een / de welcke tamelijck verſch was / ende al diep unt het landt ſcheen te kommen; hier ſagen vele Verckens / maer gantſch gheen Menſchen: den eerſten Auguſti voeren al Augaſtus.
pen zijnde tot aen t Nooꝛdt· Weſt· ennde | ft onder nets voꝛders aen merckens weerdich te vinden / foo ſtelden hare kours naer de Caimans; ende de Vloote quam den derden weder aldaer gantſch bn den anderen: den vierden werdt
ſoecken / d welck ſoude ligghen op de vijfthien graden en een half. Liepen boots langhs de Caymanes henen. Den ſevenden ſaghen la de Pinos, ghe⸗ leghen op de Zundt-zijde van t Enlandt Cuba; ende s anderdaeghs hadde de Cabo de Corrientes Nooꝛdt.· Weſt ten Weſten van haer acht of negen mijten: den Ammirael liet een wimpel vande vooꝛ. ſtenghe af · wayen / tat een teken dat alle de Schepen / alſoo het heel goedt weder was / ſouden ſchoon maken ten beſten datſe konden. Den negenden s moꝛghens voor dach ſeven of acht mij⸗ len Nooꝛdt. Weſt ten Weſten gheʒenlt hebbende / waren dicht bn ot leege landt 4 van de ſelve Caep, en lach Nooꝛdt ten Ooſten van haer ſoo dat haer kours Zundt. Weſt aen ſtelden / om van t landt niet gheſien te werden. S andere
dertich minuten / ofte foo andere ſeggen achthien minuten wierpen grondt op vieren twintich daer naer op ſeſthien vademen vunle ſteenige grondt menn⸗ den dat het de dꝛooghte was van de Cabo S: Antonio; fí agen Daer twee vꝛemde Zeplen/ van welche t eene bn t Jacht de Vos wierdt verovert / quam van Campeche, ende was geladen met Sout ende Viſch: het andere ondonckerde hun eerſe daer bn konden kommen. T volck van dit Schipken ſende haer | datſe waren op de dꝛooghten van Cabo Cotoche. Want benooꝛden de ſelve | Cabo is een groote dꝛooghte ende vlackte / Daer ſeer veel Viſch op werdt ghe⸗ | vanghen; men heeft ſeven mijlen bunten de wal maer acht vadem water; (en | men moet met groote Schepen oock niet veel naerder kommen: en diept ſoo _ boos verlanghſaem af van acht tot thien / twaelf / vijfthien / twintich / der⸗ tich en veertich vadem waters / en dan iſmen al wel vijfthien mijlen van de wal. Ende alſoo nu ter plaetſe waren daer des vnandts Schepen hadden te vVer⸗
88 Verhacl van Weft-Indien. 7 verwachten / foo belaſte den Ammirael aen alle de Schepen / have nieuwe zen⸗ NN o gen aen te aen. Lenden het de volgende daghenmeeſt oM De Ooſt / ende had⸗
| 1626. den meeft de hooghde van twee-en-twintich graden en nu veertich en weder
| dertich minuten. Den een -en-twintighſten quamen bn de Cabo S* Antonio;
ende t Jacht de Vos, d welck gheſonden was om de dꝛooghten te ſonderen / quam ſeer naer it landt op vier en vijf vademen / waren met als klippen / ende
a tuſſchende ſelve wit zandt: doch de Dlogee wende k Tte-waerts / om bn de | vnandt niet gheſien te werden. Den vier- en ⸗twintighſten wierdt t Jacht 0 8 de Vos ten vꝛemt Zepl gewaer / d welck recht op haer af quam / dan tſelve onz ratdt vernemende / wende / doch werdt haeſt vnde onſe achterhaelt ende geno⸗ If men / was een Spaenſch Schipken geladen met ontrent dꝛn dunſent Hunden / | een Deel Talck / ende voorts Saut / quam van Bayamo, LEN Plaetſe gheleghen opde Zundt-zijde van Cuba, ende alſoo it ſelve tamelijck wel bezenlt was / | foo wierter een Stier man ende acht man op·geſtelt / unt t ſelve Jacht de Vos. Den ſeven en-twintighſten werden weder twee vꝛemde Tenlen onder de wal gheſien / foo datter naer tot wenden / ende alſoo het ſtil wierdt / werdt het eene 1 bnde Chaldupe vanden Arendt ghenamen; maer t ander ontquam Door dien het wat koelte kreegh / en {eo dicht onder t landt was: bevonden ſich benooꝛ⸗ | den de Caep S' Anton opeten vlackte / daer maer vijf vadem waters op is deſe ij vlackte is groot / en ſtreckt al de wal langhs tot Rio de Porcos tit; is in t àen| kommen ſtenl ende rudtſich alſmen wat voꝛder om de Nooꝛdt komt / foo dat | een peder Done ſich heeft te ſien / en is dit riff quaet met groste Schepen gen te IN Boen / wantd'eene Werp heeftmen twintich / ende d'ander thien / ende ſtracx | vijf vadem waters. Tveroverde was een klenn Bererken / geladen met Dupe . ſent en ſeven en tſeſtich Hunden / wat gedꝛooght vleeſchende Talck. Tvolck | datter op was / wiſten den Ammiracl te ſegghen / dat den Generael Boude wijn Hendrickfz. ontventde Havana overleden was / ende ff ijn Vloote aldoor de | Strate van Bahama natr huns vertrocken; foo dat den Ammirael nu wel ſach dat het te vergeefs was langher hem te f decken. Deſe goederen / als mede de andere / wierden unt de Pꝛinſen meeſt gheſcheept inde Schepen Hollandia, 0 Geldria ende de Pinas. De volghende daghen bleven het noch houden ontrent de Cabo S. Antonio, tende ſeven of acht mijlen meer Mooꝛdtwaert: t landt Ï van Cuba verthoont daer heuvelachtich / doch niet ſeer hoogh den leſten deſes IJ maendts s avondts vervielder een Scheepken vande vnandt inde Vloste / | d welck by de Goude Leeuw werdt ghenomen op de hooghde van twee en | twintich graden en een half / quam unt Nova Hiſpania, gheladen men Bꝛoodt | ende Meel; wat Salfaparilla, acht-en veertich berende ende twee en · veertich | onberepde Hunden / ende een kiſte met Roopmanſchappen/ hondert en een E en · tſeſtich Kealen van achten; tenich Silver werck ende Goude klemnodien. Dat het volck wierdt vernomen ͤdat de Vloote van Nova H iſpania ontrent cen maendt te voꝛen unt de Haven van 8 Juan de Ulva was ghezenlt naer de . Havana toe; foo dat wel was te giſſen dat al in de Havana moefte ghekommen N weſen. Den eerſten September hielden noch by ontrent de vooꝛſende Cabo: ö ontladen het ghenomen Scheepken / ende namen der al af wat dienen koſte / 0 enlieten den romp dꝛijven. Den Ammirael nu ſiende dat het te vergeefs was gende Cabo te vertoeven / ende giſſende dat de Plooten al binnen de Havana | moſten weſen / vondt gheraden ſich te begheven naer de Tortugas, om offer noch eenighe trage naer Kommende Schepen in ſijn handen mochten vallen. a |
Dentweeden September lieten het Poordendeur-faen/ ende hadden des mid⸗ 8 daghs de hooghde van ontrent de Dep-en-twintich graden. Den vierden had⸗ 9 den de hooghde van vier en twintich graden ende vijftich minuten / ende alſoo | heel ſchoon weder maeckte / belaſte den Ammirael'ganderdarghs / de n
choon
* * 4
Het derde Boeck. | 85
ſchoon te maecken / ten beſten dat fp konden. Ende begonden de gronden Bande Tortugas ghewaer te worden op vijftic
S anderdaeghs hadden de hooghde van vier- en twintieh graden ende veer⸗
tich minuten / en wierpen grondt op ſeſthien vademen / ende waren de Tortu
gas ontrent anderhalf mijle van haer Ooſt / zenlden vijf of ſes mijlen Zundt
Weſt aen; ende daer naer Zundt-Ooſt ten Zunden ontrent elf mijten / ſoo
dat den achtſten s middaghs weder hadden Dep-en-twintich graden en acht ·
en. vijftich minuten. Den neghenden s moꝛghens met den dach waren bn
de Cabo de Florida opde neghen vadem / was leegh landt / met wit zandt
ſtrandt / ende lach Nooꝛden van haer / foo dat het weder om de Zundt wen⸗
den: (want het dꝛooght daer ſeer f chielijck op / en dickwils in een gotelingh·
ſcheut twintich vadem:) ende ontrent de middach ſaghen eerſt ſes of ſeven
Senlen / ende hoe langher hoe meer / foo dat enndelijck inde veertich ende meer konden tellen. Den Ammirael liet de Princen Vlagghe wapen van bo⸗
ven ende van achteren / ende de andere Schepen van ghelijcken: ende al⸗
foo (nde loef vande Vloote hadden / foo liepen wat af tot dat de Schepen
perfeckt van beneden konden ſien en tellen. Den Ammirael ſmeet het doen
op de lij / ende zennde de fecreten Raedt aen booꝛdt: vonden niet gheraden foo machtighen Vloote met foo wennich Schepen aen te taſten / maer liez ten het deur- ſtaen / en liepen de Spaenſche Ploote haeſt unt het gheſichte. Hadde de Vloote vanden Generael Boude wi jn Hendrickſz. Baer bn moghen weſen / daer ware de ſchoonſte otcaſie gheweeſt om den brandt af-bꝛeucke te doen / die men in vele jaren hadde konnen den treffen / dan het beliefde Godt Doen niet. De onſe moeſten niet alleen de Spaenſche foo onverhin⸗ dert laten paſſeren; maer en konden ſelfs die niet volghen / om de occaſie waer te nemen / om deen of d ander Schip / d welck wat achter mochte blij⸗ ven wech te rucken; doo? dien foo qualijck van water vooꝛſien waren tot ern langhe renſe: deſweghen den Ammirael ſich beneerſtighde om daer on⸗ trent een water plaetſe te bekommen. Den thienden bevonden haer s mid⸗ daghs opde hooghde van vijflen twintich graden ende twaelf minuten / en konden de Spaenſche Schepen noch achter unt in lij ſien. Sanderdaeghs waren dicht onder de Cuſte van Florida, weſende vlack - landt / vol ghe⸗
boomte / met ſchoone witte ſandt ſtranden; maer konden daer gheen grondt werpen; de wal ſtreckte Daer meeſt Zunden en Moorden / ende bevonden
datter een ſtercke ſtroom gingh om het Nooꝛden: wendent van't landt / ende liepen ontrent twee mijlen Zundt . Ooſt ten Zunden aen / ende paſten te⸗
ghen den dach weder bn t landt te weſen. Den twaelfden laveerden langhs
de Cuſte van Florida; ende daer quamen dꝛn Canoen met Wilden ontrent de
Schepen; dit bolck was ſchꝛickelijck om aen te ſien; want waren t lichaem
ende aenſicht gheverwet met veelderhande couleuren; daer beneffens heel naeckt / alleen de ſchamelhent bedeckt met een matjen ghemaeckt van ba⸗
fen van boomen / en achter met een ſtaert Daer een quaſt aen hongh; hade
den niets te verhandelen als ſekere Gumme die niet weerdich was: bevon⸗
den haer op de hooghde van achte en. twintich graden / ende anckerden in
thien ende elf vadem waters ſandt grondt / ontrent anderhalf mijle vande
wal. S anderdaeghs Wierden een vꝛemt Zenl gewaer / d welck oock daeghs
te voꝛen gheſien hadden / daer wierdt jacht on ghemaeckt / dan alſoo het ſtil
wierde / foo ſondt den Ammirael de Boots ende Chaloupen naer t Jacht de
Vos om t ſelve naer dit Zenl te bouchſeren; de Schipper vande Vos boer
met des Ammiraels ende fijne Chaloupe wel ghewapent daer nae toe; onder⸗
tuſſchen quam der een koeltjen / foo dat t ſelve En naderden ; de wit
S t ſelve
h vadem. Stelden doen haer A kours Ooſt / ende hadden den ſeſten grondt op tmee len dertich vademen. 1520.
90 Verhael van Weſt-Indien. t ſelve ſiende zenlde aen de grondt / ende Vluchten aen landt met haer gheweer
* , ende beſte goedt, {oo dat indit Scheepken niet en vonden als wat Specerijen,
ende meeſt dene · bladeren; die niet wierden ghebercht / dooꝛ dien veel nat wa⸗ ren / ende Schippers van dit goedt geen verſtandt en hadden: dit Scheepken wilde naer de Havana, ende hadde thien pondt Ambregriſe in ghehadt / als unt de bꝛie ven wierdt vernomen. Den veerthienden ginghen weder t zeyl / ende liepen om de Zundt / ende Daer Wierden twee Chaloupen met volck naer landt gheſonden / om te vernemen of daer water te bekommen was; de Floꝛidanen weefen ons volck dat noch meer om de Zundt moſten weſen / alwaer een kille was; Daer terſtont naer toe zenlden / en ſettent daer op ſes en ſeven vadem ſchelp grondt. Daer quamen tenighe vande Inwoonders van tlandt met hare Canoen aen tt booꝛdt vande Schepen; waren groot van ſtature / ende gantſch naeckt / unt ghenomen hare f chamelhent / die met een matjen bedeck⸗ ten; ſchenen heel onnoſel te weſen / doch waren llim ghenoech in t bedꝛieghen hor- wel niet veel aen en bꝛochten als een wennich Gouts ende Ambregris: waren niet alg Viſſchers die op de Cuſte woonden / ſeer onbeſt unſt in t eten / waren van Bꝛoodt niet te verſadighen. Daer werdt eenich volck aen landt gheſonden / om de water haelders te beſchermen voor alle over val; want en doꝛſt en de Wilde niet vertrouwen. Aen landt wierden eenighe kunlen ghe⸗ graven / daer terſtont water in quam: doch het halen viel hier ſeer ghevaer⸗ lijck / en koſte al eenich volck d welck verdꝛonck / ende Schunten die van de Tee wierden in ſtucken gheſmeten / alſoo het Daer aen de wal ghewaldigh brandt. Bevonden deſe kille te liggen op ſeven · en twintich graden ende vijf⸗ tich minuten / ofte foo andere annoteren op acht · en · twintich graden net. Haer water alhier bekommen hebbende maeckten den twee en · twintighſten September weder zenl / en ſtelden haer kourg Ooſt ende Ooſt ten Nooꝛden aen. Den Ammirael dus van fijn pꝛincipael deſſenn verſteken weſende / ende de Schepen noch foo wel van Pivꝛes ende andere behouften vooꝛſien / (want beneffens haer enghen / hadden vele vooꝛ de andere Bloote met ghenomen) en konde in fijn hardt niet vinden foo met een ledige handt t huns te varen, Maer nam vooꝛ ſijn unterſte beſte te Doen / om weder om de Ooſt te winnen / en ſich te begeven naer de Cuſte van Africa, daer te ververſchen / ende van daer over te ſteken naer de Cuſte van Braſil, ende fijn henl aldaer te verſoecken. Dit viel ten ſeer mgeyelijcke ende langſame renſe / foo dat den Ammirael daer dickwils moeyelijck in wierdt / en bn naer moedeloos; want de winden ende het weder vielen hem ſoo teghen / dat tot op de veertich graden bp Nooꝛden de Linie vervielen / ende ſeer veel ghevaers unt ſtonden. Eyndelingh naer veel ſucke⸗ len werden den tweeden November het Enlandt Coruos gewaer / ende daeghs daer aen ſaghen Flores. Baer over de Stier. lunden haer feev verwonderden / want waren met hare beſtecken daer noch wel hondert ende tſeventich mijlen af / Deen meer / ende d ander min. S anderdaeghs liepen tuſſchen Pico ende St Georgio Deur / ende bevonden ſich g anderdaeghs ontrent Tercera. Den vijfden waren bn het Weſt . ennde van St Miguel ; ble ven tenighe daghen hier ontrent / om t Jacht den Arendt af te veerdighen naer 't Paderlandt ; in de welcke de vero verde Hunden wierden gheladen / nevens andere Waren. Het werdt den thienden veerdich / ende nam ſijn kours recht naer huys ende arri⸗ veerde in Zeelande den vijfthienden December. Met dit Schip wierden naer huys gheſonden vier Dupfent twer hondert acht · en. dertich Hunden; hondert en twee Canaiſters / thien ronde Boſſen / twaelf hondert twee · en tachten⸗ tich pondt Salſaparilla, ende Voorts tenighe klennodien van Goudt / ende Sil⸗ ver- werck. De Dloote kreegh den twaelfden een fchoone Nooꝛdt-MooꝛdtOoſte windt; foo dat den ſeſthienden November weder ſaghen Porto Sancto ö ende
Het derde Boeck. 91 ende Madera. adden inde Ploote ſeer veel ſiecken / dooꝛ de lange ende moepelijcke renſe / ſoo dat haer eene ververſingh plaetſe hoogh-neodich was: be⸗ ſichtighden Saluages, maer daer en was niet aen te kommen: den twee en. twintighſten paſſeerden Tencriffe, ende quamen enndelijck het landt van Africa te fien hn ooren Cabo Verde opde hooghde van vijfthien graden ende dertich minuten; foo dat s anderdaeghs zelden verby Cabo Verde, ende 8 avondts ſetten vooꝛ Refriſco: t was haogh tijdt dat hier geraeckten / we nt Daer waren ſulcken menichte ſiecken inde Schepen / dat ſommighe qualijck machtich waren haer Schepen te beſtieren: oock warender vele gheſtoꝛven: hier was maer weynich ververſinghe te bekommen / eenighe lichte beeſtjens en dierghelijcke; foo dat naer dat hier eenich water hadden in- ghenomen / den vier- en-twintighſten weder van hier verzenlden naer Sierra Liona; al waer in ‘tbegin van het toekommende hier den Ammiracl weder ſullen ghemoeten. TTvooꝛleden jaer was mede bn de Compagnie unt de Camer tot Am ſterdam af geveerdicht naer de Cuſte van Braſil Capitenn Thomas Sickes met 't Schip den Gulden Dolphijn, groot hondert ende dertich laſten / ghemonteert met dertich gotelinghen / ende op- hebbende hondert Bootſ-gheſellen: nevens t Jacht de Bruyn-viſch, groot tſeſtich laſten / met neghen gotelinghen / en beertich Matraoſen / Capitenn Joachim Gijſen. Su zenlden unt Texel den achthienden December des vodꝛleden jaers: ende den achthienden Januarij
quamenſe bn Lancerotta een Bande Canariſe Enlanden ende Sanderdaegs by.
Groot Canaria. Den twintighſten deden een Portugees Scheepken ſtrijcken / genaemt Noſlſa Sennora do Rofario, groot tachtich laſten / en gemonteert met ſes gotelinghen / kommende van Port à Port naer Veneriffe ; Daer waren der⸗ tich man op; de ladinghe Hoepen / dunghen / veel eetbare Waren ende eenighe Koopmanſchap. Doch alſoo dit Schip te voꝛen ontrent de Bartes met een Turck wel twee etmalen hadde ghellagen / foo was t ſelve foo leck dat t ſelbe met twee pompen nacht en dach gaende / qualijck konden boven houden; ſoo dat den vier- en twintighſten ſoncken / werdt het bolck by de onſe gheſalveert. Den negen en twintighſtenquamen bu haer de Leeuwin ne van Seelandt / ge⸗ deſtineert naer de Amazones: ende de Winde-hondr Capitenn Dirck Simonſz. nevens de Trouwe van Middelborgh Capitenn Hendrick Worft. Den vier⸗ den Februarij waren dicht onder LTeneriffe, trachten aldaer hare ghevangene Poꝛtugeſen aen landt te ſetten / dan de C haloupe vande Leeuwinne werdt inde barningen om -geſmeten / ende t volck aen landt gevangen; de welche de volgende daghen tegen de Poꝛtugeſen werden verwiſſelt. Den ſeſten ſtelden van daer haer kours naer de Cabo Verdeſe Eylanden; ende ſchenden de Windthondt ende Trouwe den derthienden weder van haer. Den vijfthienden g avondts ſaghen de Soute Enlanden / ende quamen 8 anderdaeghs onder S Vincent ten ancker. Vonden daer aen ſtrandt liggen een Spaenſch Schip tot aen t water af-ghebꝛandt / daer veel bꝛandt· hout van haelden. Den vier en-twintighſten / ſchende de Leeu winne van haer / om ſijn renſe te voꝛderen. De Commandeur Sickes ig mede naer dat hier wel hadde ververſt / inde dꝛn hondert Bocken ghevangen / goede vooꝛraedt van water ende hout gemaeckt / den neghenden Martij weder van daer vertrocken: den twer ten- twintigh⸗
N NO 1626.
ſten paſſeerden de Linie Æquinoctiael. Ende den eerſten April ghekommen Aprilis.
zijnde op de hooghde van veerthien graden ende vijfthien minuten bezunden de Linie / floegen anderdaeghs hare nieuwe zenlen aen. Den vierden qua⸗ men t landt van Braſil te fien ontrent Ilchos: ende Savondts wierden een vꝛemt Zeul ghewaer / bn het welcke ſeer koꝛts quamen / ende gheboden haer te ſtrijcken: de Poꝛtugeſen dooꝛ de groote verbaeſthent van troer lopende / ver viel het recht vooꝛ de bouch van ons Schip ende de tee ſeer den ſchieten⸗
Y 2 de /
9 2 Verhael van Weſt-Indien.
Kw ol en wiſten geen raedt om weder van den anderen te kommen / foo dat het x o wech ſonck met acht- en- vijftich Swarten die der noch in waren / de Poꝛtu⸗ W geſen ende tnegentich Swarten wierden by de onſe ghebercht: het quam van Angola, ende wilde naer de Bahia. Den vijfden waren vooꝛ Morro de S Pablo ende krunſten daer; doch gheneghen zijnde de Poꝛtugeſen ende Swarten op tſpoedichſte ſich quijt te maecken / foo zelden naer Rio dos Contas, ende anc⸗ kerden daer den elfden: de Poꝛtugeſen ende Swarten wierden hier gelandet; ende namen eenich water in tot haer behoef. Deſe Kie viere dos Contas, ig gheleghen (naer obſervatie vande Stier-man) op de hooghde van veerthien graden en twintich minuten / is ſeer bequaem voor Schepen ende Jachten / om Daer water te halen / want het inde Rie vier met het lerghſte water veer⸗ thien of vijfthien voer Diep is / foo dat een Jacht daer kan in- lopen / ende fet ten inde Nit viere / en kan de Booten die van bunten kommen om tt water te halen bevꝛijden; ende de groote Schepen konnen bunten op vijfthien ofte ſeſ⸗ thien vadem waters goede grondt blijven ligghen een groot ſtuck vande wal: deſe Kit viere light ontrent den mijlen bn Zupden van Camamu, ende ontrent Dzn mijlen bn Pooꝛden Iheos; om de ff elve bequamelijck te vinden / ſod moet men foo dicht onder de wal houden datmen een man op ſtrandt mach ſien / en ſennden dan een Boot langhs de wal; t is een groot glop in te ſien / aen de Tundt-zijde ſtaen dꝛn of vier Hunſen op een hooghen Bergh / ende aen de Nooꝛdt- zijde twee of Den Goor opde ſtrandt. Den derthienden ſchenden We
der van Daer naer de Bahia tot / ende hieldent daer ontrent bude vier of vijf mijten bunten de wal. Den twintighſten ghemoeten de W indt-hondt ende de Trouwe: deſe als voꝛen verhaelt / waren aen s Vincent van haer geſchen⸗ den / en waren den twee ren twintighſten Februarij gekommen in Sierra Liona, daer ververſt / ende weder van daer gheſchenden den achthienden Marti): den ſeventhienden Aprilis waren gekommen op de Cuſte van Brafil ontrent Morro St Pablo: reſolvterden met haer benden in de Bahia te lopen / dan daer in- kom⸗ mende / ende ſiende datter elf Schepen dicht onder de Caſteelen ghekoꝛt lagen / en vonden niet gheraden Daer pets te doen / of Daer langher te blijven ; maer heerden weder naer t Zupden/ en ghemoeten foo den Dolphijn; met de welcke weder liepen Door Rio dos Contas om ſich wel van water te verſien / daer de Jachten groot ghebꝛeck van hadden. Den f even en- twintighſten fchepden l Weder van daer / ende quamen 's anderdaeghs weder ontrent de Bahia, ende 1 hieldent daer op ende neder bunten t gheſicht van t landt: waren den terſten 1 May spoe negen graden ende ſeventhien minuten. D anderdaeghs wierden 6 een Zenl ghewaer / Daer datelijck jacht wierdt op ghemaeckt / de Poztugeſen ons volck vernemende / liepen Dwars inde wal; wierdt Daer op ſtille / foo datter twee Boots wierden ghemant; de welcke Daer bn kommende vonden t ſelve gheſtrandt / en t volck ghevlucht: en konden weghen de barningen ende ſtoꝛ⸗ tinghe van de Zee niet af krijgen; foo datter maer tenighe Pottiſen· Olie ende wat Lijnwaet unt haelden / ende hieuwen der een groot vierkant gat in / ſoo dat vol waters ſtoꝛte en in ſtucken gheraeckten; den vierden bevonden haer ontrent de Cabo S* Auguſtin, ende s anderdaeghs vooꝛ Pernambuc. Teghen avondt ſaghen een Zenl vooꝛ unt / Daer ſtracx naer toe hielden / de Windt| hondt quam :s nachts bn t ſelve vier of vijf glaſen in t tweede Quartier / ende dede haer met eenighe ſcheuten ſtrijcken / ende ſetten fijn Boot unt om aen booꝛdt te roepen / dan de Poꝛtugees (etten t ʒenl Daer weder bn / meynende te 70 onkommen; doch quam t Jacht de Trouwe recht me mondt / ende werdt foo ghenomen: was een Cavveel/ kommende van Madera, ende willende naer Pernambuc, hadde hondert en tachtich pijpen Wijn in / doch om dat te diep gheladen waren wel tſeſtich den bodem unt-ghellaghen: Baer waren vier en twintich
Het derde Boeck. 93 twintich man op-ghefet/ unt alle de Schepen ghenomen / ende behielden het bn haer, ende haelden der te met eenighe pijpen Wijns unt. Ende alſdo be⸗ vonden dat vꝛn wat om de Nooꝛdt waren ghedꝛe ven / foo poꝛden den neghen⸗ den weder om de Zundt / om weder vooꝛ Pernambue te kommen: hadden s an⸗ derdaeghs s middaghs de hooghde van ſes graden ende vrertich minuten. De Windt-hondrt gheraeckte dien dach bn haer ende werdt den twaelfden een Zen! ghewaer / d welck ſu hardt naer ſetten / ende natr wennich ghevechts veroverden / was een Schip kommende van Pernambuc, gheladen met bijf
AN No 1626,
hondert en vijftich kiſten Sunckeren / ende eenighe ghedꝛooghde Hunden: be f
Capitenn vande Winde-honde ſtelden daer ſeventhien van fijn bolck op / ende ſtierde het ſelve foo naer het Vaderlandt. De Commandeur Sickes quam den ſeventhienden weder vooꝛ Pernambuc, en anckerde dꝛn mijten bn Zunden de Haven. Ende hielden hier ontrent; den neghenthienden quam de Windthondt en dandere Jachten weder bn hacer. Den een en- twintighſten g moꝛ⸗ ghens vꝛoegh ſaghen vijf Zenlen untter Zee op haer aen kommende / lichten haer anckers en maeckten haer klaer om te ſlaen / mennden dat het den Biſ⸗ ſchop was die de Poꝛtugeſen dagelijex unt Portugal ver wachten; dan Baer by. kommende waren het Compagnies Schepen; te weten de Leeuw unt ⁊ee⸗ landt Capitenn Jacob Bartſz.; Stadt en Landen van Gꝛoeninghen Capitenn Hendrick Corneliſz. Reus; den Bruyn-vifch Capitenn Joachim Gijſen, de Brack
van Zeelandt Capitenn Jacob Adriaenſz. Tant, met een Pꝛijs bn de ſelve
verovert / geladen met Farinha ende een wepnich Koopmanſchappen / d welcke fp manden, ende twee gotelingen op lenden. De Windt-hondt, Trouwe ende de Brack wierden naer S* Alexio gheſonden om alle de ghevangen Poꝛtugeſen Daer aen landt te ſetten. Den vier- en- twintigſten / ſagen een Ten / daer jatht op maeckten / quamen hem dicht bn / dan alſoo t ſtil wierdt en konden met de Schepen niet voꝛderen / ſetten de Boots unt doch de windt wackerde / ende t Schip ſtrande aen de Cabo St Auguſtin; ende de onſe en doꝛſten daer niet bn kommen / om dat de Poꝛtugeſen ſich foo ſterck op ſtrandt verthoonden. Anc⸗ kerden s anderdaeghs weder vooꝛ Pernambuc; ende den ſes· en. twintighſten quamen de Jachten wederom by haer / hadden de Poꝛtugeſen ghelandt / ende bꝛochten een brief van die bant landt / die haer ghelieten als of de Bercke met Wijn / ende d ander met Farinha hadden willen loſſen; ſoo dat de Trou we ende Brack dicht onder t reciff Wierden geſonden / om t ſelve af te wachten dan tuſ⸗ {chen den acht en twintighſten ende negen en- twintighſten g nachts zijnder Dep Canoen wel ghemonteert van landt ghekommen / en quamen aen de ViceCommandeur Jacob Bart{z. hooꝛdt / ende wierpen twee Hitr· wercken inde Spiegel / en een inde groote Tuft / die al begonden te bꝛanden maer werdent metter haeſt gewaer / ende werdt den brandt door t volck gebluft. De Winde
hondt werdt gefonden om de Jachten weder opte halen: die den tweeden Junij
weder by de Vloote quamen: ende werdt ghereſolveert den Wijn· pꝛijs te ont⸗ loſſen / ende den bꝛant daer in te leken; ende boosts dat de Leca , de Trou We, de Brack ende de Prijs bn t ſelve verovert / haer ſouden begeven vooꝛ de Bahia, twee bn Zunden / ende twee bn oorden; ende daer te houden tot den eerſten Julij, ende dan weder keeren naer Pernambue: waer ontrent den Dol phijn ende de Windt.- hondt bn Cabo St Auguſtin ſouden houden / ende t Schip Stadt en Landen, nevens den Bruyn- viſch Dan of vier mijlen bn Nooꝛden Pernambuc. Met border beſpꝛeck / dat indien dien tijdt om zijnde / den anderen ontrent Per nambuc niet en vonden / dat alle den anderen een maendt ſouden af- wachten aen Iſla Fernando de Noronha. Den Berden vertrocken neder naer haer gede⸗ ſtineerde plaetſen. Vanden derden tot den ſeſten pꝛanghden gheweldigh met zenlen om op de beſtemde plaetſe te kommen / dooꝛ dien de winde ſterck ad 3 Oo
94 Verhael van Weſt-Indien.
Ooſt ende Ooſt . Tundt · Ooſt waende: vervielen op vijf graden en veerthien AN No minuten; dan den thienden begonnen weder wat te winnen / foo dat den der⸗ 1626. thienden de Cabo S Auguſtin weder ſaghen; lie pen van Daer onder t Enlandt St Alexio, om tenighe groente vooꝛ t bolck te bekommen / want in t Schip den Dolphijn waren bele ſiecken aen t ſturbut: doch alſoo Daer wennich kon⸗ den bekommen tot verquickinghe der ſiecken; foo wierden te rade met den Dolphijn te lopen naer Iſla Fernando, ende de Windt- hondt ſoude blijken krunſſen ontrent de Cabo. De W indt-hondt hier blijvende werdt den twee en· twintighſten teghen den avondt een Tenl ghewaer / Daer ſu des anderen daeghs g moꝛghens bn quamen / ende veroverden it ſelve dicht Loor de Haven van Pernambuco; was gheladen met allerhande ſtuck⸗goederen / en quam unt Portugal naer Pernambuc. Sn zeplden Daer mede. een ſtuck t Zee-waerts/ doch werden dooꝛ de ſtroom foo gheweldigh om de Nooꝛdt ghetrocken / dat den neghen en twintighſten haer bevonden vooꝛ Rio grande, ende alſoa Daer gheen ghelegenthent en ſaghen om hare ghevanghens te landen / foo wierden te rade met de Prijs te lopen naer de Caribiſe Exlanden / want om de Zundt te winnen en hadden gheen hope. Geraeckten den twintighſten Julij ontrent St Vincent, dan alſoo de reede niet wel konden bezenlen / lieten het dooz-ſtaen naer Granada; alwaer het ſetten; verſaghen haer aldaer van ballaſt / water en hout / met verlies van twee man / die vande Wilde wierden verraſt ende doodt ghellaghen; waren hier op de onrechte reede / foo dat noch wat verzenlden / ende bequamen Daer vele ververſinghe. Ginghen den neghen - en- twintigh⸗ ſten weder tzenl; ſetten haer ghevanghens aen t Enlandt Margarita; ende ſta⸗ ken over naer Porto Rico; dàerſe den thienden Auguſti aen quamen / ende liez pen foo vooꝛts doo? t ſelve Enlandt ende Hiſpaniola Deut / ende arriveerden den ſeſten October met haer Pꝛijs in t Vaderlandt. In t veroverde Scheep⸗ ken werden bevonden vijf dunſent vijf hondert en dꝛyen - vijftich cottoene Lijnwaetjens; vier dunſent Dan hondert en dꝛn· en- tnegentich gheſtreepte, thieu ſtucken ghecouleurde Taff: dꝛn en · tſeſtich grove Lakenen / en twintich tonnekens Bongies. De Commandeur Thomas Sickes arriveerde den ſesen twintighſten Junij aen fla Fernando, alwaer fijn volck in kopte tijdt weder bequam. Bleef hier tot den leſten Julij ; ende alſoo gheen bande Schepen en vernam / foo reſolveerde weder te zenlen naer de Cuſte van Braſil. Ende naer dat bꝛie ven aen landt tot waerſchouwinghe hadden ghelaten / zijn den terſten Auguſti wederom tzenl ghegaen. Den vierden bevonden haer op de hooghde van Lijf graden ende veertich minuten / ende ſaghen de Baixos van S* Roque, foo dat het Ooſt over wenden. S anderdaeghs s moꝛghens vernamen een Teyl bn haer / Daer fn datelijck alle de zenlen bn makende naer toe hielden; quamen ’s avondts Daer bn ende nament; was cen Poztugees Scheepken / grodt vijftich laſten / kommende van Rio de Jenero naàer Tercera tot / ghela⸗ den met hondert en vier · en · tachtich kiſten Suncker / eenige Tobat ende Con⸗ fituren; was genaemt Nofla Sennora de Streles. Stelden daer een Schipper ende Stier man op / nevens acht man van haer beſte volck / ende ſonden tſelve met ſijn ladinghe naer t Baderlandt; doch namen der twintich kiſten unt / om dat te eer gheladen was / ende onrunm op den over loop. Ende ſchenden van haer den achtſten. De Dolphijn gheraeckten 8 anderdaeghs onverſiens op de dꝛooghten van 8 Roque, wierpen maer ſeven vademen / ende wenden ſtracx om de Nooꝛdt / foo datter gheluckelijck af gheraeckten. Ende alfoo de win⸗ den ſterck unt de Zundelijcker handt aen houdende / haer verhinderden weder op de Cuſte van Braúl te kommen: foo reſolveerden den vijfden September te lopen naer Sierra Liona, ende t Schip daer te verſien / ende t volck wel te ver⸗
verſchen. Den achtſten ſaghen landt / ende vermoeden Hoor de ie van ierra
Het derde Boeck. 95 Sierra Liona te efen / ende alfoo haer een donckere caeck over. viel / voeren — daer in / doch binnen kommende / werden ghewaer dat in Sarbara waren / on⸗ AN No trent ſeven of acht mijlen bn Zunden Sierra Liona: foo dat 8 anderdaeghs 26. daer weder unt ſchenden / ende gheraeckten den elfden in Sierra Liona, ende ſettent daer. Sn ververſten daer tot den vierden October, en vertrocken doen oaober. weder van daer / ende paſſeerden weder de Linie den ſeven en twintighſten: en ſaghen 's anderdaeghs St Mattheo Enlandt: ende den dertighſten de Cabo Lope de Conſalves, gantſch teghen de giſſinghe van de Stier. lieden / ſoo ſeer hadde haer de ſtroom om de Goſt gheſet: quamen daer den leſten ten ancker / | om haer op nieuws van water te vooꝛſien. Den vijfden November ginghen November. | weder t zenl / ende deden haer beſte om weder op de Cuſte van Bral te kome men. Den elfden ſaghen weder S Mattheo. Den twee en. twintighſten had⸗ den de hooghde van dꝛn graden en vijftich minuten / en ſtelden haer kours recht Weſt aen / om Iſla Fernando Norohna te bezenlen; hadden veel Tunde⸗ lijcke winden / foo dat den dertighſten t ſelve Eplandt quamen te ſien / ende daer onder te reede quamen. Konden weghen de harde barninghe ende ſtoꝛ⸗ tinghe vande Zee niet wel aen landt kommen vooꝛ den vijfden / ende naer dat haer wel van water hadden verſien / ende t Schip ſchoon ghemaeckt / ſchen⸗ den den neghenden weder van daer. Ende ſaghen den elfden weder t vaſte landt van Braſil op de hooghde van ſes graden en ſes· en. dertich minuten: den derthienden hadden de hooghde van ſe ven graden / ende Sanderdaeghs smoꝛ⸗ ghens ſaghen fn twee Zeylen / een Dwars af te loef· waert / ende d ander achter upt; Deden jacht op den achterſten / Doo? dien Daer de beſte kante op was / doch den avondt over. viel hun eer Daer bn konden kommen / ende alſoo t landt ſoo
gonde te maken / oock eerſt een ſtuck om de Nooꝛdt liep / foo lieten het met hem dooꝛ-gaen / ende een Poꝛtugeeſe Vlagghe af · wanenz hu dat ſiende / ende men⸗ nende dat het een Poꝛtugees Schip was / quam de onſe heel naer / doch twijf⸗ felende / wendent weder af / en fette fijn kours Dwars op t landt aen. De onſe ſchoten eerſt eenighe ſcheuten / ende ſonden hem datelijck de Chaloupe met veerthien man naer; dan de Poꝛtugeſen ſiende dat niet konden ontkom⸗
landt vaſt was en vluchten haer vier · en. dertich aen landt. Mennden tt ſelve inde grondt te hacken / maer de onſe waren haer te naer ghekommen: ſpꝛon⸗
gheladen was lichten daer dien avondt thien kiſten Sunckeren unt / ende s anderdaeghs noch neghenthien: ende manden de Bercke met neghenthien
de Commandeur meer volcks op de veroverde Bercke ſtelde / ende tot t ghetal 1
van twee en twintich. Den achthienden smiddaghs hadden de hooghde van |
acht graden en een half, ende anckerden s anderdaeghs nevens Pernambuc in |
vijfthien vadem waters / bunten gheſicht van 't landt. Den een en twintigh⸗
ſten maeckten weder zenl / en ſtelden haer kours om de Zundt met een Ooſt
Pooꝛdt· Ooſte windt, Roꝛts daer naer ſaghen een Vloote van 8 tic
ANN 1626
96 Verhael van Weſt-Indien. | tich Schepen vooꝛ· unt gaende om de Zundt / de onſe deden haer beft met pꝛan⸗
9 ghen om de Vloote wel te verkennen / ontrent de middach daer bn Kommen⸗ de / alfoo fm het naer de onſe toe ghewendt hadden / bevonden het te weſen
Poꝛtugeſche Schepen / waer onder derthien of veerthien waren met ret-zenls en tenighe ven kloeck / bn namen den Ammirael, Vice-Ammirael ende Schout bn nachte / die fp vermoeden twee laeghen gheſchut op te hebben / de reſte waren Carveels / waer onder een ſeer kloeck / waren al licht gheladen / foo dat
gheloofden veel Soldaten in hadden: t Carveel meynde haer de ghenomen
Bercke af · hendich te maecken / dan alſos den Dolphijn dzn feheuten op hem dede / denſde weder te rugghe / ſchoten mede op de Vice-Ammirael ende hn we⸗ der op de onſe / doch de onfe wel ſiende datter Loo? haer niet te halen was / wendent vande Vloote af / en ſetten al de zenlen bn; ende de Vloote volghde de onſe / dan alfoo gheen van haer groote Schepen de onſe konde onder-ha⸗ len / ende de kleyne haer niet en doꝛſten aen - kommen / foo verlieten de onſe gavondts / en ſtelden haer kours om de Nooꝛdt. De veroverde Bercke werdt ontloſt / en vonden daer in ſeven· en · tſeſtich en een half kiſten Sunckers; ende vooꝛts Farinha, Daer ſoo Hele van namen als noodich hadden; ende die vooꝛts van alles ontbloodt hebbende / ſtaken daer den bꝛandt in. Dit gheſchieden on⸗ trent op de hooghde van neghen graden: maeckten t Schip wat ſchoon / ende wenden wat meer om de Nooꝛdt / vooꝛnemens ʒzijnde noch ontrent Pernambuc wat bn te houden. Den acht- en twintighſten ſaghen een Zenl vooz: unt te⸗ ghens haer aen kommen / maeckten datelijck alle de zenlen Daer bn om hem te bekommen / ende hy de onſe ſiende wendent om de Zundt / ende koꝛts Daer aen weder om de Nooꝛdt / want hadt noch een Schip by ſich ghekreghen / en qua⸗ men bende naer de onſe toe: De Commandeur wel merckende dat het OoꝛloghSchepen waren die op hem unt gheſonden waren / en LONDE niet gheraden {ijn Schip en volck te avontunꝛen / te meer om dat fijn onderſte laghe weghen de holhent vande Zee niet en konden ghebꝛupcken / maer liet het dooz⸗ſtacn om de Nooꝛdt / om van haer af te kommen. De ſtroom trock haer allenſkens wech om de Nooꝛdt / foo dat gheen kans ſiende om weder op te kommen / in t begin van tt jaer ſeven· en · twintich haer kours ſtelden naer huns toe: ende arriveerden aldaer naer dat veel ſtoꝛmen ende onghemack hadden unt ghe⸗ ſtaen / den twintighſten Martij.
Hier voꝛen hebben vermaent hoe dat de twee Jachten den David ende Sparwer af gt ſonden waren om ſeker Enlandt te ſoecken / ſullen van haer weder varen ten wennich aen · roeren: ſchenden vande Dloote den vierden Auguſti ontrent twee inijlen Zundeltjck vande klepne Cayman, en ſtelden haer kours Zundt⸗Tundt-Weſt: en hadden s anderdaeghs de hooghde van ſeventhien graden en acht. en. veertich minuten. Ende den ſeſten ſeſthien graden en vijf⸗ tich minuten: hadden dien dach meeft Zunden en Zunden ten Ooſten aen⸗ ghegaen. S anderdaeghs teghen den avondt wierpen grondt op twintich vadem / ende Veranderde meeſt alle glafen; hadden hooghde des middaghs ſeſ⸗ chien graden en elf minuten: hadden veel kalmte: den neghenden 's middaghs hadde de hooghde van vijfthien graden en veertich minuten / en wierpen inde honde wacht weder derthien ende veerthien vadem: ginghen s anderdaeghs Zundt- Weſt ende Zundt - Weſt ten Zunden aen / waren naer De middach wer der grondt af / en hadden s avondts hooghde vijfthien graden; inde eerſte
wacht ſmackten weder grondt ten minſten thien vadem, doch inde dach- wacht
acht en ſeven vadem / ſos dat het lieten Drijven tot den daghe. Den elfden gin⸗ ghen al Zundt· Weſt ende Weſt· Tundt . Weſt aen met harde vooꝛtganck en adden gheen minder Diepte als veerthien vadem: s anderdaeghs behielden noch al ten diepten / en ſettent g avondts op vijfthien vadem ſandt-grondt.
Den
Het derde Boeck. 9 i
7 Den derthienden ginghen weder Zundt · Weſt ten Weſten aen; kreghen vijf vadem diepte / ende naer de middach ſaghen landt Zundt. Ooſt ten Ooſten
van haer / lietent naer de wal toe gaen / ſaghen een ſchoꝛren hoeck en echt .
landt / en ſettent s avondts op thien vadem ſandt grondt. S anderdaeghs liep de Spar wer dicht onder den hoeck / f aghen daer een in ham / ende vooꝛts al eenparich landt vol geboomte / ſtreckende 2 undt· Weſt ten Berten; langhs t landt hadden al neghen / acht / ſeven en ſes vadem fteeck-grondt; ſaghen een Sape / oock roock vande Wilde / een mijl aen de Nooꝛdt-Weſt- zijde vande Rieviere / ende ſcheen meer als een mijl wijdt te weſen / daer light een dꝛooghte Dode / Daer maer negen voet waters op is / het water komt Haer unt-lopen wel anderhalf mijl in Zee / en is witachtich als het Tije vooꝛ Amſterdam de Nydoꝛdt- Weſt- hoeck light verder t Zee · waert als de Zundt· Ooſt - hoeck / daer voz: bn zenlende / komt den Zundt-Ooft-hoeck achter de Nooꝛdt-Weſt⸗ hoeck ende de Rieviere heel toe / ſettent s avondts op (even vadem ſteeck⸗ grondt; bleven daer ligghen weghen onſtunmich weder tot den ſeſthienden. zenlden doen langhs de wal Weſt aen / om de Bane van Cartago te ſoecken: ſaghen eerft weder de Rieviere vooꝛnoemt; het hoghe landt van Sa Cruz, ver⸗ thoonde hem boven het leege landt / aen de Ooft-Zundt- Ooſt· ʒijde een Bergh als cen ſadel / en een Weſtelijcker met dꝛn punten / en noch Weſtelijcker de grootfte ende langhſte als die Zupdt ende Zundt ten Ooſten van u light on trent vijf mijlen / dan volghen noch twee leegher Holmen / die bende ſchijnen in ter te ligghen / dan naerder kommende ſietmen dat aen t landt vaſt zijn / ende dan is de vooꝛnoemde Kieviere Zundt· Weſt wel foo Zupdelijck vanu / ende een mijl vande wal zijnde / begint fich een groote Baye te openen / Daer lighteen vonde klippe boor inde mont / zeplden met een Mooꝛdt - Mooꝛdt· Weſte gangh de Baye heel open / dan naer dat men noch dꝛn kleynder klippen daer in ligghende fiet / foo llunt ſich weder toe: fn giften het de Baye van Cartago te weſen: namen s avondts de marzenls in / hadden de hooghde van vijfthien graden en dertich minuten / s midder nachts waren weder grondt af. S ane derdaeghs gingen eerſt Mooꝛdt ten Weſten / ende daer naer Zundt ten Weſten aen / en hadden hooghde vijfthien graden ende twintich minuten. Den ach⸗ thienden gingen Zundt . Zuydt.· Weſt aen naer de wal / hadden weder grondt / en {etten s avondts op ſeg en · twintich vadem / onder de wal: ende den ne⸗ ghenthienden ſettent neſfens de Rieviere vooꝛnoemt; voeren met de Boot wel ghemant daer in / maer en vernamender gheen volck. D anderdaeghs weder voozt- zenlende hadden hooghde vijfthien graden en vijftich minuten / en ſet⸗ tent op twintich vadem ſandt⸗grondt. Den een en · twintighſten gingen Ooſt aen / en ſaghen 's avondts eenighe vlacke Eplandekeng / daer veel ghevogeltt op was / anckerden daer op twintich vadem. Den twee en · twintighſten gin⸗ ghen weder Zundt ende Zundt ten Ooſten aen; ende wendent naer de mid⸗ dach Nooꝛdt· Ooſt aen / en ſetten op ſes· en · twintich vadem ſteeck⸗grondt: 8 anderdaeghs gingen Ooſt· Zundt · Goſt ende Zundt-Ooft ten Ooſten aen / hadden (oo harde travaden / dat mennden te vergaen / en ſettent 's avondts op twee en twintich vadem als Bozen / ende foo nu Zupdt-Zunde-Ooft / en dan weder Nooꝛdt Mooꝛdt- Ooſt aen gaende / ſaghen den vijf- en- twintighſten ſeer leegh landt / en 6 ettent Daer op derthien vadem fandt-grondt/ voeren aen landt / dan konden Daer niets vernemen; ſoo dat t ancker weder lichten / ende ginghen al Zundt· Tundt· Ooſt aen; ſaghen teghen den avondt weder landt / en ſettent op een en twintich vadem ſteeck - grondt: ſchijnen al Enlandekeng te weſen / die inde Caerte noch niet bekent zijn. S anderdaeghs ginghen we⸗ der Soft ende Ooſt ten Zunden aen / ende by 'tlandt kommende tot op vier va⸗ dem / foo wendent weder / is al vlack gebꝛoken a rudtſich landt; 'e middaghs f wendent
98 Verhael van Weſt- Indien. endent weder Ooft-Zupdt-Ooft naer t landt / ende s avondts weder af / en
ANNO ſęttent met den avondt op vijf· en twintich vadem ſandt· grondt. Den ſeven
1626.
en · twintighſten deden haer befte om boven dat ghebꝛoken landt te kommen. Ende Daer boven zijnde / waren eenighe daghen beſich om weder landt aen te ſoecken / bleven al op de hooghde van vijfthien graden tot ſi eſthien graden
September. nde ſes en · twintich minuten. Den tweeden September ſagen weder t vaſte
October.
landt / ende ſettent op neghen vadem ſteeck⸗grondt. S anderdaeghs quam⸗ per een Canoe met Wilden aen bodzdt / die haer Ooſt· waert aen weſen naer een Rievier / dan konden dooꝛ de Windt daer niet kommen; doch anckerden g avondts op vijf vadem vooꝛ cen Kievier ern klenne mijl vande wal de Wil⸗ de noemden de Kie vier Cataski, en is de ſelve Daer te Bozen waren bn geweeſt. Den vierden Hoeren Daer in / runlden ververſinghe vande Wilden; is een ſeer ſehaemſaem volck / d welck fijn ſchaemlijckhent neerſtich bedeckt / wilden haer Vꝛouwen niet laten ſien / hadden gantſch gheen geweer. Bleven hier leggen tot den thienden / ende haelden foo veel waters / dat wel voor fes weken Looze {ien waren. Ginghen Boen weder t'zepl/ ende deden haer beft om op te kom⸗ men / doch de ſtroom dꝛerf haer meer neder - waerts. Den veerthienden paſ⸗ ſeerden vooꝛ bn een Rie vier Daer 't water wel twee mijlen en een half van in Tee liep / al bꝛack: hadden daer hooghde vijfthien graden en elf minuten. S anderdaeghs zenlden Zunden ende Zundt ten Ooſten aen langhs de Wal; ſaghen naer middach venige Hutjens aen landt; bonzen daer Wilden die Haer alle vꝛindtſchap bethoonden / en aen landt nodighden: doch keerden weder t Scheep / ende daer quamen Wilden aen booꝛdt met verſchenden Frunten / ende dock ten foo grooten Schildt padde / datter t volck wel twee daghen van at. Setten 's avondts op twee vadem ſandt· grondt / op de hooghde van veer⸗ thien graden en een half. De volghende daghen ginghen meeſt Nooꝛdt ende Nooꝛdt· Mooꝛdt· Weſt aen / doch avanceerden wennich / weghen de kalmte: den achthienden ſettent (naer haer giſſinghe) nevens de Ban van Cabo de Gracias à Dios, op de hooghde van vijfthien graden ende twaelf minuten. Haelden daer water en bꝛandt· hout tat den twee en twintighſten / ginghen doen weder Ooſt-Mooꝛdt - Ooſt aen. Den dꝛuz en- twintighſten ghemoeten ten Eylandt / waren daer aen / vonden daer een groene Spaenſche Com op t midden van t landt inde aerde ſtaen / en menichte ſtucken van Pottiſen / Daer waren dunſenden van Hayen ontrent / foo dat het de naem gaven van t Hayen Eylandt. S anderdaeghs niet konnende boven t ſelve Enlandt kommen / wendent weder Zupden over / en ſettent s avondts op achthien vadem fandtgrondt. Hielden vooꝛts hier over en weder. Den eerſten Ockober werden t Eplandt S* Anilla (ofte foo andere het noemen S* Milan) ghewaer / ende ſetten s anderdaeghs onder de Zundt· Weſt - hoeck op thien vadem; hadden hooghde ſeſthien graden en een · en dertich minuten / onghelijck anders als dit Eglandt boor deſen inde Caerten is gheleght gheweeſt. Is een Enlandt niet feer hoogh / vol gheboomte; Baer ligghen eenige ſanden ſteerts· ghewijſe aen / den hoeck met een klip bunten af naer t Zunden toe; het is een ſeer goede reede / als gyn op derthien vadem gheſet leght / kondt van gheen winden op die wal befet worden / maer altijdt runme Zee krijghen; ginghen s avondts weder t zen / de kours Weſt ende Zundt Weſt ten Zunden. Sheraeckten den ſevenden op ſeventhien graden en veertich minuten / ende g anderdaeghs weder op ſeſthien graden en twaelf minuten; ende inde eerſte wacht wierpen weder grondt op twee en dertich vadem ſandt / en hebbent geſet. Den negen: den hadden vijfthien graden en vijftich minuten / en ſetten op ſeven en dertich vadem ſteeck - grondt. Sanderdaeghs hadden hooghde van vijfthien graden en vieren dertich minuten / en ſetten op twintich vadem ſterck-grondt. fben | elfden
Het derde Boeck. 99 elfden ſagen t vaſte landt / en quamen s avondts onder de wal boor de Kievier A van Cataski, en ſettent op thien vadem ſteeck- grondt. Bleven daer beweert op 9 ligghen tot den achthienden / ende ginghen Boen weder t zenl: den neghen °°° thienden ſagen de Berghen van S Cruz, ende wendent weder t Tee- waerts: den twintighſten ſettent neffens de Cabo de Cameron foo fn vermoeden / op thien vadem klen-grondt. Bleven daer tot den ſes en twintighſten / ende hael⸗ | den water met groot ghevaer weghen het onſtunmich weder; ende ginghen | Boen weder t zen langhs de wal Weſt ende Weſt ten Nooꝛden aen: den feben- | en · twintighſten paſſeerde de Cabo de Cameron, en ſaghen s avondts t hooge | landt van de Cabo de Honduras: g anderdaeghs met den daghe ſaghen t En⸗ | landt Guanaxa, en quamen s avondts daer onder in't eerſte quartier / en ſet⸗ tent op thien vadem ſandt grondt: Daer wierdt s nachts aen landt ſeer ghe⸗ viert / ende riepen de onſe toe / doch wilden niet aen booꝛdt kommen / dan troc⸗ ken met de vieren een Bergh op / en vierden daer den heelen nacht. Voeren S anderdaeghs naer lande toe / en ſpꝛaken met de Spagnaerden; fn en wilden niet aen booꝛdt kommen / ende de onſe en doꝛſten met aen landt gaen / ſoo dat | weder van hier verzeylden: lietent Moorden ende Nooꝛdt Ooſt aen gaen / | hadden den leſten de hooghde ban achthien graden en vier- en- veertich minu⸗ ö ten. Ende den eerſten November neghenthien graden ende vier en vijftich November. | minuten: ende den vierden teghen de middach ſaghen landt Ooſt MooꝛdtOoſt van haer / weſende de Cabo de Corrientes, aen 't Enlandt Cuba; hadden hooghde een en twintich graden en een half: lieten doen Nooꝛdt Weſt ende Nooꝛdt Nooꝛdt· Weſt aen gaen tot den daeghe: gheraeckten {oo vooꝛts onz bekent ende onbedꝛeven inde Strate van Bahama, ende naer dat groot ghe⸗ vaer op de Cuſte van Florida ende Nieuw -Nederlandt hadden unt gheſtaen / in t Vaderlandt den leſten Februarij des volghenden jaers. En hebbe Defe vonage niet willen verſwijghen / om dat eenige weynige ghelegentheden van | de Sheweſten ontrent de Honduras ende Enlandekens daer ontrent zijn on⸗ | deckt; en hebbe anders nont fraender ten naelde in een hon tas weten ſoecken: | De goede Man Ackerſloot hadt wonder in ghenomen ſeker groen Enlandt | dat Daer erghens foude liggen / rijck van Goudt ; ende hadt met die hope veele ‘foo verblindt / dat men deſe Jachten tot ſoecken van 't ſelve Enlandt ſchickte, ende te vergeefs tijdt ende geldt verquiſte: t is altijdt f chadelijck bevonden op foo onſekere dinghen onkoſten te doen / ende de reden dooꝛ de begeerlijckhent te laten verdoven; inſonderhent op foo llecht ende onſeker aen gheven. a | dLaet nu den Ammirael Lam, Die wn tvooꝛzleden jaer inde Nie viere Gabon | hebben ghelaten mede t hung brengen. Den vijfden Januarij deſes jaerg lich⸗ yanuarius. | ten weder Baer anckers / vooꝛnemens zijnde de Cabo Lopes Conſaluo aen te ſorcken: den ſevenden paſſeerden de Linie, ende den elfden bevonden haer recht vooꝛ de Hievier Olibatte, ſaghen de Cabo de Lo pes Weſt ten Zunden van haer / ende quamen daer naer de middach te reede: de Swarten quamen aen booꝛdt ende klaeghden (eer over den over laſt gheleden van t volck van twee | Ooft-Fndifche Schepen / (die Daer een wijl hadden gheleghen) (oo aen haer Peouwen als Goederen / ende dꝛenghende foode onſe van ghelijcken deden / | Daer in ſouden moeten vooꝛ· ſien / waer op den Ammirael een verbodt dede ver⸗ N kondighen over alle de Schepen / dat haer op ſware ſtraffe van ſulcx ſouden hebben te onthouden, Den ſeſthienden quamen daer bn haer de Jachten / de Tonijn ende Bruyn-vifch die in Benin hadden ahehandelt. Bleven daer lig⸗ ghen / doch kreghen alle gele ſiecken / tot den eerſten Februarij; ende naer dat wel hadden ververſt / ende de Schepen van water verſien / zijn weder van Daer t zenl ghegaen / vooꝛnemens zijnde / weghen de ſieckte van t volck / aen t Enlandt Annobon aen te lopen. Dan bevonden ſeer haeſt dat weghen de | N 2 harde |
mobi Verhael van Weft-Indien. harde ſtroom gaende om de Nooꝛdt / te rugghe wierden ghedꝛeven; foo dat
AN NO weder wenden naer de Cabo, alwaer den achtſten weder ten ancker quamen.
1626.
Martius.
Ende alſos bevonden de ſtroom fijn kours hardt om de Nooꝛdt bleef houden / ende over ſulex wennich hope ſaghen om langhs de wal om de Zundt te win⸗ nen / lichten effen wel weder haer anckers den vier en- twintighſten. Ende den ſes en · twintighſten ſaghen Rio de S* Catharina. Den eerſten Martij wierden te rade / dewijl de tijde ſeer Verlopen was / over te ſteken naer de Cuſte van Braſil, ende te fien ofte ontrent Pernambuc eenich vooꝛdeelkonden doen. Den ſevenden ſaghen 't vaſte landt van Angola, foo dat lieten Weſt over ⸗gaen. Den vijfthienden vooꝛ de middach ſaghen het Enlandt Annobon recht voozunt liggen / ende ſettent Daer aen de Nooꝛdt - hoeck op de ghewoonlijcke reede. Berkreghen vanden Gouverneur verlof voor een gheſchenck / ververſinge te moghen handelen. Dit Eland is ſeer hoogh ende vꝛuchtbaer van Oꝛagnie⸗ appelen / Limoenen / Banannes, Baccoves, Cocos ende andere vꝛuchten. Het volck aldaer is ſeer ſterck / groot van ſtature / ende gheſondt van lichaem / ende laten Baer van een Poꝛtugees over-heeven als kinderen. Vertrocken we⸗ der van daer den twee len- twintighſten / ende waren langh beſich eer t Ey⸗ landt unt het gheſichte verloꝛen. Den ſevenden April kreghen eerſt een ghe⸗ wenſte Zurdt-Oofte windt / ende hadden doen hooghde van vier graden ende ten half Zunder bꝛeete. Tonden twee Jachten Boor unt / om haer te waer⸗ ſchouwen foo haeſt als landt ſouden fien: ghelijck dan den een en twintigh⸗
ſten deden / hoer wel naer giſſinghe vande Stier ⸗ lieden noch wel hondert mij⸗
len vande wal waren; konden daer met twee hondert en tachtentich vadem lijns gheen grondt werpen. Des anderen daeghs ſagen de Cabo S Auguſtin: doch en vonden niet gheraden die naerder te kommen / maer wierden te rade naer de Vlaemſche Eplandente keeren. Den leſten May kreghen t Eplande Flores in t gheſichte ontrent twee mijlen oft van haer / ende alſoo de Sche⸗ pen begonnen ghebꝛeck te lijden van ſekere noodtwendigheden / en vonden niet gheraden langher daer te blijven / maer keerden van daer vooꝛts naer t Vaderlandt / alwaer den twintighſten Junij aen landen.
VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Weſt.Indiſche Compagnie.
Koet Begrijp van t bierde Boeck.
85 Dy Ervolgh vanden tocht vanden Ammirael Pierer Picterfz. EN Heyn. Een Schip ghenomen kommende van Madera naer de Bahia. Komt op de Cuſte van Bra. Loopt inde Bahia , ende verovert twee-en-twintich Schepen. Pee B Sijn Schip gheraeckte vaft op een bancke, ende blijft verloren : Het Schip den Oragnie-Boom van Enchuyſen ſpringht op. Seynden den buydt naer huys: nemen noch twee of dry Schepen met Swarten, doch haer niet nut zijnde, landen die o PTaperica. Verzeylen weder van daer. Nemen een Schi p met 190 kiften Suycker, van Rio de Jenero. Verſpreyen haer ontrent die plaetſe. Lopen inde Rievier van Spiritu Santo. Bekomt daer ververfinghe voor t volck. Nemen een Schip van Lisbona met Wijnen gheladen. Gheleghentheyt van defe Rieviere. Scheyden wederom van daer. Verdeylt fijne Vloote. Den Ammirael loopt ſelfs weder inde Bahia. Plunderen en verbranden twee Schepen. Krijght eenighe Portugefen ghevanghen : ende kondtſchap van vijf of fes gheladen Schepen in een Rievier ligghende: vaerdt de Rieviere met twee Jachten op. Vinden daer eerft een ledich Schip. De Booten vindende Schepen. Den Ammirael komt ſelfs daer by; vermeeſtert een Schip , daer de vyandt wel hondert en vijftich man verloos: daer naer noch twee Schepen: met acht hondert en vijftich kiften Suycker: brengen de ſelve af: dan het eerie valt om ‚ ende berft: de vyandt ſtopt de uyt-komfte met fincken van een Schip: ende leght Muſquettiers achter een borft-were: de onſe verbranden t gheſoncken Schip met t leeghe water: den Aumirael beſchanſt fijne Schepen ende Boots met Huyden: brenght de Schepen ende Jachten uyt met on N 3 werp
102 werp-anckers: ſonder ſchade te lijden. De vyandt verloor in alles wel vier hondert mannen. Ontladen de ghenomene Schepen. Andere Schepen kommen daer by hem. Verzeylen weder van daer. Kommen aen t Eylandt Fernando Noronha, Hoe it ſelve van Braſil is te bezeylen. Keeren weder int Vaderlandt, naer dat onder-weghen noch cen Schip hadden ghenomen, kommende van Perzambuc, met $ uycker, Tobac ende Braſilie-hout gheladen. Den tocht van Hendrick Jacob. Lucifer uyt Zeelandt: komt aen Rio des Amazones. Daer naer in VVtapoco. Landen daer eenighe Coloniers. Verhael van t ghene inde 4mazones ende hier aen eenige Coloniers was geſchiet. Scheyden van /Viapoco: kommen aen & Vincent: aen Granada: aen Iſia Blanca: aen Orchilla: in Bahia Honda: gheleghentheyt van die Plaetſe. Daerkommen by hem de Kater ende Bruyn- wiſch. Waer ende wanneer die ſijn uyt-ghelopen. Nemen cen Portugeſche Bercke, gheladen met Slaven; laten die varen. Gheleghentheyt van t Eylandt Tabago. Ghelegentheyt van t Eylandt S Vincent. Kommen aen SLuzia: aen Matinino : aen Dominica: aen Guadelupe: aen Marigalante: aen Deffeada: aen Antigua: aen S. Chriſtophoro: aen S' Martin: aen Barbada: keeren weder naer & Vincent: proeven in Maracaybo te lopen. Nemen een Fregatte met Wijn. Kommen aen Aruba: voor Rio de la Hacha. Verbranden een Spaenſch Scheepken. Ghekommen zijnde by de Zeeuwfche Jachten; ſteken over naer Hiſßaniola. Kommen aen CaboTuberon. Verzeylen naer de Caimanes: anckeren by Cabo de Corrientes. Nemen een Fregatte, kommende van Nova Hispania: worden twee groote & paenſche Schepen ghewaer: legghen dic aen boordt: nemen den Vice-Ammirael, kommende vande Hondurat. Keeren met den buyt naer t Vaderlandt. t Jacht de Bram iſch neemt een Bercke: verzeylt naer de gronden vande Tortugas; komt voor de Havana: gheſtalte der felver : verzeylt langhs Florida naer Nieuw-Nederlandt : ende komt huys. Verrichtinge van Dirch Simonfz. van Dytgeeſt. Uyt- lopen vanden Eenhoorn, ende de N Vindt. hondt. De L Vindt- hond komt by Dirck Symonfz. : neemt cen Schip kommende van Lisbona. Kruyſſen by de Cabo S, Augustin. Den Eenhoorn komt by haer: verzeylt naer de Bahia. De andere twee veroveren een Schip met Swarten. Jaghen twee Bercken op de wal. Nemen een Bercke. Noch cen Scheepken met Wijnen gheladen. Kommen aen Va Fernando Norobna. Ende weder op de Cuſte van Brafsl, Nemen een Schip met vier hondert kiften Suycker. De VVinde-hondt gaet daer mede naer t Vaderlandt. Den Otter verovert twee Schepen met Suycker gheladen.
\
Het
Verhael van Weft-Indien, 103
| Het vierde Boeck.
EM Ammirael Pieter Pieterſa. Heyn Yin Sierra Lyona (Baer wn hem t vooꝛleden jaer hebben ghelaten) ſijn volck bequaemlijck ver⸗ z verſcht hebbende, de Schepen verſtelt / ende 3 de noodige vooz· raedt van water ende hout > aen-ghebaelt; is met fijn bn. hebbende Sche⸗ pen van Daer wederom t zenl ghegaen den neghenthienden Januarij deſes jaers / doende janvarius H ſijn unterſte beſte om dooꝛ de Linie / ende op de Cuſte van Braſil te kommen. Den eerſten W 8 Februarij be vondt ſich op de hooghde van vijf rebruarius. . . E graden ende vier en twintich minuten by Nooꝛden de Linie; naer de middach ſagen een Teyl vooz: unt / het welcke by de
Jachten tegen den avondt wierdt achter haelt ende genomen; was een Schip
Kommende van Madera, ende willende naer de Bahia de Todos los Sanctos,
gheladen met hondert ende vijftich pijpen Wijn / ende eenighe kaſſen met
Bauen / Sanen ende Lijnwaden / als anders: verdeylde de Wijn ende goede⸗
ren onder de Ploste / loopten het Schip foe naer als ſu konden / ende ſtaken⸗
der vooꝛts den bꝛandt in / naer dat het volck hadden over-ghenomen. Hadden
veel kalmten / foo dat eerſt den vij thienden de Linie paſſeerden. Daer naer
kreghen beter vooꝛt· gangh / ſulex dat ſich den vijf· en. twintighſten bevonden
op de hooghde van derthien graden ende twintich minuten bn Zunden de
Linie. Den ſe ven en twintighſten / alſoo des Ammiraels vooznemen was
recht nde Bahia te lopen / ſtelden hu alle noodighe oꝛdꝛe op t in. zenlen van de
ſelve / ende ſondt aen neder Schip een ſchꝛiftelijcke onderrichtinghe ende bevel
waer naer hun hadden te dꝛaghen. S anderdaeghs lenden het Weſt aen / met
goedt weder ende een Ooſtelijcke windt; hadden de hooghde van derthien
graden ende ſes minuten. Den eerſten Martij gingen Weſt ten Nooꝛden gen / vlartiue en ſagen gheen landt; hoe wel de Stier. lieden met haer beſtecken ten minſten
tſe ventich mijlen waren bunten haer giſſinghen / ende ſommighe wel hondert
ende dertich: d welck (nde lengten dickwils een groote mis: lach verooꝛſaeckt.
Wierden Loor de middach een Zenl gewaer / d welck naer de middach dwon⸗
ghen te ſtrijcken / was gheladen met dꝛn hondert ende tſeſtich S warten / kome
mende van Angola, ende willende naer de Bahia. Teghen avondt werden
it landt ghewaer recht bn de Bahia. Waren van meyninghe des anderdaeghs
Daer in te lopen / ende des vnandts Schepen te verraſſchen: doch weghen de
ſtilten waren ghenootſaeckt dien nacht vooꝛ de mondt te ſetten. Den derden
teghen de middach lichten weder Bare anckers / ende zenlden met een wackere
koelte de Sape in: zijnde nu ghenoeghſaem ondeckt ende bn de vnandt ghe⸗
ſien / de welcke fijne Schepen (werende ontrent dertich in t ghetal) ſoo dicht
onder de Batterije in t water ghelegen / ende de Stadt S Saluador hadde ghe⸗
koꝛt / als hem moghelijck was. Den Ammirael zeplde vooꝛ unt / ende bonen
des vnandts Schepen ghekommen zijnde / liep daer midden onder / ende liet
fijn ancker vallen tuſſchen den Ammirael ende Vice-Ammirael bande Poꝛtu⸗
geſche Schepen / ende gaf gheweldich vier op de ſelve: hem volghden Geldria
ende Hollandia ende lieten inſghelijck hare anckers vallen: de andere groote
Schepen de welcke belaft was voor te zenlen / bleven wat te rugghe: ſoo dat
des vnandts Schepen Door deſe Den meeſt wierden ghedwonghen om quar⸗
. tier
ANN O 1627.
ANN O 1627.
104 Verhael van Weſt-Indien.
tier te verſoecken / ende ſich over te gheven. Dan dooꝛ t vꝛeeſſelijck ſchieten was Daer wennich ghehooꝛ: ende is alſoo den Vice-Ammirael van de vnandt {oo doo · nagelt / dat te gronde gingh / hoe · wel al langh om quartier hadde gez roepen. Onder tſchieten vande Schepen ende Batterijen vande Stadt wier⸗ den alle onſe Boots ghemant met bootſ⸗ volck ende muſquettiers; Be welcke des vnandts Schepen met een wonderlijcke veerdighent aen booꝛdt lenden / t volck Daer af dꝛeven / ende van de wal ende Batterijen af-brachten : de Sol⸗ daten vande Brandt ſpꝛonghen meeſt van de Schepen af in t water / ende ont⸗ quamen met ſwemmen. Ende niet teghenſtaende unt alle de Foꝛten ghewel⸗ digh wierdt gheſchoten met grof gheſchut / ende de muſquet - koghels op de Booten ghelijck haeghelden / foo wierdt alles bn ons volck met ſulcken ver ende dapperhent verricht / dat in min als Den unꝛen de volkomene overwinnin⸗ ghe verkreghen. Daer wierden met grooter verlies van des vnandts volck (hoe · wel foo grooten Boordeel hadden) als van de onſe / onder fijn neuſe wegh⸗ ghehaelt twee en · twintich Sehepen: onſe Vloote niet ſtercker zijnde als acht groote Schepen ende vier Jachten. Des vnandts Schepen dus af-gebracht ʒijnde / dede een neder fijn beſte om van de wal af te gheraecken / ende ſich bun⸗ ten den vench van des vnandts gheſchut te ſetten: doch des Ammiraels Schip neffens t Schip Geldria gheraeckten vaſt op een bancke: Geldria gheraeckte des nachts weder af / maer des Ammiraels Schip bleef ſitten. Soo dat vande Stadt ende alle de Foꝛten daer gheweldigh op wierdt gheſchoten / ende ſoo ghetroffen dat bn naer gheen Schip meer en ghelerck. D anderdaeghs voer den Ammirael aen 't Schip Geldria, ende belaſte t ſelve als mede de andere groote Schepen weder naerder te kommen / om met veel ende dooꝛgaens ſchie⸗ ten fijn Schip wat te verlichten; alſoo hy fijn hope van it ſelve af te krijghen noch niet en hadde verloꝛen. De Schepen naerder ghekommen zijnde / wier⸗ ter {oo gheweldigh geſchoten / datmen hooꝛen noch ſien en konde / ende werdt wederzijdts dapper ghetroffen; want het Schip Geldria alleen wel tſeſtich ſcheuten ontfingh: ondertuſſchen wierden alle moghelijcke middelen bu der handt ghenomen om des Ammiraels Schip af te krijghen / doch alles te ver⸗ geefs / om dat met de ſpꝛingh Daer was op ghekommen. Onder dit vꝛeellijck
ſchieten / t zu Boor verſuym ende quade toeſicht / ofte dooꝛ andere gheval /
ſpꝛongh den Oragnie-Boom van Enchunſen op / met ontrent vijf-en⸗- tſeſtich man / van de welcke twaelf of veerthien wierden ghebercht / doch vande vlam⸗ me ſeer jammerlijcken gheſchent. Den Amwirael nu wel ſiende dat het on⸗ moghelijck was fijn Schip af te krijghen / ende dat reede veel van fijn volck Daer over was gheſneuvelt / vergiftighde de groote ſtucken / ende met hem nez mende wat hy konde / runmdt fijn Schip / ende ſtacker den bꝛandt in: ende gingh op t Schip Walcheren, wefende Vice-Ammirael vande Vloote. Miet teghenſtaende dit grouwelijck ende langhdupꝛich ghevecht bleef van onſer zijde wennich volcks van name / als alleen Jan Chriſtiaenſz., Capitenn op Geldria, ende den Ammirael was met ten muſquet-koghel gheſchoten dooz fijn ſlincken arme / ende met een ſplinter ghetroffen boos fijn ſcheene; ende de Vice- Ammirael met een muſquet-Koghel getroffen onder de koꝛte ribben / ende over de gantſche Vloote waren veertich of vijftich dooden. De veroverde Schepen werden ghelecht in t midden van de Ploote / bunten den renck van des vnandts gheſchut / ende werden Daer ontladen in twee Bande veroverde grootſte Schepen; te weten inden gheweſen Ammirael vande Poꝛtugeſche Schepen / weſende een groot Schip van den hondert laſten / van Straleſondt, vooꝛſien met achthien lepel· ſtucken: ende een hamburger Schip groot hon⸗ dert en vijftich laſten / vooꝛſien met ſeſthien gotelinghen. Sulcx dat naer het
Vaderlandt wierden gheſonden in t Schip de S Pieter van Straleſondt, elf
hondert
Het vierde Boeck.
105 hondert ende twaelf kiten Sunckeren; twee. en dertich kiſten / ſeſthien pijpen,
twee orhoofden Tobat; elf hondert vijf en twintich Hunden / een en twin⸗ tich ſacken Cottoen / neffens eenighe Goude klennodien ende Silver - werck / ende ſes hondert dꝛn. en tſeſtich Kealen van achten. Met t Schip de Hope, fes hondert vier. en. veertich kiſten Suncker / Dep-en-twintich kiſten / een pij⸗ pe een orhooft Tobac/ eenighe Hunden / ende een quantitent Palo Santo hout: Met t Schip Noſtra Sennora de la. Vittoria, vier hondert en acht kiſten Sunc⸗ ker: neffens eenighe Cobac ende Palo Santo bout. Met de S warte Leeuw, vier hondert en vijftich kiſten Suncker / neffens eenighe karen Tobac. De welcke al wel in t Vaderlandt over quamen (nde maendt van ſulius. Dit is gheweeſt een van de mannelijckſte daden / die den Ammirael Pieter Pieterſa. Heyn heeft unt gherecht voo de Weſt· Indiſche Compagnie / ende doo welt⸗ kes gheluckige unt komſte de ſelve Compagnie / (die Doo? foo vele vooꝛ· gaen⸗ de onghelucken en ſchaden ſeer was verſwackt) haren aeſſem heeft begonnen te herhalen / ende weder gantſch op de been is ghekommen: doch het en is hier niet bn ghebleven / ghelijck wn ver volghens ſullen verhalen. Den negenden Martij teghen den avondt werdt Pieter Stoffelſz. Capiteyn op de N eptunus ende Schout bn nachte in Vloote / nevens de Vos ende Spar wer ende de Rave, ende een wel bezenlde Bercke de Spagnaerden ontnomen unt gheſonden om boo de Bane te krunſſen / ende te paſſen op de Schepen die unter Tee daer mochten kommen in vallen / alſoo den Ammirael wel konde giſſen dat de brandt alle kommende Schepen ſoude ſoecken te waerſchouwen. S ander⸗ daeghs werdt de Gouverneur aen - geboden ende gevꝛaecht ofte hu de Swar⸗
Swarten gheladen / alfoo gheen onraedt vꝛeeſende / de Bane recht in: quam. Den Ammirael met foo bele Swarten verleghen zijnde / ende die niet konnen⸗ de tot eenich nut ghebꝛuncken / fette die al over aen een Schip / ende dede die landen op t Enlandt d welck vooꝛ de Bahia light; De Pinas werdt mede buy⸗ ten gheſonden / om op eenighe mijlen bn unden de Bahia te krunſſen / ende naer acht daghen weder in te kommen. Den veerthienden quam der noch ten Scheepken in met Swarten / doch onraedt ghewaer woꝛdende / bergh⸗ de ſich in een kleyne in wijck onder t Fort S: Antonio, ende de onſe t ſelve boo? haer niet weerdich achtende / en taelden daet niet naer. Waren vooꝛts al beſich met loſſen van de Poꝛtugeſche Schepen / ende laden inde hare; de gheloſte Schepen te lloopen / ende voorts te verbꝛanden / tot den ſeven en twintighſten der ſelver maendt / alfwanneer de vier voornoemde Schepen Wierden af. gheveerdicht naer t Vaderlandt / onder het belendt vande Schout bn nachte Cornelis Dirckſa. Beſtevaer; ende op ten ander Schip werdt gheſtelt vooꝛ Capitepn Gerrit Janſa. Etger, gheweſen Schipper op t gheſſ pꝛonghen Schip den Oragnic- Boom. Den leſten Martij gingh de Beele Vloote t zenl unt de Bahia de Todos los Santos: te weten / Hollandia, daer den Ammirael op was / ‘Walcheren, Vite-Ammirael; de Neptunus, Schout bn nachte vooꝛts / Gel. derlandt, Zutphen, Goude Leeuw, de Pinas, weſende ſeven Schepen / ende de Jachten / amſterdam, den Oragnie- Boom, den David „de Vos, de Rave, den Arendt, de Spar wer ende een Barcke met twee Beſanen; weſende eenighe van de vero verde Schepen tot ons gebꝛunck gevordert. Settent naer de middach neſfens t Cafteel St Antonio; ende gingen voorts Zunden aen / ſulcks dat den
AN NO 1627.
eerſten Aprilis waren nevens Morro & Pablo. Ende zeplden vooꝛts langhs April
de wal / doch een groot ennde weeghs van landr / Zundt. Zundt- Weſt ende Tundt· Weſt op twintich vadem waters e Sanderdaeghs qua⸗ men
106 Verhael van Weft-Indien, | men bn een klenn Enlandeken / D'welck vꝛn wat verre van t vaſte landt af Ax xo light / ende ſettent daer onder op negen vadem waters. D anderdaeghs voe⸗
1627. xen daer aen met de Booten / dolven daer verſchenden kuplen die goedt ende vverſch water gaven. 'tEplandeken heeft niet over een halve mijle in t ronde / daer en waſt gantſch niet op als wat Zee-Peterfelie ; is rontom beſet met vuylen / foo dat het Daer om her ſeer bꝛandt; light op de hooghde van derthien graden ende twee en. vijftich minuten / ende kreegh van de onſe De naem van
Paeſch- avondt. Bleven Daer vooꝛts water ende bꝛandt - hout halen tot den
twaelfden Aprilis. Maeckten doen wederom zeyl / ende ſtelden haren kours al
Zuydt- Ooſt aen / ende Zundt · Zundt · Ooſt tot den achthienden: bevonden
haer doen op de hooghde van neghenthien graden bn Zunden de Linie / ende
bn giſſinghe boven de vermaerde ondiepten de Abrolheos: hadden ſeer hardt weder. D anderdaeghs kreghen de windt unt den Zundt. Goſten / ende wen⸗ den Weſt over: hadden s middaghs de hooghde van negenthien graden ende thien minuten. Den vijf en twintighſten bevonden haer op de hooghde van vier en twintich graden: ende s anderdaeghs s moꝛghens werden t landt van verre ghewaer / d welck ſich ſeer hoogh op-gaf / ende naer hare giſſinghe tuſſchen Cabo Frio ende den hoeck van Rio de Jenero. Roꝛts Daer aen ſaghen twee Zenlen te loef waert van haer: Daer was weynich windts / foo dat de
Booten wierden af gheſonden / om die te bejagen; doch alſoo Daer mede Doen:
de waren / begont weder ſeer ſtijf te waenen / ſulex dat de Booten ende Cha⸗
loupen ghenootſaeckt wierden haer weder aen de Schepen te begeven: dan de
Bercke met de twee Beſaens by de wercke kommende / nam het eene; was
gheladen gheweeſt met twee hondert en een · en tnegentich kiſten Duncker /
dan hadden eenighe kiſten over booꝛdt gheſet / foo datter maer hondert en een. en · tnegentich in werden bevonden / quam unt Rio de Jenero. Den Ammirael verſtondt unt de ghevangens / de gantſche ghelegenthent van die Plaetſe; na⸗ mentlijck / dat de ſelve ſints den Goꝛloge op die Cuſte / van volck redelijck wel vooꝛſien was: datter maer een gheladen Schip lagh / ende een onlanghs unt Portugal was aen-ghekomen: weſwegen hem ongeraden docht / fijn Schepen ende volck in foo grooten ghevaer te ſtellen / als te verwachten was / met Daer binnen te lopen / beneffens dat ſu ſeer hardt weder aen· troffen. Dooꝛ dit we⸗ der geraeckten de Schepen vꝛn wat van den anderen / doch quamen den acht. en · twintighſten weder alle been. Daeghs daer aen ſondt den Ammirael ſchꝛiftelijcke laſt aen alle de Schepen / te weten / dat veerthien ofte vijfthien mijlen bunten landt zijnde / haer ſouden verſpꝛenen / ſod verre van een / dat den anderen bequaemlijck konden beooghen / ende dan laten Drijven: om te beproeven of men het tweede Zenl / d welck haer den ſes· en twintighſten was ontdonckert weder in t gheſichte konde krijghen / alſoo unt het ghenomene vernamen / dat wel vier hondert kiſten Sunckeren in hadde / ende mede quam unt Rio de J enero. Doch dit gheſchiede te vergeefs / foo dat allenſkens neder ſackten. Den laeſten April waren bn Cabo Frio, ende lagh ontrent vijf mij⸗ len Nooꝛdt ten Ooſten van haer; s anderdaeghs ſaghen t Eplandt 8 Anna, ontrent neghen mijlen van haer / ende hadden 's middachs hooghde Dn-entwintich graden ende ſes en · dertich minuten bn Zunden de Linie. Den vijf⸗ den Maij bevonden ſich op de hooghde van twintich graden ende dꝛmen . vijf⸗ tich minuten / waren tamelijck verre van landt / d welck ſich mede ſeer hoogh op Dede. Naer dat den Ammirael fijne ſetrete Raden aen booꝛdt hadde ghe⸗ hadt / ende fijn vooꝛ· nemen te kennen ghegheven / ſetten haven kours Weſt⸗
Zundt Weſt aen / dwars naer de wal / om foo te lopen in de Rieviere van
Spiritu Sancto, ende daer eenige ververſinge te halen vooꝛ 't volck. S andere
daeghs met tkriecken vanden dage en waren niet verre van de ſelve pairs
sk Bh — oo
Het vierde Boeck. 107 | foo dat het Klooſter konden ſien / doch alſoo het ſtil was / ende de windt nu hier — nu daer ſulex dat meer verloſen als wonnen / lieten haer anckers teghen de o nacht ballen op twintich ende cen en. twintich vademen waters. S moigeng 1627: waren Wederom niet verre van de Rieviere vooꝛ noemt dan konden t open niet ſien. Den Ammirael boer aen’t Jacht de Vos, ende zenlden met de andere Klene Jachten vooꝛ: unt / om wel verkende te werden / ende de andere Sche⸗ pen hielden haer te loef waert / tot dat den Ammiracl haer met een ſcheut Waerfchouwde ; liepen Doen alle in de Rie vier / latende de Jachten aen ftierbooꝛdt liggen : des Ammiraels Schip raeckte aen de grondt / neffens noch an⸗ dere Schepen / doch ſi onder gevaer / Doo dien het Daer binnen ſeer llecht water maeckt / ende de ie viere gaet al hoeck unt / hoeck in. S anderdaeghs koꝛten alſamen wat voꝛder in / foo dat het Stedeken ende bn legghende Foꝛtjen kon⸗ den ſien / ende ſettent aldaer. Doch de Goude Leeuw, de Vos, neffens noch twee Jachten werden wat hoogher op gheſonden / haer ghelatende als ofte (nn wat op het Stedeken wilden vooꝛ nemen: d'welch den Ammirael niet vooꝛ en hadde / maer dede het alleen om de vnandt daer boven opte houden: ende hu landen ondertuſſchen fijn volck aen een vallene Daer veel boomen ſtonden van Oꝛagnie appelen ende Limoenen / van de welcke hn een goedt Deel dede pluc⸗ ken. Dol ven vooꝛts putten op de Enlandekens inde KRievier ligghende / ende vulden daer hare ledighe vaten / want aen t vaſte landt waſt ſeer onveyl wa⸗
ſetten den neghen. en twintighſten alle fijne ghevanghene Poꝛtugeſen aen landt: ende de Dloote wierp de Uie vier wederom unt / ende ginghen met een Tundt. Ooſte windt weder Nooꝛdt Ooſt ten Ooſten aen. Die in deſe Rie vier wilt zeylen / heeft hier op te letten: ſult aen de Zundt zijde vande bocht ſien Dep Enlandekens / ghelijck groote klippen / niet ſeer hoghe / laet die aen bagh⸗
van de Kie viere fien / die ſich Weſt in ſtreckt; inde mondt bande Kie vier ſult mede eenighe klippen ſien ligghen / van welcke een ofte meer altijdts boven ligghen / ontrent een halve muſquet : ſcheut vande Zundt hoeck / zenlt dicht bn de klippen langhs / te weten / bn Nobꝛden om / hoe naerder de Klippen hoe Dieper water; de klippen vooꝛ· bn zijnde, zenlt naer de Zundt wal / kondt al⸗ daer gheen quaedt doen / want het is allenthalven ſteeck - grondt / ende het dꝛooghſte dat ghu fuit krijghen is vierdehalf vadem: in deſe Rievier maeckt hoogh water een Nooꝛdt. Soſte ende Zundt Weſte maen.
Den leſten Maij verdenlde den Ammirael fijn Vloote in Den deelen ; het eene onder den Vice. Ammirael, bn hem hebbende / de Jachten / den Oragnie-Boom, den Arendt ende de Spar wer, welcke Aenne wierden naer Rio de la Plata.
© 2 Het
108 Verhael van Weſt-Indien. Het tweede de Goude Leen w, bn hem hebbende t Jacht de Rave, ende de
* 9 Carvelle vooꝛ Spiritu Santo berovert; de welcke gheſonden wierdt om vooꝛ 1027» „Rio de Jenero te krupffen: ende den Ammirael hieldt boog het Derde Deel bn ſich
Junius.
—
t Schip Geldria, Zutphen, de Pinas, de Neptunus ende t Jacht de Vos, Amſterdam, den David, ende de Barcke met twee beſaens. De welcke fijn kours fette om de Nooꝛdt / ende zenlden des nachts over de Abrolheos op ſeg· entwintich vademen waters. Den negenden Junij ſagen weder landt bn Nooꝛ⸗ den de Bahia de Todos los Santos, ende wendent Zunden over. O ander⸗ daeghs waren daer dicht vooꝛ / ende liepen weder inde Bahia, ende vooꝛts ten groot ſtuck vooꝛ· bn de Stadt / Baer wennich Schepen voor ſaghen ligghen /
als die daer te voren hadden ghelaten. Vooꝛ · bn t Foꝛt op Tapogipe ghelegen
kommende / ſaghen Daer twee Schepen vande vnandt ligghen / foo dat den Ammirael het ancker liet vallen / ende onboodt alle de Booten wel ghemant aen ſijn booꝛdt / die naer de Schepen toe roenden / de welcke dicht op ſtrandt ſaten; plunderden die / ende ſtaken voozts den bꝛandt Daer in: haelden mede in ſpijt vande vnandt eenighe plancken van landt / ende bꝛochten die aen de Schepen. Ende alfoo den Ammirael ſeer begeerich was om kondtſchap van landt te hebben / ſoo hadde de Jachten de Vos ende Amſterdam neffens de Barke gheſonden om te paſſen op de Barcrkens die over ende weder voeren; deſe een wennich vooꝛt ghezenlt hebbende / jaeghden een der ſelven teghen de wal aen /
waer van t volck ſtracx aen t landt vluchten / eer met de Chaloupe daer aen
konden kommen / haelden daer thien of twaelf rollen Tobat unt / dan ſes of {eben kiſten Sunckers die Daer in waren / konden niet met krijghen / om dat gheen ghereedtſchap Daer toe en handen / ende t volck op ſtrandt Daer toe liep. Het Barckjen vermeeſterde oock een / Daer eenighe Poꝛtugeſen ende Swarten in waren / die des avondts aen des Ammiraels booꝛdt wierden gebꝛacht. Deſe ghevanghens quamen den Ammirael wel te paſſe / want verſtondt unt de ſelve datter wel wijf of fes gheladen Schepen laghen wat vooꝛder de Kievier op / in een kreecke geſet: foo dat den Ammirael ſtracx belaſte de Jachten Amſterdam en den David met alle de Booten de Kie vier in te lopen / ende t ſelve kreecrken foo naer te gaen als immermeer konden. Hecht vooꝛ in de Kieviere vonden een kloeck Schip / doch ongheladen / ende bn fijn volck verlaten / dwelck t volck plunderde ende vooꝛts lieten ligghen. Naer de Booten ende de Fre⸗ gatte noch een hale mijl de Nie vier waren op gheroent / foo begonden fn des vnandts Schepen ghewaer te werden / Die beſich waren met verder op te koꝛ⸗ ten / om haer vooꝛ de onſe te ontdunſteren: de onſe naerder kommende / ſcho⸗ ten daer unt ſeer fel met ghefchut ende muſquetten / foo dat de onſe niet doꝛſten naerderen / ofte de ſelve aen booꝛdt leggen / maer keerden weder naer de Sche⸗ pen / ende verhaelden den Ammirael de bevindinghe. De welcke des andꝛren⸗ daeghs beval de Pinas, t Jacht de Vos, ende Fregatte, nevens een Deel Booten wel ghemant weder de Nie vier op te lopen: de welcke ghekommen zijnde ter plaetſe / daer de Booten deſe vnandts Schepen daeghs te voꝛen hadden ghe⸗ laten / en vonden die daer niet meer / alſoo met alle macht voꝛder op hadden ghekoꝛt. Doch volghden die op t ſpooꝛ / ſulcks dat de Barcke ende Booten naer de middach dicht Daer bn quamen: des vnandts Schepen ſchoten weder gheweldigh op de onſe; inſonderhent unt haven Vice-Ammirael met ſchꝛoot ende muſquetten: want de Gouverneur vande Bahia van t vooꝛnemen van⸗ den Ammirael verwitticht zijnde / hadde Daer op gheſonden hondert en vijftich Soldaten / over de welcke t bevel hadde de Capitenn Padilha, die den wel Edelen ende Man haften Heere van Dorth vermooꝛdt hadde: deſe weerden. haer dapper / ende Deden ſulcken gheweldt unt de Schepen / dat ons volck niet en dozſten de ſelve aen booꝛdt kommen / ende ſouden onghetwijffelt onverrich⸗ ter
Het vierde Boeck. 109 Ì ter ſaecken te rugge gekeert hebben; ten waren den Ammirael Pieter Pieterfz. Heyn, die ſich op t Jacht de Vos hadde begeven, ſelfs daer bn hadde ghekom A NO men ende ſijn volck bn. naer met gheweldt hadde aen ghedꝛeven / waer deur 1627. met ſulcken ner ende ghewalt aen. vielen / dat meeſter wierden van t Schip; ende alle die daer op vonden doot lloeghen / unt: ghenomen twee of Dan jon⸗ ghers: Daer ſneuvelden van des vnandts volck bn giſſinghe wel hondert
voꝛen was aen - ghekommen. In de ſelve kreecke hooger op / lagen noch twee 0 ofte dn Schepen / maer de kreecke was reede hier foo nauw / datmen weder⸗ zijdts de bladeren vande boomen konde plucken / die op de kanten ftonden; oock foo liep het water hier op ende neder met een fi pꝛingh wel twee vademen / | foo dat de Schepen met leegh water meeſt dꝛoogh ſaten. Weſhalven den f Ammirael gheraden bondt deſe ghenomene Schepen vooz eerſt af te bꝛengen /
rontom meefter zijnde / haer foo bele ſouden verhinderen als fn konden. Sanderdaeghs (wefende den derthienden Junij ) beſich zijnde met af. koꝛten / viel bn ongheluck 't Carveel op zijde ende berſte / fulcr datter niets unt konden berghen. Daeghs daer aen ſondt den Ammiraeleenighe Booten naer bene⸗
konde wegh ghenomen worden met t ſelve op t leeghſte water af te bꝛanden. | De vnandt hadde daer en boven een boꝛſtweeringhe op ghewoꝛpen langhs
de water kant beenen bergh / ende daer achter gheleght een goedt ghetal muſquettiers / verhopende hiermede de onſe het unt: Kommen te beletten / alſoo der dicht vooꝛ bn moſten. Den Ammiracl hier van verwitticht zijnde / voer
Schepen unt te bꝛenghen dan met werp-anckers / bn de Booten vooꝛ· unt te bꝛenghen. Dit werck liet hem vꝛn leelijck aen· ſien / ende hadde veel bedenc⸗ 0 kens / dan den Ammirael en was niet vervaert / nochte ghebꝛekich in unt a ö | komſten te binden, ende dinghen met W unt te voeren / Daer 3
5 3 andere
ö
| |
teghen de muſquet Koghels te bevꝛijden: want alſoo de windt haer teghen | 1
|
110 Verxhael van Weſt-Indien.
1e andere ſouden hebben in blijven ſteken. Ondertuſſchen was de Gouverneur 17 vande Bahia, nevens veel andere aenſienelijcke Officieren / achter de vooꝛſende 7: boꝛſtweeringhe ghekommen / met alle de Soldaten ende vele Burgeren unt de Stadt die met muſquetten konden om gaen / haer vaſt in-beeldende dat onſen Ammirael ende Schepen hier inde val hadden / ende haer ſouden aen hem wꝛe⸗ ken over de vooꝛgaende ende noch onlanghs van hem gheledene ſchaden ende over laſten. Naer dat nu alles bn de onſe was veerdich ghemaeckt / ende de Bosten aen die zijde Daer de brandt op konde ſchieten / met Hunden wel ver⸗ ſien / ende tenighe ſtucken op de kor · bꝛugghe van t Jacht de Vos ghebꝛacht / d welck mede met Hunden was beſchanſt) om bequaemlijck inde boꝛſtweerin⸗ ghe te konnen ſchieten; foo gheboodt den Ammirael de twer veroverde Sche⸗ pen / mitſgaders de Bercke die mede vol Sunckeren was de Kie vier unt te werpen: den vijfthienden quamen inde mondt vande Nie viere / ende niet te⸗ ghenſtaende de vpandt unt de boꝛſtweeringhe ghedumlijck (eer fel met muſ⸗ quetten ſchoot / op de Booten die de werpen unt bꝛachten / ende daer dicht on⸗ der Been moſten / foo hebben nochtans in ſpijt van de vnandt ende recht vooꝛ fijn neus de ſelve unt ghewoꝛpen ende bunten de Kieviere ghebꝛacht / ſonder ſchade te lijden / Door dien de muſquet-koghels op de Hunden ble ven hanghen ende af ſtunten. Dit was een aerdighen vondt / Daer aen het vernuft van de⸗ gen kloecken Zee. Heldt wel is af te nemen. n ſelfs bleef dien nacht noch inde Nie vier met het Jacht de Vos, d welck neffens t Schip de Pinas met hoogh water op t dꝛooghe was gheraeckt / wierpen den heelen nacht ballaſt over baoꝛdt / alſoo het ten af nemende f pꝛingh was: ende quamen foo s andere daeghs s moꝛghens onbe ſchadicht met het hoogh water af / ende de Rieviere unt / en altſamen weder b hare Vloote. Den achthienden Junij zeplden met allt de Schepen weder unt: waerts / ende ſettent Dwars bande Stadt S' Saluador, bunten den renck van des vnandts gheſchut. Dernamenupt twee over · lopers / dat de vnandt deſe dagen binnen de kreecke luttel min als vier hondert man hadde verloꝛen / die ten dele bn de onſe waren doot ghellaghen / ende ten gele verdꝛoncken. Bleven daer foo in ſpijt vande vnandt liggen / ontladen de vero verde Sthepen / ende namen de goederen over. Den twee; en twintigh⸗ fen quam daer bn haer het Jacht den Tijger die nevens andere Jachten ghe⸗ ſonden was unt het Vaderlandt / om op de Cuſte van Braſil te krunſſen. Des nachts quamen der twee Poꝛtugeſche Schepen voorde Stadt / ſonder b de onſe geſien te werden. Den tweeden Julij quamen daer mede onder den Com⸗ mandeur Jooft Banckert, t Schip de Son, ende t Jacht Poſt- paerdt, met noch een Boot unt ghevaren unt Zeelandt / hebbende een wijl ghekrunſt boo? Rio de Jenero. Ende den vierden 't Jacht den Eenhoorn, d welck vooꝛ Pernambuc ghekruyſt hadde. Ende den negenden quam wederom bn de Vloote de Goude Leeuw, met het Carveel; het welcke onbequaem zijnde om naer t Paderlandt te bꝛenghen / ghelloopt wierdt / ende alles wat dienen konde af-ghenomen. Den derthienden is t Jacht de Rave Daer mede ghekammen. Den veerthien⸗ den / zijn met de gantſche Vloote weder unt de Bahia t ʒenl ghegaen / naer dat de ghevanghene Poꝛtugeſen hadden ven gheſtelt / de windt was Zuyden ende Tundt. Zundt-Soſt; den Commandeur Banckert bleef met cenighe Jachten noch op de Cuſte. Den ſeven en- twintighſten quamen aen het Enlandt Fernando Norohna ten ancker op ſeſthien ende ſeventhien vadem ſandt-grondt. Dit Enlandt light op de hooghde van den graden ende vier- en · dertich minu⸗ ten bp Zunden de Linie / ontrent tſeventich mijlen vande Cuſte van Brafil. Emt ſelve van daer te bezeplen / dient men wel Nooꝛdt· Ooſt aen te gaen om des ſtrooms wille / ende dan t ſelve op f ijn hooghde te ſoecken. Alſmen het eerſt komt te ſien / foo verthoont het ſich als een Tooꝛn ofte Zepl / alſoo daer ten
Het vierde Boeck. ur
een ſpits ofte ſtenlen bergh op ſtaet / de welche hem verthoont eer men eenich ander landt kan ſien: wat naerder kommende ſiet men noch een bergh aen de Weſt⸗· ʒijde vande vooꝛgaende / de welcke te ſamen niet qualijck van verre een Berck met haer Toom af beelden: daer naer ſiet men noch Den heuvelen / ende vooꝛts het voꝛdere landt. Het Nooꝛdt· Ooſt ende is ghebꝛoken in vier ofte vijf Enlandekens / een roer· ſcheut deen van d'ander ligghende / min ofte meer: tuſſchen de welcke weghen de ondiepten gheen Schepen deur en mo⸗ Zhen. Vande Ooſt. zijde ſterckt een riff af twee derde van een mijl in tee / daer de Zee gheweldigh op verheft / alfoo het ſteenen zijn / ligghende tuſſchen Winde ende water. Die onder dit Eplandt wil te verde kommen / moet bn Ooſten t Enlandt omlopen / ende kommende langhs de Nooꝛdt-Meſt. ʒijde Nooꝛdt· waert aen tot een goteling-fcheut bn Ooſten de vooꝛſchꝛeven Tooꝛn· klippe / ſal ſijn ancker daer laten vallen ontrent een canon-{cheut vande wal op ſeſthien of ſeventhien vadem fandt-grondt / want naerder vindt men vunle grondt / daer de kabels op af vijlen. Aen landt Dwars vande reede is goede verfch water / af kommende van t gheberghte / inſonderhent inde reghen maenden / van April tot September, hoe wel t ſelve water / naer de grondt / foo wat een ſalpeterighe ſmaeck heeft. Bn die ghebꝛoken Enlandekens valt veel Steen bꝛaeſſem ende andere Viſch te vangen: Zee voghels ende Tortel dunven zijnder bn menichte; daer zijn dock Bocken ende Genten op / die de Spagnaerden Daer gebracht hebben. De Bloote ver verſte hier / vongen eeni⸗ ge Bocken / ende vulden haer water vaten / ende naer dat den achtſten Auguſti de Vice-Ammirael, den Oragnie. Boom, ende den Arendt weder bn haer waren ghekommen / (Be welcke ghekrunſt hadden vooꝛ Rio de la Plata, doch niets opghedaen / maer hadden grooten ſtoꝛm ende onweder unt. gheſtaen / ſoo dat dickmaels vanden anderen verſteken waren / ende Jacht de Sparwer gantſch van haer gheraeckt:) (oo zijn den elfden weder van daer t zenl ghegaen / ende in t laeſte van de maendt van October met lief in t Vaderlandt weder ghe⸗ kommen. Te weten / Hollandia Geldria, Zutphen, de Pinas, de Rave van Amſterdam: de Neptunus, vande Camer van de Maeſe. De Goude Leeuw, ende 1 Jacht de Vos, van de Camer van Stadt ende Landen. Hadden den vijfthienden Auguſti op de hoogde van vijf en. dertich minuten Zunder bꝛeete noch een Scheepken ghenomen / kommende van Pernambuco gheladen met Sunckeren / Tobat / ende Fernambuc. hout: unt het welcke den een. en twin⸗ tighſten met de kalmte loſten tachtich kiſten Suncker / ende eenighe Tobat: ende (oo vooꝛts tot den ſes· en. twintighſten / dat het Scheepken heel los kre⸗ en. vi
dt hier toe vergaelt hebbende t ghene de Vlooten ende Schepen hebben
unt gherecht / d welcke t vooꝛleden jaer waren unt gheſonden; ſal nu kom⸗ men tot de ghene die in dit jaer ſeſthien hondert ende ſeven - en twintich zijn unt - gheſonden. Ende vooreerst eggen dat bve Camer van Teelandt wer⸗ den unt gheruſt dan Schepen; te weten / Ter- Vere, groot tneghentich laſten / vooꝛſien met veerthien gotelinghen ende fes ſteen ſtucken / ghemant met dzn⸗ en tſeventich Bootf-ghefellen / daer Ammirael ende Schipper op was Hen: drick Jacobſz. Lucifer, een kloecken Zee Heldt: de Lecuwinne, groot hondert laſten / vooꝛſien met veerthien gotelinghen / ſes ſteen· ſtucken / op hebbende neghen en tſeſtich Bootf-ghefellen/ Daer Schipper ende Vice-Ammirael op
ANN O 1627.
was Jan Pieterſa.: ende den vlieghenden Draeck, groot bijf-en-beertich laſten /
vooꝛſien met acht gotelinghen ende fes fteen-ftuchen / ghemant met twee enveertich koppen / daer Schipper op was Galeyn van Stapels. Deſe ginghen van vooꝛ Vliflinghen t'zenl den twee en twintighſten Januarij deſes lopenden jaers / ende hadden foo goeden ſpoedt / dat vooꝛ · bn de Canariſche nen 0 i | ende
Januarius.
112 Verhael van Weft-Indien. 1 ende langhs de Cuſte van Africa ghezenlt hebbende / den derden Martij in t ge⸗ 5 NO ſicht kreghen het leeghe landt van t Mooꝛder vooꝛ-landt vande vermaerde | | 1627. Rieviere des Amazones : hadden veel reghens ende windt, alſoo het daer in de | rechte winter was: s anderdaeghs hielden langhs de wal Nooꝛdt Mooꝛdt | Weſt aen met ſwaren donder ende reghen / foodat ſomtijdts t landt ſaghen /
ende ſomtijdts weder niet. Den vijfden quamen ten ancker op vier vadem waters ontrent twee mijlen van Comaribo: zeplden des anderendgeghs naer de Kiebiere Wiapoco, alwaer fp in laſt hadden renighe Coloniers te landen: den ſevenden quamen ten ancker Hoog Caribote in dꝛn vadem waters / ende
met leegh water ſaten aen de grondt: ende alfoode Wilden die daer om her | woonden niet aen booꝛdt en quamen / foo wierden twee Chaloupen gheſonden 1 naer Comaribo, om tenighe der ſel ver aen booꝛdt te halen; ghelijck dan s an⸗
| derdaeghs tweet bꝛochten / die haer bn de andere Ingheſetene ſouden lenden. Ik De Nie vier wederom op varende met de Chaloupen / quamen des nachts aen een plaetſe bn de Inwoonderen ghenaemt Wacogenive, Daer maer twee Hunſ⸗ kens en vonden / merckten wel dat de Wilde verbaeſt waren weghen de kom⸗ ſte van ons volck / doch de reden waerom en konden niet vernemen. O an⸗ derdaeghs beſichtighden de plaetſe / ende bevonden de ſelve ſeer beguaem vooꝛ | de leden Die haer hier hadden neder te Haen: foo dat den thienden t goedt van | de ſelve begonden te loſſen ende aen landt te bꝛengen: de Wilden bevꝛeeſt zijns ok de namen de vluchte; de rechte ooꝛſaecke verſtonden verft den derthienden unt |
iN een Swarte die bn haer quam / ende haer ver haelde / Datter unt de Kievier des ik Amazones ten Barcke ende twee Chaloupen met Chziſtenen waren ghekom⸗ 1 men / ende Haer hier een maendt hadden onthouden / dan haer Daer naer ver⸗ 5 drelende op vier plaetſen / hadden de Wilde die onverſiens over vallen / ende . alle / op den naer / doot ghellagen / van welcken een was in Comaribo, ende de Jk andere twee hoogher de Kit viere Wiapoconp. De onſe ſulcx verſtaen heb⸗ * bende / hielden dꝛn Wilden vaſt met een Vꝛouwe die aen booꝛdt waren / ende 1 ſonden naer Camaribo om den Duntſman / dꝛenghende de aen-ghehoudene ii Wilden te dooden / indien haer dien niet en bꝛochten. S anderdaeghs wierdt 1 de ſelve aen booꝛdt ghebꝛacht / doch alſoo men wennich beſcheets van hem be⸗ | quam / Boo Dien zijns moeders taele (cen vꝛemde ſaecke) bn naer hadde verge⸗ ten / foo wierdt om de andere twee gheſonden / de welcke den ſeventhienden terſt aen booꝛdt quamen. Den eenen ghenaemt Jan Hendrickfz. verhaelde haer de gantſche gheleghenthent van deſe llachter: als namentlijck dat on⸗ ghevaer achthien maenden gheleden / de Spagnaerden ofte Poꝛtugeſen in grooten ghetale waren gekommen / ende onverſiens ghevallen op de Colonie ve inde Nie biere des Amazones; die Daer was gheleght onder het bevel van Capi⸗ ten Oudaen; ende dat de ſelve naer dat ſich een halven dach teghen de vnandt dapper hadde gheweerdt / ſich hadde begheven naer fijn Barcke / met verlies van ſeven ofte acht mannen ; ende was met de ſelve ghezenlt naer de kreecke daer de Engelſche haer onthielden om eenighe ſpijſe van haer te runlen: de Capiteyn met elf of twaelf man bn de Engelſche gelandt zijnde / zijn de vnan⸗ den met hare Canoen de ſelve kreecke in ghekommen / ende hebben de Engel⸗ fche met ſamen de Pederlanders over. vallen ende doot ghellagen. De Lieu⸗ tenant Pieter de Bruyne s anderdaeghs dit vernomen hebbende / is met de Barcke ende ſes· en veertich man die noch overich waren ghevlucht naer de Kieviere Wiapoco, ende heeft hem daer neder ghellaghen / verhopende hier ſeker te weſen. Maer naer dat daer twee ofte dꝛn daghen gheweeſt hadden / fen dooꝛſchoot de Sargeant NMatruyt den Lieutenant / ende t volck verdende ſich in vier plaetſen. De Wilden ondertuſſchen onder ſich belloten hebbende / haer deſe gaften quijt te maecken / zijn onder ſchijn van vꝛindtſchap — haet ghekom⸗
Het vierde Boeck. 13 ghekommen met haven dꝛanck / Die (pnoemen Pernau, hebben t volck gantſch dꝛoncken ghemaeckt / zijn Daer naer met een groot gheſchꝛen op haer gheval⸗ len / ende hebbenſe met bijlen ende houw meſſen deerlijck doot ghellagen / deſe dn alleen unt genomen / die ſn verſchoont hebben. Hoe · wel deſe grouwelijc⸗ ke daedt wel ten groote ſtraſfe verenſte / nochtans om dat de Compagnie vooꝛ hadde hier een Colonie te leggen ende te houden / foo hebben gheradender ghe⸗ vonden / ſich met de Inwoonderen van dit Geweſte te verdꝛaghen: de welcke groot leet· weſen toonden over deſe daet / belovende de Nederlanders vooꝛtaen trouwe te weſen / ende niet meer te beſchadighen. Ende over · ſulcx is hier een Colonie gheplant onder het ghebiedt ende beſtier van Capitenn Jan van Ryen, op de vooꝛnoemde plaetſe Wacogenive, twaelf mijlen boven Comaribo, ende acht boven Caribote, ende ontrent vier boven Apotery: Door dien die plaetſe bevonden van een goede grondt / ende niet foo modderich als Apotery, ende dock met wennigher boomen beſet: t Foꝛtjen ſoude gheleght worden op een hooghe grondt / ontrent acht vadem boven den oever vande Nieviere / fulcy dat het t op· varen Vande Chaloupen konde verhinderen.
Den negenthienden Martij zijn de Dn Schepen wederom t zenl gegaen unt de Rie vier van Wiapoco. Den vijf en twintighſten ſagen t Eplandt Barbados, ende ſetten het 8 anderdaeghs op de reede van S* Vincent in een Bape gez naemt S Antonio unt: genomen den Ammiracl, de welcke t Eplandt vooꝛ· bn was ghedꝛeven. Soo dat / naer dat de groote Chaloupe daer in een hadden gheſet / ende te water ghebꝛacht / den eerſten Aprilis weder van daer vertroc⸗ ken naer t Enlandt Granada, alwaer g anderdaeghs den Ammiracl ghemoe⸗ ten / ende quamen daer t ſamen ten ancker. Ende naer dat hier des Ammiraels groote Chaloupe mede te water hadden ghebꝛacht / ende eenighe ververſin⸗ ghe vande Wilden gherunlt / zijn den ſevenden weder t ſamen tent ghegaen. Sanderdaeghs s moꝛghens ontrent thien unꝛen kregen de Leſtigos in tghe⸗ ſichte / ende quamen den neghenden s middachs onder Iſla Blanca te reede: vonghen op dit Enlandt dan hondert Bocken / ende ſchenden den elfden weder van daer: quamen s anderdaeghs naer middach ten ancker onder t Eplandt
Orchilla, voeren Daer aen landt / ende ſochten naer Orchil als haer belaſt was /
doch vonden niet veel / als alleen in t hanghen van eenighe berghen / ſoo dat alleen anderhalve pijpe vol met namen tot een monſter. T is een doꝛ Ene landt / ende t leeghe landt loopt met de vloet meest onder; ende t ſchijnt dat de Bocken den Orchil af wenden / alſoo der niet veel anders te eten en is. Den ſeſthienden naer dat de Chaloupen Loor dꝛn weken met kort ende water had⸗ den vooꝛſien / zijn ſn van hier verzenlt. S anderdaeghs s middachs ſaghen t Exlandt Curacao , ende met der Sonnen ondergangh't Enlandt Aruba, ſoo dat 8 nachts bn hielden met fchover-zenlen. Den achthienden naer de mid⸗ dach ſaghen de Monges; ende ſonden d anderdaeghs de Chaloupe aen een van
de ſelve / om te beſpieden ofter goede ancker · grondt was / ende hielden onder:
tuſſchen bn / tuſſchen de vooꝛſchꝛeven Enlandekens ende it vooꝛlandt Coquibocoa, gheleghen aen de vaſte Cuſte. Ende naer dat den anderen hadden verz ſpꝛoken / ende Cabo de la Vela beſtemt om weder bn den anderen te kommen / foo liep de Leeu winne naer de vooꝛſende Cabo, ende fettent op acht. en · twin⸗ tich vadem ontrent anderhalf mijle van de wal: naerder en bonden geen goede rede vooꝛ de Schepen: ende ble ven hier vooꝛts krunſſen. Den vier en twin⸗ tighſten kreghen jacht op ten vꝛemt Zenl / d welck haer ontdonckerde: ende den ſes en ⸗twintighſten quamen weder ten ancker bu den Ammirael acht mij⸗ len beneden Coquibocoa in een ſeer bequame in- wijck genaemt Bahia Honda. t Jacht den vlieghenden Draeck liep wat dichter aen landt / {oo dat den acht en twintighſten een Canoe van Indianen * quam met wat Viſch 15 0 ende
AN NO.
1627
Martius.
Aprilis.
ANNO. 1627.
114 Verhael van Weſt-Indien.
ende ſes Hoenderen. Ghelijck noch meerder Canoen daeghs Daer aen / unt de welcke vernamen dat daer thien Spagnaerden aen landt waren / ende dat datr een frane Sout panne light. Deſe Bahia Honda light tuſſchen Coquibdocoa ende Cabo de la Vela, daer in is ſeer goede ancker⸗grondt in Lijf / ſes ende ſeven vademen waters: ende van de Wilde die Daer ontrent waonen ig met goede opſicht / wel goede ververſinghe te bekommen / is een ſeer ſterck
ende ſtout volck / die langhe baerden dꝛaghen / ende kopere ringhen inde dozen.
Mayus.
Den leſten April lichten weder hare anckers unt deſen bocht / ende deden haer befte om wederom op te kommen / ende ſich aen 't vooꝛ· landt van Co quibocoa te vervoeghen. Den derden Maij, de Leeu winne wat meerder t Tee- waerts
;ʒijnde / werdt ziende dat den Ammirael Jacht maeckte op ten Scheepken / dan
Daer bn kommende was het een Engelſche Chaloupe die van haer Schip was
verſteken bn Caraques, alwaer ghemiſt hadden cen Spaenſch Schip te ne⸗ men ende alfoo t volck twee · en dertich ſterck inde Chaloupe zijnde / gheen
_ eten meer en hadden / was het haer gheluck de onſe te ghemoeten / want wer⸗
Januarius.
„ Februarius.
den Banden Am mirael met hondert en tſeſtich pondt Bꝛoodt / twee-en-Dertich pondt Stock viſch / acht ſtucken Vleeſch / ende met Water verſien. Den vierden s moꝛghens / naer de wal ghehouden hebbende / zijn haer ontmoet t Jacht de Kater, ende den Bruyn-vifch, bende Jachten van de Camer tot Amſterdam: van welcker weder varen tot hier toe eerſt ſal ff pꝛeken / om daer naer te beter bender verrichtinghen te verhalen. Ary En ofer
Den derthienden Januarij deſes jaers ſeſthien hondert ende ſeven en twin⸗ tich zijn unt Texel t zenl ghegaen t Jacht den Otter, daer Capitenn op was Dirck Simonfz. van Uytgeeſt; ende t Jacht de Kater, waer op Capitenn was Jochem Gijſa.: elck groot tnegentich laſten / ende vooꝛſien met veerthien gote⸗ linghen; ende ghemant / deen met neghen en. vijftich ende d ander met twee⸗ en wijftich Soot{-ghefellen. Ende daer neffens den Bruyn· viſch, Baer Capi⸗ tenn op was jan Reyerſe. S wart, groot tſeſtich laſten / vooꝛſien met neghen gotelinghen / ende ſeven en dertich mannen; deſe Den hadden bn naer al eeuen laſt. Su ble ven by den anderen tot den eerſten Februarij; alſwannter de Kater
van de andere is gheſchenden op de hooghde van dꝛn en twintich graden bn
Nooꝛden de Linie: welckes weder varen wn eerſt ſullen vervolghen. Den vierden Februarij ſaghen t Eplandt St Antonio, een vande Cabo Verde En⸗ landen; ende ſtelden van daer haren kours Meſt · Zundt· Weſt naer de vaſte Cuſte van America, tot den ſeventhienden / alſwanneer fn / ſonder nochtans landt te ſien / op de hooghde van ſes graden ende twintich minuten / grondt wierpen op twintich vadem / de vaſte Cuſte hier ontrent {oo vlack zijnde / dat men wel vijfthien mijten bunten t landt grondt werpt. D anderdaeghs zenl⸗ den Weſt ten Naoꝛden aen naer t Enlandt Tabago ſoeckende; d' welck (nn den twintighſten ſaghen Weſt van haer op de hooghde van elf graden ende ſes minuten. Rommende bn het Ooſt· ennde wierden een Zenl ghewaer / weſen⸗ de een Poꝛtugeſche Bercke met twer Beſanen. De welcke ſnnaer jaeghden ende bequamen: hielden dien nacht bn. S anderdaeghs quamen onder t ſel⸗ ve Enlandt te verde / in een bequame Baye / vonden in de veroverde Barcke niet dan ettelijcke rollen Cobac / ende hondert en vijftich Slaven / ſulex dat den Tobat daer unt lichten / ende t volck lieten baren. Den vieren ⸗twintigh⸗ ſten matckten weder zeyl / ende ſtelden haer kours langhs de Nooꝛdt . zijde van t ſelve Enlandt om t ſelve wel te beſichtighen. Vonden daer den bequa⸗ mt plaetſen om water te halen: een aen het Ooſt· eynde / weſende de groot⸗ fte in · wijck / daer men t kan ſetten op vijfthien vadem / ende ſeer verſch water bekommen. Ontrent een groote mijl Weſtelijcker ligghen vijf klippen on
trent een half mijle vande wal / Daer men tuſſchen deur kan zenlen / ende tuf
Het vierde Boeck: 15 ſchen Deur kan zenlen / ende tuſſchen benden kommende / iſſer een groote Sape
aen t Enlandt daer een verſch Nievierken unt komt / ende veel Viſch is te N oe és
vangen / men kan Daer vooꝛ ſetten op acht of thien vadem. Noch wat Weſte⸗ lijcker is een groote in · wijck / daer twee verſche Rievierkens in af kommen: is daer vlack / ſoo dat men kan ſetten op acht ſeven / ooch ſes vademen. Van t Meſt - ennde ſtreckt een bꝛeedt riff af Nooꝛdt. waerts in Zee. Dit Enlandt Tabago is ſeer wel te kennen / aen 't Ooſt . ennde ligghen twee klenne Enlan⸗ dekens met vele klippen rontom beſet / niet verre van landt. t Enlandt is vooꝛts van t ſelve ennde / tot bn. naer ten halven / hoogh / ende Lan daer lee⸗ ger / ende ſtaet ſeer groen van boomen. Ontrent twee uren vooꝛ Sonnen on⸗ der- gangh van het Beft-ennde deſes Enlandts af ſtekende / met een Nooꝛdt⸗ Weſt ten Moorden gangh / bevonden haer / naer datter twee quartieren unt waren / bn t Enlandt Granada : ende waren ſeer verwondert / dat in foo wen⸗ nich tijdts / foo verre wegh ghezenlt hadden / foo dat de ſtroom haer ghewel⸗ digh moet voorts ghedꝛeven hebben. Dit dient wel in acht ghenomen / om niet onverſiens di ten of vander Exlandt op t lijf te lopen. Den vijf en twin⸗ tighſten Februarij g moꝛghens ſettent aen de Weſt- zijde van t ſelve Enlandt, en vonden daer gheen vande andere Jachten ofte eenighe bꝛieven. Bleven
Baer liggen tot den vijfden Martij om water te halen ende te ververſchen / ende Marius.
laveerden Doen weder op naer t Enlandt St Vincent. Den achtſten daer aen kommende / bonden Daer t Jacht den Bruyn-viſch, ende bleven daer eenighe daghen ligghen. Dit Enlandt St Vincent is ſeer vꝛuchtbaer / ende wel be⸗ Woont; de Inwoonderen ſchilderen haer met ſeker roode verwe / ende zijn de
twaelfden maeckten weder zenl naer St Luzia ende quamen den veerthienden S avondts aen t Weſt ennde van dat Enlandt / vonden daer een Bane daer verſch water was te bekommen: alſoo weghen de ſtilte onder t hooghe landt niet ten ancker en konden kommen / foo ſonden de Chaloupe om t Enlandt te
befsecken: aen landt ghekommen sijnde / en vonden daer gheen Menſchen ofte Hunſen: ghelijck dan te voren vande Inwoonders van 8 Vincent waren
t Enlandt Matinino: bonden daer een groote Bane / ende foo Diep in: gaende / dat men daer kan ſetten / ſulex dat men gheen Zee en fiet/ ende water foo ſlecht
Wilden bedunden de onſe datter in Zee twee nfere ſtucken laghen dicht bn it landt / die bn de onſe wierden abelicht ende goede ghevonden. Den twin⸗ tighſten ſchenden weder van daer / ende ſettent s anderdaeghs aen t Weſt emde van Guadualupe, maer de Wilden die daer op woonden / waren ſoo ſehouw / dat op t landen van ons volck / unt hare hutten vluchten / ende niet weder wilden kommen. Daer eenich water in · genomen hebbende / laveerden den dꝛ nen- twintighſten naer Marigalante, ende berenckten het des avondts doch vonden daer gheen bequame Banen om in te anckeren; ende ſaghen mede wel dat het boofe Wilden waren / Hoor dien haer ſochten wijs te maecken dat⸗ ter weynighe woonden / Daer wel anders ſaghen. Van daer vooꝛts zenlende / a P 2 quamen
116 Verhael van Weft-Indien. quamen den ſes en- twintighſten aen’t Enlandt Deſſeada, dan alſoo daer geen
ANNO hequaem ancker-grondt bonden / voeren dan Daer Boots naer t Enlandt
16 27.
Aprilis.
Mayus.
Antigua; alwaer 8 anderdaeghs anckerden / in een ſchoone in- wijck. Aen de Tundt. zijde van it ſelve ontrent ten halven van t Eplandt vondt men twee {choone Bapen bn den anderen: doch en vonden opt ſelve gheen volck / noch verſch water / ende is een ſeer doꝛ Eplandt. Den neghen en · twintighſten ʒeylden weder van daer / ende quamen s anderdaeghs aen t Exlandt S' Chriſtophoro, daer Engelſen vonden / ende dock Franſen / die ſich daer hebben ne⸗ der ghellaghen. Den eerſten April ſchenden weder van daer / ende quamen g anderdaeghs onder het Eylandt 8 Martin ten ancker / vonden Baer ter hal⸗ ven van it landt een ſeer groote Sout panne / doch op die tijdt gheen Sout daer in; ende noch twee kleyne pannen aen de Zupdt-zijde. Den vierden lie⸗ pen het Enlandt bn Ooſten om / ende zenlden tuſſchen t vooꝛſende Enlandt ende t Eylandt Anguilla deur / d welck fp mede gantſch doꝛre bevonden / ende deden haer beſte om aen ’t Eplandt Sombrero te kommen / doch ghemoeten Daer ſulcken ghevaer van ſanden ende klippen / neſfens de windt ende ſtroom gantſch teghen / dat ghenootſaeckt waren te rugghe te keeren / ende liepen St Martin bn Weſten om / ende ſochten een Eplandt welcke haer in achte was ghegheven / te weten / Barbada, Daer ſu den ſeſten bn quamen: is heel vlack landt / ende Daer ſteken ernighe riffen af; aen de Zundt. zijde iſt verre vlack / ende (eer oneffen grondt: t Exlandt is mede heel doꝛre / ende niets af te haten. S anderdaeghs verzenlden weder naer t Eplandt 8 Vincent, alwaer ſn het den thienden weder ſetten: doch vindende daer een bꝛief vande Jachten van Ttelandt / liepen vooꝛts naer t Eplandt Granada, mepnende de ff ele Daer te vinden. Den twaelfden daer kommende / vernamen unt de Wilde / datſe al goor din daghen waren van daer vertrocken; foo dat daer niet en vertoefden. Den veerthienden quamen aen Ia Blanca: dit is mede redelijck llecht landt / hier en daer warft alleen een boom pock-hout: doch Daer zijn menichten van Bocken te vanghen. Den ſeſthienden 8 middachs vervielen op t Eylandt Tortuga; ende Daer bn Ooſten om-lopende / beſichtighden de Sout panne / doch darr was doen gheen Sout: foo zenlden voorts bn Zunden langhs t Enlandt / ende anckerden aen t BOeft-epnde / verhopende Daer water te vin⸗ den / doch en vonden geen. Den achthienden namen haren kours naer t vaſte landt / d welck (p den ſelven dach in t gheſichte kreghen / ende liepen daer langhs naer Cabo de Caldera. S anderdaeghs ontrent ſeven mijlen van Caraques, bequamen ten klenn Spaenſch Berexken / alleen met ballaſt ghela⸗ den / d welck (jp weder lieten varen. Houdende voorts langhs de wal / quamen den vier en twintighſten aen Maracaybo, ende anckerden aen de Ooſt⸗ ʒijde in de mondt van 't lack; vonden het daer heel vlack / ſulex dat dien dach niet en
Doꝛſten voꝛder in zenlen. S anderdaeghs maeckten weder ʒenl / ſtierden de
Chaloupe vooꝛ· unt om de diepten te penlen / maer wegen de harde windt moe⸗ ſten het wederom ſetten. Den ſes· en twintighſten / quam Daer ten Spaen⸗ ſche Fregat in zenlen met een ſtijve koelte; t welcke de onſe ſiende / lichten haer ancker / ende hielden daer naer toe: dan de Spagnaerden anckerden te windt· waert dicht onder t landt / ende Boeven met haer Boot aen landt / ſoo veel met nemende als ſn konden: foe dat de onſe Daer niet inen vonden als dꝛn hondert pottijſen Wijn / ende twintich potten Olpe : welcke ſu daer unt na⸗ men / nevens tghene haer eenichſints konde dienen / lieten voorts de Fregatte dꝛijven / ende ſtakender den bꝛandt in. Den eerſten Maij zenlden vooꝛder tot
arn een Enlandt ligghende in t midden; doch ongheraden vindende vooꝛder
in te zeylen / dooꝛ dien daer foo onbekendt waren / zijn weder unt-ghelopen. Sanderdaeghs quamen aen Aruba, dau alſos aen lands eenich volck 1 e d aghen /
Het vi®rde Boeck. 117 | ſaghen en vonden niet gheraden Daer te landen. Den vierden vonden de 3 Zeeuwsche Jachten (daer wn hier voꝛen van gheſpꝛoken hebben) krupſſende dl, 4 ontrent t vooꝛ landt van Coquibocoa, de welcke Daer latende / namen haren 1527. kours naer Cabo de la Vela. Alſoo met den anderen verſpꝛoken waren dat de Seeumſche Jachten / volghens haren laſt / ſouden houden tuſſchen Cabo de Coquibocoa ende Cabo de la Vela ende dat (nm ſouden houden tuſſchen Cabo de la Vela ende S Martha: ende teghen den tweeden ofte derden Juni ij weder bn een kommen aen Cabo de la Vela: ofte den anderen alſdan daer niet vinden⸗ de / over ſteken naer Ia de Vaca. S anderdaeghs daer bn kommende / ende vooꝛts lopende langhs de wal / ſaghen wel ſeven klenne Tenltjens / welck gn vermoeden beſich te weſen met Prerlen te viſſchen, doch konden Door de groa⸗ 1 te vlackte ende den avondt die in viel daer niet bn kommen. Den ſevenden guamen voo? het Stedeken van Rio de la Hacha; gheleghen op de Zee. kant / | hebbende een klenn Foꝛtjen / men kan Daer foo naer bn kommen / dat men ö het met een gotelingh foude beſchieten / doch met gheen groote Schepen: de Spagnaerden ſchoten bijf-mael naer de onſe / al met een ſtuck; foo dat daer unt ooꝛdeelden datter gheen meer en moſten hebben. Vinde bn de onſe aenghetenckent: dat deſe plaetſe met vele ſchoone Wooningen ende Pack hunſen vooꝛſien is / gheleghen aen ſtrandt thien ofte twaelf mijlen van ende beneden Cabo de la Vela: ende dat om die niet vooꝛ: bn te gheraken / men in acht moet nemen; Dat zenlende bande vooꝛſende Cabo langhs de wal / voꝛen op den hoeck
Ooft-zijde van deſe plaetſe / langhs den gantſchen bocht bequaemlijck landen | aen een Dlacke ſandt· ſtrandt / onder met de Schepen vooꝛ de Stadt met ghe⸗
achter daer in kommen / ſonder dat het Foꝛtjen tenighe fchade kan doen: doch
de ſe plaetſe heeft in voz. tijden / doen de Peerle· viſſcherne op haer beſte was / f van meerder aenſien gheweeſt / als nu is / dewijl de Peerle oeſters nu ſeer ver⸗ 1
lopen / ofte wel dooꝛ de groote gitſighent der Spagnaerden verdoꝛven zijn. Weder op- laverende / quamen den thienden Maij weder aen Cabo de la Vela, |
Spꝛaken Daer met de Wilden van t landt / Die haer thoonden vnanden te we⸗ | | fen van de Spagnaerden; ende weſen de onſe een Sout pan / Daer feer wit | Sout in was / doch licht. Hier bn de Zeeuwſche Jachten wederom ghekom⸗
men zijnde de welche ondertuſſchen ghenomen hadden een Portugees Schip / kommende van s: Thome, met twee hondert ende vij fen twintich Swarten,;
en waren niet verder op- ghekommen als tot de Cabo Coquibocoa, ſulex dat
beter gheraden vonden over te ſteken naer t Enlandt Hiſpaniola. Den fes
en-twintigbften bevonden ſich ontrent twaelf mijlen bn Ooften lila de Vaca,
ende liepen s anderdaeghs op de reede tuſſchen it vooꝛſende Enlandeken ende
Hifpaniola. Soo dat ſich hier weder bn den anderen bevonden / de Kater den
Bruyn. viſch vande Camer van Amſterdam: Ter- Vcere, de Leeuwinne ende
den vlieghenden Draeck van Zeelandt. Dersenlden van Daer den achtſten
Junij naer Cabo Tiburon, aen't Weſt ennde ze t ſelve Enlandt / ende qua⸗ Tuntas. f 3 men
118 Verhacl van Weſt-Indien. | 7 men s anderdaeghs ten ancker ontrent een half mijle bn Ooſten de ſelve / in 5 NO gen Sape Daer twer ofte dꝛn Hie vierkens unt · lopen van (eer goedt ende verſch 1627. water / ende aen landt zijn dock eenighe Oꝛagnie appelen te bekommen. Den thienden ginghen wederom tzenl / de dn hielden langhs de Zundt-Cuſte van t Exlandt Jamaica, ende de andere langhs de Zundt zijde van t Eplandt Cuba: quamen den ſeſthienden Junij weder bp den anderen ontrent de kleyne Caiman, ende ſetten s anderdaeghs onder het Weſtelijckſte ennde vande Caimanes, hatlden daer s nachts (oo vele Schildt- padden van t landt als (bez geerden / alſoo het de rechte tijdt was dat dit ghedierte ff ijn Eneren op ſtrandt quam legghen. Den achthienden zenlden weder van Baer naer Iſla de Pinos: ende naer dat water hadden ghehaelt aen 'tBOeft-epnde van dat Enlandt / quamen den vijf-en-twintighſten ten ancker bn Cabo de Corrientes. Des anderendaeghs verzenlde de Kater, Ter-Veere, ende de Leeuwinne, nat de Cabo S* Anton, ende hielden Daer 8 nachts bn met een klenn zenl: den ſeven· en twintighſten ſaghen een vꝛemt Zenl / doch konden weghen de ſtilte daer niet bn kommen: den neghen · en twintighſten wierden het weder te ſien ende namen ẽt ſelve met de Chaloupe Daer aen roenende: was een Fregatte / kom⸗ mende van Nova Hiſpania, gheladen met Tarwe Meel / ende feg-en-twintich balen Zijde / ende noch thien packen wit en ſwart / nevens eenighe klennighe⸗ den / d welck ſu der unt namen / ende behielden de Fregatte bn haer, Sander⸗ daeghs ſaghen t hooghe landt van Cuba ontrent Rio de Porcos , ende hielden daer af ende aen tot den achtſten Julij: ſaghen doen 's moꝛghens met den daghe twee Zenlen beneden de windt van haer / ende maeckten alle de zenlen bn / om Daer bn te kommen: die naerder kommende / wierden ghewaer dat het twee groote Spaenſche Schepen waren / ende alles wel klaer ghemaeckt hebben⸗ de / zijn de Kater ende Ter-Veere daer op aen-gelopen/ ende hebben feer heftich op den anderen begonnen te ſchieten / doch en doꝛſten die niet aen booꝛdt leg⸗ ghen / om dat de Leeu winne Daer den Ammiracl op was / noch niet tot haer af. quam / maer te windt· waert met de fock op de maſt bleef ligghen: hielden ten wennich af / ende Ter-Veere dede cen ſcheut naer de Leeuwinne, op dat af ſoude kommen: de Leeuw inne quam eyndelijck af / loſte hare ſtucken op de Spaenſche Schepen / ende zenlde vooꝛ haer henen / de andere twee lie pen dock dicht vooꝛ · bn hem / loſten haer gheſchut op de Spaenſche / ende weken weder wat te rugghe / om de ſtucken weder te laden: de Leeu winne quam oock Wez der tegen haer aen / ende ſijn ſtucken gheloſt hebbende, denſde achter waerts vooꝛ· bn de andere twee / de welche wenden / ende noch eens op de vnandt loſten. Daer· en tuſſchen gheraeckte de Leeuw inne ver achter unt / {os dat de Kater ende Ter-Veere niet werende wat hem deerde / oock wenden: ende Ter · Veere fette fijn Chaloupe unt / ende voer de Leeu winne aen boordt / nef⸗ fens de Schipper van de Kater, ende beloten daer eenſamentlijck den Spaen⸗ ſchen Ammirael gen booꝛdt te legghen. De Lecuw inne ſoude de eerſte zijn / ende de Kater de tweede / ende Ter-Veere de Derde; want ooꝛdeelden wel dat met ſchieten wennich vooꝛdeel konden doen: de wijl dus doende waren / ende dꝛeven / foo gheraeckten ten groot ſtuck inde lije: foo dat den Spaenſchen Ammirael meynende dat de onſe verbaeſt waren / een ſcheut ſchoot van haer af / ende liet een top · ſtaender van fijn beſaen rorde waenen. Maer de onſe de⸗ den haer unterſte beſte om weder bn de werck te gheraecken; daer weder bn ghekommen zijnde / en konden den Ammiracl niet tot haren wille bekom⸗ men / dooꝛ dien h veerdiger was in t zenlen als de Vice. Ammirael: foo hebben ſu het den Vice-Ammirael gen booꝛdt geleght: de Leeuw inne gen de lotf- ʒijde / ende de andere twee aen lij. Doen den Spaenſchen Ammirael dit ach! de
welcke te windt· waert was / is hn af- gekommen / ende heeft het de Leeuw inne aen
. 119 | aen booꝛdt gheleght / foo datſe tuſſchen benden de Spaenſche Schepen in lach. r | Hier ontſtondt foo grouwelijcken gheſchiet / dat men hozen noch fier en konde. 2 9 | Als nu de roock van t gheſchut een wennich op hieldt / ſouden de onſe gaerne 7. ö
ghſten / mennden eerſt dat het Zenlen waren / doo? dien der boomen op ſtaen / heel ndel / ende ghelijcks het water: bevonden die te ligghen op vier- en- twintich graden ende acht-entwintich minuten. Des anderendaeghs dꝛeven dooꝛ ſtilte tot ontrent de Martyres: ende daer quam hun aen booꝛdt een Canoe met Wilden weſende groot van ſtature / ende wel ghepꝛopoꝛtioneert van leden / de f chaemlijckhent bez
ken op ligghen / waer toe onderhouden woꝛden inde veertich ervaren Conſta⸗ pels ende dat op t tweede aen de Weſt zijde ligghen hondert Soldaten / tach⸗ tich ſtucken / ende dertich Buſſchieters op t derde inſghelijcks hondert Dol
ende anckerde inde mondt van de Nooꝛdt-Hievier den neghen en ⸗twintigh⸗ ſten Auguſti; ende den leſten September weder van daer Iheſchenden ʒijnde / Keerde den vijf en twintighſten October in Texel. T Hier vozen hebben wp verhaelt hoe dat Dirck Symonſz. van Uytgeeſt den derthienden Januarij deſes jaers was unt · ghelopen met den Kater ende Bruvn:
viſch,
120 Verhael van Weft-Indien. | EE viſch. ende hoe de Kater ende Bruyn-vifch waren van hem ghefchendert; eer wn AN No fijne renſe vervolgen / ſullen hier bn voeghen / hoe dat den ſeven · en twintigh⸗ 1629. ſten December des Hoorleden jaers unt T excl mede waren gelopen, t Jacht den | Eenhoorn, groot tachtich laſten / voorfien met thien gotelingen ende ſes ſtern | ſtucken / ende ghemant met vier · en veertich Matrooſen / onder t belendt van Capitenn Jooſt Janſz. Ende t Jacht den Windt: hondt, groot tachtich laſten / vooꝛſien met thien gotelinghen ende ſes ſteen · ſtucken / ende ghemant met fes en · veertich Matrooſen / onder t belendt van Claes Hendrickſz. Den Otter 5 ende de v indt· hondt quamen den vierden Februarij aen tEnlandt S Antonio, 1 ern vande Caboverdſe Enlanden / ende ſetten het 's avondts onder S Vincent. 0 Ende ginghen den neghenthienden weder van daer t zenl naer de Cuſte van Nladas. Braſil. Den ſevenden Marti), ontrent de hooghde van Den graden / ſaghen twee Vemde Zenlen / vande welcke de w / indt hondt tennam / kommende van Liſbona, gheladen met Meel ende Sout ende Wijnen / daer waren onder an⸗ dere dertich Munnicken op / die naer Pernambuc wilden. Den twaelfden Martij paſſeerden de Linie; ende den twee. en · twintighſten kreghen de Cuſte van Braſil in t gheſichte / op de hooghde van acht graden ende elf minuten, | ende bleven het vooꝛts Daer houden tuſſchen de Cabo St Auguſtin ende DE | Haven van Pernambuco. Den acht en twintighſten quam t Jacht den Eenhoorn bn haer / ende den dertighſten t Jacht de Windt-hondt met t Schip | p'welck hn verpvert hadde / ende ſetten het t ſamen bn de Cabo S* Auguttin op | Aprilis, — vademen. Den eerſten April verzeylde t Jacht den Eenhoorn | naer de Bahia, ende de andere twee bleven het daer op ende af houden. Den | elfden quamen bp haer vier Schepen / als voꝛen / bn den Ammirael Pieter | Picterſa. Heyn verovert / die natr t Daderlandt ginghen. Den vijfthienden ſetten het in 't gheſichte bande Haven van Pernambuco, foo dat konden ſien Daer twee ghelade ende wel twaelf noch onghelade Schepen laghen. Den ſeventhienden veroverden Daer een Schip kommende van Angola, met ſes hondert Swarten / dan alſoo die van Pernambuc die niet wilden loſſen / {os en quam Daer gheen voordeel van. Den dz en twintighſten ſetten het achter het Enlandt S Alexio , ende maeckten daer hare Jachten ſchoon. Schenden den vijf en · twintighſten weder van daer / ende quamen den acht · en twintigh⸗ fen weder vooꝛ Pernambuc, ende bleven Daer ontrent af ende aen houden. Mayis. _ Den ſeſten Maij liepen weder recht Hoor de Haven / ende ſaghen datter neghen ghelade Schepen zenl· rerdt laghen / om met de naeſte ſpꝛingh· tijdt Zee te nemen. D anderdaeghs joeghen met haer Chaloupe twee Barcken teghen de wal. Den neghenden liepen met de W indt. hondt wat meer t Tee- waerts / vm wat meer unt t gheſichte te weſen / ende de Schepen niet ſchouw te maec⸗ ken om unt te kommen. Den derthienden lieten het wat meer om de Nooꝛdt Drijven. Setten het 's anderdaegs in twee len. dertich vademen ſandt· grondt / op de hooghde van ſeven graden ende een · en · vijftich minuten; zenlden daer naer de wal wat naerder / ende ſettent op vijf- en twintich vademen fandtgrondt. Den neghenthienden alſoo het ſpꝛingh nu daer was / lichten haer anckers / ende begaven haer t Zee-waerts. Den twintighſten quamen we⸗ der vooꝛ de Haven van Pernambuc, ende ſaghen dꝛn Schepen inde Pozo heel ʒenl· rredt ligghen; ende bleven op ende neder aen houden tot den ſeven en twintighſten; ende namen Doen een Bercke die naer t Enlandt S* Alexio wilde om Supckeren te laden / ende hadde alleen in eenich Saut ende Per. Zetten des anderen daeghs t volck aen S' Alexio aten landt. Den neghen en twin⸗ tighſten namen recht vooꝛ Pernambuc een Scheepken met Wijnen gheladen / brachten het bolck met haer Schunte aen landt / ende ſtaken het Scheepken g anderdaeghs in bꝛandt / alfoo haer niet en konde dienen. Haer dat het fer
— — . — — ——
ende alles wat haer konde dienſtich zijn / hadden over ghenomen. Dender: b den
Net vierde Boeck. 121 0 den Junij wierden te rade naer lla Fernando de Norohna te lopen / ende daer n te petverſchen. Quamen daer den achtſten / ende fettent op de reede / vonden 8 daer het Jacht den Eenhoorn. Ververſten voozts Daer / halende water ende Tani. 1 bout tot den vijf en twintighſten / ende ginghen doen weder t ʒenl / haer beſt 4 doende om weder op de Cuſte van Bra il te kommen. Den acht-en-twintigh 9 ſten ſaghen weder de vaſte Cuſte ontrent op de hooghde van ſeven graden il bn Zunden de Linie. S anderdarghs bevonden ſich tuſſchen ltamarica ende ij Pariba, ende bleven aldaer af ende aen houden: des nachts wierden een Zenl Hi ghewaer te loef waert van haet ontreut een halve mijle / maeckten daer jacht | op / ende beroverden’t ſelve noch boor den dach / was gheladeu met vier hon⸗ 1 dert kiſten Sunckeren / eenich Bꝛaſt il-hout ende Tobat / ende liepen daer mede il wat meer t See-waerts. Den eerſten Julij Deden haer beſte om de Zundt te Jolas | winnen / ende waren teghen den avondt bn t Nooꝛdt ennde van Icamarica, 0 ende ſettent daer met de Winde-honde ende t veroverde Schip op acht vade⸗ | men. S anderdaeghs voeren met de Boot inde Rieviere van Goiana; om te | fien ofſe de Poztugeſen daer konden landen; vonden inde mondt vande Wie Hi vier veerthien voeten waters / ende een mufquet-fcheut inne-waerts wel Dn | vademen waters; Londen daer een Boot d welck ſn mede namen / ende ſetten | de Poꝛtugeſen daer aen landt. Den Derden liepen weder t Tee-waerts doch | de Winde-hondemet het veroverde Schip ſtelde ſijn kours naer tVaderlandt / 0 ende t Jacht den Otter nam wat Zee om weder unt tgeſichte te weſen. Doch N ö ver vielen in ’t eerſte vꝛn wat om de Roodt / (oo dat den ſevenden ſich bevon⸗ den op de hooghde van vijf graden ende vijftich minuten doch allenfkens wat | meer t Zee gerakende / kregen de windt meer Ooſtelijck / ende wonnen weder | omde Zundt: (want die daer ervaren zijn / getungen dat men ontrent vijftich | mijlen van lande / ontrent deſe hooghde / de windt ghemennlijck heeft unt den | Ooſten / ende hot dichter aen landt / hoe de winde Zundelijcker Woet.) Soo dat | den elfden ſich weder bevonden op neghen graden ende elf minuten / ende hiel⸗ ij den het foo tuſſchen de acht ende neghen graden ende ettelijcke minuten. Den | twee-en-twintigbften ghemoeten den Ammirael Pieter Picterſz. Heyn met fijn thien Schepen ende een Barcke / ende bleven daer foo af ende aen houden tot | den ſeven en- twintighſten; alfwanneer haer kours veranderden / ende gin⸗ Ii ghen Nooꝛdt. Mooꝛdt Weſt aen / om weder beneden Pernambuc te gheraec⸗ | ken teghen het aenſtaende f pꝛingh⸗tijdt: ende ble ven vooꝛts Daer krunſſen. | Dan alſoo de ſtroom hardt om de Paoꝛdt gingh / vervielen allenſkens op | minder bꝛeete / ende met cen ſlach bough wonnen weder; foo dat naer geweeſtt ö
te hebben op de hooghde van din graden ende ſeven en dertich minuten Zune |
der bꝛeete / den twaelfden Auguſti de vaſte Cuſt bn Itamerica weder ſaghen. Auguſtus. ö O anderdaeghs met den dach werden een Poꝛtugtes Schip ghewaer / ende | ſtracx Daer naer noch een; lenden het eene aen booꝛdt / ende ſtelden daer twin⸗ tich man op / ende poꝛden met alle de zenlen daer bn / naer den anderen de | welcke ſn naer de middach mede veroverden: lietent doen dꝛijven / om de eerſte | mede by Baer te krijghen / de welcke 8 nachts ontrent elf unꝛen bn haer quam / waren bende met Sunckeren gheladen: haer bekomſte nu hebbende / von⸗ den gheraden daer mede naer huns te zenlen den veerthienden Au guſti. De il Nooꝛdt Ooſte windt hieldt Haer eenighe daghen ſeer op, den neghenthienden 4 September gheraeckten bende de veroverde Schepen dooꝛ een ſtoꝛm van haer september. 1 op de hooghde van wat meer als negen en. dertich graden: den vier en twin⸗ tighſten ſagen t Enlandt Flores, ende quamen's anderdaegs onder t Enlandt 1 Fayal daerſe f egen dertich foo Poꝛtugeſen als Swarten aen landt ſetten. | Den achtſten October ſaghen de Leezard ende quamen 8 anderdaeghs bin⸗ |
nen Falmouth, daer den derthienden het eene veroverde Schip bn Baer quam /
ende keerden den vier en twintighſten weder in Texel.
Q
Jaer⸗
Ni 2 ) EM Pe EEN IE Pl: — — Na Res 0
NE)
, VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Weft-Indifche Compagnie.
Boet Begrijp van t vijfde Boeck.
E gheleghentheyt vande Vloote onder den Ammirael Pieter Adriaenfz, Ita. Uyt·lopen der Schepen: fes kommen by een aen S Vincent: Iſla Blanca beſchreven: kommen aen Mona: by Savona: nemen een Scheepken ghela
den met Gember: Rievierken El Soco: Sogelo: t Eylandt
met Swarten. Een Schip inde grondt gheſchoten. Een Bercke ghenomen. Al de Vloote komt by een. Beſichtighen S' Jago de ( uba. Kommen aen de Cabo S, Anton: raken op de drooghten vande Oganos, doch ſonder ſchade: de Spagnaerden et twee van haer eyghen Barcken inde grondt. Een Barcxken kommende van Sal ghenomen, daer kondtſchap uyt bekommen. Noch een Barcke ghenomen met vijf hondert Huyden, &c. Krijghen twee Honduras vaerders in t gheſichte: raken daer mede ſlaeghs: de Leeuminne gheraeckt vaft neffens den S paenſchen Vice-Ammirael: den Spaenſchen Ammirael jaeght mede aen de grondt: naer een hardt ghevecht worden de onſe meeſter van beyde de Spaenſche Schepen. Namen ende monture van de ſelve. Loſſen de Schepen: ende fteken den brandt in de Vice-Ammirael, ende fleypen den Ammirael hi De Nòordt-Sterre jaeght twee of dry Berexkens aen de wal: loſſen den Ammirael, ende ſteken die mede in brandt. Keerenin’tVaderlandt. Lijfte vandegoeden die mede brachten. tt Schip den Fortuyz fijn weder-varen. Neemt cen Spaenfche Barcke. De gheleghentheyt vande Vloote onder Dirck Symonf. var Vyrgeeft. Kommen aen de Eylanden van Cabo Verde: ende van daer op deCufte van Brafil. Nemen een Schip ende twee Carveelen. O ntladen de twee Carveelen, ende ſtieren den buydt naer t Vaderlandt. Nemen noch een Schip met Suyckeren ghcladen. Bekommen kondt
ſchap
123
ſchap van een Galeoentjen van Goa: zeynden den buyt naer t Vaderlande. Doet fijn beft om weder op de Braſiliſche Cuſte te kommen. Ende vervalt op de Cuſte van Noordt-Brafsl : vervalt tot op de dry-endertich graden by Noorden de Linie: komt in Sierra . Dong. Vertrocken weder van daer. Nemen een Scheepken met Wijnen van Madera. Kommen op de Cufte van Brafa/ ontrent Pernambuco. Nemen twee Schepen met Suycker gheladen. Doen jacht op ‘tkleyn Galeon van Goa ende nemen t ſelve naer een hardt ghevecht. Veroveren noch twee Schepen met Suyckeren gheladen, ende kommen te ſamen onder de Cabo S, Auguftin. Verzeylden naer de Caribiſe Ey landen: ſetten onder Behia. Ontladinghe der Prinſen, ende t ghetal der veroverde goederen. Keeren daer mede naer t Vaderlande » ende kommen daer in April1629. Uyt-ruftinghe vande Vloote onder den Generael Pieter Pieterſq. Heyn: loopt uytin Mato, ende daer naer kommende inde Canariſe Eylanden: ende voorts aen de Caribife. Sien Iſia de Pinos: ende kommen aen de Cabo St Antonio : houden daer ontrent: verzeylen naer de gronden vande ortugas: nemen twee Barcxkens: kommen weder ontrent de Havana. Nemen cen Fregat uyr-ghefonden omdeS paenſche Vlooten te waerſchouwen: jaeghen noch een Barcke aen ſtrandt: de windt drijft ſoo wel de onſe als de Spaenfche Vloote voor- by de Havana: de Vice- Ammirael komt by onſe Vloote: krijghen de Vloote van Nova Hispania in t gheſichte: ende wordt by de onſe ghenomen, foo in Zee, als inde Baye de Matanza. Ghelegentheyt vande Galeons ende andere ghenomene Schepen. Een Schip met Wijnen verovert: ontladinghe van de ghenomene Schepen. Vertrecken uyt de Baye de Matanza. Twee Jachtenaf-gevaerdicht naer t Vaderlandt. De Vloote komt in t Vaderlandt. Ladinghe vande Schepen. Weder: varen van t Schip den Tiger, een van deſe Vloote. Oudt Vliffinghen neemt een Schip van Rio de Jenero met Suyckeren. Kommen acn de Caribiſe Eylanden. By de Goude Sonne cell Schip met Huyden verovert. Kruyſſen by de Cabo S Anton. Verzeylen naer de gronden vande Tortugas. Den Tiger verdwaelt van de andere Schepen: ende ſwarmt inde Golfo van Nova Hiſpania. Kommen weder o p de gronden vande Tortugas ; ende foo in 't Canael van Bahama, d'wwelck fy paſſeren: fien de Bermudez: ende kommen weder aen de Barbados: daer naer aen 9 Vincent: Granada: Iſla Blanca: vanghen daer Bocken : gheleghentheyt van t Eylandt: beſchhrijvinghe van * Eylandt Tortuga. Anckeren onder Orchilla: vangen daer Bocken: befchrijvinghe van t Eylandt. De Roccas ende Bonaire beſchreven. Kommen aen Savona: aen Mona: befchrijvinghe van tEylandt. Kommen chuys. Gelegentheyt vande Vloote van Adrigen lanfz. Pater: fijn vertreck ende reyſe tot aen & Vincent, een vande Cabo Verdeſe Eylandens l | f
i Ek Het
en
ERR
ZES: —
—
— ͤ—
— —
. ——
—
——
—
0
|
Januarius.
Martius.
Verhacl van Weſt- Indien. Het vijfde Boeck.
E Gheoctvopeerde Weſt-Indilche
> Compagnie Bod? het veroveren van des
vypandts Schepen ende Goederen t vooꝛleden
s faer weder ſeer verſterckt sijnde / hadde be⸗
Z raemt teghen dit lopende jaer ſeſthien hondert
9 ende acht ⸗ en twintich / wederom verſcheyde
Vldoten unt te ʒennden. Ende vooreerst een
Vloote van twaelf Schepen onder het belendt
MI, BANDEN Man- haften Pieter Adriaen{z. Ita van
AG VNS eg Vlifinghen alg Commandeur; ende Hans Ab58 S KK wt bouts alg Vice-Commandeur. Daer toe war * | ren gheſchickt bn de Camer tot Amfterdam, t Schip den Dolphijn, groot hondert ende dertich laſten / vooꝛſien met twee metale ende acht · en · twintich pſert ſtucken / ende ghemant met hondert ende ſeven koppen. De Roode Leeuw, groot twee hondert ende vijftich laſten / vooꝛſien met twee metale ende twer· en · twintich nfeve ſtucken / ende ghemant met hondert en twintich Bootſ . gheſellen / ende een · en· veertich Soldaten / Capitepn Albert Hendrickſz. De Kater, groot tnegentich laſten / boorfien met ſeſthien gotelinghen / ende vijf en tſeſtich mannen / Capitepn Jochim Gijfz. De Pinas, groot Hondert laſten / vooꝛſien met achthien gotelinghen / ende tſeſtich Bootſ⸗gheſellen / ſes-en-twintich Soldaten Capitepn Claes Franfz. de Vries. Dpt de Camer van Zeelandt, t Schip Walcheren, groot wee hondert en tachtich laſten / vooꝛſien met acht metale en twee · en · twintich pfeve ſtucken / ende hondert en tſeſtich koppen / daer den Commandeur ſelfs vp (oude gaen / ende vod: Schipper Jan Maſt. De Leeu winne, groot hondert laſten / vooꝛſien met twer metale ende veerthien pfeve ſtucken / ghemant met neghen· en tſeventich man / Capitenn Jan Pieterſz. De Noordt- Sterre, groot dertich laſten / vooꝛſien met vier metale ende vier pſere ſtucken / ende veertich man / Capítepn Cornelis Huyghens. De Fortuyn, groot hondert en tſeſtich laſten / vooꝛſien met twee metale ende achthien pſere ſtucken / hondert en dn koppen / Capiteyn Galeyn van Stapels. De Zuy dt: Sterre, groot dertich la⸗ ſten / vooꝛſien met vier kleyne metale ende vier yſere ſtucken / ſes· en · veertich man / Capitenn Adriaen Adriaenfz. Dpt de Camer vande Maeſe, de Eendracht, groot hondert laſten / vooꝛſien met twee metale / achthien yſere ſtuc⸗ ken / tachtentich man / Capitepn Antonis Corneliſz. Condé. Vnt de Camer van Stadt en Landen, de Vrieſſche Jagher, groot hondert en veertich laſten / vooꝛſien met twee metale ende ſeſthien nſere ſtucken / vier en. tſeventich man⸗ nen / Capitenn Jan Braems. Doch deſe en liepen niet teffens unt: den Dol
phijn ende de Kater fchepdenupt Texel den vier en twintighſten januarij, alſ⸗ mede de Vrieſſche Jagher: Walcheren, de Leeuw inne ende Noordt - Sterre, unt telandt den ſeven en twintighſten / ende de audere op verſchenden tiſden / alg hier naer (al ſegghen. Deſe ſes Schepen bye naer op een tijdt unt ghelo⸗ pen / quamen by den anderen op de rede onder t Enlandt S* Vincent, een van de Caribiſe planden den vijfthienden Martij, ſonder op hare renſe tot hier tot pets ſchꝛijvens weerdich ghemoet te hebben. Naer dat hier een wennich ver⸗ verſt hadden / verdeelden haer in twee deelen: den Ammirael met Walcheren, de Kater ende de Noordt- Sterre fchepden van Daer den dꝛn. en- twintighſten Martij, ende (etten het s anderdaeghs onder Granada: den n PES en
kenkens / ende op ſommighe plaetſen heel klippich; heeft een tamelijck goedt ö Haventjen / Daer die van Commena ende die van t Enlandt Margarita ſom⸗ ö mige tijden des jaers kommen havenen om Bocken op t Enlandt te vangen. ö Den neghen. en · twintighſten lichten weder haer anckers / ende ſtelden haren | tzaurs Nooꝛden ende Moorden ten often / trachtende het Enlandt S: Juan de | Porto Rico te bezeplen: vervielen den tweeden A pril opde Zundt. zijde van Aprilis: | t ſelve Enlandt / bn naer ontrent fijn midden: makende giſſinghe dat van lla if Blanca tot Daer toe hadden ghezenlt tnegentich mijlen. Des anderendaeghs an ſetten het onder t Enlandt Mona, welck fn giſten te ligghen thien mijlen van Cabo Roxo, weſende het Weſtelijckſte van Porto Rico. Den vierden ſchen⸗ | den weder van daer / ende bevonden haer 8 anderdaeghs s moꝛgens bn den | Ooſtelijckſten boeck van t Enlandt Savona, gheleghen van Mona (naer hare rekeninghe) ontrent negen mijlen: kommende ontrent het midden vant ſelve Enlandt / ſtaken ſn bn / ende quamen den ſeſten daer onder te reede / doch gin⸗ ö
hen des avondts wederom t zenl. Den neghenden veroverde de Jacht een Spaenſch Scheepken / gheladen met ſeven dunſent ponden Gember: de ghe⸗ | nomene verklaerden dat ſu ghekommen waren unt een Rievierken gheleghen i | ontrent derthien mijlen boven de Stadt . Domingo, ghenaemt El Soco,
d welck in t in· kommen met het leegh water maer vier voet diep is / ende de | Hunſen ſtaen een wennich vande ſtrandt af / daer valt beneffens Gember, dock ö
| der / ghenaemt Sogelo, daer niet valt als Hunden ende Manteca de Porco, dat is Kuddekens· Booter / die de Spagnaerden veel ghebzuncken: de Barcken
bierken: heeft een tamelijcke Diepe mondt / doch beſtronet met eenighe droogte 9 ten. Vernamen mede unt de ſelve / dat inde NRieviere van de Hooft. Stadt | S Domingo Dan Schepen laghen / bp-naer vol-laden de welcke wel eerſt⸗ daeghs mochten unt - Kommen om naer Cartagena te lopen: · S anderdaeghs den thienden waren ontrent dꝛn mijlen bn Zunden t gat vande Rievier van S Domingo, foo dat de openinghe beſchendelijck konden ſien. Bleven hier ontrent eenighe daghen krunſſen. Den veerthienden ſettent onder het Enlan⸗ ö |
Beken S Caralina, liggende voo de Cuſte van Hifpaniola. Bevonden it ſelve ſeer ſteenich te weſen / doch heeft goedt verſch water / ende vooꝛts anders niet als dat ghedierte welcke ſn Leguanen noemen : de Nooꝛdt. zijde light niet
daeghs weder van daer / ende den ſeſthienden waren met laveren weder op⸗ N ghekommen tot op een mijl vande Weſt⸗ boeck van t Enlandt Savona, ſoo dat daeghs Daer aen weder onder t ſelve ſetten. Vaeren daer aen landt om eenige 6
naer Iſla de Vacca, ende quamen den vijf· en twintighſten achter t ſelve te Í verde, Den Vice Commandeur Hans Abbouts vertrock met fijn Schip / de ze @ 3
Leeu- 4
126 ö Verhael van Weſt- Indien.
necuwinne ende de Vrieſſche Jagher, nevens twee groote Chaloupen den ANNO tweeden April unt de vooꝛ verhaelde Bane van t Enlandt 8 Vincent: ende 1627. quamen s anderdaeghs op de rerde in ven Bane order 1 Enlandt Granada. Den vijfden voer de Chaloupe vande Leeu winne met vijfthien man ende een jonghen / naer landt / om met de ſegen te viſſchen in een Sape niet verre vande Schepen / ende alfoo teghende middach niet weder en quamen / ghelijck haer belaſt was / kreghen die vande Schepen quaedt achter ⸗dencken / foo dat naer de middach de groote Chaloupe naer landt ſonden / om naer t volck te verne⸗ men: teghen over de plaetſe kommende / Londen een doode gantſch naeckt in Zet dꝛijven / de welcke ſu aen booꝛdt bꝛochten: ende alſoo hier unt wel konden giſſchen watter gebeurt was / ſonden de Biſcaiſche Chaloupe neffens de Boot vande Vriefſche Jagher wederom derwaerts met eenige ghewapende mannen: de welcke tegen den avondt weder kommende verhaelden gheweeſt te zijn ter plaetſe daer het volck geviſt hadde / doch dat aldaer nochte de Chaloup nochte het volck hadden ghevonden / foo dat wel te vermoeden was alle bn de Wilden moſten vermoordt zijn. Sonden 's anderdaeghs weder derwaerts doch en konden niet voꝛders vernemen: foo dat s avondts weder van daer t zenl gin⸗ ghen. Den achtſten waren mede aen [fla Blanca, vongen Baer eenige Bocken; ende verzenlden weder met den daghe. De Vriefiche Jagher met een Chalou⸗ pe werdt tuſſchen de Enlanden ende de vaſte Cuſte deur gheſonden / om aldaer te kruyſſen / tot den ſeſten Maij; ende dan Loots te lopen tot aen Cabo de la Vela; ende dan over te ſteken naer lla de Vacca, alwaer den anderen weder hadden te vinden. En de andere hielden bunten de Eplanden / ende (ouden mede kruyſſen tot aen Cabo de Coquibocoa ende Bahia honda, tot de vooꝛſende tijdt. Den vijfthienden waren de Schepen dicht bn Cabo de Coquibocoa; daer de Vrieſſche Jagher weder b haer quam / ende anckerden den ſeventhienden in Bahia Honda. Den neghenthienden maeckten weder zenl / doende haer beft met laveren om weder opte kommen aen Cabo de Coquibocoa, van mennin⸗ ghe zijnde daer vooꝛts te houden. Dan 8 anderdaeghs quam daer bn haer t Jacht de Kater met ten bꝛief vanden Commandeur Pieter Adriaenſa., bude welcke haer wierdt belaſt vꝛoegher te kommen achter Ila de Vacca. Den tenen · twintighſten liepen te ſamen naer Cabo de la Vela, ende anckerden aldaer: Baer quam weder de Vrieſſche Jagher bp haer / de welcke een Poꝛtugeſche Barcke hadde ghenomen / kommende van Pernambuc, met ſes· en. dertich Swarten: namen t volck over in haer Schepen / ende hackten de Barcke inde grondt. Ende gaende van hier t ʒenl / ſtaken over naer Hiſpaniola; d welck den ſes· en · twintighſten in t gheſichte kreghen / ende twee daghen daer naer quamen achter Iſla de Vacca, bn de andere Schepen op de reede. Den achtſten Maij quam daer mede bn haer t Schip de Eendracht, d' welck unt de Maeſe was t ʒeyl ghegaen den twaelfden Februarij, hadden onder weghen een Poꝛ⸗ tugees Schip met Swarten gheladen / dooꝛ een ongheluckighe ſcheut onder water te gronde doen gaen. Den elfden vertrocken weder van daer / ende ſtel⸗ pen haven kours Zunden over naer De vaſte Cuſte / de welcke den ſeventhien⸗ den quamen te ſien / zijnde feer hooge bergen / eenige mijlen bn Hoſten S Martha, verdeelden haer hier in dꝛn deelen: in t eerſte ſoude wefen Walcheren, de Eendracht, ende de Vrieſſche Jagher: in't tweede den Dolphijn, Leeuwinne ende Cuba, (d welck onder tuſſchen oock was bp haer ghekommen) ende in t derde de Kater, de Noorde-Sterre, ende twee groote Chaloupen; welcke dicht onder de wal ſouden houden / ende de andere wat verder t Zee waerts. Ghe⸗ raeckten dooꝛ hardt weder wat van den anderen; dan quamen daer naer we⸗ der bn een. Den Dolphijn met de Leeu winne ſtaken den acht · en · twintigh⸗ ſten weder over naer Hiſpaniola, ende quamen den leſten Maij weder . * 1 a 4
Het vijfde Boeck.
127 lla Vacca, op welcken dach den Ammiracl mede over. ſtack / ende verviel den
Berden Junij op Hiſpaniola ontrent Porto Jaquimo. De andere waren onder.
NNO
tuſſchen verzenlt naer Cabo Tiburon: al waer de Fortuyn neffens de Zuydt- 5 27: Sterre recht te voren waren ghekommen; deſe twee waren eerſt den Derden
Martij unt Zeelandt t zenl ghegaen / ende en hadden ander · weghen noch niets verricht / als alleen ontrent Porto Rico een Bererken ghenomen met Get waren gheladen. Soo dat den vierden alle de Schepen onder Cabo Tiburon weder bn den anderen quamen. Hier is een ſchoone reede om te ververſchen / foo van Beeſten als Oꝛagnie-Appelen / daer is mede verſch water te bekom⸗ men / ende goede ancker grondt. Den achtſten ſchenden weder van hier / ende namen haren wegh naer tEnlandt Cuba. D Jachten de Kater ende de ZuydtSterre, ende een groote C haloupe / wierden gheſonden naer de Haven van
Daer vooꝛts naer Cabo de Corrientes, ende S Anton. Sonden de Kater ende de Noordt. Sterre vo- unt / met twee Chaloupen / ten ennde ſ. n deen of d ander
tuſſchen de Organos ende Rio de Porcos, ende eerſt-daeghs een Biddach te houden over de Vloate. Teghen den avondt en konden tlandt maer van de ſtenghe ſien / alſoo dooꝛ het ſchoon maken vande Schepen Zundt.· Weſt aen waren ghedꝛeven: weſhalven weder twee glaſen naer landt toe wenden: ende hadden die noch niet unt ghezenlt / ofte daer ginghen twee ofte Dan vieren op / ende ſmackten grondt op vier vadem / foo datter Dan Schepen vaſt ghe⸗ raeckten / Daer den Ammirael twee Chaloupen naer toe ſondt: de Kater ghe⸗ racchte ſtracr weder los / maer de Schout by nacht ſat ſeer vaſt / ende en ghe⸗ raàeckte niet weder af vooꝛ 8 anderdaeghs. Waren op de hooghde van twee en· twintich graden ende twintich minuten: men moet hier wel vooꝛ hem ſien /
want de dꝛooghten ſteken verre af van tlandt. Den vierden Julij 8 moꝛgens Julius.
ſaghen de Croone; ende Cornelis Huyghen met de Noordt- Sterre ende twee
Cyhaloupen wierde gheſonden onder de wal / om eenighe kondtſchap te bekom⸗ men hoe het vaer ghelegen was. Quamen den negenden weder bn de Vloote: hadden den ſeſten wel een Bartrken onder de wal gheſien / doch de Spagnaer⸗ den hadden het al in de grondt gehackt eer fn der konden bn kommen: kregen Baer noch twintich Hunden unt / ende wat ghedꝛooght Vleeſch / was vooꝛts met Schildt padden geladen ; fagen daer naer noch een Barcxken / d welck de Spagnaerden mede inde grondt hackten / doch de onſe daer aen- kommende / vonden daer wat ghedꝛooghde Viſch in / wat Plunm werck ende Cottoene
„gaerne/ doch meeſt al nat. Den elfden bꝛacht de Noordt.· Sterre ende BefaenChaloupe een Barcrken op / het welcke fn onder de wal hadden en e om⸗
— = — ——
—— — —
—
128 Verhael van Weft-Indien. kommende van Siſal, (een Haventjen in Yucatan ) gheladen met Cacao, ende
AN No wat lopende wandt / tot behoef van een Galeon, d welck inde Havana wierdt
1628.
Auguſtus.
ghetimmert. Vnt dit volck wierdt vernomen, dat de londuras. vaerders noch hadden te kommen / ende dat de Gouverneur vande Havana verwitticht zijnde datſe veel ſieck volck hadden / twee Fregatten hadde geſonden vol Soldaten / om haer te verſtercken. Verklaerden mede dat onder de Dloote die Doen te kommen hadde van Nova Hiſpania, maer twee kloecke Galeons waren / ende maer thien / ofte ten unterſten elf wel ghemonteerde Schepen: naer dat het goedt unt het Barerken hadden ghenomen / lleten t ſelve tot brandt-hout. Ble ven vooꝛts hier af ende aen houden / ſomtijdts ontrent Porto de Cavannas, ende de Kroone, ende ſomtijdts tot dicht bn de Havana tot den leſten Julij: bez vonden ſich doen van Cavannes ontrent ſes mijlen oort ten Weſten: kre⸗ ghen daer in t gheſichte het Jacht de Noordt· Sterre en de Beſaen . Chaloupe / welck beſich waren in t vervolghen van een Barcke / foo dat de Vloote Daer mede naer toe hieldt: deſe Barcke wierdt naer de noen bn t Jacht verovert ende inde Vloote ghebꝛacht: was over derthien daghen ghekommen unt de Honduras, ende gheladen met vijf hondert Hunden / ende hondert boffen Salſaparillaʒ ende bekenden dat de twee groote Zenlen / die de onſe nu in t gheſichte hadden / waren den Ammirael ende Vice-Ammirael vande Honduras: ende dat het een op hadde twee hondert en vijftich mannen / ende het ander twee hon⸗ dert / ende elck vooꝛſien waren met twintich ſtucken gheſchuts. Den eerſten Auguſti kreghen die twee groote Schepen weder in t gheſichte / doch waren al dicht onder landt ghekommen / ende niet over de twee mijlen vande Havana naer t Ooſten / ende alle onſe Schepen waren in haer lije / ende onſen Ammirael wel aldermeeſt t Zee-waerts. De twee Spaenſche Schepen mennden tuſſchen de wal ende onſe Vloote deur te lopen / ende ſoo inde Havana te ſnap⸗ pen / Daer groote kang toe hadden: doch de Leeuw inne die wel de bezenlſte was onder onſe Schepen / de loef ghewonnen hebbende / ende de Fortuyn te lij· waert / alſmede den Dolphijn, de wal mede (oo naer weſende / dat des vnandts Schepen niet wel vooꝛ hun over konden gheraken / werdt haer ſulex belet: ſouden anders lichtelijck De Havana zijn in gelopen / Door dien de winde doen landelijck was / ende aen de wal ſtercke Dwarg-ftvoomen liepen / tot merckelijcke verhinderinghe van onſe Schepen. De Spaenſche Vice-Ammirael vooꝛ ʒenlende / wierdt bn de Leeu winne feer kloeckmoedelijck aen booꝛdt gheleght / ende deden op den anderen een dappere charge met grof gheſchut ende muſquetten: maer alſo de Leeuw inne gheen enter dꝛegghe en hadde / gheraeckte weder van fijn booꝛdt; ende de Vice · Ammirael van hem los zijnde / ſende ſijn roer aen booꝛdt / ende gheraeckte aen de grondt / ende de Leeuw inne inſghelijck / Door dien t Schip in t wenden niet koꝛt ghenoegh en wilde val⸗ len: quamen heel naer bn den anderen te ſetten / doch foo dat de Lecuwinne de vnandt qualijck met eenighe van ſijne ſtucken konde begaen: daer den Spaenſchen Vice-Ammirael hem ghemackelijek konde treffen / ſulex dat hn des Leeuw innes groote maſt over booꝛdt fchoot. Den Spaenſchen Ammirael ſijn Vice-Ammirael vooꝝ· bn ghekommen zijnde / doch wel merckende dat hu vooꝛ den Dolphijn ende Fortuyn niet over en mochte / die met volle zenlen op hem aen· quamen / heeft het mede dicht bn ſijnen Vice-Ammirael aen de wal ghejaeght / foo dat de Leeuwinne tuſſchen benden bleef / ende werdt by den Spaenſchen Vice-Ammirael ghewaldigh beſchoten / ende foo ghematteert / dat de Schipper ende meer andere doodt gheſchoten zijnde / ſn met de Spaen⸗ ſche in beſpꝛeck waren om ſich over te gheven: want bleef daer tuſſchen tween {oo vaſt liggen / van 's moꝛgens / tot den twee umen naer de middach: alſoo de onſe hem niet en konden ontſetten / vermidts de koelte was unt den Lunden ende
Het vijfde Boeck. 129 | ende tamelijck ſtil / ende De ſtroom onder de wal om de Weſt gingh: doch mee 0 dum dar foo klennen kennis hadden van de gronden: ende de Spagnaerden die À N ig | inde Bercke hadden bekommen / en konden haer niet onderrichten / alſgo ver⸗ 28. ü klaerden ſelfs Daer van onwetende te weſen / niettemin dat wel ghehooꝛt had⸗ 3
den datter onder de wal gheen gorde ancker grondt en was: (uier dat de onſt | alleen af ende aen liepen, ende hare laegen gheſchuts nu opdeen nu op d ander Spaenſche Schip loften. Widdelertijdt wierter van landt met Bogten veel |
volcks aen den Vice-Ammirael ghebꝛacht / alfao doo t gheſtadich ſchieten bande Lecuw inne genden Spaenſchen Ammirael niet wel en konden kom⸗ | men. Onſen Ammirael ondertuſſchen / dooꝛ dien de windt teghen was / ende | de koelte foo Aap / en konde niet bn de werck kommen / foo dat beft gheraden | vondt / een wennich om de Nooꝛdt te laten dooz-ftaen, tot dat de bꝛiſe / die hier | daghelijcks waent/ foude deur bꝛetzen: de welcke naer de middach vernemen⸗ | de met de ſtijve koelte, is de ſelve dicht onder landt ghelopen / een canon. ſeheut ii boven de Spaenſche Schepen / alwaer de andere Schepen hem volghden; | ende alfoa Baer nach elf ofte twaelf vadem waters bonden; naer Dat fijn ViceAmmirael ende De Fortuyn belaft Badde wat fn Doen ſauden / hieldt dꝛaeghende
op de vnandt / ende lende het den Vice-Ammiracl van de vnandt aen booꝛdt /
(Booz dien de ſelve hem ſchoonſt lagh) vooꝛ op fijn hals / hem met fijn fware
ſen Ammirael mede op ʒijde / ende liet ſijn ancker toe gaen / ende gaf fijn touw | {oo veel bots / dat met het achter Schip quam te ligghen aen den gheaboꝛdeer⸗ f den Spaenſchen Vice-Ammiracl: een deel van t bolck unt de Fortuyn over | ghegaen zijnde in onſen Ammirael, enterden den Spaenſchen Vice- Ammirael
ſchen Ammirael, ende gaven met haer geſchut dapper op hem vier: de Spaen⸗ N {che ſiende hoe het met haren Vice Ammirael was af-ghelopen / en doꝛſten ons |
volck niet verwachten / maer fi pꝛonghen met menichten over booꝛdt / ende ſochten het lijf te berghen. Soo dat de onſe hare Booten manden / ende daer | aen Boeren / Vonden Daer noch ontrent de vijftich man in / Die in t eerſte nach eenige teghen. weer Deden / maer lieten de moedt haeſt ſincken / ende ſaghen mede naer een goedt heenen kommen. De Gouverneur vande Havana hadde te voꝛen / wel twee Fregatten vol volcks gheſonden / am de Schepen bn te ſtaen / maer de Kater was Daer foo dapper achter geweeſt / dat ſich weder naer de Havana hadden motten begheven. Dug wierden de onſe enndelijck meefter van deſe twee Spaenſche Schepen. Den Ammirael was ghenaemt Noſſa Sennora de los Remedios, verſien met acht metale ende twaelf nfere ſtucken: ende de Vice-Ammirael, St Jago, verſien met vier metale ende ſeſthien nſere ſtucken. Ende hadden elck bp-naer Den hondert mannen op-ghebadt/ dooꝛ dien De Spaenſche unt de Havana, eer de onſe daer konden bnkommen / ſoo veel volcks daer hadden aen - ghebꝛacht. In onſe Schepen en waren maer twaelf ofte derthien dooden / ende ontrent vij N ghequeſte / ende dat meeſt N 4 op |
1 | 1
ANNO
1628.
130 Verhael van Weft-Indien.
op de Leeuwinne, welch dapper in de neep was gheweeſt / als voren hebbe
verhaelt. Nu dewijl de veroverde Schepen aen de grondt ſaten op ten van de alder ghevaerlijckſte plaetſen van deſe Gheweſten / ende de onſe foo naer de wal daer bn ligghende / ende een klepne travade haer lichtelijck t ſamen had⸗ de konnen om hals bꝛenghen: als mede om datter al vꝛn wat waters inde veroverde Schepen begon te kommen: wierdt op t ſpoedighſte alle moghe⸗ lijcke vlijdt aen· ghewendt om de ſelve / als mede de Lceu w inne . weder vlodt te krijghen: doch t ſelve niet wel doenlijck zijnde / foo werdt goedt ghevon⸗ den / die achter een te loſſen / ende de goederen over onſe Schepen te verdenlen. De Leeuw inne gheraeckte den derden weder vlot / ende koꝛts Daer naer den Spaenſchen Ammirael: maer den Spaenſchen Vice-Ammirael fat foo vaſt / dat niet teghenſtaende alle middelen wierden aen - ghewendt / dien niet konden af-keijghen: ende alfoo reede der wel vijf voet waters in t llagh ſtondt / ende de Hunden onder water ligghende / foo leelijck begonden te ſtincken / dat men in t runm niet konde dueren / foo hebben dat Schip verlaten / ende den brande Daer in gheſteken / naer dat alles daer unt-ghehaelt hadden / wat konden. Ende alſoo de Vloote van Terra Firma daghtlijcks hadde te konnen / Daer de onſe ſich te ſwack vooꝛ kenden / foo en vondt onſen Ammirael niet gheraden / Baer langher te vertoe ven: maer ooꝛdeelden het meerder wijſhendt van daer te vertrecken / ende hem te ghenoeghen met den bunt die reede in fijn macht hadde. Den vierden Auguſti 's nachts maëckten zenl: t Schip Walcheren lleypte den Spaenſchen Ammirael, die ſijn ladinge noch meeſt in hadde; ende de Fortuyn de Leeuwinne. Op den dach / waren door de ſtilte ende Garde ſtroom tot vooꝛ het gat van de Havana ghedꝛeven; onſen Ammirael, met dat {ware Schip achter hem / foo dicht onder de wal ghekommen zijnde / dat bn de Booten van alle de Schepen t Zee-waerts gheboughſcheert moſte werden: Die vande Caſteelen / die op de mondt vande Havana ligghen / dapper naer hem ſchietende / doch te koꝛt. De windt daer naer Ooſtelijck woꝛdende met een ſtijve koelte / ſtelden te ſamen haven kours Nooꝛden over dooꝛ de Strate van Bahama naer de Cuſte van Florida. t Jacht de Noordt- Sterre, d welck vooꝛ tenighe dagen van de Vloote was af ⸗ghedwaelt / quam weder bn haer: t ſelve hadde ondertuſſchen / twee ofte du Barcken / waer van 't tene op de wacht lagh / aen de wal gejaeght / ende hadde verſch water genomen. De Vloote al pꝛoperlijck vooꝛts zenlende / loſten den Spaenſchen Ammirael foo vele als ſn konden / ende ſtaken dien vooꝛts in bꝛandt: de veroverde Barcke wierdt mede gheloſt / ende lieten die dꝛijven. Dit gheſchiede ontrent anderhalf mijle van landt / op de hooghde van ſes en- twintich graden bn Nooꝛden de Linie. Ende naer dat den ſeſthienden Auguſti een Danck ſegginghe over de gantſche Vloote hadden ghehouden / foo hebben haren kours gheſtelt naer t Bader⸗ landt / ende zijn Daer int ennde van September ende begin van October vooz⸗ ſpoedelijck weder ghekeert. a Pot den Spaenſchen Ammirael werden geloſt elf hondert ende ſes· en twin⸗ tich kaſſen dꝛooghen Indigo van Guatimala, ende hondert en dꝛn· en · tſeſtich kaſſen natte: twee dunſent / ſeven hondert ſeven · en · tſeſtich dꝛooghe Hunden: vijf- en- veertich packen Salſaparilla: vijfthien pottiſen Balſem; acht metale
ende twaelf nſere Stucken: unt den Spaenſchen Vice-Ammirael, Dupfent en
vier en · vijftich kaſſen dꝛooghe ende vijf.en · veertich natten Indigo: twee dun⸗ ſent neghen hondert en veertich dꝛooghe Hunden / hondert een · en dertich pac⸗ ken Salfaparilla; twaelf pottiſen Balſem; vier metale en ſeſthien pſere Stucken: een. en · vijftich en een half pondt Silver. Vnt de Barche / vier hondert nez ghen-en-tfeftich Hunden / ende tneghentich packen Salſaparilla. In ſomma deſe Vloote bꝛacht thuns
2180 Kaf:
— —— —
Het vijfde Boeck, 131 2180 Kaſſen ende Fardeelen dꝛooghen Indigo van Guatimala. 218 Kaſſen natte. 5 N 5176 Dꝛooghe Weſt Indiſche Hunden. 2866 Packen Salſaparilla. 27 Pottiſen Balſem-Olne. ü 700 Pondt Gember van st Domingo.
Eer Ween eptide maken van deſe Ploote / foo moeten hier bn voeghen t ghene hier vozen / om dat in t vervolgh niet wel te paſſe quam / is over -ghe⸗
landt S. Vincent te reede / vonden Daer twee mannen van t volck van Capi⸗ tenn Jan van Ryen, de welche unt de Rieviere Wiapoco, Daer een plantagie
quam den twaelfden aen 't Enlandt 5: Chriſtoffel. Ende den veerthienden we der van Daer ſchendende / bevonden haer den ſeſthienden dicht bn de Enlan⸗
daer fp jacht op maeckten ende ontrent twee uien boor Sonnen onder gangh / ſonden de Chaloupe aen t Jachtjen de Zuydt-Sterres d welck bn haer hadden / t ſelve belaſtende dit Tenltjen den gantſchen nacht te volghen / dooꝛ dien it ſelve tuſſchen de Enlandekens ende klippen in liep / weſende daer bin⸗ nen vol vunlen en dꝛooghten / in voeghen van cen funcke / foo dat men daer in ‘zijnde / ghenootſaeckt is wederom unt te laveren / d' welck bn Schepen niet ſonder groot ghevaer kan werden ghedaen. De Jacht ende de Chaloupe volghden t zenl den gantſchen nacht / ende ſaghen het s moꝛghens langhs de wal boughſcheren / des weghen de Chaloupe vooꝛ unt werde gheſonden: de Spaenſche fulcy vernemende / ſtranden bare Barcke dicht bn een Voꝛpken / ende Vluchten aen landt (alſoo daer maer een piſtool· ſcheut af en ſaten) met alles wat ſn konden met nemen. De onfedaer in ghekommen zijnde, wonden t Scherpken af / met verlies van twee anckers / ende quamen den achthienden Maij Daer mede bnot Schip de E orruyn: Baer Wierden in ghevonden thien pot⸗ tiſen Wijn / twintich met Derckeng- Smeer / hondert vier- en twintich Hun⸗
—
ANNO '
1628.
Nooꝛdt᷑ ʒijde van t ſelve Eplandt, ende quamen foo vooꝛts om de Cabo S Nicolas, ende enndelijck bn de Vloote / als bogen is verhaelt. 5
waer was t vooꝛleden jaer bn de Gheoctroneerde Weſt· Indiſche Compa⸗ gnie noch een Vloote unt gheruſt / die te lopen hadde naer de Cuſte van Braúl, onder het belendt van den kloecken Zee Heldt Dirck Symonfz. van Uytgeeſt: die ſich Daer vooꝛ deſen wel hadde ghequeten. Daer waren toe gheſchickt de twaelf volghende Schepen. De Geele Sonne, als Ammirael / groot hondert ende vijftich laſten / vooꝛſien met twee metale ende twee en- twintich nſere ſtucken / ende ghemant met hondert ende achthien Bootf-ghefellen. Den Otter, groot tnegentich laſten / vooꝛſien met ſeſthien gotelinghen / ende met ten en · tſeventich man / Daer Capitenn op was Cornelis Cornelifz. Jol, die daer naer wel van ſijne dapperhent heeft doen ſpꝛeken / anders ghenaemt Houte· been, om dat derne been in een ſcheeps· ghevecht verloꝛen hebbende / op een houte foo wel gingh / dat men het qualijck konde mercken / ende foo rap ſelver ſcheep was / als andere die haer bende beenen hebben. De Steur, groot tnegentich laſten / vooꝛſien met veerthien gotelinghen / vier en tſeſtich man / daer Capitepn op was Jan Thijſz. Pal. De Windt-hondt, groot tſeſtich laſten / voorfien met thien gotelinghen / ende vijftich man / Capitenn Claes Hen* drickſz. Den Bruyn-vifch, groot tſeſtich laſten / vooꝛſien met acht gotelin⸗ ghen / veertich man / Capitenn Huygh Jacobfz. et Duyfken, groot ſes- endertich laſten / vooꝛſien met acht gotelinghen / ſeven· en · twintich man / Capi⸗ tenn Reynier Pieterſz.: alle weghen de Camer tot Amſterdam. Ter-Veere, groot tneghentich laſten / voozſien met veerthien gotelinghen / dꝛn·en· tſeven⸗ tich man / Capitenn Jacob Hendrickfz. Lucifer. De Swane, groot dertich laſten / vooꝛſien met ſes gotelinghen / dꝛn· en veertich mannen / Capitenn Willem Canniel: unt de Camer van Zeelandt. De Roode Leeuw, als Vice Ammirael / groot hondert en twintich laſten / voozſien met twee metale ende achthien pfeve ſtucken / Capitenn Cornelis Corneliſz.: unt de Camer vande Matſe. r Wapen van Hoorn, groot hondert en thien laſten / vooꝛſien met twintich gotelinghen / ſes · en · tachtich mannen / Capitenn Jacob Janfz. Duynkercker. De Enchuyſer Maeght ; groot hondert ende thien laſten / vooꝛſien met twintich gotelinghen / acht · en · tſeventich man / Capitenn Dirck Thijſz.: unt de Camer van 't Noorder· Quartier. Graef Erneſt, groot twer hondert la⸗ ſten / vooꝛſien met vier metale ende twintich nſere ſtucken / hondert ende een man / Capitenn Jan Wendelſz.: unt de Camer van Stadt ende Landen. Van |
| ANN o 1628.
132 Verhael van Weſt-Indien.
| Janwarius. deſe liepen te ſamen van Texel unt den vier en twintighſten Januarij deſes jaers / de Geele Sonne, den Otter, de Steur, de Windt-hondt, den Bruyn-vifch, Het Duyfken, t Wapen van Hoorn, de Enchuyſer Maeght, ende Graef Erneſt.
| De Geele Sonne als Ammirael / Graef Erneſt alg Vite-Ammirael / ende r Wa| pen van Hoorn als Schout bn nachte. In Zee zijnde / gheraeckten wat van Februarius. Den anderen / doch quamen den vier en · twintighſten Februarij bn de Canariſe
Eylanden weder meeſt bn ten. Alwaer bn den Kacdt wierdt beraemt te lopen
C naer S' Vincent, een vande Cabo Verdeſe Enlanden. Quamen daer den twee⸗ den Martij ten ancker / ſetten daer hare Chaloupen op / ende ver verſten het volck; ende vooꝛ · ſagen haer van verſch water / foo daer / als aen t naeſt ghe⸗ b leghen Eplandt S* Antonio. Deſe twee Eplanden zijn de Weſtelijckſte van | de Cabo Verdeſe planden / gheleghen tuſſchen de ſeventhiendehalf ende de achthien graden bn Nooꝛden de Linie / ende ligghen ontrent derdehalf mijle vanden anderen. De Bape van St Vincent, daer men het fet op acht / thien / | ende oock twaelf vademen ſandt-grondt / licht op ſeſthien graden ende fes-en
vijftich minuten; is een ſchoone ende groote Bane / daer ghemackelijck is te ligghen: S* Vincent is anders een doꝛ / bar ende klippich Enlandt / Daer wen⸗ | nich
| Het vijfde Boeck. 133 | nich verſch water is te bekommen / ten ſn men delve / unt ghenomen aen de f Zupdt-Zupdt-Weft-zijde vande Bane / als het in de tijdt is / daer alſdan K 5 95 twee ofte Dn Schepen haer konnen verſoꝛghen met af-lopende water unt een 28. | klenne ſpꝛunte; op dit Eplandt zijn veel Bocken: oock Achildt-padden in de tijdt / te weten van Auguſto tot Februarius: Daer is mede ſchoone viſch te van⸗ | ghen: Daer ſtaen eenighe wilde Vijghe boomen; daer en woondt gheen volck ij op. Het Enlandt S Antonio is betoont bn eenighe Swarten / vier hondert / | |
ofte wat meer ſterck: Daer zijn mede veel Bocken op: ontrent de Tee kant is
een Boomgardt van Oꝛagnie-appelen / de welcke Nooꝛdt. Weſt ten Weſten vauuis / als ghnonder S Vincent te reede light; ende is te kennen b een hoo⸗ ghen Palmiet boom / die Daer by ſtaet: bequamen Daer doen wel neghen dup⸗ | fent Appelen / naer haer giſſinghe. A, | Den ſes en twintighſten Martij ginghen van daer weder t zenl / ende den Martius. 1 thienden April geraeckten doo de Linie. Den twintigſten des ſelven maendts April 9 werden het vaſte landt van Braſil ghewaer op de hooghde van ſeven graden a 0 ende acht en dertich minuten bn Zundende Linie. Des nachts vernamen ö g Dep vꝛemde Zenlen onder have Vloote / te weten twee Carveels ende een Reer. | zenl. Het Duyfken lende het tene Carveel aen booꝛdt / dan alſoo hare boven- 9 blinde inde wegh was / en konde ſijn volck niet wel over: ſetten; foo dat de | Vice-Ammirael fijn Chaloupe ſondt / die het veroverde. Het ander Carveel werdt bn de Chaloupe vanden Ammixael ghenomen; ende het Uee· zenl bn de
Chaloupe vanden Otter. Deſe dente ſamen hadden in gheladen elf hondert |
|
4
kiſten Sunckeren ( een ghedeelte Cobac / ende veel Brafilie-hout. Waren den 1 neghenthienden ghekommen unt de Haven van Pernambuco: alwaer de ghe⸗ vanghene verklaerden noch twee Schepen te ligghen bn. naer veerdich om unt te kommen. De Commandeur werdt te rade de Steur ende de Maeght van Enchuyſen met de twee veroverde Carveels te zepnden naer t Enlandt Fernan- | do Noronha, omde ſelve aldaer bequaemlijck te ontladen / ende met de bunt | | naer t Daderlandt te zenlen. Den vier- en-twintighſten wierdt bn haer noch | een Schip ghenamen/ gheladen met dan hondert en vijftich kiſten Supcke- | ren ſes en dertich kiſten Tobat / ende een ghedeelte Bralilie· hout / d welck den elfden Aprilis ghekommen was unt de Bahia de todos los Santos: de ghevange⸗ 9 nen verklaerden dat aldaer lagh een Galeon ghekommen van Goa, ende ſeer | rijckelijck gheladen / d welck daer wachte op gheſelſchap / om te famen naer Portugal te keeren. Den acht- en- twintighſten / alfao Door de ſtroom ende | ſchꝛale winde ſeer te rugghe om de Noozdt waren ghedꝛeven / ende wennich hope ſaghen om t Exlandt Fernando Noronha te bezenlen / {oo werdt de Com | |
mandeur te rade etnighe Schepen te ʒennden naer de Caribiſe Enlanden / om de veroverde Schepen daer ghemackelijcker te ontladen / ende van daer naer het Vaderlandt te zenlen: ſulex dat van daer naer huns werden gheſonden / 1 boven de vooꝛnoemde Schepen / den Otter, de Windt-hondt, Ter- Vcere, | welcke alle in t Vaderlandt behouden in quamen: te weten / de Steur den tweeden September. De Maeght van Enchuyſen den een en dertighſten Julij. De Windt. hondt den vijfden September. Den Otter den dꝛn· en · twintighſten October. Ter. Veere den ſeven . en · twintighſten Julij. | De Commandeur Dirck Symonfz. deſe Schepen met de veroverde dus af- 1 gheveerdicht hebbende / Dede met ſijn bn. hebbende Bloote ſijn unterſte beſte ij om weder om de Ooſt ende De Zundt te winnen / ende weder op de Cuſte van a | Brafilte kommen. Doch den neghenden Maij des middachs hooghde ghehadt ways. El hebbende van vier graden ende vijf minuten bn Zunden de Linie / banden 1 s avondts de Cuſte van Nooꝛdt· Bꝛaſil ontrent Mokeroë, naer dat fn konde verkennen; d welck was gantſch bunten we giſſinghe ende NEN, 3 ant
134 Verhacl van Weſt-Indien. want mennden noch bn Goſten Illa Fernando Noronha te weſen / foo ghewel⸗ digh hadde haer de ſtroom om de Weſt ghetrocken / d welck wel dient in acht ghenomen / want men lichtelijck daer dooꝛ groot ghevaer ſoude kommen te lopen. Zijnde deſweghen ſeer beducht vooꝛ de vlackten van deſe Cuſte / ende de menichfuldighe dꝛooghten die Baer af ſteken / belaſten t Jacht het Duyfken vod: · unt te zenlen / ende deurgaens neerſtigh te looden / ende de volghende in tijdts te waer ſchouwen: doncker werdende / kreegh t ſelve thien voeten waters / ende ſtracx Daer aen ſeſtehalf ende fes / foo dat het wende / ende de Vloote waerſchouwde. S anderdaeghs alſoo de Commandeur gantſch geen hope en ſach om langhs deſe wegh de Bꝛaſiliſche Cuſte weder te bekommen / alſoo meer ende meer by de ſtroom Wierde wegh-ghevoert/ ende de Windt hem ghenoeghſaem teghen was / oordeelde verre het beſte te weſen ſich te begheven naer Sierra Lyona aen de Cuſte van Africa, ende van Daer weder over te ſte⸗ ken. Ende alſoo om t ſelve bequaemlijck te doen / nootſakelijcken verre ver⸗ jalus, vallen moſte naer het Nooꝛden / foo bevondt ſich den vijfden ulij op de hoogh⸗ de van Dep-en-derrich graden ende vier minuten bn Pooꝛden de Linie: ende doen eerſt een goede Weſtelijcke windt vernemende / ſtelde fijn kours weder Zundt· Ooſt aen. Den elfden ſaghen de Saluages, d' welck ſich van verre op Dede als een omg hekeert Schip / ende s anderdaeghs be vonden haer bn Teneriffe, ende Deden haer befte om boven groot Canaria te zenlen; ende keerden foo verlanghſaem weder naer de Cuſte van Africa. Den twintighſten ſaghen Ik Cabo Verde, ende quamen te veede onder de Ooft-zijde van het Enlandeken 0 Daer nevens ligghende / d welck de onſe nu noemen Goeree, ende alwaer een | Foꝛtjen by de onſe is geleght. t Jacht Duyfken werdt geſonden naer 't Dorp | Refriſco, omeenighe Beeſten te koopen tot ververſinghe van t volck / want waren dooꝛ deſe langhe renſe al wat ghematteert. Den vijf- en twintighſten lichten weder haer anckers / ende namen haren kours naer Sierra Lyona; al⸗ Auguſtus. waer fp den tweeden Auguſti ten ancker quamen. Sierra Lyona is ſeer hoogh / ende dꝛn of vier Dubbelt landt / ſeer dicht met boomen bewaſſen / foo dat licht te kennen is vooꝛ die Bande Nooꝛdt kommen / dooꝛ dien men gheen foo hooghen landt op die Cuſte en verneemt als dit is. Daer is onghelooflijcke menichte van Limoenen ofte Lijmen te bekommen / ſeer dun van ſchellen / nevens meer andere vꝛuchten: ende vooꝛ de reede is untnemende ſchoon af. lopende water / 3 ende ſeer ghemackelijck om te halen. Den negenthienden quam daer bn haer
ANN O 1628.
op de reede De Roode Leeuw , Welck den ſeſten Martij unt de Maeſe ghelopen . zijnde om onder ſijn vlagghe te kommen / al op de Cuſte van Braſil was ghe⸗ |
| weeft / ende Daer wel eenige van des vnandts Schepen hadde naer ghejaeght / doch gheene bekommen. Naer dat het volck hier wel was ververſt / de Sche⸗
| pen ſchoon ghemaeckt / ende water en hout in ghenomen / ſoo is de Comman
deur van daer weder vertrocken met fijn Schip de Geele Sonne, Graef Erneſt, |
t Wapen van Hoorn, de Roode Leeuw Be Swaen, het Duyfken, ende een
groote Zenl-·Chaloupe. | 13
Ode. Den ſeſten October wierden ten vꝛemt Zenl ghewaer / d welck naer teníghe jacht bn de Chaloupe van de Schout by nacht werdt verovert: was ten
5 Carveel / gheladen met hondert pijpen Wijn / kommende van Madera, ende willende naer Pernambuc. Den elfden gheraeckten dooꝛ de Linie: ende den
| acht-en-twintigbften ſaghen weder de Cuſte van Braſil ontrent Pernambuc op de hooghde van ſeven graden ende een half. Daer ontrent houdende bun⸗ ten het gheſicht van t landt / om niet gheſien te woꝛden: wierden den leſten g October ſes vꝛemde Zeplen gewaer / op de welcke met alle macht jacht maeck⸗
ik ten: het eene wierdt noch vooꝛ Sonnen onder gangh verovert / weſende ghe⸗ (en laden met biet hondert en ſes kiſten Sunckeren / hondert en dertich quintael 0 N. I ** f 8 2
Braſilie
Het vijfde Boeck. 135 | Brafilie-hout / ende een wennich Tobac / quam unt de Haven van Pernambuc. Den Ammirael van deſe Vloote d welck het klenn Galeon was / ghekommen ÂNNO van Goa ; mitſgaders de Vice- Ammirael ende noch twee andere liepen Zundt. 1628. f waerts over / Daer onſe Schout by nachte, Vice-Ammirael , ende de Roode f Leeuw naer toe hielden, als mede Den Ammirael die een goedt ſtuck in lij was: | ende het Duyfken volghden de Poꝛtugeſche Schout by nacht, die Muoꝛdt- 0 waert over-liep / ende veroverden die vooꝛ Sonnen onder - gangh / was een | Flunte / gheladen met dꝛn hondert ende dertich kiſten Sunckeren / hondert en | |
U
dertich quintael Braſilie- hout / ende fes kiſten Tobat; ende deden weder haer | beſte om bn de andere Schepen te kommen. Onſe Schout by nachte was on⸗ ik dertuſſchen bn den Poꝛtugeſchen Ammirael ofte Galeontjen ghekommen / ende lende dien ſtracx aen booꝛdt / mepnende Daer eenich volck in over te ſetten / | ende weder jacht te maken op de andere / dan bondt het heel anders gheſtelt | als mennde / want die van Pernambuc Daer wel tſeventich man hadden op⸗ 1 gheſtelt / die haer dapper te weer ſtelden / foo dat de onſen weder moſten afhouden, ende t ſelve met ſchieten matteren: Daer werdt weder. zijdts ghewel⸗ digh geſchoten met canon ende muſquetten; ende onſen Vice-Ammirael quam mede bn de wercke. T volck bande Schout by nachte enterde wel dꝛn· matls / ende werdt telker . renſe af ghellagen: doch ſchoten enndelijck de groote ende | befaen-maft over booꝛdt / ende den bꝛandt int Schip: foo dat de Poꝛtugeſen | de moedt verlozen / ende haer op goedt quartier ober-gaven: de onſe over ö ghekommen zijnde / liften den bꝛandt / ende liepen met het veroverde Schip naer de Cabo S. Auguſtin “ende ſetten het Daer bn haren Ammirael; waer het Duyfken mede quam met fijne veroverde Schepen. Sanderdaeghs verover⸗ de onſe Vice-Ammirael noch de Vice-Ammirael vande Poꝛtugeſen / d welck | was een Spiegbel-Zechip/ ghemonttert met twaelf gotelinghen / gheladen | met Duncker ende Tobac: de Schout by nacht hade mede noch een Poꝛtu⸗ ij gees Schip verovert / gheladen met twee hondert en tſeventich kiten Sunc⸗ keren / ende bn den Ammirael onder de Cabo vooznoemt gebracht. Den twee⸗ | den November voer den Ammirael met fijn bn-hebbende Vloote ende de vero⸗ November. verde Schepen naer het Eplandeken S Alexio, ende fetten daer alle de Poꝛtu⸗ geſen aen landt / untgenomen de Schippers ende Stier lieden. Onſe Schout Ii by nacht hadde in't ghevecht maer twee dooden bekommen / ende elf ghequet⸗ | fte. Den vierden ginghen altſamen van daer weder t zenl / ende ſtelden haren | kours naer het Nooꝛden / ende bejegenden 's anderdaeghs haren Vice-Ammi- | rael, nevens t Schip d'welck hu ghenomen hadde : daer twee-en-vijftich f mannen in waren / die gheen ofte weynich teghen · weer hadden ghedaen. De 5 | Commandeur vondt gheraden naer De Caribiſe Enlanden te verzenlen / om aldaer de veroverde Goederen bequaemlijck in fijn Schepen over te nemen. | Den derden December ſaghen het Enlandt Barbados, ende 8 anderdaeghs December, S Vincent, ende quamen Daer een une Hoor Sonnen onder ⸗gangh te reede. / Doch verzenlden den ſevenden van daer naer Bekia, om dat Daer bequamer ö ancker - grondt was om te ligghen. Want Bekia heeft een feer ſchoone Baye / | daer de Schepen bpden anderen / ende ghenoeghſaem zijde aen zijde konnen | ligghen / ghelijck tot Amſterdam Hoop de Palen: alſos daer llecht water is / | ende beguame ancker-grondt op acht / neghen ende thien vadem waters / ende hot Dieper inde Bane hoe beter: het Enlandt is onbewoonde, doch de Wilde van S' Vincent kommen Daer dickmaels om eenighe vꝛuchten te teelen ende te plucken. De veroverde Srhepen wierden hier ontladen / ende de Goederen | over gheſet in onſe Schepen / als volght: | | | |
8 |
0 136 Verhael van Weft-Indien. Int Schip de Geele Sonne:
| AN xo 400 Stucken Baffetas. 2
| 1628. go Stucken ongheblenckt Linnen. | 134 Stucken cottoene Lijnwaet.
| 116 Stucken Cannekins.
| | 261 Zijde Damaſtjens ende Armoſijntjens. 13 Ooſt-Indiſche Dekens.
5 Tapijten / ende eenighe koſtelijcke Kleederen. 99 Leere packen met Stoffen ende Zijden: alle koftelijcke Waren. | 30 Toe: ghepackte kiſten met koſtelijcke Waren.
Í 91 Pondt Muſcus, in loode dooſen. | | | Í
34 Pondt Ambregris, in loode dooſen. 1 Gꝛoote dooſe vol Bezoar-fteenen.
io Tonnekens ende fardeelen Indigo. Noch 64 balen ditto. | 20 Fardeelen Canneel. Eenighe beſalikens met Diamanten. 25 Balen Rijs. at je | | 314 Kealen van achten. | 2 Beneffens een partije Peper ende Nagelen / ende noch eenighe Zijden | ende andere Arapicheden/ alles unt het Galeontjen van Goa: ende | vooꝛts noch; | | raa Kiten Sunckeren. 28 | 174 Half dꝛooghe Hunden / ende andere klennigheden. | E Inꝰt Schip Graef Erneſt, van Stadt en Landen. | | 443 Kiſten Supckeren. | IE 7 Kiſten Tobac. El 12 Sacken Cottoen. If 66 Dꝛooghe Burden. LI 1606 Kealen van achten. k | Ses groote Diamanten, en ten beſalie. . N 12 Waetjens Confituren / ende eenighe klennigheden. „ Inẽt Schip de Roode Leeuw, oor de Camer vande Maze. | N 340 Kiſten Sunckeren. 1 Ses groote Diamanten. | 6 Riſten Cobac. | f 78 Stucks droogde Hunden. à ij Ern beſaliken Diamanten. IE 153 era van 2 0 nt Schip 't Wapen van Hoorn. if 4 er Witten Sunckeren. 1 35 Stucks dꝛooghe Hunden. 9 Een beſalie Diamanten. | | 133 Bealen van achten. | | Seven groote Diamanten. „ In t Schip de Jonghe Mauritius. 362 Kiſten Sunckeren. 5s Kealen van achten. In t Jacht de Mane. 88 KRiſten Sunckeren.
E
53 Kealen van achten. .
1 1 |
| 128 Fardeelen Canneel. |
| 14 Leeren packen met alderhande Stoffen. Daer |
Het vijfde Boeck. 137 4 Daer waren in t vooꝛſende Galeontjen ſeer vele beſalikens met Diamanten | geweeſt / van wierden Vele verdunſtert / ende quamen alleen te vooꝛſchijn vijf- Ax xo en. twintich tamelijcke groote / ende eenighe wat klennder / ende vier of vijf 1628. beſalikens klenne; nevens eenighe andere Gheſteenten van klennder waer⸗ ade. Waren hier mede beſich tot den twintighſten Januarij des naeſten jaers / | foo dat Doen eerſt van Daer vertrocken; ende met aen 1la Blanca aen te lopen / | ende tot den vijfden Februarij Bocken te jaghen / quamen eerſt den derthien? | den ende veerthienden April des jaers 1629 t huns. Waren tuſſchen H ifpa- | | |
niola ende Porto Rico Deur ghekommen. | De Sheoctroneerde Weſt-Indiſche Compagnie ſtadich de ooghe ghehadt | hebbende op de Blooten van den Koningh van Spagnien / ſo van Terra Firma als van Nova Hiſpania, ende nu de middelen bekommen hebbende / om meer Ii alg voor deſen te konnen Boen / ende willende de goede Ingheſetenen van deſe f Landen volkommentlijck ghenoeghen; is te rade ghewoꝛden / boven de vooꝛ⸗ | gaende Plooten / welcker gheluckighe verrichtighen wy nu hebben verhaelt) noch een heel machtighe unt te ruſten / ende de ſelven te ʒennden naer Weſt⸗ | Indien / onder het opper belendt van Pieter Pieterſz. H eyn alg Generael, welc⸗ 0 kes goeden dienſt fn vooꝛ deſen foo overvloedighlijck hadden ghenoten. Tot 9 deſe Vloote wierden bn de Camer tot Amſterdam ghereedt ghemaeckt de vol⸗ gende Schepen ende Jachten: t Schip Amſterdam, groot vijf hondert laſten / | vooꝛſien met twee en twintich metale ſtucken / ende acht. en · twintich gotelin⸗ ghen / ghemant met hondert ſes en- tſeſtich Bootſgheſellen / ende vier en tachtich Soldaten / Daer de Generael np ſoude gaen / fijn Schipper ende Ca⸗ pitenn was Witte Corneliſz. Wit. Den Hollandtſchen Thuyn, groot vier hondert laſten / vooꝛſien met twaelf metale / vier: en twintich nere ſtucken / hondert en dertich Bootſ⸗gheſellen / ſeven en- tſeſtich Soldaten; daer op had⸗ de te varen den Man haften Hendrick Cornelifz. Lon cq als Ammirael, ende als Capitenn Allert janſz. t Schip Hollandia, groot dꝛn hondert laſten / N vooꝛſien met vier metale ende f es · en twintich nfere ſtucken / hondert vijf lentwintich Matrooſen / vijftich Soldaten / Capitenn Thomas Sickens. t Schip 9 Geldria, geoot Dan hondert laſten / vooꝛſien met vier metale ende acht en twin⸗ ö | tich pſere ſtucken / hondert vijf en twintich Matrooſen / ende twee en vijftich | Soldaten / Capitenn Pieter Gerritſz. Root. De Provintie van Uytrecht, groot Dep hondert laſten / vooꝛſien met fes metale en vieren · twintich nfere ſtucken / hondert een en. dertieh Matrooſen / dꝛn. en vijftich Soldaten / Capiten Hen. N drick Jacobſz. Kat. De Witte Leeuw, groot twee hondert ende vijftich laſten / vooꝛſien met twee metale ende vier en. twintich nfeve ſtucken / Capitenn Jan Janfz. van Hoorn. De Swarte Leeuw, groot hondert en tachtich laſten / vooꝛ⸗ ſien met twee metale en twee en- twintich nfere ſtucken / vijf en tſeventich Matrooſen / twee en dertich Soldaten / Capitenn Pieter Franſz. De Valck, groot hondert en vijftich laſten / vooꝛſien met vier metale ende twee en twin⸗ | tich nere ſtucken / vijf en tachtich Matrooſen / twee en. veertich Soldaten / Caiptenn Marcus Martenſa. De Roode Leeuw. groot twee hondert en vijftich | laſten / vooꝛſien met twee metale ende twee en twintich pfere ſtucken / hondert g en twintich Matrooſen / ren en veertich Soldaten / Capitenn Albert Hen. drickſz. t Schip Haerlem, groot twee hondert en twintich laſten / vooꝛſien | met twee metale ende twintich nfeve ſtucken / hondert en twintich Matrooſen / 0 twee en veertich Soldaten / Capitenn Frans Clac{z. De Pinas. groot hondert laſten / met acht gotelinghen / tf: eſtich Matrooſen / f eg-en-twintich Soldaten / ij Capitenn Claes Franz. de Vries. Muyden, groot tſeſtich laſten / met ſeſthien ä | gotelinghen / acht en veertich man / Capitenn Cornelis Leendertſz. Naerden, i groot tſeſtich laſten / met veerthien 1 vijfthien man / nn Hans
138 | Verhael van Weft-Indien. Hans Cools. Den Eenhoorn, groot tſeſtich laſten / met thien gotelinghen / ſe⸗ ven en veertich man / Capitepn Hendrick Janſz. Langh. Den Swarten Ruyter, groot tſeſtich laſten / met veerthien gotelinghen / vijftich man / Capitenn Michiel Gijſbrechtſz.: ende de langhe Barcke / groot twintich laſten / met twee gotelinghen / en twintich man / Schipper Jacob Barentſz. Vnt de Camer van Zeelandt: t Schip de Neptunus, groot twee hondert laſten / voozſien met acht metale ende ſeſthien nfere ſtutken / hondert Matrooſen / ende vijf en vijftich Soldaten / daer de Vice-Ammirael op gingh Jooft van Trappen, ghe⸗ ſeght Banckert. t Schip den Tiger, groot hondert en twintich laſten / met acht metale ende ſeſthien nſere ſtucken / hondert en ſes Matrooſen / vijf en veer⸗ tich Soldaten / Capiteyn Lucas Pol. De Goude Sonne, groot hondert tſeſtich laſten / met vier metale ende vrerthien yſere ſtucken / hondert en neghen man / Capitenn Willeboordt Danen. Het Poſt- paerdt, groot tſeventich laſten / met twee metale / thien nfeve ſtucken / ſes· en tſeſtich Matrooſen / twaelf Solda⸗ ten / Capiteyn Willem Corneliſz. Domburgh. Oudt Vliſſinghen, groot vijf⸗ tich laſten / met twaelf gotelinghen vijf· en · veertich man / Capitenn Willem Willem{z. Ynt de Camer Bande Maeſe: t Schip Uytrecht groot Dep hondert laſten / met ſeven metale ende acht · en · twintich pſere ſtucken / hondert neghen⸗ en vijftich Matrooſen / vijftich Soldaten / Capitenn en Schout by nacht van de Vloote Cornelis Claeſz. Melck-meydt. t Schip Dordrecht, groot twee hondert en vijftich laſten / vooꝛſien met twee metale ende twee en. twintich nfez re ſtucken / hondert en ſes Matrooſen / een en- vrertich Soldaten / Capitenn Willem Gerritſa. Ruyter. De Neptunus, groot twee hondert ende dertich la⸗ ſten / met ſes metale ende twintich pſere ſtucken / hondert en twee Matrooſen / dꝛn- en vijftich Soldaten / Capitenn Baſtiaen Jacobſz. Den Tiger, grot ſe⸗ ven en ·vijftich laſten / met twee metale twaelf nſere ſtucken / tf eventich Ma⸗ trooſen / twintich Soldaten / Capitenn Cornelis Jacobfz. Cleynbeet. Ynt de Camer van het Noorder- Quartier: t Schip Munnickendam, groot Den hon⸗ dert laſten / vooꝛſien met fes metale ende vier · en twintich nfeve ſtucken / hon⸗ dert acht. en. tſeſtich man / Capitenn Cornelis Symon{z. Groen. De Griffoen, groot twee hondert en vijftich laſten / met acht metale ende vier. en twintich nſere ſtucken / hondert een en veertich Matrooſen / dꝛn.· en. vijftich Soldaten / Capitenn Jan Corneliſz. Kcert de Koe. Den Ouwevaer, groot tnegentich la⸗ ſten / met twee metale ende twaelf nſere ſtucken / vijf en vijftich Matrooſen / twer· en twintich Soldaten / Capitenn Samuel Willemſz. Dpt de Camer van Stadt en Landen: De Goude Leeuwe, groot twee hondert en vijftich laſten / met acht metale ende twintich nfeve ſtucken / hondert dꝛuen · veertich Matroo⸗ ſen / ſeven· en veertich Soldaten / Capitenn Pieter Walighſz. Den Dolphijn, groot hondert en vijftich laſten / met vier metale en ſeſthien pſere ſtucken / acht en tneghentich Matrooſen / vier en dertich Soldaten / Capitenn Hendrick Corneliſz. Dreven. De Vos, groot tſeventich laſten / met twee metale ende thien nfere ſtucken / vier en tſeventichmannen / Capitenn Jan de Braems. Sulcx datter in deſe Vloote waren gheſchickt een en- dertich meeſt groote Schepen / ende van ſwaer gheſchut / ende volck ten vollen wel vooꝛſien. Alle Mayus. deſt wierden veerdich in t begin van de maendt Maij: foo dat den twintighſten unt Texel tzenl ginghen de Schepen Amſterdam, den Hollandtſchen Thuyn, Hollandia; de Witte Leeuw, Haerlem, Geldria, de Provintie van Uytrecht, de Swarte Leeuw ‚de Vergulde Valck, de Griffoen, den Ouwevaer, den Eenhoorn, Naerden, Muyden, ende de langhe Barcke. De Roode Leeuw ende de Pinas, waren te voꝛen den Derden Maij unt: ghelopen: ende de Vos den neghen⸗ thienden unt de Eem{e. Den een en ·twintighſten liepen unt Zeelandt de Neptunus ende het Poft-paerdt, Den twee · en twintighſten quam de in Tee
ANN o 1628.
Het vijfde Boeck. 139 Ì Zeebnde Schepen die unt de Maeſe waren ghelopen / Uytrecht, de S phæra- | mundi ofte Dordrecht, den Tiger, de Neptunus, de Swarte Ruyter. t Schip de Ax no if Goude Leeuw ende den Dolphijn , bande Camer van Stadt en Landen, liepen 1285. 3 terſt den vijf⸗ en. twintighſten unt: ende den Ti ger van Zeelandt, neffens Oudt 4 Vliſlinghen den dertighſten: waer doo? gheſchiede dat de gantſche Vloote wat 0
tragher bn een quam; oock deen ende d ander Schip nont bn de Vloote quam / ER als hier haer fullen ſegghen; ende nu vooꝛ eerſt verhalende renſe vanden Ge⸗ f nerael Pieter Pieterſa. Heyn met fijn bn hebbende Schepen. Den neghen⸗ thienden Junij quam de Vloote bn Porto Santo ende Madera; vervoꝛderden Junius | bare renſe ſonder vertoeven. Den Swarren Ruyter, den Eenhoorn, ende de 4 Vos werden belaft vooꝛ· unt te zenlen / ende het foo aen te legghen / dat s moꝛ⸗ ghens al weder bn de Vloote waren. Ende alfoo Haer den thienden Julij be⸗ Julius. N vonden op de hooghde van veerthien graden ende ſes· en · twintich minuten: | ende s anderdaeghs op de derthien graden ende vier en · vijftich minuten / ſoo i 6 belaſte den Generacl ant Jacht de Vos, naer het onder gaen van de Maene voz. unt te zenlen / om de Ploote met een ſcheut te waerſchouwen wanneer {u | landt ſouden moghen ghewaer woꝛden: ghelijck dan t ſelve dien nacht ver⸗
|
nam / Dede een ſcheut / ende den Ammirael antwoorde met ghelijcke / op dat de Schepen mochten weten dat ontrent de Caribiſe Enlanden waren ghekom⸗ men. Doo dat den twaelfden onder het Enlandt S* Vincent in 5. AntonisBaye ten ancker quamen. De Generael ſtelde terſtondt oꝛdꝛe op t runlen van ververſinghe / ends water ende bꝛandt hout te halen. Soo dat den achthien⸗ | den weder t zen ginghen naer lla Blanca, Daer wennich tijdts vertoefden /
ende liepen vooꝛts den ſeven . en. twintighſten vooꝛ bnde Cabo Tiburon, ende
kreghen in t begin van Auguſtus Ifla de Pinos in't gheſichte; ende alſoo de Auguſtus. Vloote van Terra Firma hier was waer te nemen / foo vergaderde de Generacl
hier ſijnen fecveten Kaedt / ende gaf neder Schip fijn laſt waer naer ſich ſoude | hebben te dꝛaghen. Den derden Auguſti tuſſchen Cabo de Corrientes ende |
Se Anton ſaghen twee Zenlen niet verre van de wal / de welcke koꝛts daer naer bn haer quamen / ende waren de Roode Leeuw ende de Pinas. Deſe wa⸗ ren / als voꝛen verhaelt is wennighe daghen voor de Vloate unt Texel t zenl | ghegaen / ende waren den ſeven en. twintighſten Junij ghekommen aen t Ep- il landt Granada: tnt begin van Julij waren Daer aen landt gheweeſt / ende eeni⸗ ghe kunlen ghegraven om haer van water te vooꝛſien: hadden mede te landt- | waert in gheweeſt bn twer Dorpen daer veel Wilden woonden / de welcke haer vꝛiendelijck bejeghenden; doch waerſchouwden haer dat aen d' ander zijne van het Enlandt / in tgheberghte ! heel quade Wilden ſich onthielden / RE die de vꝛemde ende oock haer feer vnandich waren; de welcke lichtelijck fou- | | | | |
| den af kommen / ende deen of d ander ſchelmerpe aen richten. Den tweeden
| Julij voeren De onſe weder aen landt / ende vernamen Baer veel meer volcks / | die met twee Canoen van d ander zijde van t Enlandt waren ghekommen: f ende hoe wel de Wilde de onſe hadden ghewaerſchouwt / foo en wierde it ſelve am niet in acht ghenomen: foo dat deſe Wilde / haer llagh waer-nemende | dewijl de eene Boot met water aen de Schepen roende / ong volck d'welck noch aen landt was onverſiens over. vielen / loeghen van deen Schip ſeſthien ende van dander achthien man doodt / bꝛaken wel dertich water vaten / ende de / Boot: de welcke noch aen de Schepen werdt ghehaelt / nevens vijf man die van deſe llachter in t boſch waren ontkommen. Soo dat men ſich wel vooꝛ⸗ 4 dachtelijck van deſe ende dierghelijcke Wilden heeft te wachten / ende al⸗ tijdts wel op fijn hoede te weſen. adden daer naer ververſt aen het Enlande- ö S* Chriſtoffel ende quamen nu / als voꝛen / bn de Vloote. 1
Den vijfden Auguſti laghen al ontrent de Cabo St Anton, ende wierden de
S2 Schepen ö |
140 Verhael van Weſt-Indien. 8 Schepen ſchoon ghemaeckt / ende een Jacht op de wacht ghehouden wat bup| AN No tende wal. Den ſevenden hadden een {ware ſtoꝛm. Den thienden bevonden 1628. haer op de hooghde van Dep-en-twintich graden en een half ontrent Rio de | Porcos. Den derthienden gheraeckten weder boven de Cabo S Anton. De Generael belafte t Jacht de Vos ende de Barcke vooꝛ de Vloote te zenlen / om de ſelve te waerſchouwen Loor de dꝛooghten die bande vooꝛſende Cabo ende Ae de Organos af-fteken: twee glafen inde nacht gheraeckte de Barcke agen de
|
\
[|
|
| grondt niet ſonder ghevaer / foo dat een ſcheut Dede / waer opde Vloote afwende. D anderdaeghs dewijl Daer foo harden ſtroom om de Weſt gingh /
dat de Vloote haer niet wel bn landt konde houden / werdt goedt ghevonden
U
te verzenlen naer de gronden van de Lortugas. Vernamen de ſelve den twin⸗
tighſten / ende wierpen grondt op tſeventich vademen grof grauw ſanot met
coꝛael / ende hadden de hooghde van vier · en twintich graden ende vier minu⸗
ten. S anderdaeghs wierden twee Zenltjens ghewaer / de welcke aen wer⸗
den ghehaelt: waren twee Barcrken / die over veerthien dagen unt de Havana
waren gekommen / om aen deſe gronden te viſſchen. Vernamen unt het volck / dat de Spaenſche inde Havana gantſch geen kondtſchap van onſe Vloote en
hadden / Boen ſyt zenl ginghen / datter mede nach gheen Vloote van Terra Firma ofte Nova Hiſpania was in- ghekommen / dan dat de ſelve daghelijer
Wierden verwacht. Den twee en twintighſten ſagen weder tEnlandt Cuba,
ende quamen de Havana ſoo nae / dat het Cafteel ghenaemt Morro, beſchende⸗
lijck konden fien. Daeghs daer aen hadden Mela de Maria in t gheſichte / mi⸗
ſten vier van hare Schepen / Hollandia, de Roode Leeuw, Dordrecht, ende de Valck, nevens de Jachten Muyden ende de Sw arte Ruyter. De windt Ooſt N zijnde / lietent langhs het landt vooꝛ de windt deur· ſtaen / om niet te verre bn | |
Goſten de Havana te gheraecken / alfos bevonden dat de ſtroom haer ſeer om de Ooſt hadde vervoert. Den vier en- twintighſten hadden de Havana ſeven mijlen van haer Zupden ten Ooſten. Kreghen daer een ghewaldige travade met blixem reghen ende harde donder : laghen / (oo dat t Schip Dordrecht ſijn groote ſtenghe ghemoꝛſelt ende af ghellaghen wierdt / een man doodt / ende tenighe ſeer beſchadicht. Ginghen al Weſt aen / met koelte unt den Ooſten: des niet tegenſtaende bevonden s anderdaeghs dat wel ſeven ofte acht mijlen | om de Ooſt waren ghetrocken / ſoo dat El Pan de Matanza ſaghen: d welck haer ſeer verwonderde ende beducht maeckte; hoe · wel t ſelve dooꝛ ſonderlin⸗
5 ghe f chickinghe Godes tot haer vooꝛdeel is unt-ghevallen / alſoo de Vloote van Nova Hiſpania dodꝛ de ſelve ſtroom haer ghelijck inde mondt is kommen vallen. De Jachten wierden belaſt ſich wat te verſpꝛenden / ende allenthalven f unt ke fien of ſich niewers gheen vnandts Schepen en openbaerden; doch qua⸗
men den acht; en twintighſten weder bn de Vloote ſonder een eenich Zenl verz | nomen te hebben. Deſweghen dan de Generael met den ſecreten Kaedt in be⸗ g | dencken namen / waer fn des vnandts Schepen beft fouden verwachten / ende | alfoö onder de wal dooꝛ de ftroam foo vervoert wierden / bonden gheraden | wat verder af / ende de Cabo van Florida wat naerder te houden / ende Daer te krunſſen / foo dat het des avondts Nooꝛdt over lenden / doch de koelte was ſoa llap / dat ſu wennich voꝛderden. Den neghen en twintighſten vernamen Wez der een Zenl / welck fp aen - haelden / was een Barcke met vijftich man / bu de Gouverneur van de Havana Don Laurenzo de Cabrera, unt-gheſonden / om de | Vlooten van Nova Hiſpania ende Terra Firma te gemoeten / ende te waerſchou⸗ 0 wen dat Daer ontrent dꝛn en twintich Hollandtſche Schepen waren houden: 1 de. Wadden doen fes daghen in Tee gheweeſt / ende en hadden gheen van de | | Vlooten vernomen / ende waren verwondert waer de ſelve foo lange vertoef⸗
den. Verklaerden dat inde Haven van de Havana geen Schepen en lagen als erk Te ten
Het vijfde Boeck. … ” 141 ten Galeon nieuwlijex gemaeckt / ende noch een / Daer van t hol ten naeſten bn
voltrocken was. Datter vier ofte vijf hondert Soldaten op de Foꝛten lagen / Nins
ende inde Stadt by de ſi es en· twintich hondert Burgheren ofte Inwoonderen waren: op t Cafteel Morro te ligghen tſeventich metale ſtucken / ende ap t an⸗ der twintich / ende het derde acht · en twintich: enndelijck dat onſe Vloote ſeer onlanghs daer was ontdeckt / ende eerſt van t Caſteel Morro gheſien. De ſtroom gingh noch al om de Ooſt / ende was fitte: teghen den avondt wierdt men weder een Barcke ghewaer / de welcke by de onſe wierdt naer-gheſpooꝛt / vonden die op ancker ligghen / niet boven een mufguet-fcheut vande wal op twee vadem waters: de Spagnaerden ſiende de onſe aen kommen / kapten haet touw af / ende liepen foo hoogh teghen de wal als konden / ende namen de vlucht aen lande: foo dat de onge daer niets in en vonden als eenighe Vꝛuch⸗ ten en een pijpe Waters; ſtaken den bꝛandt daer in. Hielden noch al voorts bn de wal / ende ontrent een mijle Daer af; doende haer beſt om weder om de
1628.
Weſt te winnen. Soo dat den eerſten September haer weder bevonden on⸗ September.
trent dꝛn ofte vier mijlen bn Weſten de Havana; ende bn. naer vier mijlen van landt: keerden van daer weder vooꝛ de Havana, om te deghe af te ſien / wat Schepen daer mochten liggben; dan daer tot bn naer op een gotelingh-fcheut bp-kommende/ bevonden daer gheen andere Schepen te ligghen / als de vooꝛ⸗
noemde ghevanghens hadden verklaert / benevens twee klenne Barcken: foo
dat wel ſaghen datter noch gheen Vloote en was in- ghekommen. S ander⸗
daeghs wierdt het Jacht de Vos weder gheſonden naer de gronden van de Tortugas, ten deele om de Advijs.- Barcken te onder · ſcheppen / die noch unt mochten weſen om de Vlooten te waerſchouwen / ende ten deele om de Vice. Ammirael, die tot noch toe bu de Vloote niet en was gheweeſt / te ſoecken / ende te belaſten met fijn ſeven by hebbende Schepen op de ſelve gronden te blijven houden / ende daer te wachten op de komſte van d een ofte d ander Vloote. Den derden hadden de windt unt de Weſtelijcker handt / foo dat ſn bn hielden om ontrent de Havana te blijven. Des niet teghenſtaende bevonden den vijfden dat de ſtroom haer al dapper om de Ooſt hadde wegh·ghevoerdt / foo dat fn reede de Havana wel acht mijlen Zunden ten Weſten van haer had⸗ den / ende kreghen 's anderdaeghs El Pan de Matanza in t gheſichte / ende met eenen een Zenl/ Daer de vooꝛſte Schepen jacht op maeckten; doch de Gencracl een ſcheut ſchietende / ten ennde men met jaghen foude naer aten / quamen alle weder by den anderen / untghenomen de lan ghe Barcke die it ſelve Zenl noch een wijl volghde, ende alfoo twee groote Schepen ghewaer wierdt / van welc⸗ ke het eene een ſcheut naer hem dede / foo keerde s nachts dock weder by de Ploote. De windt hadt nu eenighe daghen Zundelijck gheweeſt / waer deur niet alleen onſe Generael met fijn bn. hebbende Schepen / maer Dock de Vice Ammirael die mede hier ontrent nu was ghekommen / ende inſonderhent oock de Spaenſche Vloote al naer het Nooꝛdt· Ooſten / ende van de Havana af wa⸗ ren ghedꝛeven. Onſe Vloote quam den Vice-Ammiracl met fijn bn-bebbende Schepen / de Neptunus, t Poft- paerdt, Vergulde Sonne, Mannickendam, de Goude Leeuw, ende den Dol phijn terſt te fien / ende quamen ter goeder unꝛen bn den anderen. Waren doen bn giſſinghe van Pan de Matanza d welck is een hooghen bergh / bn. naer van de ghedaente van cen bꝛoodt / ligghende op ten tamelijcke leeghe ende Rechte Cuſte tuſſchen de acht en neghen mijlen. Den achtſten hoorde de Generael ſchieten / ende ſondt de Barcke derwaerts / de welcke weder ghekommen zijnde / boodtſchapte / dat de Witte Leeuw cen
Schip hadde ghenomen / kommende van Nova Hiſpania, ende dat de ghevan⸗
ghens bekenden dat de gantſche Dloote van Nova Hiſpania Daer foo op Hers wachten / bnder handt was. In t op-gaen pan Sonne / wierden thien 21 3 3 Zeplen
ÄNNO 1628,
142 Verhael van Weſt-Indien.
Zeylen gheſien / daer de Generael datelijck fijn kours naer toe fette ; eenighe van die waren te loef . waert / ende eenighe te lij· waert / ende hadden den gant⸗ ſchen nacht op t vier bande Pederlandtſche Dloote onwetende ghezenlt: de lij· waerſte neghen waren terſtondt by de onſe met de Boots ende Chaloupen (Booz dien het kalm was ) ghenomen: deſe waren een ghedeelte vande Vloote van Nova Hiſpania, ende hadden elck bn de veertich man op ende waren ghe⸗ laden met Hunden / Meel / BVꝛoodt / Campeche haut / eenighe Cochenille, Indigo, ende anders. Ontrent de middach / de windt zijnde Zunden ten Ooſten / met een ſtijve koelte / wierden noch acht of neghen Schepen te loef-waert ghe⸗
ſien / Dan of vier mijlen af / die haer ſeer groot op Deden, {oo dat men vermoeden
het de Galeons moſten weſen / die foo langh inde Haven van Nova Hiſpania
hadden vertoeft / om dat het eene gheſtooten hebbende / hadde moeten werden ontladen. De onſe Deden daer terſtondt jacht op / ſoo dat de Spaenſchen naer de wal wenden / ende onſe Deden haer upterfte beſte om die vande wal af te ſnijden / veel tijdts te weghe ghebꝛacht hebbende met het nemen Lande vooz⸗ {ende Schepen. De Spaenſche kreghen verft de wal / Boen wende de Neder⸗ iandtſche Bloote haer nae. De Generael liep vooꝛ de windt runm· ſchoots, foo dat de andere Schepen in twijfel ſtonden / of hu dit Dede om de loef-waerz fte Schepen te volghen / die ſes in t ghetal waren / te weten / vier Galeons ende
twee andere Schepen / dies ſn mede haer kours naer de wal ſtelden met natter
van zenlen / om de vnandt de wal af te ſnijven / maer de Spaenſche gheraeck⸗ ten Booz haer nde Baye van Matanza. De Generael ſulcx ſiende / hief op van jaghen / ende ſondt andere derwaerts / ende flack bn de windt naer fijn Ploote: inden avondt bn de twee licht liepen de Spaenſche inde voozſende Bane / ja⸗ ghende aen de grondt; de vooꝛnaemſte / ende bp-naer alle die konden / begaven haer ſtracx te lande: met nemende foo vele koſtelijckhent als fn konden: De Chaloupen in aller haeſt af ende aen⸗gaende. S anderdaeghs ontrent te nez ghen upꝛen quamen den Dolphijn, den Ouwevaer, de Valck, ende de Pinas inde Baxe / ende koꝛts daer op de Vice Ammirael ende Geldria, den Ammirael, ende Daer naer de Generael, met de reſt van de Vloote / ende bevonden dat de Galeons atn de grondt ſaten. Een weynich daer naer ſchoot de Generael om ghelijckelijck meerder in waerts te zenlen. Den Ammirael Loncq gheraeckte met fijn Schip op een dꝛooghte / de welche in t midden van de Bape light / ende liet fijn ancker vallen / ſchietende met eenen fijn laeghe aen back booꝛdt zijde op de Spaenſche los / waer dooꝛ hn weder vlot gheraeckte. Doens ſette⸗ de hem de Generael mede ontrent de Spaenſche / die ſe ven ofte acht ſcheuten deden / ondertuſſchen noch al naer landt vluchtende. Daer op quamen date⸗ lijck de Booten Landen Ammirael, de Schout by nacht tnde t Schip Haerlem met Muſquettiers aen 't Schip Lande Generael, die f elfs in een van de Boots gingh / ende belafte ſtracx naer de Spaenſche te trecken. Daer waren bp hem inde Boots / den Ammirael, de Schout bn nacht Cornelis Claefz. : vande Roode Leeuw Capitenn Aelbert Hendrickſz.; van t Schip Haerlem Capiz teyn Frans Claeſa. met eenige Sergeanten ende andere. Als hn op de Spaen⸗ ſche aen · quam / wilden ſy haer te weer ſtellen / maer naer datter een charge pfte twee met muſquetten op haer was ghedaen / viel haren moedt in de ſchoe⸗ nen. Aen boot kommende / waſſer gheen middel om boven te kommen / ende te enteren / alleenlijck hongh Daer een touw bunten / bn de welcke een Matroos op klom / ende boven zijnde / ſocht rontom touwen om die vaſt te maken / ende de andere die in de Boots waren toe te werpen / t welck hn met ghemack Dede, daer de Spaenſche bn ſtonden / ende op 't werck ſonder teghen weer ſaghen. In 't enteren vande andere Schepen / wierdt bonne guerre ghe⸗ roepen / d welck de Spaenſche hoozende / liepen al beneden. De 8
adde
Het vijfde Boeck. | 143 | hadde mede een Spagnaerdt die over booꝛdt was gheſpꝛongen bekommen / de N welcke hn ſondt aen den Spaenſchen Ammirael, met belofte van goedt quar⸗ 7 8 5 tier; daer wierden noch hondert en vijftich man in ghevonden / die al ſonder 1528. gheweer boven quamen / ende wierden met de Pederlandtſche Booten / cent 5 ghe van haer met Gout ende Silver wel gheladen ongheſchendt aen landt 0 ghebꝛacht. Dooꝛ deſe vooꝛſicht vande Generael werdt alle onbenl van bꝛandt |
ende anders vooꝛ gekommen. Hier op werdt belaſt dat alle de Booten ende |
Chaloupen bande veroverde Schepen fi ouden af. legghen. Het maeckte dien |
nacht ſeer onſtunmich weder / foo dat des midder⸗ nachts de ongheanckerde 0
Galeons van de grondt los raeckten / ende dicht bn de Vloote quamen dꝛijven /
ende doen wierden de anckers inde gronde ghewoꝛpen. Daeghs daer aen voe⸗ 0
ren de Generael ende Ammirael aen de veroverde Schepen / om op alles goede |
oꝛdꝛe te ſtellen / ende het plunderen van t volck te taken. Den Ammirael van il
de Spaenſche Vloote was t Galeon S. Anna, zijnde vooꝛſien met vier en.
twintich metale ſtucken / onder t belendt van Don Franciſco de Beuna. Vida: |
ende Don Franciſco Denneboa was Overſte over de Soldaten. De Vice- |
Ammirael was t Galeon S. Gertrudis, vooꝛſien met twintich metale ſtucken: |
de Schout by nacht genaemt Montague, was voorfien met twintich yſere ſtutc⸗
ken: het vierde Galeon was ghenaemt S Juan, ende hadde mede op twintich
pere ſtucken: Daer bn waren ernighe Koopvaerdn- Schepen ſonder gheſchut. 0
Dus werdt deſe koſtelijcke Vloote ghenoeghſaem doo? f: onderlinghe beſtellin⸗ Í
ghe ende ghenade Godes inde handen bande onſe ghelijck ghewoꝛpen / ſonder
groote weer Daer op te doen. D welck de Generael dock wel erkende / want
mn wel ghedenckt dat weder t huns ghekommen zijnde / ende ſiende het toe
lopen van t volck / ende de groote Loff die hem op alle plaetſen gaven; min Ni
fende: fiet hoe het bolck nu raeſt / om dat foo grooten Schat t huns bꝛenghe / ii
Daer weynich voor hebbe ghedaen ; ende te Lozen als ick der voor hadde ghe⸗ ij
vochten / ende verre grooter Daden ghedaen als deſe / en heeft men ſich naeuw⸗ ö
lijcks aen mn ghekeert. T welck inder daet foo is / want de dinghen die wu
hebben verhalt / bn hem inde Bahia de todos los Santos aen · gherecht / met een
ongelooflijke dapperhent ende vooꝛſicht unt ghewꝛoght / zijn wel hoogher te
weghen gheweeſt / als het veroveren van deſe Ploote. T welck niet en f egge
tot verminderingh van ſijn Loff / die altijdts bn ons ſal ghedacht woꝛden /
maer om aen te wijſen den verkeerden yer / ende ſwacke voꝛdeelen van de
meeſte menighte / die deughden niet en pꝛijſen / dan alſer nut ende vooꝛdeel aen f
vaſt is. De Generael vooꝛder als een wijs ende voorf ichtich Overſte / wel in
acht nemende den tijdt des jaers / ende de plaetſe daer hn ſich in bevondt / ende
te ghemoet ſiende in wat onghelegenthent de vnandt hem ſoude konnen bꝛen⸗
ghen / indien de Vloote van Terra Firma die alle unꝛen mede ver wacht wierde /
hem op den hals hadde ghekommen / ende hoe onghereedt hy ſich ſoude heb⸗
ben bevonden om te Haen. Heeft datelijcken belaſt dat alle de Schepen ſouden
woꝛden op gheruymt / ende gheloſt vooꝛ foo vele noodich ende doenlijck was:
bevondt dat inde Spaenſche Galcons de merſte ſtucken onweerbaer waren gez |
maeckt / met het beftouwen Lande Koopmanfchappen. Een vande verover |
de Koopvaerdp- Schepen met Hunden gheladen / gingh te gronde : de voꝛdere 0
loſſinghe vande Spaenſche Schepen hieldt haer vijf daghen befich; wat in de f
onſe wierdt over ghenomen / ſal hier naer ſegghen: de Wijnen ende andere 9
Eet- Waren unt een Schip bn it Jacht den S warten Ruyter verovert / wier⸗ 0
den over de Ploote verdeelt. De vier Galeons ende een nieuw Uoopvaerdn⸗ il
Schip wierden tot de venfe naer. huns ghereedt ghemaeckt: de andere van |
alles ontbloodt zijnde / verbꝛandt ofte inde grondt gehackt. Den ſeventhien⸗ 9
den 's moꝛghens de windt kommende van t Tunden / lichten altſamen 1 | anckers /
ANN O
1628.
d October.
144 Verhael van Weſt- Indien. anckerg / naer Dat haer lange Barcke als onnut zijnde mede hadden verbꝛant.
Teghen den avondt / ſaghen de Martyres bn de Cabo van Florida op de hoogh⸗
de van vier en- twintich graden ende een half. Den een · en twintighſten wa⸗ ren fn de Strate van Bahama ten epnde; ende op de hooghde van acht en twin⸗ tich graden en vier en vijftich minuten. Den ſes en · twintighſten heeft de Generael ap de hooghde van neghen en twintich graden ende ſes· en. vijftich minuten t Jacht de Vos van Groeningen, den Ou wevaer van Munnickendam, af-gheveerdicht naer t Vaderlandt / om deſe goede maere te boodtſchappen. Den vijfden October waren met de gantſche Vloote op de hooghde van Devz tich graden ende ten half; ende daeghs daer aen ſetten noch over aen t Schip Munnickendam dꝛn-en: tſeſtich kaſkens Silver / ende aen de Goude Leeuw vier en- twintich: hadden de volghende daghen veel reghens ende windts. Den elfden dede het Galeon S. Juan ſenn om hulpe / om dat ſeer leck was / des het gheloſt wierdt op de hooghde van dꝛn en · dertich graden ende vier minu⸗ ten / llenpten het naer tot den derthienden / ende naer dat alles gheloſt was / ſtakender den bꝛandt in. Den ſeſthienden ſchoot Claes Hendrickſz. Schip⸗ per gheſtelt op 't Galeon S. Anna, doo; dien oock lecken ghewaer werden / doch de ſelve wierden ghevonden ende gheſtopt / foo dat vooꝛt mede zeylde tot op de hooghde van dꝛn en dertich graden ende vier en vijftich minuten. Den een en- dertighſten wierdt t ſelve unt de Vloote ghemiſt op de hooghde van ſeven en. dertich graden ende vijftich minuten. Hadden vier dagen (eer Hardt
November. ende ongheſtadich weder; den vierden November qnamꝰt Galeon S. Anna we⸗
der bn de Ploote / hebbende doo? de ſtoꝛm fijn groote ſtenghe verloꝛen. Den vijfthienden ( op dat dit hier tuſſchen benden ſegge) quam t Jacht den Ouwe⸗ vaer 9002 Rotterdam ten ancker / ende bꝛacht het aenghenaem nieuws Lande veroveringhe der Spaenſche Vloote in t Vaderlandt. Den twee en ⸗twin⸗ tighſten vondt ſich den Ammirael alleen; hadden dooꝛgaens ſeer hardt weder / wierp grondt op tneghentich vadem fijn ſandt grondt / hebbende de hooghde van neghen en veertich graden ende vijfthien minuten: daeghs daer aen qua⸗ men weder ſeſthien Zenlen bn den anderen. Den dertigſten weder maer veer⸗ thien been. In de maendt November quamen in t Vaderlandt den ſeven en twintighſten ende acht · en twintighſten; Hollandia ende den Eenhoorn Vande Camer van Amſterdam: Uytrecht vande Maeſe: de Goude Leeuw ende den
December. Dolphijn van de Camer van Stadt en Landen. Den ſeſten December ghe⸗
raeckten in Vaelmouth tot elf Schepen toe. Den derthienden quamender noch acht binnen / ende daeghs Daer aen quam 't Galeon S. Anna Daer mede in ſeer leck zijnde: ende alſoo de Generael wennich raedt ſach om t ſelve in t Dar derlandt te bꝛengen / foo Dede de hunden daer unt loſſen / ende voorts alles af
nenten dat dienen konde / ende verkocht den romp. Den achthienden Decem
ber quamen in Texel de Witte Leeuw , Geldria, ende Naerden. De Generael bleef in de Haven van Vaelmuyen tot den eerſten Januarij des toekommenden jaers / in welcke meeſt alle gheluckelijck t huns quamen / foo in Zeelandt, als in t Gocreeſche- Gat / ende in Texel, untghenomen een van de Spaenſche Galleoenen, d welck bn quade giſſinghe in t verkeert Canael gheraeckt zijnde op dr Cuſte van Vrlandt ſtrande. Op deſe gantſchen tocht / ende van foo veel volcks / zijn maer ontrent hondert en vijftich dooden gheweeſt in alles; hoewelder veel ſiecken waren over alle Schepen doen in Englandt quamen / om dat ſoo langh waren gheweeſt ſonder ververſchen / ende water vꝛn ſchaers hadden ghehadt / om dat de tijdt niet wilde lijden om newers aen te lopen. wat Rijckdom met de Vloote de brandt is ontnomen / ſal unt de volghende Lijſte konnen af-ghenomen werden / by de welcke ſullen aen tekenen wat in neder Schip is over. ghekommen: watter bn t bolck is verſmooꝛt / is 1 0 0 8 giſſen
Het vijfde Boeck.
n 14 giſſen / ende is Daer naer bn tenighe noch achter haelt: behalven dat in f Dumm, .
ghe kaſſen Silver al veel Gouts is ghevonden. ARO
1628. In t Schip vande Generael, ghenaemt Amſterdam. 2 Silver in kaſſen ende barren 24870: pondt. 57 Kaſſen Cochenille Miſteca. 130 Soo kaſſen als balen Cochenilla Silveſtre, ende Indigo Guatemalo. 31 Pondt 10 oncen Gout. Een kaſken Daer in ketens ende platen 65 pondt d oncen Gout, Een kaſken Baer in twee ketens (eben of acht pondt Gout, Seven pondt veerthien oncen Ambregris. 1000 Perlen. 37 Pondt Muſcus. 12 Pondt Bezoar Occidentael. | Vooꝛs vele klennigheden van Gout ende Gheſteenten. Int Schip banden Ammirael, den Hollandtſchen Thuyn. Diver in kaſſen ende barren 1895; pondt. Ghemaeckt Silver 130 pondt. 16 Packen Cochenille Miſteca. ö 319 Kaſſen Indigo ofte Cochenille Silveſtre. Een Kaſken met 1255 Uealen van achten. Eenighe kaſſen met ghemaeckt Silver⸗werck. Eenighe met ghemaeckte Stoffen van Zijde, Ende veel andere koſtelijckheden. 3592 Hunden unt het Galeon. In't Schip Haerlem. 37 Kaſſen Cochenille Miſteca. 152 Raſſen Indigo Guatemalo. 2046 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. In 't Schip Gelderlandt. Silver in kaſſen weghende 6922 pondt. 2 Balen Cochenille Mifteca. 89 Waffen Indigo Guatemalo. 2196 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. 622 Stucken Campeche-hout In't Schip Hollandia. N Silver in kaſſen ende barren 7397 pondt. Vier packen Cochenille Miſteca. 126 Kaſſen Indigo Guatemalo. 1999 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. 34 Stutx Campeche: haut. 7 Pere Stucken. Int Schip de Swarte Leeuwe. 6 Silver in 43 kaſſen weghende 2864 pondt. 24 Kaſſen Cochenille Miſteca. N 68 Waffen Indigo Guatemalo. In't Schip de Roode Leeuwe. f 40 Balen Cochenille Miſteca. 79 Waffen Indigo Guatemalo. Int Schip de Provincie van Uytrecht. . Silver in kaſſen en barren weghende 10382 pondt. 2 T 18 Kaſ⸗
vhs Verhael van Weft-Indien. ö 18 Waffen Cochenille Miſteca. AN N O 137 Kaſſen Indigo Guatemalo. 1628. 1796 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. Int Schip den Gulden Valck. 95 Waffen Cochenille Miſteca. 72 Waffen Indigo Guatemalo. In t Schip de Witte Leeuwe. Silver in kaſſen en barren weghende 104 6 pondt. 43 Waffen Cochenille Mifteca. 0 124 Waffen Indigo Guatemalo. 916 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. \ Alle deſe Schepen quamen aen de Camer tot Amſterdam. Int Schip de Neptunus vande Vice-Ammirael. Silver in kaſſen ende barren weghende 25737 pondt. 44 Balen Cochenilla Miſteca. 5 f 115 Waffen Indigo Guatimalo.
47 Kiſten Sunckeren Blancos, Maſcovados ende Panneelen.
15 Pondt 8 oncen Gout, , zwe Schip de Goude Sonne. | Silver in kaſſen ende barren weghende 147655 pondt, 124 Waffen Cochenille Mifteca. rte 5 109 Waffen Indigo Guatimalo. N 500 Stuer Weſt-Indiſche Hunden, f Noch unt het Galeon 150 ſtutx. In't Jacht den Tiger. 40 WKiften Suyckeren. In 't Jacht het Poft-paerdt. 9 Balen Cochenille Miſteca. 229 Kaſſen Indigo Guatimalo. 1190 Stutx Campeche. haut. Int Jacht Oudt Vliffinghen. 16 Riſten Sunckeren. 5 Deſe Schepen quamen vooꝛ de Camer in Zeelandt. Int Schip vooꝛ Rotterdam, ghenaemt Uytrecht. Silver in kaſſen ende barren weghende 6635 pondt. Gout twee pondt acht onten. s 17 Kaſſen Cochenille Miſteca. 149 Waffen Indigo Guatemalo.
Inden Tiger van Rotterdam. p 430 Stutx Weſt- Indiſche Hunden. 582 Stutcx Campeche: hout. In t Schip Dordrecht. Gout twee pondt ſeven onten. Silver in kaſſen en barren 7223; pondt. 34 Kaſſen Cochenilla Miſteca. zo Waffen Indigo Guatemalo. 1740 Stutx Campeche-hout 1235 Hunden unt het Galeon. Int Schip de Neptunus van Delft. Sout twee pondt twaelf oncen.
Silver
Het vijfde Boeck. 17 |
Silver in kaſſen en barren 6423 pondt. — il
33 Kaſſen Cochenille Mifteca, . Ax x O
38 Waffen Indigo Guatemalo. 1628. |
3280 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. a ö
468 Stucx Campeche-hout. 9
Deſe Schepen quamen vooꝛ de Camer op de Maeze. a 9 In 't Schip de Griffoen van Hoorn. Nl Silver in kaſſen ende barren weghende 986; pondt. ö |
42 Balen Cochenilla Mifteca.
150 Kaffen Indigo Guatemalo. |
1525 Stucx Campeche hout. Gout vier pondt. Î | Int Schip Munnickendam. ö | Silver in kaſſen ende barren weghende 10550; pondt. | Gout Dep pondt vijfthien oncen. |
59 Balen Cochenilla Mifteca. 32 Kaſſen Indigo Guatemalo. 1800 Stucx Campeche. hout 67 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. Noch unt het Galeon 964 Hunden. | Deſe Schepen quamen vooꝛ t Noorder-Quartier. | In t Schip de Goude Leeuwe. Silver in kaſſen ende barren weghende 8460 pondt. 37 Balen Cochenilla Miſteca. 122 Waffen Indigo Guatemalo. 675 Stucx Weſt- Indiſche Hunden. | 100 Kiſten Sunckeren. | In't Schip den Dolphijn. Silver in kaſſen en barren weghende 6054 pondt. 400 Stucx Weſt-Indiſche Hunden. Vijftich kiſten Sunckeren. i | * Deſe Schepen quamen vooꝛ de Camer van Stadt en Landen. Dit is de ladinghe van deſe Schepen volghens de welcke de verdeelinghe over de Cameren was ghedaen / dan wierdt de eſtimatie maer by giſſinghe ghenomen / ende quam de ſomme totalis te beloopen guldens 11509524. doch en is hier in niet begrepen de Muſcus, Ambergries, Bezoar, Zijde Waren / ende ten groote menichte van veelderhande koſtelijckheden / noch de ladinghe van twee Galeoenen ende een Pꝛijſken. Tot deſe Dloote wiens verrichtinghe nu verhaelt hebbe / behoorde mede het Schip den Tiger van Zeelandt, t welck nont bu den Generael en quam / ende alſoo fijne renſe ſeer aenmerckelijck is / foo ſal de ſelve hier wat breeder verhalen. T ſelve gingh t zenl van vooꝛ Vliflinghen , met het Schip Oudt Vliflinghen, als voꝛen is aen gheroert; gheraeckte onder wegen bu den ViceAmmirael Banckert, ende eenighe andere Schepen vande Ploote / foo dat t ſamen vooꝛts zenlden. Den tweeden Julij op de hooghde van acht en. twin⸗ Junius.
tich graden werdt bn Oudt Vliflinghen verovert een Schip kommende van Rio de Jenero, gheladen met twee hondert ende vijf en dertich kiſten Suyncke⸗ |
Kl
ren / was ten oude Pederduntſche Boot / ghenaemt Nola Sennora de Buena
Vittoria, Daer waren ſes- en. dertich koppen op / bn. naer de helft Swarten.
Alſoo t ſelve niet bequaem en was om naer t Baderlandt te zennden / ende bez |
kommerlijck om mede te deppen / foo wierde t 285 ontloſt / ende de Supcke⸗ | . 2 1
|
ren
148 Verhael van Weſt-Indien. ren over de Schepen verdeelt. Den dnen⸗twintighſten ſaghen t Exlandt Barbados, ende quamen s anderdaeghs aen t Eplandt S Vincent; bonden daer alleen het Poft-paerde ende de Griffoen, de welcke Bande Dloote niet ſe⸗ kers en wiſten te ſegghen / dan t ghene unt de Wilde hadden vernomen / de welcke ſenden datter vier daghen te voꝛen twintich Schepen van daer waren vertrocken. Weſwegen dan by de Vice · Ammirael ende de bn weſende Raden wierdt goedt ghevonden / foo haeſt neder Schip fijn water ende hout in had⸗ de / op t ſpoedighſte naer de Cabo S* Anton te zenlen. Aen de vooꝛſende Cabo te ſamen kommende / ghemoeten daer t Schip de Goude Sonne, d welck een Spaens Schip verovert hadde / gheladen met vijf hondert ende neghen Hup: den / ende hondert en tſeſtich Canaiſters Salfaparilla, de welcke ontrent de Cabo daer unt wierden ghenomen / ende de Barcke inde grondt ghehackt. Eenighe daghen ontrent de Cabo ghekruyſt hebbende / ende gheen Vloote vernemende / werdt den Vice - Ammirael te rade vooꝛts te zeplen naer de gron⸗ Auguftus. den vande Tortugas ende Cabeca de Martyres. Den ſes-en-twintighſten Auguſti verdwaelde den Tiger van de andere Schepen ontrent de hooghde van bijf-en-twintich graden ende vijfthien minuten / ende alſoo fn giften te weſen in't batten vande Strate van Bahama, foo lietent met een Goſtelijcke windt Nooꝛdt - Weſt in- gaen: dan kreghen groote ſtilte. Den ſeven en · twintigh⸗ fen bevonden ſich op de hooghde van ſes· en · twintich graden en vijfthien mi⸗ nuten / ende daeghs Daer aen op ſeven· en twintich graden. De Stier -lieden giſſende dat bunten het Canael waren / lietent al Weſt aen gaen om eenich gez ſicht van landt te keijghen; dan gheen landt / noch gheen grondt vernemende / waren gantſch verſtelt / ende bunten raedt: den neghen en twintighſten wa⸗ ren op ſeven en · twintich graden en een half / konden noch gheen gronde bez werpen / dan vernamen meer ende meer Sargaſſo; d welck is een Wiede dꝛijven⸗ de op t water. Quamen den laeſten op de hooghde van acht · en · twintich gra⸗ den ende vijfthien minuten / en vernamen gheen ſtroom meer; ginghen doen al September. Nooꝛden aen / blijvende inde ſelve dwalinge. Den tweeden September kregen de windt Nooꝛdt-Weſt / foo dat het Ooft-waerdt lieten heen lopen: waren g anderdaeghs op acht · en · twintich graden vijftich minuten / ghemoeten veel Sargaſſo, doch hadden met hondert en dertich vadem geen grondt. Maer den vierden s nachts wierpen grondt op ſes· en · dertich vadem / was klippich en vun / met ſommighe ſchelpkens; warender met een Nooꝛdt : Ooſt ten Ooſten gangh op ghekommen / foo lietent met een Zundt Weſt ten Zunden weder af gaen / diepten Deen vooꝛ de handt wegh / foo dat met den dach weder hondert vademen hadden / ſchoone grondt: ginghen doen Ooſt · Zundt · Ooſt aen / ver⸗ hopende Daer bn haeft te fien waer fp waren. Den vijfden bevonden ſich op neghen-en-twintich graden ende vijfthien minuten / dꝛeven meeſt weghen de ſtilte; ende hielden meeſt al diepte van hondert thien ende twintich vademen / ende ſomtijdts weder grondt af. De volghende daghen hadden al te met ten koelte / ende wonnen wat op de Zundt · Ooſt / doch Londen noch geen grondt. Den twaelfden s avondts hadden weder grondt op hondert en thien vade⸗ men / ende merckten doen wel dat niet bunten het Canael van Bahama waren / maer inde Golfo van Nova Hifpania verdwaelt / ende alſoo de windt Nooꝛdt Nooꝛdt-Ooſt was / lieten het al Zundt⸗Ooſt aen - gaen. S anderdaeghs hadden de hooghde van vijf en · twintich graden en vijftich minuten. Den , veerthienden wierpen grondt op tſeventich vademen / ende hadden 's mid⸗ daghs de hooghde van Lijf-en-twintich graden ende een half: en bevonden noch gantſch gheen ſtroom: den vijfthienden wierpen veertich vadem / ende vernamen Boen een Garde ſtroom om de Ooſt gaende / ende hadden weder in koꝛte tijdt met hondert en veertich vadem geen grondt: s middaghs i 724 „ g ij Zh
5
Het vijfde Boeck. 149 | vijf en twintich graden ſchaers. Soo datſe giften de gronden Lande Tortu- es | gas nu Door te weſen bevonden Daer de ticht vande Zee veel unt de Pooꝛden N ſchieten Daer men die inde Golfo meeſt unt de Zunden verneemt ; men werdt 1628. hier oock foo veel ghevoghelte niet ghewaer / als inde Golfo. T verſchil is mede inde groente ofte kroos / d welck op t water vlietet / want dat inde bocht ö is onghelijck geeler ende roſſer / ende al ſteeltjens met benerkens / daer dat bn } Ooſten de Lortugas langh· werpighe bladerkens heeft / ende de benerkens on⸗ | ghelijck grooter: foo dat dit foo eenighe merck-tekenen zijn omop te letten, | want het vallen van de ſtroomen vervoert de Dtiec-lieden dickwils ſoo miſſe⸗ lijck / dat (p vꝛemde miſſlaghen doen in hare beſtecken / ende oock ſomtijdte | niet weten waerſe zijn / ofte waerwerts {pn haer beft ſullen wenden. Saghen | enndelijck den ſeventhienden 's moꝛghens leegh landt / ghelijck twee Enlan⸗ N dekens / ende bevonden ſich 's anderdaeghs op de hooghde van vier en · twin⸗ | tich graden veertich minuten / ende ſaghen weder ander Enlandekens op zijde |
ende vod: unt / foo dat weder op nieuws begonnen te dutten. Den twintigh⸗ | ſten waren op vier. en twintich graden ende vijf en veertich minuten / ſaghen | gheen landt / noch wierpen gheen grondt. Den twee en. twintighſten ſaghen wederom landt / d welck ſich ſtreckte Nooꝛdt. Goſt ten Goſten {oo verre ſu | beooghen konden, bn welcke fn oozdeelden dat nu in t vatten waren van |
t Canael van Bahama. D welck fp met een ſchoone winde deur zenlden / ende | bebonden ſich den vijf en twintighſten op neghen en. twintich graden vijf⸗ ö tich minuten / ende lietent al Ooſt Mooꝛdt Ooſt henen lopen. Den derden
October nu op de hooghde van meer als een en dertich graden ghekommen osober.
zijnde / begonden te over legghen wat beſt tot nut van hare Meeſters hadden vooꝛ te nemen; hadden ghebꝛeck van verſch water / ende waren tamelijck leck; doch namen niettemin vooꝛ / weder te lopen naer de Caribiſe Enlanden / daer te ververſchen / ende t Schip te herſtellen / ende dan vooꝛts haer henl op de | Brandt te gaen ſoecken. De windt en wilde haer in t eerſte niet wel dienen / |
ſoo dat noch dennſden tot op de Den-en-Dertich graden: maer den thienden kre⸗ ghen de Windt van de Nooꝛdelijcker handt / foo dat het Ooſt ten Zunden liez ten aen - gaen / ende bequamen hooghde van twee en dertich graden ende een half / doch vervielen weder op vier en dertich. De windt weder Ooſt ende |
Ooſt. Mooꝛdt Goſt werdende / wonnen weder om de Zundt / ſoo dat den ſe⸗ | venthienden weder hadden een en dertich graden veertich minuten: s ander⸗ darghs cen. en dertich graden vijf en twintich minuten, doch kregen de windt
weder Tundt Ooſt die haer gantſch niet voꝛderlijck en was. Sagen den een
en twintighſten de Bermudez, ende zenlden de Zundt⸗ zijde langhs / ende be⸗ bonden de ſelve te ligghen op twee en dertich graden ende een half: kreghen Daer naer een harden ſtoꝛm / ende hadden ghenoegh te doen met pompen. Den ſeven en twintighſten de Bermudez weder f iende / ende gheneghen zijnde daer aen te lopen / kreghen weder een ghewenſte windt unt den Pooꝛdt Ooſten ende Mooꝛdt. Mooꝛdt . Ooſten; d welck haer bn bleef tot den eerſten November. November. Sulex dat al dapper in bare hooghden wonnen; ende niet teghenſtaende noch tenich hardt weder ende variable winden; den veerthienden het Enlandt Barbados bezenlden / ende s anderdaeghs daer ten ancker quamen / ontrent de | Woonplaetſe van de Engelſche / Die daer onlangs ſes hondert in ghetal wa⸗ ren ghekommen. Vertrocken van daer weder den neghenthienden; ende ſa⸗ 5 | ghen s anderdaeghs met de middach St Vincent, doch weghen onbequame | Winde quamen Daer eerſt den twee en twintighſten te reede in St Antonis- | Sape / vonden de Wilden hier ſeer ghevaerlijck / dooꝛ dien ſeer ghebeten wa⸗ il ren op de Franſchen (oo fn ſenden / ende ons al vooꝛ een Valck hielden / ſoo dat ine | met groot omſien water ende hout haelden; ef: maeckten haer den acht en |
K f € 3 twin⸗ |
D zE
ee
ANN o 1628. 5 ber.
150 Verhael van Weſt-Indien.
twintighſten weder van Daer / ende lieten den eerſten December it ancker val⸗ len onder ’t Enlandt Granada, in ten ſchoone ende groote Sandt- Baye / en konden hier gheen ververſinghe bekommen / om dat de Wilden hier noch ſchouwer waren als aen s. Vincent, de reden is wel af te nemen unt t ghene voꝛen hebben verhaelt / ſoo dat den tweeden weder van Daer ſcheyden; ende liepen den vierden s moꝛghens vooꝛ· bn de Frayles, ghelegen bn Ooften t En⸗ landt Margarita; Daer ſu 8g middaghs vooꝛ· bn quamen / ende ſettent den vijf⸗ den aende Weſt ʒijde van lſla Blanca; ende Loeven ſtracx aen landt om Bocken te vanghen / die Daer met Dupfenden vonden / ende bleven hier ligghen tot den dertighſten December, foo dat doen ontrent vijf hondert foo gheſouten als ghedꝛooghde aen booꝛdt bꝛachten / ende hadden der meer konnen bekommen / indien meer Houts hadden moghen miſſen. Dewijl deſe daer foo langh heb⸗ ben ghehouden / foo ſal in t vooꝛ bn gaen aen voeren de beſchꝛijvinghe van t Exlandt welck ſu daer van hebben ghegheven. Dit Enlandt Ila Blanca 18 gheleghen op de Nooꝛder bꝛeete van twaelf graden; light verſchenden van t Eylandt Granada, meeft Weſt ten Zunden ontrent veertich mijlen / is leegh landt / foo dat men t boven vier mijlen niet ſien en kan. De heele Weſt· zijde en is niet als een Sandt. Bape / ſtreckende Zunden ende Moorden / geen mijle langh; Daer zijn om de Nooꝛdt ende om de Zupdt mede frane Sandt Ban⸗ kens / doch onbequaem om te anckeren / weſende klippich ende ſtenl / foo dat men om de Weſt⸗ zijde de beſte reede heeft / doch iſſet op ſommighe plaetſen oock klippich / maer men kan de grondt op acht ende oock thien vadem ſien / {oo dat men fijn ancker wel op ſchoone plaetſen kan laten vallen. Daer zijn hier ende Daer wel eenighe frane Haventjens / Daer men met groote Chalou⸗
pen wel in mach kommen / al warenſe twintich laſten groot / Daer fijn wennich
Berghen ende Dalen op dit Eplandt / ende is overal beſet met gras / Daer men op ſommighe plaetſen tot aen de knien toe in gaet / wennich gheboomte is hier aen de Weft-zijde te bekommen / als hier ende Daer een klepn Boſken / daer ſommighe pock-hout boomen onder lopen / doch ſtaen diep in t landt / ende wijdt ende zijtg te ſoecken: maer de heele Ooft- zijde is meeſt Boſſchagie / ende onder die boomen zijn al meeft wilde Daelie-boomkeng ſeer goedt van reucke / de ſmaeck is niet bnſonders; ende deſe Boſſchagie is overal beſet met ſcherpe. klippen ende ſteenen / ende in deſe Boſſchagie onthouden ſich de meeſte Boc⸗ ken / ende overal daer eenich gheboomte ſtaet / iſſet beſet met ſcharpe dooznen / daer men ſich gheweldigh moet vooꝛ wachten / want fp dꝛucken dooꝛ de ſchoe⸗ nen / ende foo haeſt men der aen · roert / blijven in t vlerſch hanghen / ende ſun⸗ ghen daer in datmenſe met ghewelt moet unt rucken; vonden ſommighe kun⸗ ten inde klippen aen den oever / Daer wel dertich of veertich Menſchen ſich konden in berghen; ende andere tekenen dat de Spagnaerden daer dickmaels quamen / ende noch onlanghs waren gheweeſt; deden de ronde langhs den gever van 'tgantſche Eylandt / doch en vernamen gheen volck. Vonden wen⸗ nich waters op t Eylandt / dan als het geregent hadde / hier ende Daer in eeni⸗ ghe putten ende ſteen⸗Kkunlen; Daer was een groot binnen-waterken in wijſe van ten Sout panne / doch was heel bꝛack; ſoo dat met putten te graven dicht op t ſtrandt haer moeſten vooꝛſien van verſch water / d welck Daer in quam. De grondt van dit Enlandt is doꝛre ende dꝛooghe als turf· mul / foo dat het water dat unt de lucht valt ſtracx Daer in treckt; fm ſaenden in een vallene / Daer de grondt haer goedt dochte eenighe Pompoenen / Maiz / ende Moſter. Saet / d welck boort quam / ende hadde ſijn loof al boven de aerde wel een handtbꝛeedt hoogh eer van Daer ginghen. Men vindt daer mede veel Kruppende Ghedierte / als Leguanen / Haeghdiſſen / dock Natten ende andere: Daer zijn mede ſeer ſchoone groene Papegapen / Parequiten / Pellecanen / Uenghers / ende
ij
ot Het Vijfde Boeda dio ist ende Toꝛtel· Dupven / neffens ander Ghevoghelte: bevondtn enndelijck dat het gheheele Enlandt ontrent fes mijlen in t om: gaen hadde.
des jaers ſtaken / dan alfoo niet de pijne waerdich ſoude weſen / in t toekom⸗ mende ſich Daer mede op te houden / ſullen 't ver volgh hier koꝛtelijck bu voe⸗ gen. Sn ſchenden den Derden Januarij 1629. van Iſla Blanca, ende quamen aen t Enlandt Tortuga, d welck fp ons hebben beſchꝛeven in voegen als volght.
Het Enlandt Tortuga is gheleghen op de Nooꝛder bꝛeedte van elf graden / verſchenden van tvooꝛgaende Illa Blanca Sunden ten Weſten / wel foo Weſte⸗ lijcken vijfthien ofte ſeſthien wijlen. De Ooſt⸗zijde van dit Enlandt is leegh / maer de Weſt· zijde is tamelijck hoogh / middelbaer landt tamelijck veel ghe⸗ boomte / waer onder eenighe pock hout⸗ boomen / doch ſtaen wijdt en zijdts verſpꝛent. Daer ligghen aen de Nooꝛdt. ʒijde twee klenne Enlandekens een half mijle van tgroote / de welcke rondtom beſet zijn met ſandt ſtranden / ende men zenlt daer langhs henen op twaelf ende derthien vadem waters ſchoone ſandt grondt / tot onder de Zundt- Weſt - hoeck is de grondt ſoo effen als een vloer / Daer is ontrent de Zunde-Weft-hoeck een ſchoone groote Sout panne / alwaer in September, October, ende November, ſomtijdts als het niet veel en reghent wel tot in December Sout te krijgen is / voor twee ofte dꝛn Schepen / doch de reede en iſſer niet ſeer bequaem daer de Sout· panne light; want men heefter van een Goſtelijck windt die hier meeſt ghedunzigh waent / als gheen opper / (oo dat boor de ghene die hier om gheen Sout en komt / de beſte reede is aen de Zundt Weſt hoeck / ofte oock aen de Nooꝛdt. hoeck vande Weſt· zijde / alwaer oock water te krijghen is / maer men moeter op ſtrandt putten maken. Opdit Enlandt zijn oock veel Bocken / doch fm en ʒijnder foo licht niet te vans ghen als aen Iſla Blanca, want daer ſtaet meer Boſſchagie; de grondt van dit Enlandt is doꝛre aerde. Schenden weder van daer om datter doen geen Sout was te bekommen. Den vijfden ſaghen t Enlandt Orchilla; zenlden langhs t landt henen tot bn de Weſtelijckſte berghen / dat het ſandt · ſtrandt meeſt ten ennde waren; lieten aldaer het ancker vallen op ſeſthien vademen waters / ſchoone ſandt grondt / ende al eer op t ancker de vaert ſtuttede / en waren niet boven een Schips lenghte van het ſtrandt / ende hadden noch vier en een half vadem waters / foo dat men der haeſt ſonder ghevaer ſoude teghen aen zenlen / want t iſſer ſchoone fandt-grondt ſonder klippen / ende heel ſtenl / {oo dat men met een Ooftelijcke windt van ſelfs Daer ſoude wederom af wanen. Voeren Daer aen landt / ende ſochten naer Saut inde pannen die Daer vele zijn / doch vonden gheene; ſaghen menichte van Bocken in t gheberghte / waer onder veel witte waren / ende oock vier of vijf witte wilde Bonden. Den ſeſten voe⸗ ren met alle man aen landt om te jaghen / beſetten de Weſtelijckſte berghen / ende jaeghden de Bocken daer al over henen naer t ſtrandt toe / ſoo dat een troupe van twee hondert in een kunl kregen; de welcke ſu beſetten datter qua⸗ lijck een ontquam. Doch laet ons haer bef: chꝛijvinge van dit Eplandt hooꝛen. Orchilla is gheleghen op de Nooꝛder bꝛeete van elf graden ende een quart / verſchenden van Tortuga vooꝛnoemt Nooꝛdt Weſt ten Weſten ontrent vijf⸗ thien mijlen / ende van lla Blanca ontrent achthien of neghenthien mijlen: het is heel leegh landt / foo dat men het leeghe landt nauwlijer boven een mijle ſien kan / doch op het Ooft ende Weft-ennde light gheberghte / d welck men wel van vijf of (es mijlen verre kan fen / op t welcke de Bocken haer meeſt ont⸗ houden: het leegh lande en ſtaet niet boven een mans lenghte boven water: de heele Zundt ende Zundt. Weſte zijde is ſchoon / maer ſeer ſtenl / foo dat men {oo naer mach loopen als men wilt / want men kander ghenoegh weder afkommen. Aen de Zundt· Weſt. zijde is wennich gheboomte / noch r gheen
ANN O Souden de beſchuhvmnghe van de renſe deſes Schips hier nu met het ende 1628.
—
| 152 Verhael van Weſt- Indien.
——— — ANN O 1628.
gheen groente als Peterſelie de Mar, want het iſſer anders niet als een ſchoꝛre / dan aen de Ooſt ende Nooꝛdt ʒijde ſtaet tenich gheboomte / maer de grondt is overal ſoo ſiltich dattet onmoghelijck is datter loof ofte gras ſoude groepen: want al het water datter op valt ofte blijft ſtaen / is alſoo bꝛack als ofte het unter Zee quame. De grondt is overal ghelijck terras / dan ten iſt niet / maer is wit ende heel ſiltich. De boomen die der op ſtaen zijn foo doꝛ ende (00 dꝛoo⸗ ghe datmenſe met een handt om verre foot. Op t gheberghte ſtaet hier ende daer eenighe Orchille, doch ſeer dun gheſaent / dat het de moente niet weerdich en is / want is moenelijck op de berghen te ſoecken / ende men lijter grooten doꝛſt / om datter gheen dꝛinckelijck water nergens te vinden is. Daer is oock wennich Ghevoghelte / als alleen eenighe ghelijck Nacht- Vlen; noch dock eenich Ghedierte / als Haeghdiſſen. 8
Scheyden den ſevenden weder van daer / ende vernamen korts de Eplan⸗
den Roccas, die acht of neghen in t ghetal zijn / ligg hende meeſt Ooſt ende Weſt / verſchenden van Orchilla ontrent ſes mijlen / waren daer niet aen / dan ſaghen meeſt beſet waren met Boſſchagie / tamelijck leegh. Lieten het dooꝛ⸗ ſtaen naer lla de Aves, d welck met den avondt in t gheſichte kreghen / ende zijn Dan Enlandekens / verſchenden van Roccas Weſt· Nooꝛdt. Weſt ontrent ſes mijlen. Den achtſten vernamen het hooghe landt van Bonaire ontrent De mijlen Weſt· waerts van Baer / maer en konden het leege landt aen de Zundt: zijde noch niet ſien / vooꝛ dat noch wel dꝛn mijten ghezenlt handen / ſagen doen de bꝛandinghe eer dan het landt / zeylden doen alfoo langhs de Zundt zijde Weſt-· waert henen / vernamen nerghens gheen ſandt ſtrandt / maer al cingel / den dever was over al beſet met Boſſchagie: zelden alfoo vooꝛts tot de Weſt⸗ Nooꝛdt· Weſt. ʒijde / alwaer een kleyn leegh Eylantjen light / d' welck een in bocht maeckt / ſoo dat men moet laveren om op de reede van t groot Enlandt te kommen; laverende tuſſchen het groot ende klepn Eplandeken / hadden veel variabel winden van : t landt / foo dat doen ontrent het klenn mennden te wen⸗ den / Door de ech · winden t Schip niet konden om krijghen / maer dꝛeven te⸗ ghen de Zundt· Ooſt· zijde van t klenn Eplandeken aen / doch het water waſ⸗ fer {oo llecht / dat het Schip teghen de klippen niet voelden ſtooten / laghen alfoo in t vlot / met het Schip tegen de klippen aen / dat men mer ten ſpꝛingh⸗ ſtock aen landt ſoude gheſpꝛonghen hebben: kreghen met het werp l ancker t Schip weder af / ſonder ſchade / ende quamen naer middach aen t groot Enlandt aen de Weſt Mooꝛdt · Weſt . zijde ten ancker op ſes en dertich vadem ſandt.grondt / een ſteen woꝛp van de wal. Ende alfoo aen t groot Enlandt niet doꝛſten landen / unt vꝛeeſe van de Spagnaerden die verſpꝛaken; foo ſoch⸗ ten veede onder het kleyn / ende anckerden daer aen de BOeft-zijde op tſeſtich vadem / een goede ſteen · woꝛp van de wal: bꝛochten een cabel touw aen landt / ende een peerdt · lijne / om de Chaloupe af ende aen te halen. Den ſeſten vielen aen t hout kappen met deſe oꝛdꝛe / Daer waren twintich die kapten / ende tot elck twee dꝛaghers / ende vijf die op ſtrandt t hout koꝛten / ende thien man Dez den daghelijcks de ronde / om gheruſt het werck te moghen doen / giſten dien dach noch twee laſt hout aen ſtrandt te hebben / ende ondertuſſchen werdt het Schip op gherunmt. Waren verleghen om verſch· water / doch Daer wierdt in t Boſch enndelijck een goede put ghevonden. Waren hier beſich tot den vieren. twintighſten Januarij, ende bequamen ontrent twintich laſten houts / ende en konden niet meer berghen. Laet ons nu hooꝛen de beſchꝛijvinghe van bende deſe Enlanden.
T groot Enlandt Bonaire is gelegen op de hooghde van twaelf graden ſtijf Nooꝛder bꝛeedte / verſchenden van [Aas des Aves . ten N. ende LO. N. DD, ontrent acht mijlen / is een tamelijck groot Eplandt / aen de Zundt zijde beſet
met
Het vijfde Boeck. 1
53 met heel leegh vooꝛ·landt / ende dit heeft men tot aen de Weft- Moordt-Wert
zijde toe / alwaer het vooꝛ - landt ten ennde is / ende aldaer heeft men de bez quaemſte reede / doch het iſſer ſtenl / dat men der met een touw aen landt moet legghen; ende aen de Weſt Mooꝛdt· Weſt· zijde is ghelegen het kleyn Enlandeken / d welck een groote Bane te ſamen maken / ende voorts vande Weſt⸗ Mooꝛdt- Weſt- zijde en heeft men gheen vooꝛ landt meer anders dan hoogh landt / alwaer de Spagnaerden haer onthouden; op dit Enlandt zijn veel Schapen te bekommen / waer mede de Inwo nde Spagnaerts haer genee⸗ ren / te weten met de Wolle: voorts en valt daer niet dan Stock · viſch· hout: de Spagnaerden Die Daer woonen zijn niet over tſeſtich in getale. Aon deſe ʒijde is mede een put van verſch water / t welck wel te halen is. Hebben aen dit Enlandt nergens gheen ſandt ſtrandt vernomen / maer al cingel / ende overal daer eenighe ancker⸗grondt is / is het heel ſtenl / als dertich en veertich vadem / doch de grondt iſſer ſchoon / ende men light dan een ſteen⸗ woꝛp van lande. Het klenn Enlandt light een goede muſquet· ſcheut van 't groote, op fijn nauwſte / ende Daer is reede aen de Nooꝛdt· Weſt. zijde / doch niet feer bequaem / want het iſſer klippich: daer is veel Stock viſch· hout op / doch ſtaet op ſommighe plaetſen wel twee of dan dunſent treden van ſtrandt; Daer is dock Pack. haut / ende eenighe Cattoen boomkens; inde reghen tijdt is hier en daer wel wat water / dan de gronde is ſeer hongherich / ſteenich / ende dꝛoogh; ende op ſom⸗ mighe plaetſen oock ſiltich: en als men putten graeft / als turf- mul. Len de Zupdt ende Zundt· Ooſt- ʒijde zijn ſeer frane plannen met goedt gras beſet / alwaer een fraen binnen water is / doch bꝛack. Is ontrent twee mijlen langh / ende Dan groote mijlen in t om-gaen. N f Sn ſchenden den ſes en. twintighſten van daer; ende ſtelden haer kours om tuſſchen Hiſpaniola ende Porto Rico dtur te lopen. Den eerſten Februarij ſa⸗ gen landt vijf mijlen Nooꝛden van haer / was hoogh gheberghte op de hoogh⸗ de van achthien graden ende achthien minuten: 8 anderdaeghs vernamen de Weſt - hoeck van Savona. Suckelden daer eenighe daghen op ende neder / eer om den Ooſt hoeck konden gheraken. Den veerthienden kreghen Mona in t gheſichte; ende alſoo haer Schip feer leck was / waren ghenootſaeckt Daer aen te lopen / ende quamen s anderdaeghs aen de Weſt⸗ ʒijde achter een vlacke punt ten ancker / op derthien vadem ſandt : grondt; voeren met de C haloupe naer landt toe / maer bn t landt kommende / foo ſaghen ſu dat de heele Weſt⸗ ʒijde met een riff beſet was / ende gheweldigh bꝛande / foo dat daer gheen aenkommen was: voerden naer De Zupdt-zifBe / dan vonden het daer mede vol klippen ende reven / foo dat aen landt moſten ſwemmen; beguamen hier met⸗ ter haeſt wel ſes hondert Oꝛagnie appelen. Bonden daer oock een water put: ende in t Schip een groot leck / d welck ſu ſtopten. Beſchꝛijven 't Ene landt aldus. r t Eplandt Mona light op achthien graden ende thien minuten Nodoꝛder bꝛeedte: is kleyn / ende light meeſt ter halver Zee tuſſchen II iſpaniola ende Se Juan de Porto Rico; heeft reede aen de Wekt ende Tundt zijde; de Weſt⸗ zijde en is niet over een half mijle bꝛeedt / ende is Daer niet heel bequaem te anckeren / want iſſer klippich. Op dit Eplandeken en is gheen verſch water te bekommen: Daer is Dee op / Hooꝛn. Beeſten / Derekens / ende Bocken / doch quaedt om krijghen / want is al dichte Boſſchagie. Daer maffen ſeer ſchoone groote Ozagnie-appelen aen hondert ofte meer boomen. Het en is gheen vier ‚mijlen groot. Van daer ghefchenden zijnde / voeren vooꝛt naer huns / ende quamen den twaelfden April weder vooꝛ Vliſſinghen. In deſen ſelven jaere wierdt nach een Vloote bn de Compagnie unt. geruſt / onder het belendt van den Man- haften Adria 8 anſz. Pater alg Ammirael / f e b ende
AN NO 1628.
Februarius.
154 Verhael van Weft-Indien.
Ax No ende Marten Thijſa. als Vice-Ammirael; tot de welcke waren veerdich ghe⸗ 1628. maeckt de volghende Schepen: bnde Camer van Amſterdam de Prince van Oragnien, een nieuw Schip / groot vier hondert laſten / vooꝛſien met ſeven⸗
thien metale ſtucken / ende neghen-en-twintich gotelinghen; ghemant met
| hondert acht · en · veertich Matrooſen / Dyn-en-tachtich Soldaten / Schipper
Adriaen Claefz. van Amſterdam. Het Schip Zutphen, groot twee hondert en
ö vijftich laſten / met twaelf metale ende vier · en twintich pere ſtucken / ende
ö ghemant met hondert en achthien Matrooſen / vijf- en- veertich Soldaten /
| \ Capitepn Heyn Claeſz. t ip Deventer, groot hondert bijf-en-twintich
ij laſten / met twee metale ende vier en · twintich pſere ſtucken / dꝛn· en tſeſtich
Matrooſen / en Dep-en-Dertich Soldaten / Capitenn Marten Gerritſz. Landt
roede, it Jachtjen de Rave, groot vijfthien laſten / met fes gotelinghen / vijf
en- twintich Matrooſen / Schipper Hendrick Hendrickſz. alias Duyvel. Bn de Camer van Zeelande: t Schip Zeelandia, groot den hondert en dertich la⸗
| ſten / vooꝛſien met twaelf metale twee-en-twintich nfeve ſtucken / hondert
vier- en· vijftich Matrooſen / feg-en-tachtich Soldaten / daer den Vice Ammi⸗
| rael Marten Thijſz. op gingh / ende Schipper op was Pieter Janfz, Snoeck.
t Schip t Hart, groot tſeventich laſten / met twee metale derthien yſere ſtuc⸗ ken / acht- en- vijftich Matrooſen / Capitenn Hendrick Worſt. t Jacht de Zec- Ridder, groot vijf- en- dertich laſten / met vier metale ende vier neve ſtuc⸗ ken / negen-en-dertich Matrooſen / Schipper Mattheus Janfz. Vnt de Camer bande Maeſe: t Schip Rotterdam, groat .. . laſten vooꝛſien met
(ö Capitenn Pieter Cornelifz. de Huyt. De Valck, groot
| hondert laften / met twee metale ende ſeſthien pſere ſtucken / twee-en-tfevene
| tich Matrooſen / twee-en-twintich Soldaten / Capiteyn Pieter Hendrickſz.
| Kefa. Bn de Camer van c Noorder- Quartier: t Schip Edam, groot hondert
| tſeventieh laſten / met ore „„ ere ee ß es oe
Het Jacht het Haentjen, groot veertich laſten met ........-...«
| Bn de Camer van Stadt en Landen: t Schip de Pegaſus, groot hondert ende
| thien laſten / met ſes metale ende vrerthien pſere ſtucken / neghen· en vijftich
Matrooſen / ſes- en- dertich Soldaten / Capitenn Allert Heres van Staveren.
NUE deſe liepen meeſt unt den vijfthienden Auguſti, ende Daer ontrent: den
|
Ammirael was in laſt ghegheven eenighe tijdt ontrent de Vlaemſche Enlan⸗
den te kruyſſen / om te paſſen op de Vlooten die unt Weſt- Indien naer Spa⸗
| gnien mochten kommen. Yy volghden ſijnen laſt / dan alſoo daer langh ghe⸗
it krunſt hebbende / gheen Vlooten ofte eenighe Schepen en vernam / foo heeft
ö ſich met ſijne bn hebbende Vloote begheven naer de Cabo Verdeſe Enlanden /
ende het gheſet onder S* Vincent, om fijn volck Daer te ververſchen: bequamen
| Baer wel water met putten te graven; maer konden van t landt wepnich of
| gheen Dee bekommen; om dat ons volck Daer inde vooꝛgaende jaren foo rijff
| hadde toeghegaen / alſmede t ſelve bu de D warten al was op-ghevanghen /
{oo dat ghenootſaeckt wierden een Jacht te zennden naer t naeſt-gheleg hen
Eplandt S. Antonio, al waer eenighe Frunten vooꝛ hare ſiecken bequamen. Ende zijn Daer dit teghenwooꝛdich jaer unt blijken legghen.
Jarr
| 177 | 5 ‚ 5 452 5 | _ Faeclijdk Berhacl | VAN. DE 85 >
| Uerrichtinghen der Gheottroyeerde 125 Welt. Indiſche Compagnie. | _ kort Begrijp van t ſeſte Boeck,
FPrvolgh vanden tocht van den Ammirael Pater. Deven
ter, Edam, ende de Rave worden by hem naer elders
gheſonden. Komt op de Cuſte van Brafsl. Looptinde
Bahia, doch vindt daer gheen vyandts Schepen ghela- |
den. Verzeylen naer Pernambuc. Konnen weghen te
gen· winden qualijck om de Noordt kommen. Vinden te Perzambuc |
oock niet te vanghen. Verzeylen naer Weft-Indien , ende kommen
aen Granada. Vinden daer Deventer, ende de twee andere S chepen. |
De Pegaſus, t Hart, ende de Raven worden gheſonden naer de Monges, | | |
Ar tas „„ 5 |
Pr 0/0 Sok
B e
2 E
2 N= .
A KE: 9.
a 8 21 EN
* 8
om te kruyſſen. Den-Ammirdel lande aen t Eylandt S, Iwan de Porto Rico. Nemen cen Bercxken. Den Ammirael verzeylt met eenige Schepen naer Ifla de Vacca. De dry Schepen kommen by de Monger. Vernemen niets, en kommen weder by de Vloote. Gheleghentheyt van Ila de Vacca. De Vloote komt aen (abo de (örrientes : Nemen twee Spaenfche Schepen van kleynder waerde. Daer kommen noch cenighe Schepen by haer. De nieuwe Vloote werdt af-gheveerdicht tot fijn ſecours, onder it beleydt van Jan Janfz. wan Hoorn. De welcke komt aen t Eylandt Barbados, aen & Vincent, aen Ila Blanca, acn (abo Tiburon. Verzeylt naer de Cabo & Anton, Neemt een Barcxken. Gheleghentheyt van & Domingo. Kommen aen de Cabo & Anton; nemen twee Scheepkens. Kommen by den Ammirael Pater. Nemen een Bercxkens. Verzeylen naer de gronden vande Tortugas. Daer kom- | men noch eenighe Schepen by hem. Keeren onder Cuba. Vernemen 9 gheen Vloote vande vyandt. Seynt negen Schepen naer huys. Komt met de andere Schepen weder aen Barbados. Verhael van t ghene de V2 Spaen- |
6 5
Spaenſche aen’t Eylandt S. Christoffel hadden ghedaen. DeCommandeur verzeylt naer Mona. Den Ammirael vaert inde Rievier Oronogue. Kommen by het Stedeken S Thome. D'welck de Spaenſche ſelfs in brande fteken. Bekommen daer eenighe Tobac. Keeren weder aen de Trinidad. Een Vloote uyt-gheruft naer Brafil, om Pernambuc aen te taſten, onder den Generael Loug. Gheleghentheyt van die Vloote, hoe veel Schepen ende volck daer toe verſorght wierde. Vertreck vande Generael: komt ontrent de Canariſe Eylanden : verdeylt fijn Vloote. Slaet teghen de Spaenſche Vloote onder Pon Frederico de Toledo: ende gheraeckten daer weder af ſonder ſchade. Nemen een Spaenſche Patache. Kommen aen & Vincent de Cabo Verde : ende ſommighe daghen naer, verſamelden daer tot vijf-en-twintich Schepen toe. De redenen waer deur de reſterende Schepen ende volck wierden op- gehouden. Vyandt op de Veluwe. 's Hertoghenbofch gewonnen by den Prince van Ofagnien. Vertreck vande reſterende Schepen, ende haer aen-æomſte aen S Vincent by de Generael. Vertreck van daer met ewee-en-vij ftich Schepen, ende derthien Veer-Chaloupen. Beſchrijvinghe van de Eylanden van Cabo Verde. De verrichtinghe van Don Frederico uyt ghenomene brieven van de vyandt, aen & Christoffel ende te Cartagena. Verſcheyden extracten van Spaenſche Brieven. Het over-lopen van het Lack van Mexico, ende het verdrincken van die Stadt. Aenmerckinghen op de dinghen die dit jaer weder - zijdts zijn voor. ghevallen ende verricht. Breeder verhael van die overftulpinghe van de Stadt Mexico, uyt een briefvan de Patres. |
Het fefte Boeck.
E vooꝛleden jaer hebben wy den 50 Ammirael Adriaen Jan{z. Pater, ende de Vice5 7 Ammirael Marten Thijſz., met hare bn. heb⸗ bende Ploote / gelaten aen S* Vincent, ten van A de Cabo Verdeſe Enlanden / ſullen nu ſijne voꝛdere renſe ende verrichtinghe vervolghen. hn gingh met fijne Vloote van daer t zenl den N eerſten Janvarij deſes jaers: doch de Sthepen / A) Deventer, ende Edam, ende de Rave werden neffens de unt gegeven Inſtructie elders ghe⸗ ſonden / ende ſchenden den twaelfden op de l ad ran hooghde van Lijf graden ende ſes minuten bn Pooꝛden de Linie van haer / onder t ghebiedt van Marten Gerritſz. Landt. roede. Den ten- en- twintighſten paſſeerden de Linie equinoctiael / ende den Februarius, tweeden Februarij kregen de Cuſte van Braſil in t gefichte / ontrent Dap mijlen van haer / ende ongheveer twaelf of derthien mijlen bn Nooꝛden de Bahia de todos los Santos. Ende hot wel gheen recht beſcheet handen konnen bekom⸗
ö m
2
en
Her fefte Boeck. 157 men hoe het inde Bahia ſtont / ofte wat ghetal van Schepen aldaer mochten ligghen / ſoo 3 Ammirael niettemin daer binnen te lopen / ende te trachten de vnandt af: overen. De Vloote wierdt tot dien ennde verdeelt in dꝛneſquadꝛes; van welc⸗ ke den Ammirael, t Hart ende de Haen t eerſte maeckten: Zeelandia met de Pegafus de tweede: ende Zuephen nevens Rotterdam de derde: met oꝛdꝛe dat wel op den anderen ſouden paſſen / ende in alle vooꝛvallende noodt den an⸗
S Saluador ten ancker quamen: bevonden dat aldaer niet meer als ſes ofte ſeven leedighe Bercken dicht onder de Stadt ende Foꝛten aen de wal gheſet laghen / fulcr dat oordeelden ongheraden / ende de pijne niet weerdich te weſen met het afhalen der ſelven / hare Schepen ende volck in ghevaer te ſtellen: maer achten gheradender met den eerſten te Berzeplen naer de andere plaetſen die haer bn de Heeren in acht waren ghegeven. Over fuer ſchenden den vier⸗ den weder van daer ſonder eenighe f chade ghedaen ofte gheleden te hebben. ende namen haren wegh naer de Capitania van Pernambuco. Den achtſten wierdt bn de Schunte banden Ammiracl aen-ghehaelt een klenn Paſſagie⸗ Bercke / (die Daer vele op de Cuſte van deen Haven tot d ander lopen) ghela⸗ den met Farinha, twee kiſten Duncker, dan kiſten Tobac en thien ſacken Cattoen: vernamen unt de ghevangheng / dat den vijfthienden des vooꝛleden maendts / unt de Bahia waren ghezenlt / een Galcon ghekommen van Goa, ne⸗ beng twee andere groote Schepen / t eene van Po rtugael, ende ander van Hamborgh, ende wel twintich Bercken; ſoo dat onſe Schepen daer te laet waren ghekommen. De goederen wierden unt het Bererken over genomen /
ende men liet de Poꝛtugeſen met haer Scheepken varen. Konden Voorts we⸗ ghen de contrarie windt ende ſtroom beſwaerlijcken om de Nooꝛdt kommen /
foo dat wel dꝛn . en. dertich daghen beſich waren met laveren / eer dat boven de
NNO
ꝛeuck te Doen / ende pets vooꝛ de Compagnie te ver⸗ 29.
Cabo S: Auguſtin konden gheraecken: doch den achtſten Martij haer giſſende Marius.
op de hooghde bande ſelve Cabo, foo wenden het Weſt aver naer de wal; ſa⸗ ghen s anderdaeghs de Caep / ende korts daer naer de Haven van Olinda de Pernambuco: hier quam een Swarte op ſijn Vlotjen bn onſe over / unt de welcke verſtonden datter dan Schepen zepl-reede hadden gheleghen op de rerde / de welche onſe Vloote ghewaer wordende / weder binnen het reciff had⸗ den ghehaelt. Den Ammirael hier unt wel konnende ooꝛdeelen dat vooꝛ hem hier niets tedoen was / alfoo ontdeckt zijnde / des vnandts Schepen binnen de Havenen ſouden blijven / en vondt niet gheraden hier langher tijdt te ver⸗ lieſen / maer liet het deur - ſtaen naer de Caribiſe Enlanden. Dewindt ende
ſtroom diende haer foo wel / dat den eersten Aprilis t Enlandt Granada qua- April
men te ſien / verre bunten de giſſinghe van alle de Stier lieden / de welcke met hare giſſinghen ende beſtecken noch wel hondert mijlen ten minſten daer af waren; ſoo dat men op dat vaer water wel vooꝛſichtich moet weſen. Qua⸗ men daer s anderdaeghs te reede / ende vonden daer Deventer, Edam, ende de Rave, De welcke mede op de Braſiliſche Cuſte niets en hadden konnen bekom⸗ men. De Wilden van dit Enlandt volgende haren quaden aert / hadden eeni⸗ ghe daghen te voꝛen verradelijck fes man van t Schip Deventer doodt ghe⸗ ſlaghen / foo dat alles daer in roeren was / en niet venl vooꝛ ons volck aen landt te gaen. Doch alſoo meeft alle de Schepen ghebꝛeck van verſch water hadden / en wennich vooꝛraedt van bꝛandt - hout / foo wierter een partne Sol⸗ daten aen landt ghebꝛacht / omde water - haelders ende hout- Rappers teghen de Wilde te beſchermen. De Pegaſus, 't Hart, ende de Rave, wierden verſon⸗ den naer de vaſte Cuſte / om ontrent de en te krunſſen: deſe vertrocken
3 den
——ñ— — —
——— ͤ—— — ů ů —
| | |
— ANN o 1629
158 Voerhael van Weſt-Indien.
den ſevenden; ende de reſterende Vloote s anderdaeghs; de welcke den twaelf⸗ den ſetten onder t Eplandt S' Chriftoffel; ende den neghenthienden op de reede
vans: Franciſco aen de Weſt . zijde van tEylandt S Juan de Porto Rico. Den
Ammirael ſtierde hier eenich volck aen lande / om ververſinghe te Gaten; doch alfoo gheen Appelen aen de boomen en vonden / foo verzenlden den een en⸗ twintighſten weder van daer / ende liepen bn Mooꝛden Monico om / ende anc⸗ kerden den vier en twintighſten onder Mona; hier vonden immers foo wen⸗ nich / foo dat haer ververſinge vooꝛ de ſiecke begon te onbꝛeken. De Schepen hier ontrent krunſſende / werdt den eerſten Maij bn 't Schip Deventer gheno⸗ men een Bercrken / kommende van Porto Rico, Baer ſes- en · dertich Zielen in waren / ende onder andere twee Pꝛieſters: Daer waren / foo de ghevanghens verklaerden / in gheweeſt vier dunſen Kealen van achten / ende eenich Silver werck; dan alfoo de maets ſeer onoꝛdentlijck hadden gheplundert / ſoo quam der eerſt wennich te vooꝛſchijn; ende werden naer groot onderſoeck maer twee en dertich hondert Kralen van achten ghevonden / benevens weynich Silver - werck / ende eenighe goude Juweeltjens. Den Ammirael wijſelijck ooꝛdeelende / dat deſe plaetſe ghenoegh beſet konde werden bn wennich Sche⸗ pen / ende dat meerder ververſinghe vooꝛ t volck noodich was / liet hier alleen {ijn Schout by nachte, ende twee andere lichte Schepen / ende vertrock met de groote Schepen naer Iſla de Vacca, ende quam daer ten ancker den achtſten deſes. Deden Jachten die als voꝛen den ſevenden Aprilis van de Vloote wa⸗ ren gheſchenden / quamen den neghenden der ſelver maendt aen Ila Blanca, ende naer dat aldaer wel dunſent Bocken hadden op ⸗ghevanghen / ende ghe⸗ doodt / (oo zenlden vooꝛts langhs Lortuga, naer de vaſte Cuſte / ende kreghen de ſelve den veerthienden in t gheſichte / ende liepen vooꝛts tuſſchen de ſelve / ende de aen· ligghende Enlanden Rocca, des Aves, Bonaire, Curocao, ende Aruba eur / ende quamen den een · en twintighſttn April onder de Monges ten ancker. Deſe Monges zijn eenighe klenne Enlandekens / by den anderen lig⸗ ghende ontrent op de hooghde van twaelf graden bn Nooꝛden de Linie; bn de ſelve is over al goede ancker grondt van twintich tot dertich vademen harde ſandt . grondt: deſe Enlandekens zijn tamelijck hoogh / maer heel barre ende Dore / ſonder eenich gheboomte ofte andere groente; alleen woꝛden daer Dos
ghelen Eneren op gevonden bp groote menichte: rontom de ſelve werdt mede
ſeer veel wich ghevangen tuſſchen de klippen. Sy bleven hier liggen tot den neghenden Maij, ende den tijdt unt zijnde die haer belaſt was hier te wachten / ende ondertuſſchen gantſch gheene Spaenſche Schepen vernemende / gingen van daer weder t ʒeyl / ende ſtaken over naer Hiſpaniola, foo dat den twaelfden weder by de Vloote quamen achter Iſla de Vacca. Daer was ondertuſſchen mede ghekommen t Schip Walcheren unt de Camer van Zeelandt, d welck nevens de Zuydt· Sterre, een Jacht vande ſelve Camer / (haer gheleghenthent ſullen hier naer aen roeren) den neghenthienden Februarij unt Zeelandt was t zenl ghegaen. Vn de Journalen in deſe Vloote ghehouden / Linde aen ghete⸗ kent: dat Iſla de Vacca light op de hooghde van achthien graden ende acht mi⸗ nuten bn spoorden de Linie / ende dat heel leegh landt is; de reede Daer men ghewoon is te anckeren / light aen de Ooſt . zijde / ende men fet Daer op vijf / ſes ende thien vademen ſandt grondt: dat t ſelve Eplande dicht met boomen beſet is / doch heeft ſchoone Beemden, Daer luſtighe Beecken in af wateren, ende Daer zijn vele Peerden / Stieren / Koenen en Verckens / doch ſeer moene⸗ lijck om vanghen. De Sape daer achter gheleghen / inde welcke de onſe ghe⸗ meynlijck ſetten / ende Daer deſe Vloote doen dock lagh / is ontrent twee mij⸗ len Nooꝛdt· waert van t Enlandt / men rijdt daer op vijf tot thien ende oock twaelf vadem ſchoone ſandt-grondt; aen de Nooꝛdt⸗ zijde van deſe (ane
omt
| | Het ſeſte Boeck. 159 komt een fchoone Nievier unt / welckes water een mijle te landt waert in N gantſch ver ſch is. T landt van Hiſpaniola is hier ontrent ſeer hoogh / ende | met gheboomte bekleedt; Daer om her en woondt gheen volck; daer onthou⸗ 29 |
den haer bele Hooꝛn· Beeſten / Peerden ende Verckens de welcke weghen de ij moenelijcke paſſagien ſeer quaedt zijn om vanghen / inſonderhent ſonder wel van Londen vooꝛſien te weſen; Daer warren f ulcken menichte van klepne Li⸗ 1 moentjens / dat ons bolck inde tijdt dat daer lagen / wel twee hondert dunſent | | pluckten. Het was Doen aldaer inde reghen tijdt / foo dat bn naer daghelijcks bu den reghen ghequelt werden. Volkomentlijck aldaer ververſt hebbende / ende vooꝛraedt van water en hout ghemaeckt / foo ginghen den leſten Maij weder van Daer t zenl / ende den tweeden Junij van 't Enlandt Vaca. Namen Juaius. haven kours BOeft-waertacn. Den ſevenden ſaghen de Caimanes; ende den | elfden de Cabo de Corrientes , weſende leegh· landt / ende met boomen bedeckt 9 op de hooghde van een en. twintich graden en twintich minuten bn Mooꝛden N de Linie. Hielden het een wijl daer ontrent / om op de Spaenſche Schepen te paſſen. Den ſes en twintighſten kreghen twee vꝛemde Zenlen in t gheſichte / daerſe jacht op maeckten; t grootſte bande twee wierdt bn de Chaloupe van it Jacht het Hart verovert / was meert gheladen met Sout / en hadt daer-enboven in vier hondert en acht. en. vijftich Realen van achten / Dzn kiſten ghe⸗ kouleurt cattoene Garen / vijf of fes kiſten waſſe Keerſen / acht of thien pac⸗ ken met Damacken en Schoenen: eenige kiſten met kleederen / nevens andere klennigheden; het andere wierdt aen gehaelt bn de C haloupe van Walcheren, en hadde niet anders in als Sout / en wat gheſoute viſch; quamen bende van Campeche. Ende alſoo tvolck van deſe Schepen verhaelden datter een groo⸗ 0 te Dloote Spaenſche Schepen eer langhe hadde te volghen: ſoo verdeelde den Ammirael Pater fijne Dloote in dꝛn eſquadꝛes / om te beter naer de Vloote unt f | te ſien. Inde eerſte ende vooꝛnaemſte was t Schip Prins Wilhelm, daer den | Ammirael op was / Zeelandia, Zuephen, Walcheren, ende de Rave, deſe eſqua⸗ dꝛe ſoude ſich in t midden houden / om de andere in val des noodts te hulpe te kommen: inde tweede waren Deventer, Edam ende De Pegaſus, welcke te landt waert ſouden houden: in t derde Rotterdam, het Hart, ende den Haen, de welcke t zee. waerts ſouden gaen: ende ſoude deſe twee leſte eſquadꝛes alle 1 daghe wiſſelen: ende alle Den eſquadꝛes niet verder van den anderen gaen / als dat malkanderen konden ſien. In deſe wijſe hielden het hier op en neder onder | zel / verwachtende de voor-ghedachte Spaenſche Vloote. Den achtſten Julij Julius. 0 zijn noch bp haer ghekommen de Zeeu w{che Jagher, groot tachtentich laſten / ghemonteert met vier metale ende twaelf nſere ſtucken / ſes. en vijftich eters / if ‚ Capitepn Jan van Stapel, was unt Zeeland: gheſchenden in Januario, doch If hadde eenige Coloniers aen 't Eplandt Taba go gebracht; ende de Zee-Ridder; il g anderdaeghs de Vrieflche Jagher , welcke mede onder de eſquadꝛes wierden | verdeelt: ende enndelijck ſoo zijn den thienden bn de Vloote ghekommen den 1 Witten Leeuw, den Dolphijn, Leyden, ende de Katte, onder den Commandeur 1 Jan Janſz. van Hoorn, welcker gheleghenthent ende renſe tot hier toe wn eerſt koztelijck ſullen verhalen.
De vergaderinghe vande xx. hadde al van t vooꝛleden jaer goedt ghevon⸗ den een goedt ghetal Schepen ende Jachten af te veerdighen / ende van alles | wel te verſien tot verſterckinghe ende ververſinge banden Ammirael Adriaen 6 Janſa. Pater: ſon zijn dan tot deſen ennde unt de Camer van Zeeland: den nez | ghenthienden Februarij deſes jaers unt. ghelopen 't Schip Walcheren, Capi⸗ tenn Jan Matt, groot twre hondert en tachtentich laſten / ghemonteert meene: | ghen metale en twee. en twintich nfeve ſtucken ghemant met hondert en vijf- ij en · vijftich Matrooſen en Soldaten, endet Jacht de Zuydt. Sterre, groot der⸗ |
tich |
— —
ö Aprilis. | „
Mayus.
Junius.
*
160 Verhael van Weft-Iridien.
> tich laſten met vier metale ende vier yſere ſtucken / ende vier · en · veertich Bootſ e gheſellen: ende de Zeeu y ſche Jagher, Bozen verhaelt. Vnt de Camer van Amſterdam, onder den Commandeur Jan Janſz. van Hoorn de volghende
Schepen ende Jachten. Het Schip den Witten Leeuw , groot twee hondert en vijftich laſten / ghemonteert met vier metale en ſes en. twintich neve ſtuc⸗ ken / ende ghemant met hondert een · en dertich Matrooſen / vier en vrertich Soldaten. t Schip den Dolphijn, Capitenn Jochim Gijſen, groot hondert en dertich laſten / met vier metale en vier en · twintich nſere ſtucken / tneghontich Matrooſen / en Dep-en-dertich Soldaten. t Schip Leyden, Capitenn Albert Hendrick (z., groot twee hondert en twintich laſten / met vier metale en twee. en · twintich nſere ſtucken / hondert en vier Matrooſen / twee en. veertich Sol⸗ daten. t Schip de dry Koninghen, groot twee hondert en dertich laſten / met twee metale ende acht; en twintich nſere ſtucken / hondert twee en dertich Matrooſen / en een en veertich Soldaten / Capitenn Cornelis Meyndertſz. t Jacht de Katte, Capitenn Jacob Barentſa., groot tnegentich laſten / met veer⸗ thien gotelinghen / twee en vijftich Matrooſen / een en- twintich Soldaten. Deſe gingen te ſamen unt Texel tʒenl den een en twintighſten Aprilis. Ende ten weynich te voꝛen unt de Camer van Stadt en Landen, de Vrieſſche Jagher, groot hondert en vrertich laſten / Capitenn Claes Hendrickſa., met vier meta⸗ le ende achthien yſere ſtucken / tnegentich Matrooſen / ende twee en twintich Soldaten. Ende den vijfthienden Maij unt de Camer op de Maeſe, 't Schip Dordrecht, grost twee hondert laſten / met vier metale en twee-en twintich
nſtre ſtucken / hondert en twintich Matrooſen / vijftich Soldaten; ende den
Tiger ‚groot tſeventich laſten / Capitenn Leunis Pieterſz. Hollaer, met twee metale ende twee en twintich yſere ſtucken / acht en tſeſtich Bootſ⸗gheſel⸗ len / en ſeventhien Soldaten. Ende unt de Camer van t Noorder- Quartier, t Schip de Griffoen, Capitenn Jan Corneliſz. Keert de Koe, grôot twee hon⸗ dert en vijftich laſten / met acht metale en vier · en · twintich nſere ſtucken / ...... »Matrooſen H.. Soldaten. Wx ſullen hier nu verhalen ’t ghene den Commandeur Jan Janſa. van Hoorn op de unt: xenſe is
weder varen. Den een en. twintighſten Aprilis als voꝛen unt ghelopen ʒijnde
met fijn vier Schepen ende een Jacht; ſaghen den ſeventhienden Maij t Enz landt Madera, ende twee daghen Daer naer La Palma: den thienden Junij kre⸗ ghen t Eylandt Barbados int gheſichte; welckers midden bevonden te liggen op de hoogde van derthien graden en vijfthien minuten bn Nooꝛden de Lie; heeft gheen unt ſtekende hooghte / ende ſtreckt meeſt Zundt- Soft ten Ooſten ende Nooꝛdt· Weſt ten Weſten / onghevaer acht mijlen. S anderdaeghs ſa⸗ ghen S' Vincent; ende quamen den twaelfden inde Zundt. Weſt - Bane onder Granada tt reede. De Wilde op 't Enlandt woonende / een ſeer quaedt aerdich volck / vluchten alle wegh / foo dat men haer niet en konde te ſpꝛake kommen thaonden ſich ſeer vnandich / unt het dickſte van t Boſch naer ons volck ſchie⸗ tende met vergifte pijlen; foo dat den vijfthienden weder van daer vertrocken / naer dat water / hout / ende ballaſt hadden in ghenomen / doch gheen verver⸗ ſinghe bekommen. Den ſeventhienden quamen onder Ila Blanca inde Weſt⸗ Bane ten ancker / vonghen daer veel Bocken / ende vertrocken s anderdaeghs weder van daer / ende anckerden den dꝛnen twintighſten inde Ooſtelijckſte bocht onder Cabo Tiburon. Bonden hier bꝛieven vande Zeeuwſche Sche⸗ pen / de welcke den twaelfden van Daer waren vertrocken: ende de Katte werdt gheſonden naer lila de Vacca, om naer den Ammirael Pater te vernemen. De Cabo Tiburon is tenen boven vonden ſchunn af lopenden bol / een klenn leegh puntjen onder vande voet af. ſtekende / foo dat ſeer kennelijck is / komt als afghedaelt van t Weſt· ennde vande Sierras de Donna Maria, Daer de Schepen
b doen
Het fefte Boeck. 161 doen laghen / was de Caep Nooꝛdt Weſt ten Veſten van haer een klenne mij⸗ le / ende den Goſtelijckſten boeck Zundt⸗Weſt ten unden / ende de vallene Daer t verſch water is / een muſquet· ſcheut Ooſt ten Nooꝛden. De Stiere lie⸗ den doꝛdeelden dat deſe Cabo van Ila Blanca Nooꝛdt- Weſt ten Weſten ver: ſchenden light hondert en vijftich mijlen / ende ongelijck minder als oꝛdinaris
inde Caerten werdt gheleght / op de hooghde van achthien graden en twintich
minuten. Den ſeven en twintighſten quam de Katte weder bn haer / en hadde aen [fla Vacca noch by de ververft ingh plaetſe gantſch gheen beſcheet ghevon⸗ den / alleen teeckenen gheſien datter onlanghs Schepen waren geweeſt. Doo dat de Commandeur de ſecrete Inſtructie hem mede ghegheven vooꝛ den Ammirael, opende / ende reſolveerde recht Deur te lopen naer de Cabo St Anton. Den ſeven en- twintighſten ginghen van daer weder t zeyl; ende namen s an⸗ derdaeghs een kleyn Spaenſch Bercrken van thien laſten / gheladen met vijf hondert pottiſen Wijn / en neghen met Bꝛande-Wijn: twee Fardeelen Wijn: watt / en vier en · tſeventich ſtucken van achten; was den een-en-twintighſten ghekommen unt s Domingo, ende wilde naer S: Jago de Cuba. Verſtonden unt de Gevangens / als mede verſchenden bꝛie ven / dat Don Gabriel de Chaves O ſorio, een oudt Soldaet daer teghenwooꝛdich Gouverneur was / ende reede twee jaren gheweeſt; datter dꝛn hondert foo Burghers als Soldaten daghe⸗ lijex in t gheweer wierden gheoeffent. Dat den neghenden November des vooꝛleden jaers daer foo ſchꝛickelijcken windt ende onweder hadde gemaeckt / dat de Munꝛen ende Foꝛten / vele hunſen ende Klooſters ter neder waren ghe⸗ woꝛpen / ſulcx dat de Stadt gantſch vervallen lagh, ende de Gouverneur ghe⸗ noegh te Boen hadde / om de Munꝛen ende forten te vermaken. Vatter mede een Foꝛt ende Platte. Forme wierdt geleght tot aen den oever vande Kievier. Datter teghenwooꝛdich (es Schepen inde ladinghe lagen / onder anderen een van twee hondert en vijftich laſten / die teghen half Julio ſouden lopen naer Cartagena, om met de Galcons naer Spagnien te vertrecken / alſoo weghen eeft vooꝛ de Hollandtſche Schepen / niet meer langhs Porto Rico doꝛſten deur-lopen. Datter veel meer Goederen in St Domin go waren / als Schepen om te laden / ſoo datter apparent veel Gembers foude bederven; en datſe ſeer groot ghebꝛeck hadden van Stoffen tot kleedinghe. Vooꝛts groote klachten van vele onder de Regeerders ſelf / beklaghende datter niet te winnen was / en niet dan kopere Gelt om gingh: ende hoe wel daer: noch ſeer goede Mijnen waren / datter gheen volck vooꝛ handen was om die te brarbenden, de India⸗ nen al over langh unt gheſtoꝛven zijnde ende vernielt s ende de Spaenſche te leup om te 8 Suler dat wel te geloven is / dat ten wart de Kk oningh⸗ lijcke Audientie ſich hier onthieldt / daer Cumana, en de gantſche ſtreeck tot Coro toe / onder ghehooꝛt / deſe Stadt ende veel· licht t meeſte deel van 't En⸗ landt ſoude langh vande Spagnaerden weder verlaten zijn gheweeſt. S anderdaeghs ſaghen het Ooſt- ennde van Cuba, waren tuſſchen Navaza ende Cabo de Tiburon deur-ghelopen; wierden daeghs daer aen een vꝛemt Zenl ghewaer / Daer de Katte naer toe ſpoende / maer naer dat El Gran Tarquino (een kennelijcken bergh aen t Enlandt ghepaſſeert waren / ende de Cabo de Cruz in't gheſichte kreghen / gheraeckte t ſelve Zenl den hoeck om unt t ghe⸗ fichte. Deſe Cabo de Cruz is feer kennelijck / komt van t hooghe landt naer t Weſten ligghende / af lopen / en is een black unt: ſtekende punt / heeft op den Boeck eenich gheboomte / ende om den hoeck liggen veel Enlandekens / welck fp noemen EL Jardin de la Reyna. Deſen bocht is bn de twintich mijlen diep van de vooꝛſende Cabo tot het Pooꝛderlijckſte landt van t Enlandt / naer t ſegghen vanden ghevanghen Piloot. Den tweeden Julij ſaghen de groote
NNO
1629.
Cayman; s anderdaeghs Ila de Pinos, welck KE vierden noch beter verken⸗ Julius
den:
——
ANN O 1629
Auguſtus.
162 Verhael van Weft-Indien, den: ende den vijfden waren dicht bn Cabo de Corrientes, weſende wat hoo⸗ gher als het by · ligghende lande, en met boomen beſet; werden een vꝛemt Zenl
gewaer / d' welck de Katte naer· jaeghde / en Dede het ontrent de Cabo S Anton ſtrijcken / was een klepn Bercxken unt de Havana ghekommen / om Beeſten te
gaen jaghen / waer toe Den Honden en ſes Muſquetten bn haer hadden. Der: ſtonden unt de Ghevanghens / dat de Spagnaerden daer allenthalven kennis hadden van de komſte van onſe Vloote / Doo? dien op veel plaetſen was ghe⸗ ſien: ende dat de Gouverneur bande Havana Don Laurenzo de Cabrera Berc⸗ ken hadde af-gefonden naer alle plaetſen om te waerſchouwen / ende inde Havana foo vrel volcks verſamelde als konde. De genomen Bercke / alſo wel bez zeplt was / wierdt ghemant. Oock wierdt in t begin van Julio bn de Vrieſſche Jagher verovert een Spaenſche Fregatte / kommende van St Juan de Ulua, gheladen met Bꝛoodt Loor het Caſteel vande Havana; ende Daer werden in bevonden twee hondert en tſeventich Kealen van achten / en vijftich ſtuckx Armeſijntjens; ende dep-en-Dertich vaetjens Bug · Poeder / nevens wepnich Silver-werck. Den thienden Julij (als Bozen) quamen bn den Ammirael Pater, welckes vooꝛder weer varen nu ſullen vervolghen. Ten ſelven daghe kreghen de Croone-bergh op de Nooꝛdt . zijde van Cuba gheleghen / in 't ghe⸗ ſichte; bleven daer ende ontrent de Havana eenighe daghen krunſſen. Den veerthienden vernamen een vꝛemt Tepltjen / daer 't Jacht de Haen ende de Bercke naer toe hielden / ende bzochten het s anderdaeghs by de Vloote / de welcke Doen twintich Zenlen ſterck was: in dit Bercxken vonden niet dan ſout· water / en tenighe bꝛie ven / dooꝛ dien 't volck aen landt was ghevlucht. Den Ammirael met fijn ſecrete Kaden reſolveerden van daer te verzenlen naer de gronden vande Tortugas, om Daer op de komſte bande Spaenſche Vloote beter te wachten: ende eerſt goede kennis van t landt ghenomen hebbende / lieten het den achthienden Nooꝛdt Weſt over gaen met een tamelijcke koelte unt den Nooꝛden ten Ooſten. S anderdaegs smiddaghs / hadden de hoogh⸗ de van vier · en twintich graden en vijf en twintich minuten bn Nooꝛden de Linie. Den een -en twintighſten werden de gronden ghewaer / en wierpen veertich vadem / de grondt wit ſandt / met klepne witte ſteentjens / en ſommi⸗ ghe roode ghekartelde naeldekens ; 's middaghs penlden de hooghde van bijfen. twintich graden en veertich minuten; ende anckerden s anderdaeghs in ſes en · dertich vadem. De klepne Jachten werdt belaſt te krunſſen / om de gronden beter te ontdecken. Den ſes en twintighſten over. viel haer een ghe⸗ waldich onweder van Donder ender blixem; de Zeeuw ſche Jagher werdt fijn groote ſtenghe ghemoꝛſelt van boven neder ghewoꝛpen / ende het on weder Daz lende langhs de maſt / hadder een ſtuck unt ghevat / ende viel de Bottelier bez neden op fijn boꝛſt / foo dat doodt ter neder ſtoꝛte / quetſte noch twee ſwaerlijck aen t hooft / en vloogh unt dooꝛ een toe⸗ghedꝛeven pooꝛte van t gheſchut / de helft Daer van wegh nemende. Den acht en twintig hſten maeckten weder zeyl; ende s anderdaeghs quam daer bp de Vloote t Schip de Swaen, van Middelburgh, groot twee hondert en vijftich laſten / Capitenn Samuel Lucafz., ghemonteert met vier metale ende achthien pſere ſtucken / ghemant met hon⸗ dert en veerthien Matrooſen / en vijf en tneghentich Soldaten / d' welck den ſeventhienden Maij unt t Vaderlandt was vertrocken. Hielden meeſt op de grondt van vier · en veertich vadem; het reghende daghelijex ſeer ſterck met Bonder en blixem. Den ſevenden Auguſti quam daer bn de Dioote t Schip Dordrecht ofte Sphæra Mundi; ende g anderdaeghs de dry Koningen, de Griffoen, de Zuydt- Sterre ende den Tiger. Ende den twaelfden 't Schip't Wapen van Medenblick, unt de Camer van c Noorder- 8 groot hondert en vijftich laſten / met (eg metale ende ſeſthien pſere ſtucken / ende vijf N
a N atroo⸗
Het fefte Boeck. 163
Matrooſen / vijfthien Soldaten / Capitenn O utger Janſz. Minne, d' welck den
ſeven en twintighſten Maij unt t Vaderlandt was vertrocken / ſoo dat de der⸗
N NG
thien Schepen die gheſchickt waren tot verſterckinghe vande Bloote / nu alle 1629.
waren bn ghekommen. t Schip de dry Koninghen den een en twintighſten Aprilis unt Texel t zenl gegaen / is in t begin van junio onder de Canariſe Ey⸗ landen ghekommen; ende den acht- en twintighſten onder S: Vincent; ende was foo vooꝛts langhs Mona, Savona ende de andere Enlanden gelopen, ende bn de andere ghekommen / doch en hadden onder - wegen niets verovert. Den vijfthienden alſoo nu dus langhe op de gronden vande Tortu gas hadden ghe⸗ houden, ſonder eenighe Bercken te vernemen / unt de welcke ſu de komſte van de Spaenſche Vloote ſouden moghen onder. ſtaen / werdt gheraden ghevon⸗ den weder over te ſteken naer Rio de Porcos, aen t Weſt - ennde van Cuba, ende Baer voorts te krunſſen: ginghen Zundt ende Zuydt ten Weſten aen met ta⸗ melijcke koelte unt den Goſten ten Zunden; des anderendaeghs op de mid⸗ dach ſaghen de Croone, welck de Spagnaerden noemen El Pan de Cabannas, en bevonden haer op Dep-en-twintich graden en een en veertich minuten. De borto de Cabannas light ontrent dꝛn mijlen bn Weſten de Tafel, ende acht mijlen van de Havana: die daer in wil weſen / (al de Croon-bergh Tundt Weſt ten Weſten van ſich nemen: in t in kommen moet men een banck ſchou⸗ wen / die aen de Ooſt-zijde vande wal light / ende nemen de Weſt⸗ zijde foo naer / Dat men met een ſteen aen lande kan werpen / want t is Daer diepſt / ende ten minſten vier vadem fandt-grondt. Die unter Zee kommende / deſe Haven wilt aen doen / ſal op t eerſte hoogh landt bn Weſten de Tafel, ende bn Ooſten de Croone aen· gaen / ende aldaer ſal fi ich de openinghe verthoonen. Binnen de ſelve zijn ſeer ſchoone Banen om dunſent Schepen te berghen / van alle winden bevꝛijdt / ende llecht water / foo dat ſeer bequaem is om Schepen te timmeren en kiel halen: daer ligghen eenighe Enlandekens in / op de welcke eertijdts een Doꝛp heeft ghelegen van Roenen· Herders ende T immer -lieden: daer is weynich verſch water te bekommen: gende Weſt· ʒijde vande mondt is een put daer unt twee ofte dꝛn Schepen ſich konnen verſien: t landt daer om her is hoogh ende vol boomen. Naer dat ſoo inde Cabannas als in Rio de Porcos water hadden ghehaelt voor de Schepen: ende de Havana van naer bn beſichticht / daer maer ſes Schepen in laghen: ende een Bercke ghenomen / en alſoo niet dan ballaft in hadde / verbrande: ende vooꝛts hier ontrent ghekrunſt
tot den elfden September ſonder tenighe Vloote vande brandt ofte andere September.
Schepen te vernemen / ſoo begonden haet te ſtellen naer t aen· ſtaende winter ende ſtoꝛm· ſaiſoen / dꝛeven de onderſte laeghen van it gheſchut toe / namen de bꝛaem: ſtengen af / ontrent acht mijlen bn Goſten de Havana, S anderdaeghs vergaderde den Ammirael den Kaedt / ende alfoo hem verdꝛoot met foo een aenſienlijcke Vloote geen ghelegenthent ghehadt te hebben om de vnandt afbꝛeuck / ende fijn Meeſters voordeel te doen, foo reſolveerden in Weſt-Indien te over - winteren met de laeſt- ghekommen Schepen / ende andere die noch be⸗ quaem waren om unt te blijven / ende tot dien ende over te gaen op ‘t Schip de Witte Leeuwe; ende de Bercke Cabannas wierdt mede ghemant: ghelijck dan den een en- twintighſten naer dat het Canael van Bahama hadden ge vat /
op de W itte Leeuw ober- quam. Den tweeden October weſende op de hoogh⸗ O tober.
de van twee; en dertich graden en twee en twintich minuten ſchendender nez ghen Schepen / te weten / Prins Wilhem Zeclandia, Zutphen, Rotterdam, de Pegaſus, de Bul, t Hart, ende de Haen, negens Deventer, vande Ploote / ende liepen naer huns. Inde ſelve gingen de goederen die tot op dien dach bn de Dloote waren herovert; te weten / twee hondert ende achthien kiſten Sunc⸗ kers: Den kiſten Tobat / eenige ggedꝛooghde Hunden; vier dunſent ende ach⸗
f * 2 thien
enten
ANNO 1629,
October.
November,
December,
164 Verhael van Weſt-Indien.
thien Kealen van achten: benevens vele klennigheden van Sout ende van Silver; doch en was dit alles niet veel te bedunden teghen de groote onkoſten in deſe Blodten ghedaen. Den Ammirael met ſijne reſterende Schepen naer dat den derden October waren gheweeſt op de hooghde van dꝛn· en · dertich graden ende vijf minuten; begonden weder op de Zupdt te winnen; ende bez quamen op den laeſten October weder de hooghde van derthien graden ende vijfthien minuten / foo dat den vierden November de Barbados weder in t ghe⸗ ſichte kreghen / ende anckerden 's anderdaeghs aen de Zundt- Weſt. ziſde van tſelve Eylandt / ende ververſten aldaer; Londen Daer Doen ontrent de vijfthien hondert Engelſche / de welcke haer daer hadden neder⸗gellagen / ende geneer⸗ den met planten van Tobac. Den veerthienden verzenlden Walcheren, de dry Koninghen, ende t Wapen van Medenblick naer Granada; ende den f: eſthienden de Witte Leeuw met de Commandeur Jan Janſz. van Hoorn, nevens de Swaen, de Griffoen, en Leyden naer S* Vincent, almaer het sanderdargs (etten. Sul⸗ len fijne renſe hier eerſt verhalen. Aen S* Vincent ten wennich ververſt heb⸗ bende verzenlde den dꝛy·en⸗ twintighſten weder van daer / ende quam den der⸗ tighſten vooꝛ de Baye van S· Chriftoftel, doch vertoefde Daer niet / maer ſettent op de reede van t Enlandt Nieves, alwaer vier Enghelſche Schepen vonden / de welcke in Julio van Londen waren gheſchenden. Eenighe vande Enghel⸗ {che aen booꝛdt gekommen zijnde vande Witre Leeuw, verhaelden ons volck; hoe dat onghevaer dꝛn maenden gheleden Don Frederico de Toledo ghekom⸗ men was aen t Eplandt St Chriſtoffel met acht· en dertich Ooꝛlogh⸗ Schepen ende Dn Hamburghſche Schepen met Pꝛoviande gheladen: Londen aldaer
negen Engelſche Schepen de welcke ftracy aen· taſten: thien Franſche Sche⸗
pen die onder St Euſtachio gheſet lagen / dit vernemende maeckten haer wegh. Don Frederico landen voorts fijn volck aen St Chriſtoffel, ende alſoo de En⸗ ghelſche gheen teghen· weer en deden / haer verlatende op de vꝛede die tuſſchen Garen Koningh ende Spagnien was / (oo bꝛaken de Spagnaerden haer Foꝛt af / ende ſmeten vooꝛts alles onder de voet: de Franſche de welcke op t ſelve Enlandt aen een ander ooꝛdt lagen / hadden haer Foꝛt ghemineert / ende oock eenich Buſ-Poeder inde Hunſen gheleght / ende ſiende de macht te groot was om weder te ſtaen / lieten alles ſpꝛinghen / waer dooꝛ oock eenighe Spagnaer⸗
den om quamen: waer over de Spagnaerden alle de Francoiſen doot lloeghen
dieſe bekommen konden: met de Enghelſche ghebꝛunckte Don Frederico ten looſen treck / (foo deſe vertelden) gaf Voor dat een peder ſoude laten vertrecken
met de Cobac die haer tor - behooꝛde; ende de Hunſgheſinnen met Bare Goe⸗
deren ſoude weder naer Enghelandt laten keeren: ende dat over fulcy- al den Tobac ſouden te vooꝛſchijn bꝛenghen / neder onder fijn merck: de Enghelſche fuler gelovende / vielen aen t plucken ende havenen van den Toba; doch alles nu tot-gemaeckt ende ghepluckt zijnde / liet hn alles in fijn Schepen bzengen / ſegghende dat dit fijns Meeſters Goedt was / ende niet het hare / ende dat ſijn belofte niet en bꝛack / naer hem nemende it ghene hun toe - behooꝛde: naer haer ſegghen was daer wel vijf hondert dunſent pondt Tobac: Dede Daer naer alle de Enghelſche die Daer woonden in ſes vande vooꝛnoemde neghen Schepen embarqueren / Baer bn voeghende een van de Hamboꝛghers / ende lietſe varen: de andere dꝛn Schepen behieldt hu by ſich / nevens vijf ofte fes hondert van t kloeckſte bolck: ende die naer huns wierden ghevoert / waren bn de twee dunſent Zielen. Don Frederico hadde naer haer giſſinghe wel twaelf dupſent man in fijn Vloote / om daer mede alle vaſte plaetſen in Weſt- Indien te verſe⸗
Keren; ſulcken vꝛeeſe hadde de Koningh van Spagnien vooꝛ de Dlooten van
de Weſt- Indiſche Compagnie. Dits t ghene deſe Enghelſche rapoꝛteerden. De Commandeur gingh den tweeden December weder van Nieves t zenl / ö | ende
Het ſeſte Boeck. 16
3 ende anckerden s anderdaeghs aen de Zundt· zijde van t Enlandt St Martin.
Den vierden ſchenden weder van daer / ſtellende haren kours Mooꝛdt ten
NNO
Weſten ende anckerden weder onder t Eplandt Anguilla, ligghende oorden 1529.
van S* Martin Dan of vier mijlen / is black lande, ſtreckende Ooſt ende Weſt: ende weder ʒenl makende / paſſeerde naer de middach het Enlandt Sombrero, een klenn leegh Eplandeken/ en llecht bn t water. Den ſevenden s middaghs ſaghen de Enlanden bn Ooſten Porto Rico gheleghen / ende zenlende voorts langhs de wal van t groote Enlandt S* Juan, ſaghen den thienden s avondts het Enlandeken Mona, ende hielden het hier een wijl tuſſchen Mona Monico, ende Zaccheo; ende ſettent enndelijck onder Mona. Ende gheen Spaenſche Schepen ofte Bercken hier ontrent vernemende / ſtaken een Wepruch over naer Hiſpaniola, ſoo dat den dꝛn. en · twintighſten in t gheſicht kregen de Cabo Del Engarmo aen it Ooſt· ennde van Hiſpaniola, Mooꝛdt ten Weſten van haer on⸗ trent Den mijlen; deſe Cabo is een leegen hoeck ghelijex t water / doch te landtwaert in ſiet men eenighe hooghe berghen liggen: hier mede niets vernemen⸗ de / keerden weder naer Mona, en bleven hier voorts krunſſen tot het eynde van dit jaer. Laet ons nu keeren tot den Ammirael Pater, die Wp een wijl onz der Barbados hebben gelaten. De ſelve met den Vice-Ammiracl Ma rten Thijſ. ginghen den negenthienden November van daer t zenl met de lichſte Schepen / namentlijck / den Dolphijn, den Tiger, de Zeeuw{che Jagher, de Vrieſſche Jagher, de Katte, de Zuydt- Sterre, de Zee- Ridder, de Rave ‚de Cabannas een veroverde Bercke / en de Chaloupen van de dry Konin ghen ende de Griffoen, ende meeſt alle de Soldaten van alle de Schepen / de welcke den Ammirael bn ſich hadde behouden. S anderdaeghs s moꝛghens hadden de hooghde van elf graden ende vier minuten. Den een en twintighſten van neghen graden ende acht · en. veertich minuten / ende daeghs daer aen ſaghen de vaſte Cuſte van America, ende anckerden op acht vadem klep-grondt. Den den en twin⸗ tighſten lichten weder haer anckers / en liepen de wal wat naerder doch naer de middach maer derdehalf vadem modderighe grondt vindende / {oe wen⸗ dent weder t zee waerts / ende naer dat weder vijf vadem diepte hadden be⸗ kommen / ſettent. S anderdaeghs wierden ghewaer dat vooꝛ de Rievier den Orenoque waren / ende bequamen daer een Wilde van dat Geweſte / de welcke ſich aen boodt om haer de ſelve Rie vier op te bꝛengen. Den vijft en twintigh⸗ ſten maeckten weder zenl / ende ginghen ſetten op vierdehalf vadem. Bleven daer twee daghen / ende den acht· en twintighſten bequamen een Spagnaerdt van S Thome de Guiana, doch en konden unt hem niet trecken tot haren vooꝛ⸗ Beel. S anderdaeghs liepen weder bet t ʒee⸗ waerts / ende ſetten op vijf va⸗ Demen. Den dertighſten gingen weder t zexl / ende quamen tegen den avondt inde Nie viere Orenoque, ende ſettent daer op thien vadem klen-grondt. Daer gheraeckten oock eenighe Schepen aen de grondt / die de wal aen bagh· booꝛdt wat te naer waren gheloopen. De mondt van deſe Kieviere de welcke ín in Boeren / light op de hooghde van acht graden en een half; aen 't begin ligghen
eenighe Enlandekens. Den eerſten December maeckten weder zenl / doch December,
voꝛderden niet veel weghen de kalmte / ende anckerden s avondts in vijf va⸗ dem waters. Des anderendaeghs zenlden border op / ende ſetten het weder s avondts: alle de Schepen wierdt belaſt haer werp-ancker met haer koꝛte lijn veerdich te hauden / om een rack op te werpen / d welck Ooſtelijck inde Windt op ſtreckt: den Derden koꝛten t ſelve rack op tot aen den hoeck / ende zenl ghemaeckt hebbende / gheraeckten boven den hoeck / doch eenighe Sche⸗ pen gheraeckten vaſt weghen de ondiepten. Den vierden bleven ligghen we⸗ ghen de ſtilte ende reghen. S anderdaeghs de koelte wackerende maeckten de zenlen weder bn / doch moſten g avondts 11 de ſtilte weder t ancker
3 laten
166 Verhael van Weft-Indien. 55 laten vallen. T welch foo vervolghden met daeghs zeten ende 's avondts 8 ſetten tot den thienden / bonden Boen maer veerthien voet waters / doch bequa⸗ 9. me ſandt-grondt. Des anderendaeghs s morgens gingen weder t ʒeyl / ende teghen de middach kreghen het Stedeken 8 Thome in t gheſt ichte; warender naer de noen maer ten mijle af. De Inwoonderen van het Stedeken de onſe ſiende aen kommen / ende haer niet ſterck ghenoegh vindende om de onſe te weeren / ſtaken ſelfs den bꝛandt in hare Huyſen; de onſe anckerden Daer vooꝛ ontrent vier umer naer de middach / ſchoten eenighe ſcheuten met canon / ende bꝛochten Daer op alle de Soldaten aen laude / ende trocken in t Stedeken; wenden alle vlijt aen om den bꝛandt te bluſſen; namen haer Quartier / ende bez ſetten hare wachten teghen den aen loop vande Spagnaerden: des nachts waren wel Dertich-mael nde Wapenen / Door dien de vnandt de Sentinellen ſocht te bekruppen. Het Stedeken lagh dicht bp een Rievierken onder cen gez berghte / ende in t midden vande groote Rie viere light een tamelijck Enlande⸗ ken. Des anderendaeghs wende den Ammirael alle vlijt aen / am de Soede⸗ ren die by den bꝛandt niet beſchadicht ofte bedorven waren / bneen te Doen ſoec⸗ ken / ende liet die bꝛengen vooz fijn Tente. Den derthienden wierdt de Cobac inde ledige pijpen ghedaen / ende aen booꝛdt ghebꝛacht. Danderdaeghs wier⸗ den de Huyſen die noch ſtaende waren ghebleven / meeſt onder de voet gehaelt / ende t Stedeken gantſch ghedeſtrueert; ende alfoo den Ammirael hier gheen meerder vooꝛdeel en ſagh te doen / ſoo dede het volck weder aen de Schepen bꝛenghen / foo dat ten Dap unꝛen naer mdach weder t zenl ginghen / ende ſet⸗ IH tent teghen den avondt. Zijn foo vooꝛts met zenlen ende ſetten / ſomtijdts 0 vaſt ende Wederom vlot; den acht- en-twintighſten de Kieviere Orenoque weder unt gheraeckt. S anderdaeghs ſtelden baren kours Nooꝛdt· Ooſt ten Ooſten / hadden 's middaghs de hooghde van negen graden ende twee minu⸗ | ten / ſaghen vier Eplandekens. Den Ammirael gingh opde Zee-Ridder , om | t landt beter te onderken. Den dertigſten liepen dicht onder de wal van En⸗ | I landt Trinidad, ende ſettent 's avondts op thien vadem klen-grondt. S ane derdaeghs machten weder zenl/ en ginghen Ooſt ten Nooꝛden aen langhs de wal van t Enlandt ; ende ontrent dꝛn upꝛen naer middach gheraeckt zijnde |
tuſſchen t vaſte landt ende de Trinidad, fetten het op acht vadem bp Punta Del Gallo. Alwaer den Ammirael nu ſullen laten ruſten / ende t vervolgh van fijne renſe unt ſtellen tot het naeſte Boeck. f Eras ij' De Compagnie doorde veroveringhe Vande Dloote van Nova Hiſpania, | ende dooꝛ de Pꝛinſen bn den Commandeur Dirck Symonfz. van Uytgeeſt ende andere / Daer wn hier voꝛen ghewagh van hebben ghemaeckt / nu foo mercke⸗ ü lijcken herſtelt zijnde / ende foo veel middelen bekommen hebbende / om haet deſſeynen op de Landen vanden Koningh van Spag nien te vervolgen; heeft op nieuws begonnen te beraden waer (pr het beft nemen ſoude; Daer guamen 0 verfcherden Gheweften van America in bedencken / doch naer dat alles wel Ki hadden overleght / foo is het oogh weder op Brafilien ghevallen. Wat andere plaetſen alfdoen mede in bedencken werden ghenomen / en ſullen wn niet aen roeren / om de vnandt niet te waerſchouwen /’t kan weſen dat Godt de Com⸗ pagnie noch macht ende ghelegenthent werdt gheven / om die te vervoꝛderen. De redenen om het op Braſil te nemen / waren meeſt de ſelve / die de Compa⸗ gnie vooꝛ deſen hadden beweeght de Bahia aen te taſten ende te veroveren; om de ſelve Plaetſe weder aen te Doen en konden niet gheraden Linden / om eenige onghelegentheden die vooꝛ deſen waren ghewaer ghewoꝛden; ſoo wierdt dan de reſolutie ghenomen op t Nooꝛder- Guartier van Brafil, ende namentlijck op Pernambuc, om de gheleghenthent vande Plaetſe / ende vijche trafijcke Bie. | aldaer valt in Dupckerenende Braúl-hout, Om dit dan upt te voeren en 2 n
Het ſeſte Boeck. 167 bnde Bergaderinghe der x 1x verkozen tot Generael over de Bloote den Man- Nn haften Hendrick Loncque, die tvooꝛleden jaer als Ammirael onder den Gene. ids rael Pieter Pieterſa. Heyn de Vloote van Nova Hiſpania hadde helpen nemen. *
Want den Generael Pieter Pieterſa. Heyn was nu bn at Landt aen-ghenomen 1 tot Vice-Ammirael oper deſe Pꝛovintien. Tot Ammirael wierde verkozen den kloecken Zee Heldt Pieter Adriaen{z. Ita, ende tot Vice-Ammirael Jooft | van Trappen, geſeght Banckart, ende andere kloecke Scherps· Overſten meer / als Dirck Symon(z. ende andere. Ende tot een Over: Hooft ofte Colonel over bet Krijghs-volck wierdt verkozen Jonck- Heer Diederigh van Waerdenburgh, ende Den Lieutenants Colonels, ende een Sargeant Majoꝛ. Tot dit deſſenn werden gheſchickt ſeer vele Schepen / die op verſchenden tijden (alle niet tevens konnende ghereet vallen) unt deſe Pꝛovintien zijn unt. ghelopen / ghelijck wn vervolghens ſullen verhalen. oo: eerft foo liepen van Zeelandt | unt den ſeventhienden Maye deſe volghende Schepen ende Jachten: de Prin- Mayus. | ceſſe Amelia, Daer den Vice- Ammirael op voer / groot over de dꝛn hondert la⸗ ſten / ghemonteert met twintich metale ſtucken (waer onder waren twee ſchie⸗ tende vier en · twintich pondt fers / ende ſes ſchietende achthien pondt / en thien ſchietende twaelf pondt / ende achthien gotelinghen / ende ghemant met Den hondert en vier en · vijftich mannen. De Swane, groot twee hondert en vijftich laſten / met vier metale ende achthien nfeve ſtucken / hondert en veer⸗ thien Matrooſen / ende vijf en tneghentich Soldaten Capitepn Samuel Lucafz. De Gulde Sonne, groot hondert en tſeſtich laſten / ghemonteert met vier metale ſtucken / en ſeſthien pfere / ghemant met neghen . en. tachtich Ma⸗ trooſen ende twee en. veertich Soldaten / Capitenn Jacob Huyghen. t Schip 1 Domburgh, groot hondert en dertich laſten / met vier metale ende achthien | hnſert ſtucken / met acht · en tachtich Matrooſen / en acht en dertich Soldaten / | Capiteyn Cornelis Loncque van Vliſſinghen. t Schip de Leeuwe, groot hondert en twintich laſten / met twee metale en veerthien nſere ſtucken / met neghen en tſeſtich Matrooſen / ende veertich Soldaten / Capitenn Adriaen „Knap. De Meerminne, groot veertich laſten / met vier metale ende vier nſere ſtucken / en dꝛnen· veertich mannen / Capiteyn Marinus Dirckſa. Vnt Texel ginghen t ʒenl den dꝛn en twintighſten funij t Schip Hollandia, groot Den Junius. hondert laſten / ghemonteert met twaelf metale ſtucken / ende twee · en. twin⸗ | tich nſere / ghemant met hondert en vijf en twintich Matrooſen / ende dꝛn en- Il tneghentich Soldaten / Capitenn Thomas Sickes. De Salmander, groot dꝛn | hondert laſten / ghemonteert met fe metale ſtucken / ſchietende vier en twin⸗ tich pondt nſers / en twee ghellaghen falconets / en dertich pſere ſtucken / met hondert en vier en. dertich Bootſ⸗gheſellen / eiern Soldaten / Capitenn Pieter Franfz. De Fama, groot den hondert laſten / met ſes metale ſtucken / ſchietende vier en. twintich pondt nſers / en twee ghellaghen falco⸗ netten / en dertich nfeve ſtucken / met hondert en twee en dertich Bootſ gheſel⸗ len / en . . Soldaten / Capitenn Oucke Douwes. Amersfoort, groot twee hondert laſten / met acht metale en achthien nſere ſtucken / met ſeven en tachtich Matrooſen / en . Soldaten / Capitenn Dirck Symonſ. van Medenblick. De Provintie Overijſſel, groot hondert en tſeſtich laſten / met acht metale en achthien nſere ſtucken / met f: even. en tſeven⸗ tich Matrooſen / ende vier · en dertich Soldaten. De Bracke, groot tſeſtich laſten / met ſes metale ende acht pſere ſtucken / en vier en. veertich Matrooſen / Capitenn Jan Janſz Vos. Ende den ſeven · en twintighſten der ſelver maendt unt het Goereeſche Gat t Schip Amſterdam, daer de Generacl Loncque op was; groot vijf hondert laſten / gemonteert met vier. en. twintich metale ſtuc⸗ f ken / ende achthien pſere / gemant met hondert en vijf en. vijftich Matrooſen / N 1 ende k
— — ANN O 1629.
168 . Verhael van Weſt-Indien.
ende hondert en ſeven Soldaten / Capitenn Pieter Willemſz. Den Hollande: ſchen Thuyn, groot vier hondert laſten / met ſeſthien metale (waer onder wa⸗ ren ſes / ſchietende vier en · twintich pondt nferg ) en twee en · twintich pfeve ſtucken / hondert en achthien Matrooſen / en hondert en twee Soldaten / daer den Ammirael Pieter Adriaenſz. op gingh / en Capitenn op was Allert Jan{z. van Griet. De Provincie van Uytrecht, groot den hondert laſten / met acht me⸗ tale (Daer onder waren ſes / ſchietente vier en twintich pondt fers )en twee⸗ en · twintich nſere ſtucken / en hondert en achthien Matrooſen / acht- en- tſeſtich Soldaten / Capitenn Hendrick Jacobſa. Kat. De S warte Leeuwe, groot hon⸗ dert en tachtich laſten / met vier metale ſtucken / ſchietende achthien pondt yſers / en twintich gotelinghen / twee en tnegentich Bootſ . gheſellen / en bijfen- tſeſtich Soldaten / Capitenn Marcus Martenſz. Ent Jacht den Swarten Ruyter, groot tſeſtich laſten / met vrerthien gotelinghen / en vier en- veertich Matrooſen / Capitenn Hendrick Jooften : alle vande Camer van Amſterdam. Ende t Schip Uytrecht bande Camer bande Maeſe, weſende Schout by nacht Cornelis Clacſz. Melck-meyt, groot Den hondert laſten / gemonteert met ſeven metale ende acht · en· twintich yſere ſtucken / hondert en twee · en· veertich Ma⸗ trooſen / en bijf-en-tachtich Soldaten. De Goude Leeuwe, gront hondert en veertich laſten / met twee metale en achthien nſere ſtucken / met acht en- tſeven⸗ tich Matrooſen / en tſeſtich Soldaten / Capiteyn Jacob Theuniſz. van Delft. Pat de Camer van et Noorder-· Quartier hep ten ſelve tijde unt het Schip Munnickendam, greet dꝛn hondert laſten / ghemonteert met ſes metale ſtuc⸗ ken / en vier · en twintich nſere / ende hondert en veertich Matroaſen / vijf· en tſeventieh Soldaten / Capitenn Pieter Frederickſz. Naflauw. Ende t Schip Enchuyſen, groot twee hondert en dertich laſten / met acht metale ende twin⸗ tich pſere ſtucken / vier · en · tneghentich Matrooſen / en een · en · vijftich Solda⸗ ten / Capitenn Laurens Claeſz. den Boer. t Jacht den Ouwevaer, groot tne⸗ ghentich laſten / met twee metale ende thien pſere ſtucken / ſes· en · vijftich Daz trooſen / en neghen Soldaten / Capitenn Pieter Symonſz. Weghen de Camer van Stadt en Landen liepen unt den Den-en-twintigbften Junij t Schip Stadt en Landen, groet hondert laſten / met twee metale en veerthien pſere ſtuc⸗
keen / twee en⸗tſeſtich Matrooſen / en twee en tſeventich Soldaten. t Jacht
Julius.
de Vos, groct tſeventich laſten / met vier metale en thien pfere ſtucken / vier⸗ en · vijftich Matrooſen / en dꝛu en twintich Soldaten / Capitenn Claes Heyndrickſz. De Swalu we, groot dertich laſten / met vier metale en ſes pſere ſtuc⸗ ken / ſes· en · dertich Matrooſen / en vijf Soldaten / Capitenn Hendrick Heyndrickſz. Ende den tweeden Julij t Schip Groeninghen, groot Den hondert la⸗ ſten / met twaelf metale (waer onder twee die vier en twintich / en vier die achthien pondt nferg ſchoten) en twintich pſere ſtucken / hondert en thien Matrooſen / en hondert Soldaten / Capitenn Symon Volkerſz. Bobbert.
De Generael Loncque aldus den ſeven· en · twintighſten Junij unt het Goereefche-Gat vertrocken zijnde / quam den veerthienden Julij daer aen volgen⸗ de in 't geſichte vande Barles, alwaer den eerſten al gemeenen Rendevous ghe⸗ ſtelt was; ende bleef Baer bn houden ende krunſſen tot den ſeventhienden; ſtel⸗ de alſdoen van daer ſijnen kours naer de Canariſe Eplanden / ende ſondt van ſich t Schip de S warte Leeuw ende it Jacht den Ou wevaer naer S* Maria in de Blarmſche Enlanden / om alle de Schepen ende Jachten / ende inſonder⸗ hent de vier Zeelandtſche Schepen die eenighe tijdt vooꝛ hem unt ghevaren waren / te ſoecken / ende bn een te bꝛenghen / haer latende weten dat aldaer niet langer ſouden hebben te vertoeven / als tot den ſeſten Auguſti, ende dat vooꝛts ſouden haer beſte doen / om teghen den vijfthienden bn hem aen de Canariſe Eplanden te weſen. n quam met ſijn bn hebbende Schepen den twee en. Sr twin⸗
| Het fefte Boeck. 169 twintighſten Julij in tgheſichte van Porto Santo ende Madera; Deden te mets op vꝛemde Zenlen jacht / doch bn ghebꝛeck van heel wel bezenlde Jachten / en konden daer gheen avantagie op bekommen. Den vier en- twintighſten ſa⸗ ghen de Enlanden de Salvages, ende quamen s anderdaeghs ontrent het En⸗ lande Teneriffe, weſende de tweede Nendevous plaetſe: vonden aldaer vijf
AN NO 1629.
Schepen vande Ploote die den dꝛn. en · twintighſten waren unt. ghelopen / te
weten: Hollandia, de Fama, Amersfoort, ende de Jachten de Swaluwe, ende den Havick; die hare voꝛdere compagnie vande Barles naer de Dlaemſche En⸗ landen hadden af⸗gheſonden. Waren den derthienden Julij gekommen op de hooghde vande Barles: en ſonden s anderdaeghs de Vos ende de Swalu we tuſſchen de Barles deur / om naer de Schepen unt te ſien. Overijſſel jaeghde Daer een Barcke aen ſtrandt / van welcke t volck over booꝛdt ſpꝛingende / ſich met ſwemmen aen t landt ſalveerde. Den vijfthienden waren dicht vooꝛ de RKieviere van Liſbona gheweeſt / telden daer ſeſthien Schepen ligghende / het tene heel groot / de andere van allerhande ſlach; ende alſoo daer niet en verna⸗ men Bande Generael, en hare beſtemde tijdt unt was / waren vooꝛts ghelopen. adden onder t Enlandt 5 Miguel noch een Paſſaet. Bercke aen de wal ghe⸗ jaeght / d welck ftracr vooꝛ haer ooghen in ſtucken ſtiet / en t volck ſalveerde {ich te nauwer noot aen landt. Ende naer dat hier ontrent hadden bn-gehou⸗ den tot den achthienden Auguſti, ſoo is de S warte Leeuw ende den Ou wevaer weder bp hun ghekommen / nevens de Schepen de Salmander, de Provintie Overijſlel, t Jacht de Brack, ende de Vos; die ſn ontrent de Vlaemſche Enlan⸗ den hadden ghevonden; doch de vier Zeeuwſche Schepen / onder de Com. mandeur Lonck en hadde Daer niet vernomen. Waren daer mede nu in alles ſterck ſeſthien foo Schepen als Jachten / behalven t Schip Amersfoort en t Jacht de S walu we die nevens de perſoon banden Ammirael aen t plande groot Canaria waren gevaren / om te beſien of daer tenich verſch water ſoude te bekommen weſen. De Generael wierdt te rade / deſe fijne Schepen te ver⸗ Beelen in twee eſquadꝛes; De eene helft hieldt den Generael bn ſich om de Ooſt. van Punta de Naga, ende d ander helft gingh met den Schour by nachte om de
Weſt van t ſelve punt; doch wenden alle etmalen op ten beſtemde tijdt tegens
den anderen over / om bn Ooſten Punta de Naga alle avonden weder bnden
anderen te kommen; hielden de Jachten s nachts dicht onder de wal / ende met
de Schepen een ſtuck in Zee. Niet tegenſtaende deſt goede oꝛdꝛe ende nauwe
wacht en Deden gheene vꝛemde Zenlen op; alleenlijck op den derthienden
Auguſti werdt bn de Jachten een Spaenſche Barcke teghen de wal van groot Auguſtus.
Canaria ghejaeght / die ſtucken ſtiet ſonder dat de onſe Daer eenich pꝛofijt van bequamen. Den neghenthienden quamen bende de eſquadꝛes weder bn den anderen: ende den dꝛn⸗en· twintighſten met t kriecken vanden daghe bevon⸗ den haer tuſſchen de Enlanden van groot Canaria ende Teneriffe, onder de KRoninghlijcke Vloote van Don Frederico de Toledo, ghenoeghſ⸗ aem omcin⸗ gelt ende beſet. Deſe Vloote was ſterck ide veertich Zenlen / den meeſten deel al feer groote Schepen; ende de Generael en hadde niet meer bn hem als fijn eſquadꝛe van acht foo Schepen als Jachten; te weten Amſterdam, den Hollandtſchen Thuyn, de Fame, de Provintie van Uytrecht, Overijſſel, de Goude Leeuw, de Swarte Ruyter, ende de Brack. De onſe ſiende doen den dagh te deghe dooꝛ beach, dat het een foo machtighen Dloote was / deden haer beſte om de loef van haer te bekommen; ende wendent om de Ooſt / om foo het moghelijck waer bn die middel boven den hoeck van Canaria te legghen: dan kommende bn den hoeck / en konden Daer niet boven zenlen / fulcy dat ghe⸗ nootſaeckt Wierden te wenden / ende dooꝛ een ghedeelte van des vnandts Vloott te zenlen; teghen de middach wenden’: * de Nooꝛdt / de winde liep 5 Ooft
Verhael van Weſt-Indien.
170 3 Terre @oft-oordt-Ooft/ ende wackerde opde Kennen vnandt dede mede ſijn 1625, beste“ doch alleen dan van fijne Schepen behielden de loef van onſe / doo; 9. dien dat de meeften-Deel van hare Schepen de onſe ontſiende in 't deur zenlen
8 — —
2 ——-V— —
—— ——
ruymte gaven, Onder die Dep was een Ammirael die fijn wimpel vande voozſtenghe liet waenen; een groote partn waren voorts dicht in lij vande onſe / ende dock een party achter. De Dap loef· waertſe Schepen bedꝛeven ſchut⸗ge⸗ veerdt teghen de Fame, Provintie van Uytrecht, de Goude Leeuw, ende den SHarten Ruyter, die ontrent een muſquet - ſcheut boven onſen Ammirael ende Vice-Ammirael waren: ſchoten met canon ende muſquetten ghelijck of t ghe⸗ haghelt hadde; ende al- hoe · wel al met den anderen heen zenlende / der vele ſcheuten wierden gheſchoten / foo en verloꝛen de onſe maer in alles twee man⸗ nen in Overijſſel, van welcke de Schipper ten was. Een van deſe Dan Sche⸗ pen meynde ſoo het ſcheen des Generael Loncques Schip vooꝛ den boegh aen booꝛdt te legghen / doch miſte / ende gheraeckte even in lij van hem / (oo dat den Generael haer de gantſche bagh boozts· laeghe in t vooꝛ· bn gaen in lende / ſoo datter groot gheſchꝛeeuw ende ghekerm in t ſelve Schip wierde ghehooꝛt. De onſe lietent voorts al Rooden over: ſtaen; den Generael Don Frederico naerderde ondertuſſchen ſeer / doch was in lij van de onſe een ſtuck vooꝛ;· unt; ende wendent od vꝛoegh teghen de onſe over / dat hu gheene der ſelver (die dicht bn den anderen hielden) en konde bezeplen ; ende liet het Doen een groot ftuck-weeghs/ jae bp-naer een mijl over-ſtaen. Tegen den avondt gheraeck⸗ ten de onſe boden Punta de Naga; Dap van des vnandts Schepen waren noch te loef· waert / ende vele recht achter in one vaer- water / doch de meeſte - part en konden op dien boegh boven t vooꝛſchꝛeven Punt niet legghen: de onſe lie⸗ tent vooꝛts den gheheelen nacht om de Nooꝛdt ſtaen; den Spaenſchen Ammirael dit te loef· waert was / voerden den heelen nacht een vier / daer de Schepen die boven t Punt waren gheraeckt / haer kours naer ſtelden. Des ander⸗ datghs s moꝛghens en ſaghen de onfe maer elf Scheper van des Koninghs Ploote: den Ammirael ende noch twee Schepen waren te loef· waert dicht bn / ende de andere ſeven / waer onder de Genera el, was ten ſtuck achter de onſe: die te loef· waert en waeghden niet op de onſe af te kommen / maer ſiende dat de onſe in foo goede oꝛdꝛe bn den anderen hielden / ende Deen d ander altijdts in wachten / wendent / ende hielen dꝛaeghende naer ſijne achterſte Schepen toe. ‘Tig te verwonderen dat Don Frederico foo ſchoonen kanſe / als inſon⸗ derhent in t eerſten hadde / (00 verſunmdez te meer / alſoo naer alle apparentie by de Koningh was unt · geſonden om op onſe Vloote / Daer t gheruchte langh ghenoegh van hadde ghelopen / te paffen: doch t kan weſen dat oꝛdze heb⸗ bende om alle Gheweſten van America wel te verſoꝛghen / beter heeft gheacht dat te voꝛderen / ende ons daer te verwachten / dan ontijdelijck een deel van {ijn Schepen tegen foo klennen ghetal vande onſe te wagen. In alle ghevalle was cen ſonderlinghe ghenade Godes / dat de onſe / die ghenoeghſarm beſet waren / ende gheen unt Komſte ſaghen / als haer leven dier te verkoopen / met {oo klepnen verlies / ende gheen klepne ſchꝛick vande vnandt unt· redderde. Naer dat Don Frederico met f ijn Vloote haer ontrent een half une hadden verlaten / foo kreghen weder Dap Zenlen in t gheſichte / dan daer naerder bnkommende / ſaghen het te weſen de V ice-Ammirael Banckert, nevens 't Schip Enchuyſen, ende t Jacht Stadt en Landen. Ende hadden bn it Eplandt Madera ghelaten t Schip Groeninghen, ende de S waen (bn haer hebbende ſeker Scheepken dat ghenomen hadden) die aldaer tot den ſes· en twintighſten Auguſti ſouden bp-houden. De Generacl Loncque beducht zijnde dat Don Frederico met fijne Vloote naer 't Enlandt S* Vincent bn Cabo Verde mochte lopen / ende aldaer onſe Schepen verraſſchen / ſondt den ee t Jacht
Het fefte Boeck. 171
t Jacht den S Harten Ruyter Daer nae toe / om onſe Schepen die aldaer moch⸗
te vinden / te waerſchouwen dat op haer horde ſouden weſen. Ende vondt
den ſeven. en · twintighſten gheraden met de Schepen die noch bn hem hadde / 29. |
mede regel · recht Baer naer toe te zenlen / doch liet aldaer boven Punta de Naga |
Jacht Stadt en Landen, met oꝛdꝛe Dat daer foude houden tot den laeſten der 1
ſelver maendt / ende unt ſien naer het eſquadꝛe Lande Schout by nachte, mitſ⸗ | gaders alle de andere Schepen die noch achter waren / op dat hem mochten a volghen. Doch ſondt eerſt eenighe Schepen voor de veede van Se Cruz, om te beſichtighen of de Vloote van Don Frederico ofte tenige van fijns Schepen | Daer gheſet laghen; doch de ſelve Daer kommende / Londen daer alleen dan NA Spaenſche Schepen die onder het beſchut van t Cafteel gheſet laghen / ende ö
keerden foo weder bn de Generael. Ten ſelven daghe quam dock t Jacht de
Swaluwre, t welck nevens t Schip Amersfoort Daer als vooren verhalt / | den Ammirael Pieter Adriaen{z. op was ghegaen / den elfden vooꝛleden bande
il
|
|
AN N O
Ploote was gheſchenden: de welcke hem verhaelden hoe dat Amersfoort nez vens de eſquadꝛe vanden Schout by nachte beneden t Eplandt Canaria waren aberaeckt / ende qualijck konden op kommen / doch vonden daeghs daer aen | de ſelve Schepen in lij van t vooꝛſchꝛeven Exlandt. Deſe Schepen waren | den vier en. twintighſten vooꝛleden een Spaenſche Parache gewaer ghewoꝛ⸗ den / die ſich onder onſe Oloote onvooꝛſichtelijck begaf / mennende dat het de Vloote van Don Frederico was / daerſe des avondts te voꝛen bn gheweeſt wa⸗ ren: t Schip Amersfoort vervolghde tt ſelve / en ſchoot daer naer / doch en wilde niet ſtrijcken / maer alſoo de windt hardt waende / quam dooꝛ de Vloote henen / en bot op t Schip de Salmander af / die t ſelve vet volghde / ende niet te⸗ ghenſtaende den Ammirael welckes Schip Amersfoort de maft dooꝛ een quade ſwier af ghezenlt hadde / een ſcheut dede / op dat men ſoude op- houden van jaghen / foo bleef t Schip de Salmander nevens de Vos ende Ouwevaer aen t vervolghen / tot 's middaghs ten twaelf unꝛen / als wanneer de Patache wel ſeven en twintich ſcheuten kloeckelijck unt geſtaen hebbende / dooꝛ dien inde lijcken van fijn ſcho ver. zenl ghetroffen was / als mede met een ſchamp· ſcheut in ſijn maſt / quam te ſtrijcken / ende wierdt alſoo by de onſe ghenomen. Deſe Patache quam van S8 Lucar, ende was van Cadiz gheſchenden den derthien⸗ den deſer maendt / Daer waren wel ſes en vijftich Zielen op / waer onder vijf 1 Vꝛouwen ende twee Rinderen / wilde naer Cartagena, ende was gheladen met Spaenſche Wijnen / Bꝛande-Wijnen / Tinte / Aſijn / Rappers / Olne, N Olijven / ende allerhande Zijde Waren / Goudt ende Silvere Takenen. De Salmander fetten Baer volck op / ende ſlenpte het mede naer S* Vincent. Den | Generael ondertuſſchen fijn renſe vervoꝛderende / ſagh den derden September, September. Iſla de Sal, en quam s anderdaeghs met fijn bn. hebbende Schepen onder het Enlandt S Vincent, een Bande Cabo Verdſe Enlandente reede. Vondt al⸗ daer de vier Zeelandtfche Schepen / nevens t Jacht de S warten Ruyter, als mede de Salmander, ende de twee Jachten die Daer oock even met de veroverde Patache waren ghekommen. De Generael liet de Patache aldaer vertimme⸗ ren / om dienſt daer van te konnen trecken / monteerde die met thien yſere ſtut⸗ | ken / ende ſtelde daer op tot Capiteyn Claes Adriaenſz. vander Geeft. T volck if begon al ſeer met het fchur-but ende andere ſieckten ghequelt te woꝛden / ſoo dat goede ververſinge haer wel noodich was; doch vonden aen dat gheweſte van 8 Vincent ſeer wennich Bocken; ende alleen eenighe Schildt· padden / ende Viſch / de welcke oock haeſt quam af tenemen: foo dat de Generael ſeer bekommert was om t volck te helpen / ſondt eenighe Jachten aen t naeſt ghe⸗ leghen Exlandt S Antonio, omeenighe ververſinghe te runlen / ende diende ſich van de goederen in t veroverde Scheepken ghevonden ende bequam 1 Bz eenighe
|
1
AN NO 1629.
172 Verhael van Weft-Indien, |
tenighe ververſinghe / Daer de ſiecken redelijck mede herſtelt wierden / ende
verquickt. Dede vooꝛts de Timmer lieden op t ſpoedighſte vallen aen top
ſetten ende Timmeren vande Chaloupen; ende maeckte vooꝛts alles veerdich
tgene tot volvoeringe van fijn vooꝛnemen noodich was ſtelden twee Smitſen
op / ende dede ghedunꝛigh aen t maecken van t naodige nſer⸗ werck arbenden.
Den ſeſten September arriveerden aldaer mede het Jacht Stadt en Landen, ne⸗
vens het Schip Groeninghen, ende de Sen, een Schip unt Zeelandt: de
welcke onder t Enlandt Madera ghenomen hadden een Scheepken / alleen
met eenighe ſtaven nfers gheladen / de welcke Daer wel te paſſe quamen. Doo
dat nu alle de Schepen die vooꝛ t eerſte unt t Vaderlandt waren unt gelopen / bn den anderen waren / tot het ghetal van ſeven en twintich toe; neffens twee
veroverde, De menninghe van de Compagnie was gheweeſt de reſterende
Vloote van Schepen / ende t overige Krijghs· volck al koꝛt naer den anderen
te ſchicken / ende hadde hare Schepen ende Jachten daer toe ghenoeghſaem
ghereet / ende de Soldaten mede ghewoꝛven; dan alſoo fijn Hooghendt den
Prince van Oragnien met fijn gantſch Legher vaſt ligghende voor de Stadt
sHertoghenboſch, de brandt onverſiens met s Renſers volck bn Arnhem
over. quam op de Veluwe, ende de Stadt Amersfoort te loog bu appointement
in bequam (d welck hier te lande / dooꝛ de onverwachthent / een groote verlla⸗
genthent verooꝛſaeckte;) foo en was het geen tijt om't volck unt den Lande te
zeynden / maer werdt t ſelve tot dienſte van have Boogh⸗ Mogh. tot Uytrecht
ende elders ghebꝛacht / om de naeſt gheleghen Steden ende Plaetſen te bewa⸗
ren ende de Compagnie tontribueerde alles wes fn verrdich hadde van Am⸗
munitie ende anders / tot dienſte van t ghemenn / ghelijck alle Lief hebbers
des Vaderlandts in ſulcken toe ſtandt gehouden zijn te Doen. Doch hier dooꝛ
wierdt haer vooꝛnemen ſeer verhindert / ende werdt de Generael met ſijn bn⸗ hebbende volck eenighe maenden aen S* Vincent vzuchteloos op ghehouwen. Maer t gheliefde de goede Godt deſe Landen van deſe groote verllagenthent haeſter te verloſſen / alſmen wel hadde derven verhopen / ſonder eenige de min⸗ fte verhinderinghe van de Belegheringe vans Hertoghenboſch, eerſt dooꝛ de gheluckighe verraſſinghe der Stadt Wetel; waer dooꝛ de vnandt naer een ſchoon henen· kommen ſagh / ende ſich weder unt Gelderlandt packte; ende
daer naer dooꝛ de veroveringe bande ſtercke Stadt 's Hertoghenboſch, welc⸗
ke ſich op den vierden September bn verdꝛagh aen fijn Hooghendt den Prince van Oragnien over gaf. De Compagnie niet ſonder reden beducht zijnde, dat den Generael gheweldigh verlanghde / ende niet wetende de ooꝛſaken van hee vertoeven / wel licht den aenſlagh ſoude / ofte over geven ofte veranderen; ofte ten beſten kommende met gheen ghenoeghſame macht gen taſten / hadde al met vooꝛdacht t Jacht de Eendracht, groot tachtich laſten / ghemonteert met veerthien gotelinghen / ende ghemant met hondert en Den koppen / af gheveer⸗ dicht unt Zeelandt / om de Generael de doꝛſaken van het vertoeven te kennen te geven / dan alfoo 't ſelve dooꝛ teghen · winden langhe in Enghelandt wierdt op ghehouden / ſoo quam t ſelve eerſt den neghen en twintighſten October aen S* Vincent: doch foo wel te paſſe als ommers konde; want de Generael niet wetende wat dencken / waer ofte waerom de andere Schepen die hem te volghen hadden / foo langhen tijdt vertoefden / was ghenoeghſaem ghereſol⸗ veert binnen eenighe daghen te vertrecken / ende hadde tot dien ennde al een Jacht veroꝛdineert naer Sierra Liona te zennden / om te fien ofte de andere Schepen daer mochten vervallen weſen / ende de ſelven van fijn vooꝛnemen te verwittighen: d' welcke nu veranderde / dewijl verſtondt dat de reſterende Vloote ſekerlijck eer langh hadde te volghen. De Compagnie nu de handen weder los hebbende / ende haer aen ghenomen Krijghs;· volck machtich ghe⸗ 0 N wozden
Het fefte Boeck. «+ * 173 woꝛden zijnde / maeckte alle mogelijcke haeſt dieſe konde / ende om dat de Ge⸗ nerael niet te ſeer en ſoude verlanghen ofte verdꝛietich werden / foo veerdighde den thienden October vooꝛ af / twee Jachten vande Camer van Amſterdam: de Voghel Phoenix, groot tſeſtich laſten / met twee metale en thien nfere ſtuc⸗ ken / neghen en dertich Matrooſen / ende vijf en · veertich Soldaten / Capi⸗ term Reynert Pieterſz. van Amelandt. Ende den Eenhoorn, groot tachtich la⸗ ſten / met thien gotelinghen / veertich Matrooſen / ende ſeven en twintich Soldaten / Capitenn Cornelis Janſz. van Uytgeeſt. Deſe hadden foo goeden ſpoet / dat den twintighſten November bude Generael gheraeckten / ende hem niet alleen verſekerden van de groote verloſſinghe ende oock overwinninghe die Godt deſe Landen hadde verleent / Doo? de veroveringhe van twee ſoo vooznemen Steden: maer oock weghen de Vloote die eerſtdaeghs hadde te volghen / op de welcke hn nu foo langhe / ghenoeghſaem onverduldigh / hadde ghewacht. De reſterende Vloote wierdt noch eenighe daghen naer t ver⸗ treck vande twee Jachten op⸗ghehouden: alleen waren wegen de Camer van Zeelandt den dertighſten September vertrocken: t Schip Tholen, groot hon⸗ dert en tachtich laſten / ghemonteert met thien metale ende achthien pfeve ſtuc⸗ ken / vier en. tachtich Matrooſen / ende hondert en acht Soldaten / Capitenn Lucas Pol. De Leeuwinne, groet hondert en tſeſtich laſten / met twee metale ende ſeſthien nſere ſtucken / even en tſeſtich Matrooſen / en acht en- tſeven⸗ tich Soldaten / Capitenn Jacob Corinſa. Het Poft-paerde, groot tachtentich laſten / met twee metale ende twaelf nere ſtucken / tſeventich Matrooſen / en vier- en· vijftich Soldaten Capitenn Jan Janſz. van Rotterdam. Ende den dertighſten Auguſti unt de Camer van Stadt en Landen: t Schip Omlandia, groot twee hondert en vijftich laſten / met ſes metale ſtucken / (waer onder Waz ren twee ſchietende Bier-en-twintich pondt fers / ende twee achthien pondt) en twee en twintich nſere ſtucken / vijftich Matrooſen / en hondert en vijf entſeſtich Soldaten / Capítepn Hendrick Corneliſa. de Reus. Enndelijck foo
zijn den twintighſten October unt Texel tzenl ghegaen weghen de Camer tot Or.
Amſterdam, onder de Commandeur Dirck Symonſz. van Uytgeeſt, de volgen⸗ de Schepen ende Jachten tot den ſelven tocht geſchickt. S wol, groot hondert en dertich laſten / ghemonteert met acht metale en ſeſthien nſere ſtucken / ghe⸗ mant met vier en tſeſtieh Matrooſen / en Dep-en-tachtich Soldaten Capi⸗ tepn Pieter Claeſz. van Wieringhe; op dit Schip voerde Commandeur Dirck Symonfz. De Geele Sonne, groot twee hondert laſten / met twee metale ende twee en twintich nfere ſtucken / vier en. vijftich Matrooſen / ende hondert Soldaten / Capitenn Pieter Dirckſz. Campen, groot hondert en veertich la⸗ ſten / met acht metale ende veerthien pſere ſtucken / Dep-en-Bijftich Matroo⸗ ſen / ende vijf en tſeventich Soldaten / Capitenn Frans Claeſz. van Durkerdam. De Gulde Valck, groot twee hondert laſten / met vier metale ende twee⸗ tn · twintich pſere ſtucken / vijftich Matrooſen / ende hondert en twaelf Sol⸗ daten / Capitenn Arent Vechterſz. van Medenblick. De Meerminne „groot hondert en veertich laſten / met vier metale ende achthien nſere ſtucken / fegen vijftich Matrooſen / ende hondert ende twee Soldaten / Capitenn Meus Cornelifz. Den Otter, groot tneghentich laſten / met twee metale ende twaelf pere ſtucken / ſes en dertich Matrooſen / vijf. en · vijftich Soldaten / Capitenn
Cornelis Cornelifz. Jol. De Maene ‚groot tnegentich laſten / met twee metale
ende twaelf nſere ſtucken / dꝛn· en veertich Matrooſen / vijft en vijftich Sol⸗
daten / Capitenn Claes Floriſz. Duynkerker. De Fortuyne, groot tachtich
laſten / met thien gotelinghen / en neghenthien man / Capitenn Claes janſz.
Ouderkerck, groot tſeſtich laſten / met fes gotelingen / ſeven en twintich Ma⸗
ANN O 1629.
trooſen / dertich Soldaten / Capitenn Pieter Janſz. Hartman. Diemen, groot
Y 3 tſeſtich
„ —— —
| 1 1 ö
| |
ANN O 1629
November.
pen den achten twintighſten December, t Schip de Arca Not , groot hon⸗
174 Verhael van Weſt-Indien. 25 tſeſtich laſten / met fes gotelinghen / dertich ggatrooſen / ende acht en. veertich Soldaten / Capitenn Meynerdt Janſa. Kandt. Den dn. en- twintighſten liep
noch unt t Schip Geldria, groot dꝛn hondert laſten / met twaelf metale ende
twee. en · twintich nſere ſtucken / hondert en dertich man / hier op Hoer de Commandeur Marten Valck, de Capitenn was Andries Janſz. Blaeuw. Ende den dertighſten de Pinas, groot hondert laſten / met twee metale ende ſeſthien pſe⸗ re ſtucken / vijf en · tſeventich man / Capiteyn Hans Kools. Muyden, groot tſeſtich laſten / met twee metale ende twaelf pſere ſtucken / ſes· en · dertich Ma⸗ trooſen / en vijf en. veertich Soldaten / Capitenn Michiel Gijſbertſz. Deſe alle unt de Camer van Amſterdam. Ten ſelven tijde liepen unt / wegen de Camer van Stadt en Landen. t Schip Naſſau w, groot twee hondert en twintich lac ſten / met twaelf metale ende veerthien pfere ſtucken / ſeven· en · vijftich Ma⸗ trooſen / ende hondert vijf· en · tſeſtich Soldaten / Capitepn Kraft Frederickſa. Ende Graef Ernft, groot twee hondert laſten / met ſes metale ende twintich nſere ſtucken / twee - en vijftich Matrooſen / en hondert en twee en dertich Soldaten / Capitenn Pieter Jan{z. Vermin. Ende den dꝛn en twintighſten der ſelver maendt; Matance, groat hondert en thien laſten / met vier metale ende ſeſthien nſere ſtucken / vier en dertich Matrooſen ende ſes· en · tſeſtich Soldaten / Capiteyn Jan Corneliſa. Ende op dat wn hier eens tevens een enn⸗ de maken van deſe Vloote. Den eerſten November liep noch unt Zeelandt: de Neptunus, groot hondert en twintich laſten / met ſes metale ende neghen⸗ thien pfere ſtucken / ende hondert en vijf· en twintich man / Capitenn Cornelis Pieterſz. Schot; hier mede voer Joannes à Walbeeck, Vice. Commandeur on⸗ der Valck, Ende ten ſelven daghe wegen de Camer van t Noorder· Quartier, het Groen-wijf, groot hondert en vijftich laſten / met vier metale ende twaelf pere ſtucken / ſeven en tſeventich Matrooſen / ende ſeven en dertich Dol daten / Capiteyn Fredrick Volkerfz. Landtman. t Wapen van Hoorn, groot hondert ende thien laſten / met ſes metale ende thien neve ſtucken / ſes en⸗ tſeſtich Matrooſen / ende feben-en-bijftich Soldaten / Capitenn Jan Jacobſz. May. De Jonghe Mauritius, groot hondert en dertich laſten / met twee metale ende ſeſthien pfere ſtucken / dꝛn en · veertich Matrooſen / acht · en dertich Sol⸗ daten / Capitenn Jan Louwen{z. Den ſeſthienden November vertrocken noch tot deſe Dioote ; van weghen de Camer van Amſterdam Dap bevꝛachte Sche⸗ pen / Concordia, groot hondert en veertich laſten / met ſeſthien gotelinghen / over · voerende ſeven en tachtich Soldaten. Adam en Eva, groot twee hon⸗ dert laſten / met twaelf gotelinghen / over voerende hondert en vier en dertich Soldaten: de Sonne: blom, groot twee hondert laſten / met veerthien gotelin⸗ ghen / over - voerende hondert en vier Soldaten. Ende unt de Camer van Zeelandt't Schip Oragnie, groot twee hondert en vijftich laſt / met twintich metale ende veerthien pere ſtucken / hondert en dertich Matrooſen / en hon⸗ dert vier en dertich Soldaten / Capitenn Willem Corneliſz. Domburgh; op d' welcke voer Dirck de Ruyter, Vice-Commandeur onder Dirck Symon(z. Den Tiger, groot hondert en twintich laſten / met vier metale ende ſeſthien pere ſtucken / neghen · en. tſeſtich Matrooſen / hondert en elf Soldaten / Ca⸗ piteyn Jan Brandt. De Waflende Maene, groot hondert vijf-en· twintich la⸗ ſten / met {eg metale en thien nere ſtucken / vijftich Matrooſen / en Soldaten / Capitenn Pieter Anthonifz. vande Put. Oudt Vliſſinghen, groot hondert en vijftich laſten / met vier metale ende vijfthien pſere ſtucken / twee⸗ en-tſeventich Matrooſen / ende. . . Soldaten / Capitepn Willem Willemſz. Ende t Jachtjen de Haeſe, groot vijfthien laſten / met dꝛn gotelin⸗ ghen / en vijf en · twintich man. Eyndelijck foo is noch unt Texel unt ghelo⸗
dert
0 175 dert en veertich laſten / met twintich gotelingen twee en. veertich Matrooſen / en ſeven en tneghentich Soldaten / Capitenn Claes Claefz. Jes. Ende unt
NNO
Zeelandt 't Jacht de Swaene, gront dertich laſten / met ſes gotelinghen / en 1629.
twee en dertich Matrooſen / Capitenn Jacob Pieterſa. Ende unt het NoorderQuartier t bevꝛachte Schip Weft. Vrieſlandt, groot twee hondert laſten / met veerthien gotelinghen / Daer op over voeren vier- en veertich Soldaten. De ſelve Camer fondt in t bevzachte Schip van Groeninghen hondert en ſes Soldaten. Soo dat nu hier mede alle de Schepen ende Soldaten gheſchickt tot deſen tocht / unt alle de Cameren waren wegh gheſonden. Laet ons nu keeren naer S' Vincent tot den Generael. Den vier- en twintigſten November quam aldaer aen / t Jacht den Otter, de welcke hem tijdinghe bꝛacht van de kommende Schepen / alſoo vande ſelve dooꝛ t bꝛeken van f ijn focke . maſt in tCanael was gheſchepden. Den ſeven en twintighſten arriveerde aldaer den Commandeur Dirck Symonſa. met t Schip Swol, ſijn bn-bebbende Schepen waren dooꝛ onweder in c Canael van hem verſtront. Daeghs daer aen arri⸗ veerde t Schip Naflauw , ende den neghen en twintighſten de Geele Sonne met den Colonel Waerdenburgh, nevens de Valck, de Maen, ende de Fortuyn: ende den eerſten December Tertholen: den Derden Omlandia, ende den vierden den Oragnie boom. De Generael de Schepen vaſt daghelijcks bn hem bez kommende / vondt gheraden naer de Cuſte van Braſil af te veerdighen t Jacht den Otter, ende den Havick, ten epnde ſn aldaer alle vlijt ſouden aen- wenden om tenighe Schepen ende Ghevanghenen te bekommen / bande welcke men ſich mochte dienen inden vooꝛ ghenomen tocht: want alſoo de vnandt wel ghewoon was renighe Jachten op die Cufte te vernemen / en konde het deſ⸗ ſenn hier dooꝛ niet ontdeckt woꝛden. De Generael hadde alle de vooꝛgaende tijdt om goede oꝛdꝛe onder de Soldaten te onderhouden / ende alle oneenighent tuſſchen de ſelve ende het Bootf-volck te verhoeden / ghebꝛunckt den dienſte van den Major Enghelbert Schutte, de welcke hem daer in wel hadde gheque⸗ ten; dan de Colonel nu ghekommen ʒijnde / nam die ſoꝛghe aen / ende ſtelde alle noodige oꝛdꝛe onder het Krijghs· volck; ende maeckten vaſt veerdich alles dat tot den Krijghs tren noodich was / ende aldaer konde ghereedt ghemaeckt werden. Den ſeſten arriveerde aldaer Campen ende de Leeuwinne. Den ſe⸗ benden Muyden. Den achtſten Graef Erneſt. Den twaelfden t Galeoen, de Eendracht, ende den David. Den vrerthienden de Salm, t Jacht Medenblick ende Jonghe Mauritius. Den achthienden ·Wapen van Hoorn. Men begonde de Soldaten wederom ſcheep te bꝛengen. Ende ss anderdaeghs wierdt een al⸗ gemennen Daften ende Biddach gehouden / ende Godt ghebeden den aenllagh
te willen Zegenen. Den een en- twintighſten arriveerde 't Schip het Groen
wijf. aer dat nu de Generael hier onder Sr Vincent Dip maenden ende vier
en twintich dag hen hadde gheleghen / verachtert weſende dooꝛ de redenen
hier bogen verhaelt / (welcke ſtreckte tot untermaten groote onkoſten bande
Compagnie / ſonder behooꝛlijcke dienſt ofte nut daer van te trecken ende nu
alles in oꝛdꝛe was / foo vondt gheraden fijn renſe te vervoꝛderen / ende niet
langher te wachten naer eenighe Schepen die noch achter waren doch liet
Daer t Jacht de Salm, foo om eenige ghevangens naer ſijn vertreck aen S: Ja go
te landen / als meeſt om de Schepen die daer noch mochten kommen te waer⸗ ſchouwen waer waerts ſy den Generael hadden te volgen. Den Generael ver⸗ trock van S* Vincent den tweeden kerfdagh met twee en- vijftich Schepen ende derthien ZenlChaloupen / die ghedumende haer verblijven aldaer wa⸗ ren op-gheſet. Waer onder waren unt de Camer van Amſterdam veerthien Schepen; te weten Amſterdam, den Hollandtſchen Thuyn, de Salmander, Hollandia, de Fame, de Provintie van Uytrecht, de S warte Leeuwe „Amers
foort,
eene ANN O 1629.
176 | Verhael van Weft-Indien.
foort, Overijſſel, Sol, de Geele Sonne, de Fortuyn, de Vergulde Valck, Campen. Ende fes Jachten / de Brack, den Swarten Ruyter, den Eenhoorn ; de Voghel Phœnix, de Halve Maen, ende Muyden. Vnt de Camer van Zeelande ſeven Schepen / te weten; de Princeſſe Amelia, Domburgh, de Leeuwin, de Gulde Son, de Leeuw, t Groot Galeon, en Tertholen. Ende dꝛn Jachten /
t Poſt· paerdt, de Meerminne ende de Eendracht. Bande Camer op de Macte
vijf Schepen; Uytrecht, de Swaen, de Goude Leeu we; de Neptunus, ende de Eendracht. Ende dep Jachten / te weten; den Oragnie boom, den David, ende de Salm. Vnt de Camer van t Noorder- Quartier vier Schepen / Munnickendam, Enchuyſen, 't Groen- wijf, ende 't Wapen van Hoorn. Ende twee Jachten / de Jonghe Mauritius, ende den Ouwevaer. Dpt de Camer van Stadt en Landen, vijf Schepen / Groeninghen, het Wapen van Naſſau w, Omlandia, Graef Erneſt, ende Matanga. Ende twee Jachten / de Vos, ende de Swaluwe. Ende vooꝛts twee Scheepkens de welche de vnandt hadden af ghenomen / ende weder toe ghemaeckt: te weten de Fregatte die ghemonteert handen met thien ſtucken; ende de Kleyne Fortuyn met dap ſtucxkens. Boven deſen waren daer noch derthien Fregatten die alle ghemonteert waren met vier ofte ſes ſtucxkens. Daer waren op deſe Schepen ende Jachten / nevens de C halou⸗ pen over de ſeven dunſent mannen / namentlijck dꝛn dunſent ſeven hondert en tachtich Bootſ-gheſellen / ende Den dunſent Lijf hondert Soldaten. Soo dat dit een alfoo fraue ende machtighe Vloote was / als veel licht ont unt deſe Landen is tzenl ghegaen / van hare verrichtinghe ſullen in t naeſte Boeck ſpꝛeken; doch eer wy hier af ſchenden / een wennich aen· roeren 't ghene by de onſe is aen· ghetekent weghen de Cabo Verdſe ofte Soute Eylanden: ghetun⸗ gen van S* Vincent dat het is een hackeligh ende berghachtich Enlandt; heb⸗
bende inde Ooſt-Bape goede ancker-grondt op ſes vadem waters. Daer is
overvloet van Viſch / ſeer goedt van ſmaeck / ende goede kreeften / menichte
van Schildt-padden / als het inde tijdt is; Daer zijn nu ſeer wennich Bocken /
t ſchijnt de Inwoonders van t Eplandt S* Antonio die af-ghehaelt hebben / foo van dit Enlandt / als van S* Lucia, (Haer ons volck oock aen was geweeſt / maer haddender maer vijf konnen vang hen) en op s! Vincent vongen ontrent Den hondert / doch met ſeer groote moente. Daer zijn wel groote vallenen / doch gheen Kit vieren ofte Bererkens / men moet om verſch water te bekom⸗ men / putten graden. Ons volck waren mede aen S* Antonio, wierden van de Inwoonders wel onthaelt; zijn meeſt Swarte / ende ſommige Geele; houden Baer aen de Nooꝛdt- weſt-zijde / alwaer een Doꝛp hebben van ontrent twee
en · vijftich Hunſgeſinnen onder een Capiteyn, hebben mede een Pꝛieſter / ſpꝛe⸗
ken al goedt Poꝛtugees / is een arm volcrken / ende hebben wennich lijf tocht; alleen een ſchoonen Boomgaerdt van Oꝛagnien / Limoenen / ende Vijghen / ligghende ontrent vier tot vijf hondert treden van het ſtrandt / nevens eenen vlacken unt ſtekenden boeck / men moet aen de Soſt· zijde van de ſelve landen met de Chaloupen / om dat Daer heel Hecht water is / de Punt is wel te kennen / want is een leeghe / vlacke rudſachtighen hoeck / en een weynich bn Weſten te landt - waert in kgghen twee groote heuvels: den Thunyn light in een diepe Vallene / en is aen d een zijde met bergen / ende aen d ander zijde met een mum omringht. De Stier - lieden nemende perfeckte hooghde van t Enlandt / bez vonden de Mooꝛdt· zijde te ligghen op ſeſthien graden ende dꝛn.en· vijftich mi⸗ nuten bp Nooꝛden den equinoctiael. Deſe Eplanden zijn elf in t ghetale / en ligghen alle tuſſchen de veerthien ende achthien graden bn Nooꝛden de Linie; het Enlandt S Jago ig t vooznaemſte / het vꝛuchtbaerſte en beft bewoondt: ſommighe zijn onbewoont ende gantſch onvꝛuchtbaer / ende die eenighſints bewoont zijn / hare Inwoonders zijn meeſt Banditen unt Portugal ende Spa
f gnien
—
Net ſeſte Boeëk. 177 gnien daer ghefonden. In t jaer ſeſthien hondert ende dertich werden by de onſe verſchenden bꝛieven gheintercipieert / gheſchꝛeven tot Cartagena ende el⸗ Ao ders / de welcke ons openinghe hebben ghegheven van verſchenden dinghen an dit jaer neghen en- twintich vooz:ghevallen / foo dunckt mp niet ongherijmt eenige extracten der ſelver hier in te voeghen; ende vooꝛ eerſt wegen de Vloote ban Don Frederico, Daer hier vozen ghewach van r Een brief unt Cartagena gheſchꝛeven bn een die ſchijnt in die Vloote ghevaren te on hebben / ende ghedateert den vijfthienden Januarij ſeſthien hondert dertich / ſeght ſommierlijck dit volgende. De Armada van Don Frederico is unt Spa⸗ | gnien vertrocken den veerthienden Auguſti negen en twintich / ſterck ſes en. dertich Zenlen / ghemant met ſeven dunſent dꝛn hondert koppen / foo Bootſgeſellen als Soldaten; met oꝛdꝛe vooꝛ eerſt de vnanden Handen Koningh van A Spagnien unt de Enlanden Nieves ende 8 Chriftoforo te verjaghen / ende voorts die haer opde Cuſte van Indien ſouden verthonen; ende dan in alle N diligentie met de Dlooten van Terra Firma, Honduras, ende Nova Hiſpania naer Spagnien te keeren. Den dꝛ nen twintighſten der ſelver maendt is deſe Armada ſlaeghs gheweeſt met acht Hollandtſche Schepen / de welcke beneden | de Windt waren / maer alſoo de ſelve wel konden zenlen / en ertraoꝛdinaris wel ghemonteert waren / foo zijnſe naer veel ſchieten van deen ende d ander ʒijde / verlaten. Den ſeſthienden September heeft Don Frederico de Eplanden van Nie ves ende S: Chriſtoforo verovert / met acht Schepen die op de reede lagen; | twee dunſent twee hondert foo Francoiſen als Enghelſchen en Men ghevan⸗ Wen genomen; van welcke derthien hondert ende ſeben en- tſeſtich met jes
Schepen naer Enghelandt zijn gheſonden; ende acht hondert dzn. en. dertich foo Enghelſchen als Peen, die Catholiquen waren / in ſijn dienſt gekommen / ende over de Schepen verdenlt. Heeft inde vooꝛſchꝛeven Enlanden bekommen neghen-en-twintich ſtucken gheſchuts / twee en veertich ſteen· ſtucken / ende over de derthien hondert muſquetten; een goede deel Tobac / andere Koops manſchappen / ende eenighe Swarten; de welcke mede op fijn Schepen heeft verdenlt. Van daer fijn kours volghende / is den ſeſthienden October tot Car- 0 tagena in falvo ghearriveert / en met groote vꝛeucht ontfanghen. In t viſite⸗ f ren vande Schepen is bevonden dat meeſt alle de Bivzes bedorven waren, | _ Bijnen unt gheleckt / Biſcunt verrot / Vleeſch ende veel Lijnwaten bedoz⸗ | ven / waer Doo? groote dierte ende ghebꝛeck is ontſtaen; ende hadde Don Fre⸗ | derico omt volck te ſtillen de Soldaten belooft met Geldt te vergoeden / doch | noch niets ghegheven: heeft met vijf Galleons t Silver van Porto Belo laten ij halen / en dep naer Nova Hiſpania gheſonden / om de Vloote naer de Havana te convoperen. Is van menninge in tleſte van Februario van hier te vertrecken / {oo dat wel May fal vallen eer vande Havana ſullen gheraecken. Den ander ſchꝛijft vande ſelve plaetſe den ſeſthienden Januarij. Hier en doen wa gantſch ö niet / en weten oock niet wanneer wn vertrecken ſullen / de opinie is dat w in | Martio naer de Havana ſullen zenlen. In deſe Stadt is groot ghebꝛeck van Viwꝛes / weſweghen wel tneghentich dunſent Uealen van achten alle maendt gheconſumeert woꝛden t ghene overigh werdt / ſal wel ten naeſten bn moeten dienen / foo om d Armada te onderhouden / als om de Schepen te repareren / en nieuwe Vivꝛes in te koopen / foo woꝛdt al t goet vanden Koningh vaſt opghegeten. T fal Junius ofte Julius woꝛden eer men bande Havana ſal moghen t ʒeyl gaen; ende en ware niet vꝛemt dat men Daer vertoefde / tot dat de tweede Vloote Daer bn gheraeckte. Van dage is een Fregatte van Nova Hiſpania hier bn ons ghekomen: ſeght dat het Schip van Capitenn juan de Uguarte met fijn ladinge inde Haven van S Juan de Lua is vergàen / ende dat dooꝛ de harde Nodꝛde winden de reſterende Schepen genoegh 3 doen gehadt hebben; iat N 5 ſoo
— ͤ ca 8
IN
ANNO 1629.
178 a Verhael van Weſt-Indien. 1 ſoo dat ghenootſaeckt ſullen zijn die op nieuws te calfaten ende vooꝛſien / d welck alles ſal confumeren. De vnandt is unt de bocht van Nova Spagnia
gheſcheyden in November leſt· leden / foode Armada ghereſolveert hadde te
zenlen naer de Cabo S* Antonio, ſdudeſe voozſeker ghevonden hebben; maer deſe Heeren hebben ghenoegh ghedaen datſe vier Katten ſonder wapenen van S: Chriſtoffel gejaeght hebben / en zijn foo hier gekommen. Van Lima ſchꝛijft
eender den leſten Man deſes jaerg. Het ongeluckigh verlies vande Vloote van Nova Hiſpania, heeft alhier ſulcke verbaeſthept ende generale conſternatie
verooꝛſaeckt / dat het geſicht alleen vande geſtalte van deſe Landen een neder bedroeft; want ſedert is allerlen miſerie ons ende Spagnien over gekommen.
Een bꝛief unt de Havana den veerthienden Februarij ſeſthien hondert en dertich
gheſchꝛeven aen de Generael de la Raſpura vermeldt. Volghens ons ooꝛderl behooꝛde teghenwooꝛdich Don Frederico met ſijn Vloote al vertrocken te zijn naer Spagnien / oock volgens t ſchꝛijven van Don Frederico ſelfs atn onſen
Gouverneur / van wien hp verſocht heeft te weten of hier ontrent gheruchten vande vnanden waren / waer op onſen Gouverneur heeft geantwooꝛdt / datſe hier on verhindert den gantſchen vooꝛleden Somer hebben ghehouden / maer dat zijn de bocht unt · gezeylt in t leſte van September de Boode is weder ghe⸗ kommen / maer de Bloote en vernemen wn niet / waer over alles in ſuſpens werdt ghehouden / niettemin foo heeft onfen Gouverneur alles ghereedt ghe⸗
maeckt om Don Frederico feeftelijck te onthalen. Van de ghelegenthept van
Nova Hiſpania is ellendich te ſchꝛijven / ende vooꝛ· bn gaende de generale dꝛorf⸗ hent die aldaer is over het retardement vande Ploote / ghelijck O. E. t ſelve naer fijn wijſ hent beter ſal weten te conſidereren ſullen kommen tot de jongh⸗
fte advijſen van daer / de welcke ong verhalen den miſerabelen onder gang van Mexico ende de meeſte Inwoonderen; welcke Stadt vande wateren is
overrompelt nde maendt van October leſtleden / dooꝛ tbꝛeken van de dijcken / en al wat daer tegens ghemaeckt was / in voegen dat op de hooghſte plaetſen / dat is het Pallens vanden Viceroye, ſtondt meer als een vadem waters ende dat de vooꝛnoemde Viceroy, den Aertſch. Biſſchop ende Hechters voeren met Schuntjens / latende de verdꝛoncken lieden van de Hunſen afhalen: die haer hebben gheſalveert hebben haer begeven inde naeſte Doꝛpen; de Nonnen /
Munnicken / ende Geeſtelijcke hebben haer Conventen ende Buyſen verlaten /
ende geen Meublen gheberght. De Viceroy met het Hof was daer noch ghe⸗ ble ven / meer om hun goede wille en ſchuldighe plicht teghen fijn Majeſtent te
bethoonen / als unt hope pets te konnen remedieren door menſchen kracht ofte
induſtrie; waer mede het is met dat Koninghrijck gedaen. De Ploote aldarr te Vera Cruz ligghende / is mede in't unterſte ghevaer gheweeſt: ende ſoo de Nooꝛde winden in December wat langher hadden gheduert / alle de Schepen ſouden teghen de wal ghedꝛeven hebben: fn hebben twee-mael reede gheloſt / ende de Schepen gherepareert ten beſten ſn konden: welckes alles is verooꝛ⸗ ſaeckt dooꝛ de geruchten / haer aen-gebracht van t weſen der vnanden alhier: en it ſedert die vertrocken zijn; hebbenſe gereſolveert niet te vertrecken ter dat
advijs van den Koningh hadden / ofte tot de komſte van de Dloote die nu eerſt daer kan aen · ghelandt weſen / volghens t rapoꝛt van eene Fregatte die vier
Galeons ghereſtontreert heeft aen de Tortugas ofte Sonda, ontrent vijfthien
dagen gheleden; welcke Schepen aldaer bꝛenghen het Quick Silver vanden
Roningh / en hebben laſt / groote quantitent van Biſcunt ende andere Vivꝛes vodꝛ de Vloote te laden / ende hier te bꝛengen / met de vooꝛſchꝛeven Vloote van Nova Hiſpania, de welcke mepnt alhier te kiel halen maer ick beloof haer / ſn ſal heel qualijck gheadꝛeſſeert weſen; want hier en is Peck noch Werck: ſeg⸗ ghen dat de Generael Don Gieronymo hem vooꝛſien heeft van Peck van booz
men /
Het fefte Boeck, | 179 men / en dat Don Frederico mede daerom heeft gheſonden naer Panama ende | Nicaragua; d welcke alles mn doet gelooven dat het tweede Silver wel mochte. |
fſamen in deſe Vloote gefcheept worden. Ontrent een maendt geleden quam 1629. f hier een Fregatte van Trinidado, met advijs / dat op fijn vertreck daer arri⸗
veerden elf Hollandtſche Schepen / en datſe de Stadt St Thomas hadden ver⸗ bꝛandt / en geplundert / Daer over de Den Hondert Hunſen ſtonden. Noch heb⸗ ben wnadvijs / dat eenighe Enghelſche haer hebben begheven op 't Enlandt S. Andries, recht over Rio de Chagres, ende datſe daer over de dꝛn hondert ſterck zijn. De Vice Ammirael vande Honduras is van fijn Ammirael af- ghe⸗ dꝛeven / dooꝛ een (eer harden ſtoꝛm in November: den Ammirael is hier in- ghe⸗ kommen / doch den Vice-Ammirael niet; onſe Gouverneur heeft een Patache over al gheſonden / ende naer hem doen vernemen inde Honduras, Campeche, Nova Spagnia, Boch is nerghens ghevonden / ſulcx dat men voor ſeecker hout dat gebleven is. Dus verre deſen bꝛief. Als men goede acht neemt op de ſaec⸗ ken die dit jaer zijn vooꝛ : gevallen / ende de groote onkoſten die bn den Koningh van Spagnien dit jaer zijn gedaen / inſonderhent in t unt · ſetten van foo mach⸗ tighen Vloote onder Don Frederico, ende t wennighe dat by de ſelve is ver⸗ richt; nevens de groote inconvenienten ende ſchaden die doo? het retarderen van de Spaenſche Vlooten zijn verooꝛſaeckt / foo ſal men nootſaeckelijcken mocten ooꝛdeclen / dat dooꝛ de ſchꝛick vande Vlooten vande Weſt· Indiſche Compagnie / dit jaer foo groote dienſten vooꝛ t ghemenn zijn unt gericht als ont vooʒ deſen. Want die weten naer te rekenen wat een Dloote van feg-endertich ofte veertich groote Schepen verenſcht voor equipagie; wat foo veel dunſent mannen behoeven: ende dat infonderbept in Spagnien / alwaer (als een peder weet) alle dingen veel koſtelijcker vallen / en veel lloꝛdigher gheme⸗ nageert woꝛden als hier in onſe Lander; ſal lichtelijck konnen een rekeninghe | op maecken van veel milleoenen. De ſobere verrichtinge aen twee arme En⸗ N landen en is niet weerdich te ghedencken. Dat vooꝛts deſe Vloote in Carta ge- | na heeft moeten overwinteren / ende een goedt deel van; s kRoninghs ende Par⸗ ticulieren haer Silver conſumeren. Dat meeſt van alle Havenen daer ontrent de Spaenſche Schepen ontijdich zijn vertrocken / ende eenighe verongeluckt. | Dat de Dloote van Nova Hilpania heeft moeten overwinteren / laden / ontla⸗ den / ende de Schepen op nieuws calfaten in plaetſen daer foo wennich vooꝛ⸗ raets is. Dat enndelijck des Koninghs Silver / twelck foo noodich is / ende 8 | der Particulieren haer Silver ende Roopmanſchappen foo langh zijn op-gez 7 houden / ſonder welcker aen-Komſte bn⸗naer alle commercien in Spagnien ſtil·ſtaen. Alle deſe dinghen ſegghe ick / wel overwoghen / gheven ghenoegh te kennen wat een klenn ende langh verachte Compagnie onhenls heeft kon⸗ nen unt wercken / ende hoe grooten retardement geven / aen een van de mach⸗ tighſte Potentaten van Chꝛiſtenrijck: ende watter te doen ware als de mach⸗ tighe Potentaten / die met Spagnien niet wel eens zijn / ſulcken werck eens wilden bu der handt nemen. Eer wn dit Boeck bellunten / dewijl wn reede hier ghewach hebben ghemaeckt van t ongeluck aen Mexico over Kommen / foo ſal hier bn voeghen een ſeer bondich verhael / welcke ghevonden hebbe in een bꝛief geſchꝛeven bneen Barnabẽ Cabo, aen Padre Hernando de Leon. De Stadt Mexico (ſeght hn) is gheleghen in een Vallene / omcinghelt van ſeer hooge Berghen / welcker af. val van wateren gheen af. treck hebben ofte unt⸗ komſte: Deſe Berghen hebben in t ronde wel tſeventich leguen / ende maecs ken deſe Dallepe van een ovaele gedaente. Deſe Vallene is wel ſeſthien leguen langh / ende twaelf bꝛeedt / en is vooꝛ t meeſte⸗deel bellaghen van Lacken ofte Meeren; ſoude anders een vande fraenſte ende vꝛuchtbaerſte gheweſten zijn van gantſch Indien. Alleen is de Lack van Mexico naturael / de andere i 2 2 bn
—
ANNO 1629.
180 Verhael van Weft-Indien. |
bp konſte gemaeckt metter tijde; alwaer men Lindt vele calſpen ende dammen / die gemaeckt zijn ele wel inden tijde bande Indianen / als van de Spagnaer⸗ den / om de Kievieren die in dit Lack vallen / op te houden / ende unt te keeren: op dat niet foo hoogh en wierden / ende de Stadt over ſtulpten. Maer de tegen⸗ wooꝛdige gheſtalte ende den aen· was van wateren dieder is ghekommen; ſoo heeft die van Mexico teghenwooꝛdich wel achthien leguas in t omgaen. Ende die van Mexicalcingo die naer t Zupden light vande vooꝛgaende / hare wate⸗ ren ſtaen wel anderhalf vadem hooger als die van Mexico, deſe heeft in tom⸗ gaen wel vijfthien leguen: de andere dꝛn ofte vier Lacken die naer het Nooz⸗ den van Mexico ligghen / hebben dꝛnen vier leguen in t omgaen / welcker wa⸗ ter noch hoogher fact als dat van Mexicalcingo. Niet teghenſtaende deſe Lacken / inde welcke t water wordt op ghehouden / welck naer t Lack van Mexico komt / foo heeft men op verſchenden tijden ghehadt groate inunda⸗ tien / hoe · wel gheene met de teghenwooꝛdighe te verghelijcken. Weſweghen den Viceroy Don Louis de Velaſco ten tijde van ſijn tweede Gouvernement / ghetracht heeft een unt · wateringhe te Doen maken dooꝛ de lerghſte Berghen die deſe Vallene omcingelen. Dede alle unt zijden penlen ende water paſſen / ende be vondt datter leeghte ende af · val genoegh was aen de zijde daer t Dorp van Gueguenocaghelegen is naer t Mooꝛden toe. Men lende in deliberatie of men het ſoude Doen dooꝛ een open grachte / ofte dooꝛ een vaulte onder daerde / ende werdt epndelijck belloten dat men het ſoude Doen Doo? een dooꝛ⸗gangh onder de grondt. Dit was een groote mis: lach / de welcke bele Indianen het teven heeft ghekoſt / die onder d aerde begraven zijn gebleven / dooꝛ de ſtucken die in · vielen. Men beraedtllaeghde vooꝛ de tweede renſe / of men de unt· wa⸗ teringhe ſoude maken vande Laguna van Mexico felfg; ofte hooger / om alleen af te lenden ende unt te Wateren dooꝛ de grootſte Kievier die in t ſelve Lack komt / ghenaemt Quautitlan: ende werdt belloten dat men die Nie vier alleen {oude af wattren / om dat het de minſte koſt wag ende dooꝛ dien men oordeel: den dat deſe Rie vier tens af ⸗geleydt zijnde / het Lack niet meer en ſoude over lopen. De Viceroy volghde deſen raedt / om te ver gedaen te hebben. D welck was den tweeden mis · lach die daer begaen wierdt; want met de unt watering noch thien vadem Dieper De maken / ſoude men verkreghen hebben de loſinghe unt de Laguna. Padre Juan Sanchez, die ten groote Mathematicus was / ende van onſe Compagnia, waerſchouwde ende ſpꝛack teghen bende de mis: agen / doch wierdt daer niet teghenſtaende met vooꝛt⸗ghevaren / ende werdt belaſt atn een groeten Ingenieur een Franſman met naemen Henrique Martin, tot wiens laſt t werck ſints gheſtaen heeft: ende t werck in ſulcken ſtandt ghe⸗ bꝛacht / eer het gouvernement van Don Louis de Valaſco epndichde / dat het water begonde te looſen dooꝛ de Kie vier ende unt· wateringhe ende van doen af toe den jaere twee · en · twintich viel het water vande Laguna in ſulcker voe⸗ ghen / dat men dꝛooghs· voets konde gaen tot de klippe ghenaemt El Pennol, gheleghen ontrent een legue van deſe Stadt: ende men was noch dagelijcks met het werck beſich: maer de Conde de Getues aen °t Gouvernement ghe⸗ kommen zijnde / mennde dat men de voꝛdere onkoſten als te vergeefs zijnde, wel konde excuſeren; gheboodt dat men (oude op- houden van wercken / ende tenighe dammen te breken die twater op- hielden / welcke komt bande Silver Mijnen van Pachuca, ſegghende dat hy wilde fien hoe Mexico ſoude konnen van t water over: ſtolpt woꝛden. Sints het vooꝛnoemde jaer twee en twin⸗ tich / de water loſinghe nu op- houdende / begon t water peder jaer weder wat meer te waſſen / tot dat inden jaere neghen· en twintich / als wanneer den vez
ghen veel grooter viel als op andere jaeren / t water de Stadt quam te ver⸗
dꝛincken / ende alle de ſtraten ende open plaetſen te vervullen. T water van Eon de
*
Het ſeſte Boeck. ü 181 de Laguna wel twee ſtagien hoogher ghewoꝛden zijde / als t hooghſte wa⸗ ter dat ghehadt hadden: daer wierdt ſeer groote ongheleghentheyt gheleden / tot dat de ſaecken weder herſtelt wierden inder manieren als nu zijn / dooꝛ t maecken van hooghe dijexkens teghen de wanden vande Hunſen / en houten bꝛuggeſkens in grooten ghetale om van deen plenn tot het ander te paſſeren / ende dooꝛ het groot ghetal van Bercken ende Canoen dieder ghemaeckt wier⸗ den; ben ſelfs met een Canoe ghevaren van St Auguſtin tot aen 't huns vande Inquifitie. Onder de andere remedien was mede een vande vooꝛnaemſte dat Henrique Martin wierdt belaſt de water loſinghe van Gueguenoca te herſtel⸗ len / waer toe hem dunſent Indianen werden toe gheſtelt; en dat men ſoude unt ſoecken t diep ofte een bꝛeucke die Daer was in tmidden vande Laguna; dit tweede werck werdt aen de Compagnia belaſt: doch naer dat men wel twintich dunſent Pezos daer aen te koſt hadde gheleght / ſoo werdt dit werck te vergeefs ghevonden / hoe · wel der wel acht maenden mede beſich waren: ick hebber verſchenden renſen bn gheweeſt om de Mille te ſegghen / deſe plaetſe is ontrent twee leguen van deſe Stadt gheleghen. Henrique Martin maeckte de water. loſinghe in ſulcker voeghen / dat de wateren van t jaer een. en · dertich haer kours namen dooꝛ de Kieviere van Quautitlan, ende niet en vielen inde Laguna: foo dat de ſelbe ghedunzende de reghen - maenden niet en wies dan een wepnich: men vaert vooꝛts met het openen vande water-tof inghe; de welcke naer dat mn van Henrique Martin ſelfs heb laten onderrichten langh is ſeſ⸗ thien dunſent vademen; de acht dunſent gaen dooꝛ een vaute onder de aerde / ende de andere acht dunſent dooꝛ een open grachte tot aen bende de monden: die dooꝛ de vaute gaet is al meeſt ghemaeckt van ſteenen gewelfſels / een tref⸗ felijcker werck als eenich vande Uomennen: heeft fijn licht gaten alle twee hondert vademen; ende op de plaetſen Daer de aerde hooghſt is / heeft wel tſe⸗ ſtich vademen hooghte boven de vaute: Henrique Martin fegbt mn / foo de ſelve vaute kan verſekert werden / dat bequaem ſal zijn om te beletten dat het water Vande Laguna niet meer en waſt; hoe. wel niet dienſtich en is om t wa⸗ ter vande Stadt te trecken / d welck foo wennich en foo verlanghſaem af neemt / datter wennich hope is dat de Stadt weder dꝛoogh ſal woꝛden / ten jn men noch een nieuwe water loſinghe maecke. Die vande Stadt verſoecken Datter een open grachte mocht worden ghemaeckt / hoe wel de verſtandighe van ſulcke wercken ſeggen / datter wel twintich jaeren toe van doen zijn / om die te graven. Den ſtandt van de Stadt is teghenwooꝛdich ſulex / dat wel de Den vierdendeelen van it hooghſte op· water ghevallen is; eenighe calſnen zijn dꝛoogh ghemaeckt; men begint bele Hunſen met aerde te verhoghen: t Huns van de Inquiſitie ig deſe daghen aen ghehoocht / en zijn de Pilaren foo Diep inde aerde / dat nauwlijer een halve vadem boven de grondt unt · ſteken,
t is een jammer te fien foo ſchoone Gallernen van Columnen meerder als de helft onder daerde begraven. Dus verre deſen bꝛief / de welcke gher: chꝛeven is in Februario des jaers ſeſthien hondert ende twee en dertich doch hebben Goedt ghevonden den ſelven hier in te voeghen / om dat deſe inundatie van Mexico dit jaer is gheſchiet daer wn nu van ghehandelt hebben.
Jader⸗
* 2
ANN O 1629
Jaerlijck Vlerhatl
VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Weft-Indifche Compagnie.
kost Begrijp van t levende Boeck,
WEB Ervolgh vande verrichtinghe van de Vloote onder den 0 N Generael Loncg. Krijghen de Cuſte van Brafil in t gheV A lichte, doch vervallen weder tot by t Eylandt Fernando l Noronha. Kommen weder op de Cuſte van Braſl. Nemen cen Schip, kommende van Angola. Noch een met Wijn , kommende van Port 4 Port. Kommen voor Parnamluc. De Vloote wierdt in ordre geſtelt. De Generael beſchiet het Fort opꝰ Steen. Reciff. De vyandt hade Schepen gheſoncken inde Gaten. De Colonel WVardenburgh landt fijn volck ontrent twee uyren gaens by Noorden de Stadt Olinda. Treckt naer de Stadt. Slaet de vyandt aen Rio Doles uyt ſijn voordeel. Neemt de Stadt met gheweldt in. Albuquerque doet het Dorp op t Refin brandt ſteken. t Fort & Jorge gheeft ſich op by appointement; ende korts daer naer t Fort op Steen-Reciſf. t Clooſter op Antonio Vaar werdt by onſe beſet. De Phenix brenght een Prijs met Suyckeren. Eenighe Scharmutſelen met de vyandt. De Brachghefonden met tijdinghe naer t Vaderlandt. Een Scheepken ghenomen met Sout en Viſch. Gheleghentheyt vande Capitania an Pernambuc. De vyandt ſterckt fijn Arreyal ende leght ſich daer. Het reſterende volck arriveert. Een Wijn-Prijs op- ghebracht. De Portugeſen vergiften de water putten op Antonio Vaaz. De onſe lijden eenighe ſchade by een Embuſcade van de vyandt. De Generael Loncg keert naer t Vaderlandt. Een prijs met Wijn op- ghebracht. Den Ammirael Pieter Adriaenfz. vertreckt vande Cuſte. Des vyandts aenval op Antonio Vaaz; retireert met verlies. De vyandt doet een proeve op # Reciff, doch te vergeefs. Een Prijs met Swarten op- gebracht. Andere attentaten vande vyandt
PE
op onſe Wercken, ende vorder verrichtingen vande onfe. Een nieuw vijf-hoeckich Fort gemaeckt op Antonio Vaaz: daer de vyandt verſch eyden reyſen op attenteert met fijne ſchade. Dé onſe uyt vreeſe van een Vloote uyt Spagnien, verftercken hare Wercken. Een Prijsken aengebracht. De vyandt doet by nacht een aen-val op de Stadt, doch ſon
der ſucces. Uytruſtinghe van de Vloote onder den Generael Adriaen
Janfz. Pater, de groote vande Schepen, ende ghetal van gheſchut ende volck, Een nieuw Schip vande vyandt by de onſe verbrandt in Porto Calvo. Ongeluckich vertreck van den Overften Lieutenant Eitx, ende deCommandeur Dirck Symonfz. van Uytgeeft. De reyſe vanden Vice. Ammirael Banckert naer t Eylandt S Helena: ligghen aen it Eylandt tot den leſten Augusti; ſien t Eylandt Aſcenſcion: keeren in October in t Vaderlandt ſonder yets verricht te hebben. Den tocht vanden Commandeur Dirck Symonfz. naer de Bahia: nemen dry Bercken by Morro S, Pauls; varen de Rievier op, en verbranden daer een nieuw Schi p: veroverden aer naer noch een Schip met 280 Negros, ende keeren naer Pernambuc. Dereyfe vanden Commandeur Dirch de Ruyter tot aen Cabo de Tiburon. De voyage van den Ammirael Pieter Adriaenſd. Ita: komt aen S Vincent: aen Ila Blanca: aen Ifla de Vacca: verzeylt naer Cabo Tiburon, alwaer den Commandeur Dirck de Ruyter onder (ijn vlagghe neemt. Een Schip ghenomen met Suyckeren ende anders. Beſchrij vinghe vande Caimanes. Kommen ontrent de Havana, ende verdeftrueren daer eenighe Schepen: jaghen veel, doch yanghen weynich. Den Commazdeur Jan Gijf. ber . Boon-eter komt by den Ammirael Den Ammirael Pieter Adriaenfz. keert naer t Vaderlandt: ende de Commandeur Boon-eter naer de ¶ aribiſe Ey landen: komt aen de Barbados; aen Ifla de Vacca. De verrichtin ghe vanden Ammirael Pater vervolcht. De gheleghentheyt van S. Martha uyt den brief van de Gouverneur Don leronymo de Quero. V erdt by den Ammirael Pater in- ghenomen: die daer naer door de Caios naer t Vaderlandt keert. Voyage van t lacht de Brach. Neemt cen Schip, kommende van Cabo Verde, t Jacht Overijffel kommende naer Hollande, quijt fich mannelijck teghen de Duynkerckers; Jan Cornehfz. Licht hart werdt daer over vereert. Een korte beſchrij vinge vande ghelegentheyt vande Cufte van Brafil, foo wel by Zuyden als by Noorden de Stadt Olinda. Eenighe verrichtinghen van t Jacht den Brapnviſch, op de Cuſte van ue
183
| Verhael van Weft-Indien.
Net ſevende Boeck.
e N tvooꝛgaende Boeck hebben wy 2) verhaelt / hoe dat den Generael Loncq met ſij⸗ ne Ploote den ſes -en twintighſten December
des vooꝛleden jaers / van S:Vincent een vande’
M Cabo Verdeſe Eplanden was t zenl ghegaen.
Jo Dit langh vertoe ven aen de ſelve Enlanden / heeft fijne voꝛdere renſe oock ſeer verachtert / ende groot onbepl onder t volck verdorfacckt.
„Want den eerſten Tanuarij deſes faers haer bez Je Bindende op De hooghde van vijf graden ende / ſeven minuten bp Pooꝛden den E quinoctiacl.
Jauuarius. 5 8
1E hadden ſy reede onder haer bn de acht hondert ſiecken: ende twee Capitenne Frydach ende Brouwer, overleden. Wierden ſeer ghequelt vande ſtilten ende contrarie winden / foo dat langh ontrent de Linie bleven hangen / ende de Stier. lieden ooꝛdeelden datter om die tijdt har⸗ de ſtroomen moeſten gaen om t Nooꝛden. Den dꝛwen - twintighſten paſſeer⸗ den ſn eerſt de Linie, ende bevonden haer op ſeven minuten bn Zunden de ſel⸗ ve; ken dach ofte twee hadden wel wat koelte / maer daer naer al weder ſtilte. Dendertighſten over ſaghen wederom alle t volck / ende bevonden dat ſints van S: Vincent gheſchepden waren / Daer twee hondert ende ff es en · veertich Februarius. g heſtoꝛven waren / ende wel twaelf hondert kranck. Den derden Februarij kreghen verft de Braſiliſche Cuſte in t gheſichte ontrent de ſeven graden bn unden de Linie, acht ofte thien mijlen van landt / foo dat noch waren bunten t gheſichte Lande vnandt. Op deſe hooghde hadden fp verhoopt 't volck te konnen landen / ende haer vooznemen in t werck te ſtellen: maer de windt waepde unt den Zundt· Ooſten / ende de ſtroom hardt om de Nooꝛdt gaende). vit len haer foo tegen / dat bunten aller verwachten de Haven van Parnambuc niet konden bezenlen. Liepen derhalven weder t zee waerts / ende deden haet befte om met lach boeghen boven Pernambuc te kommen: maer den vijfden bevonden haer op ſes graden ende thien minuten / foo dat een heele graedt verloꝛen hadden ; ende gingen inf gelijck noch een dach ofte twee al te rugghe / {oo dat het Eplandt Fernando Noronha van verre konden beooghen. Daer naer / weder om de Zundt winnende / bevonden haer den elfden op de hooghde van ſeven graden ende vrertich minuten / ende maeckten haer ghereet tot het voltrecken van haren laſt. S anderdaeghs namen een Poꝛtugees Schip / kommende van Angola, in-hebbende twee hondert Slaven; ende een ander / kommende unt Portugal, van Porta Port, gheladen met hondert ende tachten⸗ tich pijpen Wijn / de welcke haer ſeer wel te paſſe quamen. Den derthienden quam t Jacht de S w alu we weder by de Vloodte / d' welck aen [fla Fernando ‘Noronha was gheweeſt / ende hadde daer vijf van ſijn volck aen landt laten ſtaen / van welcke ernighe hier naer inde ghevangenis te Olinda wierden ghe⸗ | vonden. Dooꝛ deſt langh-dunzende ſuckelinghe / was t volck vande Vloote ſeer verſwackt / foo dat in de ſelve maer twee dunſent vijf hondert ende vijf⸗ thien gheſonde Bootſ-gheſellen / ende maer twee dunſent dep hondert ende vijf- en twintich Soldaten werden ghetelt / die dienſt konden Doen. Oock ſoo hadde de vnandt / Doo? dit langh op- houden Vande Ploote / waerſchouwinghe bekommen van den Gouverneur van de Cabo Verdſe planden, ende unt het volck vande Swaluwe ghenoech ghemerckt / dat de onſe het op 1 ghemunt
MARIN D OL de Pernambuco,
De oP UNA BANS N
vote kerck S*Saluador F t Fort tande Com 4 9 L 7 1155 der Laſuilen g t Fort van Tuan — 5 M 2 onderwater aen wederfjds tgat ofler S*Francifto H t Cie huys N .baſt op de flrand D tine ende Kerl 1 Pottenbackerpe — . O telt ECloofker S: Benio 1 K Smadthus 8 P__ Baccken op een bergh
WE een hek
A De kerck Corpo Sani a H ̃ f F De Baterye I alis vunde A. Carpenter B taligs vanden Equpagemaffer D Het Cruydt huys G Kerkhoff Ft Aus vande Am Walbeek
E Het Wacht huys An H Verbrandehuyfen _ 5 f . | N — — —ä——d — — — — — i 5 — 2 l a 1
Het fevende Boeck. 185 | ghemunt hadden. De Ploote nu weder op de hooghde van Pernambuc ghe⸗ 1 kommen zijnde / is t volck / welck met den Colonel Jonckheer Diderich van ** ® Wardenburgh hadde te landen / ghebꝛacht aende volgende ſeſthien Schepen: 10. de Maen, Enchuyſen, Swol, Uytrecht, Oragnie- boom, Naſſau w-, Matanza, Groeninghen, Omlandia, de Fame, Goude Leeuw , Geele Sonne, Poft-paerdt, Hollandia, ende de Moorinne: indeſe Schepen ende Jachten waren een entwintich hondert Soldaten / ende bn de ſeven hondert Bootſ⸗gheſellen. De Jachten Overijſſel ende Muyden ghemant met vijf-en- vijftich Bootſcgheſel⸗ | len / werden ghelaſt / s moꝛghens vꝛoech / ten tijde als het erplont ſoude aen- | gaen / te lopen onder de Stadt Olinda, ende te beſpieden ofter gheleghenthent | was om eenich volck onder de Stadt aen landt te bꝛenghen. Het reſterende rijghs : volck gheſchickt tot het aen-taften van t Reciff werdt verſcheept in | Domburgh ende de Jonghe Prins Mauritius. Oock foo werden vijf- en · vijftich
©
Bootſ-gheſellen belaſt te lopen vooꝛ t gat Lande Barrette, om te vernemen ofter eenighe gheleghenthent was / met Jachten ofte ander vaer· tunch / door de vooꝛſende openinghe / binnen de Keciffen te kommen. Noch wierden inde neghen volghende Jachten / t Spaenſch Fregat, Daer den Ammirael Pieter Adriaenfz. Ita pp ſoude gaen / de S warten Ruyter, de Fortuyn, de Brack, de Pheenix, Eenhoorn, Ou wevaer, Meerminne, Frans Prijsken, neder ghemant met twintich Matrooſen / tot beſtieringhe der ſelven / over-gheſcheept twee Compagnien Soldaten / bende ſterck twee hondert ende dꝛn· en twintich kop⸗ pen / ende Dan hondert ende vijftich Bootf-ghefellen. De Leeuwinne, Swarte Leeuw, Vergulde Valck, de Eendracht van Dordrecht, de Swaen ende Tertholen werden geſchickt om ten tijde dat het fenn ſoude woꝛden gedaen van in te zeylen / de eerſte in te zenlen inde Pozo, (Welck is de plaetſe daer de Schepen | unter Zee kommende / haer vooꝛ eerſt met hare volle ladinghe ſetten) tuſſchen | bende de Foꝛten / ende aldaer haer anckers te laten vallen / ende met haer ca⸗ | non {oo veel doenlijck was de ſelve Foꝛten te dwinghen / op dat de vooꝛſende Jachten onder t belendt vanden Ammirael ondertuſſchen te ghevoechlijcker mochten voꝛder in lopen: deſe Schepen waren alleen met haer Bootſ- volck vooꝛſien. De Generael met de over ghebleven groote Schepen / en de reſte van t volck ſouden ſich ſetten Dicht onder het unterſte Foꝛtjen op t StcenReciff gheleghen / om te trachten t ſelve met haer ſwaer gheſchut reddeloos te fchieten. Dit werdt alſoo ten ſelven daghe bn de Krijghſ-Haedt belloten ende gheſchickt. De Vloote ſoude noch dien ſelven avondt naer de wal toe ghelo⸗ pen hebben dan de tijdt / weghen het over. ſchepen van t volck / viel te kort, ſoo dat de Schepen het dien nacht lieten dꝛijven. Des anderen daeghs wierdt alles voonts beerdich ghemaeckt / om daeghs daer aen het exploict volghens de vooꝛgaende beſtecken in t werck te ſtellen: teghen den avondt wierdt een teecken gedaen bn den Generael, ten ennde men in alle de Schepen ende Jach⸗ ten een Ghebet ſoude Boen / ende dat vooꝛts een neder Schip ſich ſoude voe⸗ gen onder ende bn de eſquadꝛes / Daer het onder gheſchickt was. Des nachts het het de Generael om de Zundt lopen / om des moꝛghens boven de gaten te weſen / ende met te leegh te vervallen: maer de ſeſthien Schepen daer de Colonel ende het Rrijghs· volck in waren / hielden het vecht naer de wal toe. Den vijfthienden g morgens bevondt de Generael ſich met fijn bn. hebbende Sche⸗ pen een wennich bn Zunden Pernambuc, ende liep met lieflijck weder ende ſtil water Voor Windt naer het Steen · Reciff; foo dat teghen de middach Daer vooꝛ quam: de Generael ende Ammirael fetten het dicht bn het 4 oꝛtjen op t SteenReciff gheleghen / ende ſchoten gheweldigh op t ſelve / als mede op t ander | fort op tLande-Recift: ende de vnandt weder op haer. De Schepen die ghe⸗ | ſchickt waren om inde Pozo te ſetten / ende de ? ren tot het ín-zeplen binnen a de
186 Verhael van SWreft-Indien.
N de Haven / hielden ondertuſſchen onder zen! / om teghen De umzen naer noen l 5 (wanneer het hoogh water ſoude weſen) in te lopen: maer de vnandt die te 30. geren van de komſte onſer Vloote was ghewaerſchouwt / hadde t gat op fijn meeſte diepte met gheſoncken Schepen gheſtopt / ghelijck mede de Pozo: ende inge Barrette, waer Door de Major Schutte ſijn bn-hebbende volck ſoude aen⸗ bꝛenghen / hadde de vnandt mede ern Bercke gheſoncken / ende een neren keten over it gat gheſchoꝛen; fulcr dat door alle de vooꝛnoemde plaetſen niets en konde werden verricht. T ſchijnt dat fp van onſer komſte tijdelijcken ge⸗ waerſchouwt zijnde / ſich ſelven hadden in ghebeeldt / dat de onſe het alleen deſe weghen te water ſouden beſoecken / ende dat ſy deſe gaeten wel gheſtopt hebbende / niet vooꝛders vande Dloote en hadden te vꝛeeſen. De onſe daer - en⸗ tuſſchen hielden aen met ſchieten op de Foꝛten tot g avondts toe / doch richten weynich daer mede unt / Door dien de koghels op hare Foꝛten niet en hechten / ende Booz de beweginghe vande Ste wennich doel gheſchoten konde werden: daer ter contrarie de vnandt onſe Schepen ſeer wel konde raecken; ſoo dat enndelingh met de Schepen die wat te dicht onder de wal laghen / ghenoot⸗ ſaeckt waren s nachts af te koeten. Den Colonel Jonckheer Diderich van Wardenburgh, die den veerthienden voozleden met ſeſthien Schepen onder t beleydt van de Schout by nachte Claes Cornelifz. Melck. meydt, ende den Commandeur Dirck Symon{z. van Uytgeeſt, vande Generael was gheſchen⸗ den / ende naer de wal toe gelopen den vijfthienden 's morgens nevens t landt | al Nooꝛdt ten Weſten aen : dan alfoo de Chaloupen noch niet bn hem en wa⸗ | ren ghekommen / en konden ontrent Rio Tapado (daer anders gheen quade gheleghenthent was) niet landen: maer de Chaloupen daer naer bn hem ghe⸗ kommen zijnde een weynich bn Zunden Pao amorello: heeft de Colonel fijn volck in acht groote Chaloupen ende vooꝛts Booten ende Schunten over gheſcherpt / ende is ſelfs eerſt aen landt gheſpꝛongen / runm twee umen gaens bp Nooꝛden de Stadt Olinda; in't gheſichte van eenighe wennighe Poꝛtuge⸗ ſen / foo te voet als te peerde / die op haer Doen letteden. T volck werdt al ſtracx in lach · oꝛdꝛe ghebꝛacht ghelijck het lande; doch en konde niet wel al bn daeghe aen landt kommen; foo dat de ghelande haer neder leghden op ſtrandt. ende werden Wachten unt · gheſtelt aen de zijde van de Boſſchen. Ende lande vooꝛts de reſte van t Krijghs· volck / nevens dꝛn hondert Bootſ⸗ gheſellen tot den treyn / ſonder dat de vnandt haer eenighe verhinderingh ofte ſchade dede. S anderdaeghs s moꝛghens heel vꝛoegh verdeelde de Colonel ſijn volck in Dan Kegimenten. De Licutenant Colonel Eltz hadde de vooꝛ· tocht / ſterck ne⸗ | ghen hondert ende vier· en · dertich koppen / waer onder waren ontrent de hon⸗ | dert vierroers / die onder t beleydt van Capitenn de Vries langhs ſtrandt vooꝛunt togen. De Lieutenant Colonel Steyn - Callenfels lende het Bataillon. ſterck | Bupfent ende neghen· en- veertich koppen: de Major Foucke Honx hadde de | Arriere-garde met neghen hondert ende pijf-en-tfeftich man. Met dit volck ende in deſe oꝛdꝛt is de Colonel langhs de ſtrande naer de Stadt toe ghetroec⸗ ken: en ghemoeten gheen vnandt / vooꝛ dat quamen aen Rio Dolce, al waer de vnandt ſich hadde gheleght aen de over ʒijde van tKievierken / ſterck ontrent acht hondert mannen / achter een retrenchement / welck ſu daer metter haeſt hadden op⸗ghewoꝛpen; ende hadden daer-en boven 't Kievierken tot haer vooꝛdeel / welck wel tot aen de middel van een man diep was. Hier ontſtondt ten treffen tuſſchen de vnandt ende onſe Avantgarde, daer de Colonel ſich bn hadde begeven / ende trock ſelfs vooꝛ aen: doch tenſdeels weghen de ſchꝛick Hoor onſe twee veldt ſtucrkens / die onder de vnandt ſpeelden; ten anderen Boo? t hardt aen· dꝛinghen van onſe Soldaten / die haer niet en ontſaghenmer groote couragie in t Rievierken te begheven / heeft de vnandt dit ſijn e verlaten /
o
Het fevende Boeck. | 187
verlaten / ende is naer 't Boſch toe ghevlucht / achter latende vele ghequeſte: 1 vande onſe en werden hier maer Dep gewondt. De onſe wat vooꝛder aen ghe⸗ en marcheert zijnde / verthoonde ſich een ander troupe vande vpandt / dochen hieldt mede gheen ſtandt / naer dat onſe velt- ſtucrkens ghepꝛoeft hadden. De Colonel ſiende dat alle des vnandte volck welck ſich op ſtrandt verthoonde / foo ſpordelijck vooꝛ de onſe weck / Dede fijn volck te harder vooꝛt-dꝛinghen: ende nu dicht bn de Stadt gekommen zijnde / taſte de ſelve op dꝛn verſchenden plaetſen aen. De Avantgarde floegh de rechter handt op / langhs een wegh deur de Boſſchagie gemaeckt / naer het Klooſter vande Jeſuiten; (welche ghe⸗ leghenthent dooꝛ een ghevangen Portugees was aen gheweſ en:) doch achter aen it ſelve kommende / ende t volck met groote couragie op-Rlimmende / von⸗ den de Pooꝛte ghelloten / foo dat die met gheweldt moeſten open-bꝛeken: von⸗ den hier harder tegen · weer alg noch newers hadden vernomen / niettemin met alle gheweldt in dꝛinghende / foo is de vnandt ghevlucht / naer latende ſeven ofte acht dooden / ende vele ghequeſte. De Battaillon nam de middel· wegh / ende treckende dooꝛ een enghe ſtrate / quam tuſſchen het Franciſcanen ende Jeſuiten Kloofter recht inde Stadt / op een tamelijcke hooghde / alwaer de grootſte Parochie· Rerck ſtaet, ſulcx dat van daer met de muſquetten in t klen⸗ ne Nooꝛder· Foꝛt / op ſtrandt gheleghen / konden ſchieten: vonden wel aen een enge paſſagie een wennich teghen· weer / doch naer dat Dep of vier Poꝛtugeſen hadden neder - ghemaeckt / nam de reſte de vlucht. De Majoꝛ Foucke Honx met de Arriere. garde was daer- en- tuſſchen abekommentot aen des vnandts Trencheen / ende t Mooꝛder Foꝛtjen / Daer vier ſtucxkens op laghen / ende hadden daer in een Nederlandtſche Conſtapel. De vnandt hier ſeer hardt aen :- ghetaſt werdende / ende inſonderhent vernemende / dat de onſe reede inde Stadt ende boven haer waren ghekommen / werdt flaeuwhartich ende ver⸗ | liet alle fijne Wercken die dicht onder de Stadt laghen / ende de onſe klommen Baer ſtracx over; ende wierden foo volkommen meefter bande Stadt Olinda. Middeler tijdt dat het bolck met de Colonel hier mede beſich waren / quam de | Major Schutte (welcke de Generael af-gefonden hadde / nevens den Ammirael, ende vijf hondert man ſoo Soldaten als Bootf-gbefellen ) mede aen landt aen | De Zundt-zijde van de Stadt: doch eer dit volck te deghe in oꝛdꝛe was ghe⸗ bꝛacht / was de Colonel al meefter van alle de Wercken des vnandts / foo dat fp mede onverhindert in de Stadt trocken. Den dach hier mede bn-naer ten ennde ghelopen ʒijnde / ende t volck gheraeckende aen t plunderen / vele oock 0 foo moede ende mat weſende / wegen den gantſchen dach te marcheren langhs ſtrandt inde groote hitte / ghebꝛeck van water ende andere onghemacken / en | konde De victoꝛie niet vervolcht ofte pets verders op des vnandts Foꝛten / die | op t Landt- Reciff laghen / werden ghedaen: maer de Officieren hadden ghe⸗ | noech te Doen om it volck te beſtellen op de noodighe wachten / teghen het in. | vallen bande brandt / die bunten de Stadt was. De Inwoonders van Olinda, hadden niet teghenſtaende het verbodt bande Gouverneur Matchias d'Al- | buquerque, meeft alle haer beſte goederen te Dozen Daer unt ghevlucht / foo | datter alleen werden ghevonden / twee hondert kiſten Sunckeren / eenighe Wijnen / en verſchenden Roopmanſchappen / dieſe niet wel hadden konnen wegh krijgen / de welcke met groote diſoꝛdꝛe wierden bn de Soldaten verhont ende verllinghert / eer men daer eenighe oꝛdꝛe op konde ſtellen. Des anderen daeghs s moꝛghens dede de Gou verneur Albuquerque ontrent een ume vooꝛ dach / op r Reciff alle de Pack hunſen die vol Sunckeren ende andere goede⸗ ren laghen / in bꝛandt ſteken: ten deele om dat hem wilde wꝛeecken over de Inwoonderen bande Stadt / die haer goederen tegen ſijn verbodt ghevlucht / | ende de Stadt (naer fijn f: egghen) foo e verlaten hadden: doch meeft | az om il
NNO
ennn
ANN oO 1630.
188 5 Verhael van Weſt-Indien.
om dat wel ſpeurde dat de ſelve niet en konde beſchermen / ende dat dus doen⸗ de / de onſe de meeſte vꝛucht van hare victoꝛie teffens ſoude benemen. Men Goude Loor ſeker dat Door deſen bꝛandt wel ſeventhien dunſent kiſten Duncker ren / een groote Deel Brafilie-hout ende andere Waren verbꝛandt zijn: hoe-wel t ſegghen vande Poꝛtugeſen ſeer in deſen verſchilde / eenighe de ſchade wat minder / andere oock grooter maeckende. Daer verbꝛanden mede bnde twin⸗
tich Schepen ende Vercken foo dat een Poꝛtugees Capitenn Gil Correa de
Caltel Blanca in fijn bꝛief aende Koningh de ſchade begroot op twee mulioenen
Ducaten. De vnandt hieldt datr· en · tuſſchen fijne Foꝛten op het Steen ende Landt-Reciff noch beſet. De Generael, Ammirael, ende Vice-Ammirael quaz men deſen moꝛghen mede inde Stadt; ende Daer werdt oꝛdꝛe gheſtelt om den bꝛandt die de Swarten in eenige Hunſen hadden geſticht / te biuſſchen. Ende alſo deſe warten onder f chijn van vꝛiendtſchap ſeer groote moet: wil pleegh⸗ den / ende veel goedts wech llenpten / foo werdt goedt ghevonden alleen ee nige wennighe tot noodige dienſten te behonden ende de reſte voorts unt de Stadt te verdꝛijven / ende ſich van deſen onnutten hoop te ontllaen. Vooꝛts alſoo de vnandt ſich ontrent de Stadt hier ende daer verthoonde / werdt noodich gea ht alle de Avenuen met vdoꝛ⸗ wachten wel te verſien: doch men bevondt de ſelve {oo vele te weſen ende de Stadt foo groot ende woeſt / want light al oy heuve⸗ ten ende berghſkens die deen over d ander commanderen dat onmoghelijck wierdt gheooꝛdeelt alle de aen- Komſten te beſetten / ofte de Plaetſe naer den enſch te foꝛtificeren; weſweghen dan gheradener be vonden / t volck op de hooghſte plaetſen van de Stadt wat by een te trecken / de weghen af te ſnijden ofte te flunten / ende de beneden Stadt vooꝛts open te laten liggen. Dooꝛ deſe verrichtinghen / als mede dat het volck noch foo vermoent Was / en wierdt deſen dach niet voꝛders tegen de vnandt vooz-ghenomen. S anderdaeghs wierden alle de ſiecken aen landt gebꝛacht / om te ververſchen; ende des nachts werdt de Licutenant Colonel Steyn- Callenfels nevens den Ingenieur Commerſteyn wet ernighe vier roers gheſonden om des vnandts Foꝛt / ligghende opꝰ't Landt. Reciff tuſſchen de Stadt en t Doꝛp aen de Haven / te beſichtighen. Daeghs daer aen wierdt de Alfandega inde Stadt gheopent / inde welcke ghe⸗ vonden werden veel Amunitien / als Suf-krupdt / Lonten / Loot / ende ande⸗ re behoeften, alſmede eenige Lijnwaten. Den twintighſten werdt den Over⸗ ſten Lieutenant Steyn-Callenfels ghelaſt toꝛt op het Landt - Reciff ghelegen / met fes hondert man te beſpꝛinghen; hn vertrock unt de Stadt naer t onder
gaen vande Sonne ende naderden 't Foꝛt naer het verdunſteren vande Mane /
mepnende tſelve te beklimmen; doch wierden de Leeren die met genomen had⸗ den / te koꝛt bevonden; ende de vnandt wacker ghewoꝛden zijnde / ſchoot ſeer fel op de onſe met achthien ſtucken: jae ſelfs onſe Granaden / Door dien ſoo langhſaem aen-ginghen / wierden by de vnandt te rugghe ghewoꝛpen / ende deden onder ons volck groote ſchade / foo dat met verlies van teenighe / ende gele ghequeſte weder te rugghe quamen / dewijl ſaghen dat op die boet niet en was unt te richten. Des anderen daeghs is tvolck inde Stadt volgens voor: gaende reſolutie van beneden ghevoert / ende op t hooghe vande Stadt ghe⸗ ſogeert; alle de ſtraten zijn gheſtopt / ende gheretrencheert teghen den aen loop van de Poztugeſen / ende Haer onder⸗hebbende Bꝛaſilianen. De Generael hadde daer en- tuſſchen Door de Vice. Ammirael ende andere Scherps· Capi⸗ teynen naerſtich Doen beſichtighen de gantſche ghelegenthent vande Barrette. ende liet den twee · en twintighſten aen de Colonel weten / dat naer het doꝛdeel van hun alle / van deſe kant / ende dooꝛ dit gat / de meeſte af - bꝛeuck aen de vnandt was te doen / ende hem alle toe· voer af te ſnijden: ende hoe - wel de vnandt vaſt beſich was om ten Batterpken op te werpen / om twer ſtucxkens a op
Het ſevende Boeck, 189
vp te planten / tot verhinderinghe bande paſſagie / dat hu oordeelde tſelve lich⸗ RE
telijck foude konnen overrumpelt werden: verſoeckende dat de Colonel hem
N O
op t ſpoedichſte volck ſoude ſennden om dit unt te voeren: de Colonel ende 1630.
Krijghs· Naedt des anderendaeghs over deſen vooꝛllach vergadert zijnde / en vonden den ſelven niet gheraden / ten deelen om dat oordeelden het landen aen die plaetſe al te ghevaerlijck te weſen; doch meeſt om dat ſnondienſtich achten hate macht foo verre vanden anderen te verdenlen; ende vonden het veel beter te weſen des vnandts Foꝛt op tLandt· Reciff met approches te naerderen / ende t volck unt de Stadt derwaerts aen te voeren; deſweghen dan ſtracx wierdt ghevallen aen t maecken van ſchans· koꝛven / ende het beſoꝛghen van andere noodtwendigheden. Hier mede Wierden noch twee ofte Dan daghen omghe⸗ bꝛacht / ghelijck mede om eenighe aen komſten tot de Stadt teghen het aen lopen bande brande te booeften. Soo dat eerſt den f even- en- twintighſten S avondts / den Gverſten Lieutenant Adolf vander Eltz naer t ſelve Foꝛt is unt ghetrocken: ende werdt bn de onſe dien nacht noch een retrenchement opgewoꝛpen wel bn. naer een mans lenghde hoogh; niet tegenſtaende de Brandt den gantſchen nacht unt bende Caſteelen heftich met canon naer ons volck fchost / doch ſonder ſchade te doen. De volghende dagh werde om-ghebꝛacht met geſchut te landen ende te planten; ſoo dat men den eerſten Martij op t oꝛt heeft begonnen te ſchieten met Dop halve cartouwen / ende Den ſtucrxkens ſchie⸗ tende den pondt pers: die van it Foꝛt fchoten mede ſeer dapper / doch deden de onſe weynich ſchade. S anderdaeghs s moꝛghens naer dat de Colonel ſelſs inde apꝛoches was ghekommen / ende de onſe met den dach weder hadden aen-ghevangen te ſchieten / hebben die van t Foꝛt / bn de Poꝛtugeſen genaemt S' Jorge, een witte Vlagghe op- gheſteken / ende een Capitenn unt-gheſonden om te parlementeren; ende zijn enndelijck veraccoꝛdeert / datſe met haer ghe⸗ weer ſouden unt trecken / ſonder Pendel ofte brandende Lonten / ende naer dat den eedt ſouden hebben ghedaen / in ſes maenden teghen de onſe gheen wa⸗ penen te ghebꝛuncken / over de Rie vier gheſet werden / om vꝛnelijck te landt waert in te trecken. Op deſe conditien zijn unt t ſelve Foꝛt ghetrocken tuſ⸗ ſchen de tachtentich en tneghentich mannen: maer unt-ghekommen zijnde / en wilden eenighe den eedt niet doen / ſoo datter veertich wierden ontwapendt / en ghevanckelijck naer de Stadt Olinda ghebꝛacht: de andere zijn met haer gheweer over gheſet: de Gouverneur van dit Foꝛt was Ca pitain Antonio de Lima. ndertuſſchen iſſer een Schunte over gheſonden aen't Caſteeltjen op het Zee-Reciff liggende / om 't volck af te vꝛaghen / of fh op de ſelve conditien mede wilden af trecken; ſu verſochten den daghen unt. ſtel / om ondertuſſchen aen de Gouverneur Albuquerque te ſchꝛijven; twelck hun plat af-gheſlaghen zijnde / ende ſu gheen unt komſte ſiende / zijn enndelijck mede gheaccoꝛdeert / ende ontrent ten Lijf uren s avondts af-ghehaelt / ende aen t vaſte landt gheſet / weſende vijftich in ghetale: Daer commandeerde Manuel Pacheco de Guyar. In t eerſte Fot S Jorge wierden ghevonden vier- en- twintich pere ſtucken / ſchietende ſommighe thien ende ſommighe vijf pondt nfers / ende een metale ſtuck / ſchietende acht pondt yſer / ende ontrent vier dunſent pondt bus. pulver. In t tweede vijfthien metale ſtucken / ghemerckt met de Mapen van Portugal, ende eenighe met de Wapen van Philippus de tweede ende derde / ʒijnde meeſt halve cartouwen / en een metale Lange / die op de ſijde ſchadeloos was gheſchoten; veerthien vaetjens pulver / elck van hondert ende twintich pondt / eenich nat ende bedoꝛven; nevens meer andere Krijghs⸗behoeften. Den derden Martij, naer dat een publique Danck . ſt egginghe was ghedaen / weghen de overwinninghe / die Godt verleendt hadde / ſoo is den Overſten Lieutenant Steyn-Callenfels ghelaſt een tocht te Doen naer t Enlandt van 5 Aa 3 Antonio
Martius,
NO 1630.
190 Verhael van Weft-Indien. Antonio Vaaz, liggende Dwars teghen over het Doꝛp van t Reciff, ende alleen bn een Kieviere daer van gheſchenden: alwaer een ſchoon Klooſter lagh: dat Enlandt ſtreckt ſich Zundt· waerts op / tot aen de Affogados, doo de welcke het vande Vergea werdt af-gefneden / ende langhs fijn Weſt⸗ ʒijde van t vaſte landt bn een Nie viere die van dos Affogados vooznotmt / ende vooꝛder unt het binnen-landt af-Komt. Den Overſten Lieutenant over- kommende / en vondt daer geen volck / foo dat hu ſonder ſlagh ofte ſtoot het Kloofter bemachtichde. Ten ſelve daghe / naer dat men it gat bande Haven hadde af-ghepenlt / zijn ernighe Schepen en Jachten binnen ghekommen / ende alle de groote Cha⸗ loupen tot binnen het Reciff gelopen / alwaer een ſeer bequame plaetſe is / niet alleen om te ſetten / maer oock om de Schepen kiel te halen / ende ſchoon te ma⸗ ken. S anderdaeghs zijn de veertich ghevanghene Soldaten / naer dat den eedt hadden ghedaen / mede te landt· waert in gheſonden. Ende is den ſelven dach in ghekommen t Jacht de Phoenix , mede bꝛenghende een Schip / welck verovert hadden / kommende unt de Bahia de todos los Santos, ende gheladen met Dan hondert en thien kiſten Supckeren / thien kiſten met Tobac , ende eenige tonnekens geconfijte Gember. Den vijfden wierden derthien Solda⸗ ten van des Colonels Compagnie / die unt ghegaen waren om eenige Beeſten te halen / bn tſeventich Poꝛtugeſen aen-ghetaft / ende hoe · wel ſn haer dapper weerden / en wel vijfthien van de vnandt neder maeckten / zijn maer vier van haer ter nauwer noodt weder te rugghe ghekeert. Des avondts is Capitenn Daye unt-ghetrocken met ontrent hondert mannen; de Poꝛtugeſen mennden hem te bedꝛiegen / ende in te locken / met veertich Beeſten die fn vooz· unt ſtier⸗ den / doch hn haer vooꝛnemen merckende / was op fijn hoede; ende is naer een harde ſchermutſel / waer dooꝛ De vnandt veerthien ofte vijfthien dooden be⸗ quam / ſonder eenich verlies van de fijne weder binnen ghekommen. Des an⸗ derendaeghs is t Jacht de Brack met een. en. dertich kiſten Sunckeren af⸗ghe⸗ veerdicht om in t Vaderlandt te boodtſchappen t ghene in Braſil tot die tijdt toe was verricht. Den negenden werdt een Scheepken op⸗ghebꝛacht / welck de vnandt was ontnomen / gheladen met Sout ende Viſch. Den thienden werdt een Biddach bn ons volck ghehouden / om Godt vooꝛ t vooꝛgaende te dancken / ende ſijnen Zeghen ende hulpe in tor kommende af te Bidden. Ger wp verhalen t ghene ſich voꝛder hier heeft toe ghedꝛagen / ſal het dien⸗
ſtich weſen dat wn een weynich ſpꝛeken vande ghelegenthent ende groote van
de Capitania van Parnambuco. Deſe is wel een vande grooſtte Capitanien die in gantſch Braſil bewoondt werden: want ſtreckt ſich unt naer het Zupden tot aen de Kieviere S* Franciſco, dooꝛ de welcke ſn gheſchenden wordt Lande Capitania vande Bahia de todos los Santos; ende naer het Nooꝛden tot aen de Capitania van Itamaraca; hebbende tuſſchen deſe linten bn· naer t ſeſtich mij⸗ len langhs de Cuſte. Den Engenaer van deſe Capitania was / ten tijde ons volck Daer quam / Don Duarte d Albuquerque, woonende in Portugal, ende ghetrout met de Dochter vanden Conde de Baſto; deſe hadde ſijnen Bꝛoeder Don Matthias d' Albuquerque, oudt ontrent de ſes- en- dertich jaeren / Daer gez ſonden / om in ſijnen naem de Capitania te Gouverneren; welcke onghevaer vier maenden te voꝛen ghelandt was aen Porto Calvo met tſeventich Solda⸗ ten / ende was te Olinda gekommen eenigen tijdt te voꝛen cer de onſe de Stadt aen-taften. De Poztugeſen bewoonden in deſe Capitanie elf Plaetſen; van welcke de eerſte ende vooꝛnaemſte was Olinda, gheleghen op de hooghde van ontrent acht graden bn Zunden den Æquinoctiael. Deſe Stadt was ſeer wel ghelegen by den oe ver vande Zee / ende verthoonde ſich ſeer fraen ende luſtich van bunten aen kommende: hadde op t hooghſte van de Stadt een ſchoon ende wel gebouwt Klooſter der Jeſuiten / ſeer rijck van in- komſten / * 5 N vele
Het fevende Boeck. * 191 vele Dunfen/ Landernen / ende Beeften/ allenthalven binnens landts: hadden oock meeft alle de Bꝛaſilianen van dit gheweſte op haer handt / ende regeerden die naer haer wel: ghevallen. De Stadt hadde daer bn nach een Klooſter van Capuchinen; ende bn de ſtrandt een groot Klooſter van Dominicanen ende wat opwaerts noch een S· Bento genaemt / mede groot ende wel ghebouwet / boven deſen noch een Vꝛouwen· Klooſter / Concepcion de Noſtra Sennora ge⸗ heten. In alle deſe Klooſters mochten weſen onghevaer hondert en dertich Geeſtelijcke perſonen. De Pꝛochie· Rercke van deſe Stadt wierdt ghenaemt Sr Saluador, ſeer wel ghebouwt: een tweede Pꝛochie - Hercke was ghenaemt Se Pedro; beneffens deſe was Daer noch een Kercke ghenaemt Miſericordia, Daer het Gaſt- uns bn lach / boven op eenen Bergh / midden inde Stadt; ende een wennich Daer beneden noch een Kercke Noſtra Sennora del Em paro ghenaemt / ende noch wat verder een Kererken ghenaemt Noſtra Sennora de Guadalupe: ende vooꝛts op eenen hoogen Bergh vaſt aen de Stadt een Rercke ghenaemt Noftra Sennora del Monte; tundelijck noch een Rercrken Der of vier mufguet-fcheuten vande Stadt ghenaemt St Amaro. De Stadt was aen de ſtrandt geretrencheedt van S Francifco tot achter S: Bento, maer niet te landt⸗ waert in. De Inwoonderen (behalven de Geeſtelijcke perſonen) maeckten unt / jongh en out ontrent de twee dunſent Zielen; ende unt dit ghetal vier Vaendelen Burgheren van hondert en twintich / van hondert / ende van tach⸗ tentich koppen: daer laghen mede oꝛdinaris Dan Vaendelen Soldaten / die elck van hondert koppen behooꝛden te weſen / dan waren ghemeynlijck qualijck elek tachtentich ſterck. Onder de Burgers waren over de twee hondert welgheſtelde Roop . lieden / eenighe twintich / eenighe dertich / ende ſi ommige dock wel vijftich dunſent Cruſaden rijck gheacht. Van de Stadt af naer het Zune den tuſſche de Rieviere Bibiribe ende de Zee ſtreckt ſich een ſmalle reep landts af / op welckes ennde een Doꝛp lagh / ghenaemt Reciffe, daer alle de goederen gheladen ende ontladen wierden; Daer oock veel volcks woonde: ende on⸗ trent het midden van deſe ſmalte / welck bn ·naer een mijle langh is / in volle tee / is de Pozo, Daer de groote Schepen ten ancker moeten kommen ; hier is oꝛdinaerlijcken achthien ofte neghenthien voeten waters. Nu teghen over deſe Pozo op t tunde van het Steenen-Riff (welck ſich langhs de Cuſte van Braſil hier henen ſtreckt met verſchenden openinghen) lach een Foꝛtjen ofte vonden Choon van ſeer harde ſteen unt de water op- ghebouwt al vooꝛ vele jaren: ende dwars daer teghen over op t Landt Riff, ofte den vooꝛndemden ſmallen reep / lach 't Foꝛtjen bn de Poꝛtugeſen ghenaemt S Jorge. Duſdani⸗ ghe was de gheſtalte bande Stadt Olinda, Deen de onſe de ſelve in namen / in voegen verhaelt. De tweede Woonplaetſe van deſe Ca pitania was de lecke Garaſu, gheleghen van Olinda vijf mijlen naer bet Nooꝛden / recht over t Enz landt Itamaraca, binnens landts / van welckes gheleghenthent hier naer op ander occaſie bꝛeeder ſullen ſpꝛeken. De derde was t Doꝛp Reciff, daer reede van hebben gheſpꝛoocken / om de gheleghenthent van Olinda wel unt te beel⸗ den. De vierde was Moribeca, vier of vijf mijlen van t Reciff te landt· waert in. De vijfde S' Antonio do Cabo, ſeven of acht mijlen bn Zunden d Reciff nevens de Cabo S. Auguſtin. De ſeſte was S Miguel de Poyuca ; thien mijlen van Daer: De ſevende het Dorp Serinhain, derthien mijlen. De achtſte / de Woonplaetſe van ? Gonſalvo de Vna, twintich mijlen van t Reciff. De ne⸗ ghende O Povagon de Porto Calvo, vij fen · twintich mijlen van t Reciff. De thiende het Dorp ofte Vlecke van Alagoa del Nort, ontrent veertich mijlen. Dt elfſte Alagoa del Zul, wat meer als veertich mijten van ’t Reciff Bene⸗ vens noch andere mindere Woonplaetſen / ende de Doꝛpen (welcke fp Aldeas noemen) vande Bꝛaſilianen / vande welcke wn elders bꝛeeder ſullen fi 5
a ooꝛts
ANN O 1630.
192 Verhael van Weft-Indien.
4 Poorts foo wierden in deſe Capitania ghetelt tſeventich ende meer Ingenios | ijs ofte Supcker-Molens / (t rechte ghetal ſullen hier naer noch ervaren) van | 30. welcke ſommighe foo groot zijn / ende van ſulcken omllach / dat het Doꝛpen
ſchijnen te weſen / wegen de menichte van lieden die Daer in ende om her woo⸗
| nen: alle welcke foo veel Dupckevenmaeckten/ dat jaerlijcex tachtentich ofte tmegentich foo Schepen als Bercken met Sunckeren ende Braſil- hout / alleen
| unt deſe Capitania Wierden af-ghefondennact Poꝛtugal; naer t bericht van | vele die ettelijcke jaeren Daer ghewoont hebben: de welcke mede ghetunghen | dat het ghebeurt is / dat op eenen dach unt de Haven van Olinda vertrocken vtertich Schepen vol-laden met Sunckeren / ende datter noch wel Hoo? ſoo vele Schepen ladinge bleef liggen inde Pack- Hunſen / bunten alle t Duncker welck noch inde Ingenios was; een groote ende bn. naer ongelooflijke menich⸗
te van Suyckeren / de welcke nochtans woꝛdt beveſticht van vele eerlijcke liez | den die t wel behoorden te weten. Om deſe Meulens aen t wercken te houden wierden gerequireert een ſeer groot getal van Swarten,; foo dat jaerlijer vele N | Schepen van Angola ende andere gheweſten van Africa, af ende aen voeren. Bt vindende by de Regiſters Daer van ghehouden / dat van Angola alleen inde | jaeren 1620. 21. 22. 23. weſende vier jaeren / op de Capitania van Parnambuc zijn af-abefcheept vijfthien dunſent vier hondert ende dertich Owarten: unt de welcke de Koningh van Spagnien (ter groote nuttigheden ontfingh. De grondt van deſe Capitania is deur-gaeng gordt / de Berghen niet te hoogh / tuſſchen benden ſchoone Vallepen die ſeer vꝛuchtbaer zijn / ende bequaem tot de plantinghe van Suncker-Hiedt, Daer mede overvlordich beplant zijn; hoe⸗ wel dock vele gheberghten zijn, als Maſurepe, Moribeque, Zebaatan, Poyuca, | waer het Kiedt oock op de hooghte waſt / ende ſchoonder als in ff ommighe
—
Vallenen / Doop dien een ſtercken ſubſtantieuſen grondt heeft / die niet licht zijn vochtighent verlieſt. In deſe Capitania werdt mede gebonden het meefte EDE
| befte Braſilie-hout / ghelijck it ſelve bekent is aen alle die t Derw-houdt zijn ghewoon te verbeſighen: woꝛdt daer allenthalven inde Boſſchen ghevonden /
doch mieſt in t Boſch bn de Poytugefen ghenoemt EI Gran Matto do Braſil,
ontrent ſeſthien mijlen van Olinda gheleghen: den pꝛincipalen handel van dit | Bout wierdt ghedꝛeven in S* Laurenzo, ten kleyn Plecke / welck wu hier voren hebben over-ghellaghen. Deſe Capitania heeft mede (eer ſchoone vlacke lan⸗ | den / bequaem tot wenden / waer DOD? hier een groot getal Beeften werdt on⸗ der · houden; foo dat om koet te maecken / (alſos naerder gheleghenthent ſullen
vinden om dit alles met meerder omſtandigheden ende ſekerheyt af te beelden)
deſe Capitania gan Pernambuc gherekent wierdt het Paradijs van Braſil, ende
| {oo goedt gherſtimeert als ten Roninghrijck. Dit bn maruere van tuſſchenreden gheſeght zijnde / vande geſtalte ende ghelegenthent van deſe Capitania;
ſullen nu vooꝛtvaren tot het verhael van onſer verrichtinghen / de welcke wn
hier boren ghelaten hebben op den thienden Martij. Naer de veroveringe van
de Stadt Olinda ende omligghende Foꝛten hadde de Gouverneur Matthias
d Albuquerque ſich gheretireert ontrent anderhalf mijle Weſt-waert Lande Stadt / bn de Suncker-Molen van Franciſco Montero: wierp Baer dꝛn ofte vier
—
Loop - Schanſen op / Daer hn vijf of ſes yſere ſtucken op plante van kleunder impoꝛtantie / (eer onverſien zijnde van Ammunitit ende allerhande Krijghsbehoeften: hadde bn hem ten minſten dunſent Poꝛtugeſen / die wel muſquetten /
roers ende zijdt· geweer bn Haer hadden / maer wennich krundt en loodt; ende
1 paer benevens wel dꝛn dunſent Bꝛaſilianen ghewapent met bogen ende pijlen; | die unt de Boſſchen ende Struwelen ſchade deden:konde oock meer Inwoon⸗ | deren op ontbieden alfer Wapenen ende Ammunitie ghenoech ware gheweeſt. 1 Hem Daer ſtracx te vervolghen / ende it volck dat ſich daer allenſtzens oefe melde /
Het fevende Boeck. | 193 melde / te verſtropen / hadde een noodige ende groote ſaecke geweeſt / ende had⸗ de ſpoedelijck onſe victoꝛie konnen bz
—
enghen tot het ghewenſchte ennde. Dan ÀNNO
de onſe hielden haer te langhe beſich met het verſekeren vande Stadt; ende en 10.
waren van des vnandts toe ſtandt ende de middelen en wegen om hem te ver volghen niet al te wel onderricht / vooꝛ dat hp hem in deſe plaetſe ghevaſt ende een Legher ghelecht hadde / welck wn vooꝛt· aen / volgende Daer in de Poꝛtu⸗ geſen / het Arreyal ſullen noemen. Den elfden Martij quamen Boog het Reciff op de Keede de neghen Schepen die noch aen de Vloote onbꝛaken; Oragnien, de Waſſende Maen, de Tiger, de Sonhe-blom , Adam en Eva Concordia, den Ouden S jan, Diemen, en den Ouden Oragnie- Boom: daer mede quamen Dn Politique Raden / Me Jehan de Bruyne, Philips Serooskercken, ende Horatio Calandrini; als mede den Overſten Lieutenant Alexander Seton, met ſes hon⸗ dert ende bijf-en-tfeftich Soldaten; veel Gheſchuts / Ammunitie / ende andere Rrijghs-behoeften. Des anderendaeghs ende volgende wierdt het volck ge⸗ landt / ende de gantſche KRrijghs· macht gereparteert in dꝛn Regimenten. Den veerthienden wierdt den Overſten Steyn-Callenfels unt: geſonden met ontrent fes hondert man / om des vnandts contenance te beſichtighen / ende revenge te ſoccken weghen t volck / welck bn de vnandt tuſſchen c Recif ende de Stadt wierdt vonde geſlagen / ende die hier ende Daer verraſt wierden alſſe unt togen vm Oꝛagnie.appelen ende andere ververſinge te plucken. Hn trock tot ontrent een plaetſe / alwaer Albuquerque (naer trapoꝛt van twee gevangens) lagh met twee dunſent man / ende twee ſtucken gheſchuts; ende ſcharmutſeerde met de vnandt; doch alfoo Daer een gewaldigen regen in viel / naer dat de vnandt taz melijcke ſchade hadde gedaen / ſoo retireerde ſich met verlies van vier dooden / ende twintich ghequetſte; bracht de twee voornoemde ghevanghens mede / de welche verklaerden dat de Capitenn van t Foꝛt S Jorge, genaemt Antonio de Lima, ghevangen was / ende die van Caſteeltjen opt Water-R eciff ontlopen; werdende bende beſchuldicht haer in deſe defenſie van hare plaetſen niet wel ghenoegh te hebben ghequeten: alſmede dat Albuquerque van gheen quartier tuſſchen ons ende hem en wilde hoozen ; ende ſelfs fijn Bitcht- Bader / weſen⸗ de een Capuchijn / niet wilde van: generen. Deſen dach wierdt by de onſe den Politiquen Kaedt / volgens de oꝛdze in t Vaderlandt ghegeven / in haer ampt ende bedieninghe gheinſtableert. Des anderendaeghs s morgens verthoon⸗ de ſich een troupe vande vnandt te peerde aen d ander zijde van t Reciff ende t Foꝛtjen / welck beneden de Stadt aen de Zee lagh / dan alſooder een ſcheut met canon wierdt ghedaen unt het Foꝛtjen / welck een man te peerde wegh nam / ſoo begaf dit volck ſich weder te rugghe. Daeghs daer aen heeft men Commiſſariſen geſtelt over de Vivꝛes ende Ammunitien ende is gereſolveert t gheboomte rontom het Klooſter af te houwen / ende de Hunſen die daer in ſtonden / te verbꝛanden / om beter van ſich te konnen ſien / ende te verhoeden dat de vnandt bedeckt / de onſe niet en konde beſſ pꝛinghen; t welck datelijcken met wijf hondert mannen is begonnen. Den achthienden heeft men Naedt ghehouden over de noodige Foꝛtifitatien / ende goedt ghevonden het Klooſter vp Antonio Vaaz te betrencheen teghen den in · val vande vnandt van t vaſte landt; ende op het Landt · Reciff een Schanſe te liggen met vier Bolwercken / op de plaetſe daer Al buquerq ue al hadde vooꝛ· ghehadt ende begonnen eene te legghen; te weten aen t in Kommen vande Pozo, tegen over it gat / dat gheen Schepen mochten in- Kommen tegen onſen wille. Den Overſten Lieutenant Seton troch met een partij volcks bunten de Stadt op den Bergh / van waer de Poꝛtugeſen de onſe Bagelijer quamen begapen / om te ſien of men die plaetſe ſoude konnen ſterck maeckenz ende heeft met eenen eenighe Hunſen aen bꝛandt gheſteken / Baer de vnandt s nachts in quam pes ibis alſoo deſe Hunſen de ö onſe
Aprilis,
194 Verhael van Weft-Indien. | onfe te dicht op de neuſe lagen. De Colonel is 8 anderdaeghs ſelf den Bergh
zi 9 gaenbefichtighen / ende hoe · wel hp wel merckte dat de vnandt ſich hier kome
mende logeren / ende eenich gheſchut plantede / het Klooſter bande Jeſuiten feer hadde konnen beſchadigen / ende in llenteren ſchieten / ſoo vondt nochtans fijn macht te kleyn / om foo vele plaetſen teſfens te beſetten. Den twintighſten quam bn de onſe over - lopen een Bꝛaſiliaen unt het Eplandt Iramaraca, de welcke haer de ghelegentheyt van t Enlandt ende t Caſteel daer in liggende / redelijck wel openbaerde; als namentlijck dat in t Caſteel / gheleghen op een hooghde / waren ſeſthien ſtucken geſchuts / ende vier of vijf hondert mannen.
Des anderendaeghs werdt dooꝛ t Jacht de Phoenix, ende noch een ander / op-
ghebꝛacht een ghenomen Bercke met twee hondert en twintich pijpen Wijns / kommende van Madera: ende zijn den ſelven dach / Dep hondert Bootſ⸗gheſel⸗ len ghecommandeert naer t Reciff, om hout te hacken / ende boffen te macken tot op· bouwinghe van t Foꝛt. Den twee en twintighſten is de Vice Ammi⸗ rael Jooft van Trappen, gheſecht Banckert, van 't Reciff t zenl ghegaen naer t Eplandt S Helena met t Schip Æmilia als Ammirael, de Salmander alg Vice-Ammirael, de Neptunus alg Schout by nachte , ende vooꝛts Amſterdam, Groeninghen, Enchuyſen, Poſt- paerdt, ende de Maen, meeft al groote Sche⸗ pen / van welcker verrichtinghe wu hier naer ſullen ſpꝛeken. Den dꝛwen⸗ twintighſten werdt Capitenn Cornelis Corneliſz. Jol met fijn Chaloupe ghe⸗ ſonden naer t Enlandt Antonio Vaaz, om verſch water te halen; dan naerder kommende / vernam een partije Poꝛtugeſen / die beſich waren met de water putten te vergiften; de welcke de onſe ghewaer werdende / vluchten: eenighe Soldaten dꝛoncken onvooꝛſichtelijck vant water / foo datter twee ſubitelijck van ſtoꝛven; maer de andere Booz hulpe van Medicamenten zijn t noch ont⸗ kommen. Tuſſchen den vier ende vijf⸗ en twintigſten was de vnandt ſeer bez
decktelijck tot beneden aen de Stadt gekommen / doch onſe Wachten wierden n
hun gheweer / ende maeckten alarm / foo dat ſich weder van daer maeckte ſonder nets te attenteren. Maer des anderendaeghs / de Generael Loncq van t Reciff kunde naer de Stadt met een Con von van vijftich man / onder t beleydt van den Mejor Schutte, wierdt onder · weghen eer onverſiens van ten patty Poꝛtugeſen ende Bꝛaſilianen beſpꝛongen / foo dat in groot ghevaer waren / ende ghenoegh te Deen hadden met haer te ſalveren: Daer ble ven ſes⸗ en. dertich Lande onſe doodt / ende Lijf of fes ghequetſt; ende was mede onder de dooden de Predikant Jacobus Martini. Den acht. en twintighſten is Car pitepn Berſtet met ontrent Dn hondert man / twee unzen Hoog der Sonnen opgangh te landt· waert in ghetrocken / mennende de Bꝛaſilianen / de welcke ons volck daghelijcx groote ſchade deden / onverſiens te overvallen; maer de Bꝛa⸗ ſilianen ons volck bn tijdts ghewaer woꝛdende / zijn in t Boſch ontkropen / {oo dat onſe troupe onverrichter ſaecken weder quam. Hier op foo wierden de Bꝛaſilianen noch dagelijex ſtouter / foo dat den Derden April teghen ons volck
quamen ſcharmutſeren dicht bn de Kercke / ende onſe Boꝛſtweringe. Den vijf⸗
den arriveerden unt het Vaderlandt twee Schepen / de Maeght van Enchuyſen, ende een bevꝛacht Schip Weſt· Vrieſlandt, gheladen met Ammunitie ende Di vꝛes / met bꝛengende vier en tachtich Soldaten tot recreuten. Den derthien⸗ den wierdt Dirck de Ruyter, nevens Capitepn Craye met de Jachten de Vos ende Oyevaer af-ghefonden om de ghelegenthent van Itamaraca ende Pariba te beſpieden / ende quamen naer twee dagen weder te rugge. Den achthienden / alſoo bn de dap hondert Bootſ⸗gheſellen / bn ſich hebbende eenighe Soldaten tot haer beſcherminghe / op't Eplandt Antonio Vaaz beſich waren met hout te hacken: is de vnandt aldaer verboꝛghen ligghende / ontrent ten acht unzen
s moꝛghens op haer unt ghebꝛoken met wepnich bolck / ende retireerde al |
ſchar⸗
5
Het fevende Boeck. 195 ſcharmutſerende; onſe Soldaten / ſonder bevel van haer Overſte te verwach⸗ Ee ten / ende een partn Matrooſen / zijn de vnandt furieuſelijcken ghevolcht / kkn ende alfoo in fijne embuſcade vervallen: de vnandt was daer wel acht hondert ſterck / ſoo dat de onſe het veel te quaedt kreghen / ende met verlies van vijfen veertich Soldaten ende fes Bootſ⸗-gheſellen het moeſten ontvluchten; daer ſoude meerder ſchade zijn gheſchiet / ten ware ons volck op Antonio Vaaz inde wapenen ghebꝛacht zijnde / op de vnandt ware unt: ghetoghen / ende de ſelve doen retireren in t Boſch / waer haer niet gheraden was te volghen. Des an⸗ derendaeghs iſſer een Redoute gheoꝛdineert te ligghen / om de water-haelders te beſchermen. Den twintighſten arriveerden unt het Baderlandt de Pinas, ende het Hacsken, ende den ern en twintighſten de Ne ptunus ende Æolusz t ſa⸗ men mede bꝛengende inde tſeventich Soldaten / nevens de Commandeur Joannes van Walbeeck. Daeghs daer aen is de Commandeur Dirck Symonſ. van Uytgeeſt met het Schip S wol, de Swane alg Vice-Commandeur, t Wapen van Hoorn als Schout by nachte, de Leeuw „Campen, Overijſſel, ende de Jachten den Eenhoorn, ende Meerminne, op de welcke waren vier hondert en vier- en- tachtich koppen; t zenl ghegaen naer de Bahia, om daer te krunſſen. Ende is ten ſelven daghe Joannes van Walbeeck die tot een ander erplont der⸗ waerts was gheſonden / d' welck om ſekere redenen noch wierdt unt gheſtelt) in tghetal vande politique Naden aen-ghenomen. Den vijfden Maij, naer Mayus. dat de Generael Loncq te vozen alle de Wercken nevens de Kaden hadde hel⸗ pen beramen / ende goede oꝛoze gheſtelt / op de Schepen met de welcke hu naer t Vaderlandt hadt te keeren, heeft fijn af. ſchent vanden Raedt / de Colonel, ende andere Officieren ghenomen / ende is aen fijn Schip ghevaren. Ten ſelven dage is de Commandeur Dirck de Ruyter met fes Schepen / Oragnien, de Faem, Naflauw, de Geele Sonne, de Goude Leeuw, Tertholen, ende twee Jachten / Muyden, ende den Otter, opde welcke waren fes hondert en vijf en- vijftich koppen; t zenl ghegaen / fijn kours ſtellende naer Weſt-Indien: fijn verrichtinghe fullen hier naer verhalen. Den febenden arriveerde aldaer t Schip de Arca Noë, van de Camer van Amſterdam, ende des anderendaegs vertrock de Generael Loncꝗ met de Schepen / Amſterdam, Uõtrecht, Hollandia, Munnickendam, Amersfoort, Provintie van Uytrecht, it Zeeuws Galeon, de Eendracht, ende t Jacht den Oyevaer, op de welcke waren vijf hondert en neghen en- tneghentich koppen, ſtellende fijn kourg recht naer 't Vaderlandt.
Ten ſelven dage wierdt but Jacht de Swalu we ten Peijs op. ghebꝛacht / ghe⸗ laden met hondert en tſeſtich pijpen Wijn / ende eenige Stuck-goederen. De politique Baden / die naer het vertrecken vande Gencrael daer nu het volle gheſagh hadden / hebben des anderendaeghs ghereſolveert dat den Ammirael
Pieter Adriaenſa. Ita met thien Schepen mede naer Weſt- Indien ſoude varen, om daer fijn henl op den alghemeynen vnandt te verſoecken. Ende werde de volghende daghen alle vlijt aen· ghewent om de Schepen daer toe ghedeſti⸗ meert veerdich te maecken. Ende alſoo den Ammirael nevens de politiquen Raedt Servatius Carpentier, den veerthienden van t Reciff naer de Stadt was getrocken / om fijn af ſchent van den Naedt ende militaire Hoofden te nemen; ende s anderdaeghs met een Convon van tneghentich Soldaten / onder het belendt van Capitenn Daye, ſoude weder keeren naer d Reciff; is het gebeurt / dat recht bunten fcheuts van t Foꝛztjen onder de Stadt gheleghen / haer een grooten llagh · reghen over viel / waer Door de lonten unt / ende het gheweer gantſch nat wierde: de vnandt die recht teghen over aen d ander zijde van de Hie vier in embuſcade lagh / dit ſiende / quam in aller ijl over / ſoo dat ons volck weghen verbaeſthent gantſch moedeloos wierdt; den Ammirael en de
Capiteyn Deden haer unterſte beſte om t volck 58 te houden / dan alſoo | Bb 2 des
196 Verhael van Weft-Indien. NKO des vnandts Bꝛaſt ilianen fel met pijlen onder haer ſchoten / ende fn haer muſ⸗ 620. quetten niet konden gebꝛuncken / en was het volck niet te Gouden, maler vluch⸗ 1630. ten ſonder omſien: den Ammirael was hier in't unterſte ghevaer / weerde hem ren wijt kloeckelijck / dan ſiende dat het volck hem beſweeck / ende de vnandt | te ſterck wierdt / nam fijn retraite weder naer de Stadt / en ſoude het quaedt 9 ghenoegh ghehadt hebben; hadde de Colonel ende andere Officieren met haer | volck niet upt-gevallen, ende alfoo de vnandt doen retireren: de onſe verloꝛen hier dertich man / waer onder waren twee Lieutenanten ende vier ScheepsCommiſen / ende een Siecken-Trooſter. Daeghs daer aen keerde den Am| mirael metten Boot te water naer het Reciff. Den ſeventhienden toogh de
Gouverneur Wardenburgh, ende de Lieutenant Colonel Seton met twee hon⸗ dert man naer de plaetſe daer ons volck was doodt ghellaghen / doch en von⸗ den daer gheen brandt; noch ghewach van tenich werck / welck men ſende de vnandt Daer ſoude vooꝛ hebben te maken dooꝛ de Rievier / om oock met hoogh | water over te kommen; ende t Reciff ende de Stadt vanden anderen te ſepa⸗
| reren. Ten ſelven daghe is den Ammirael Pieter Adriaenſz. Ita met de Sche⸗
| pen / Graef Erneſt, den Tiger, Waſſende Maen, Goude Sonne, t Groen-wijf, | de Pinas, Oragnie-Boom, de groote Chaloupe ofte Fregatte, op welche alle | waren vijf hondert en Dijf-en-veertich koppen / ende t bevꝛachte Schip den . Aolus van vooꝛ t Reciff t zenl ghegaen: wiens verrichtinghe wu hier naer
If ſullen vervolgen: ende nu voꝛder verhalen 't gene in Braſil is gheſchiet. Daer 1 bleven Doen noch ſeventhien Schepen met Lijf hondert en {eg-en-twintich 0 Bootſ-gheſellen. Daer waren bn de onſe inde Stadt ghebleven vijftich of tſeſtich Swarten / die men heeft goedt ghevonden met boogen ende pijlen / en | met rapier en knodſe te wapenen. Den negenthienden waren onſe vier roers | unt naer het Kercxken toe / daer de vnandt ſ ich daghelijcks quam verthoonen / IE verbranden de Hunſen die Daer ontrent ſtonden / ende ſchoten een notabel Per⸗ ſoon vande vnandt doodt. Den vier- en- twintighſten met den dagheraedt is | de vnandt wel vijfthien hondert manner ſterck op t Enlandt Antonio Vaaz | onverſiens in onſe bupten-wercken voo t Kloofter ghekommen: de Schildt⸗ wachten haer verraſt vindende / namen de vlucht; de vnandt binnen de Werc⸗ ken ʒijnde / dede vooꝛts ſijn beſt om de Hunſen te over-rompelen / ende hadde rede het gheſchut op de Baterne naer t Reciff om- ghekeert / ende een vande Namparden af-gheſmeten: doch ons volck inde wapenen kommende / is ſoo kloeckmoedigh op haer aen· ghevallen / dat de vnandt noch wierde gheſtut / in⸗ ſonderhent in een Huns / alwaer een Coꝛpoꝛael de bunten wacht hadde / die hem ſeer dapper gutet: ſulcx dat De vnandt ſich eyndelijck moſt retireren; Daer wierden alleen elf dooden inde grachten ghevonden / de reſte / waer onder een Colonel was / hadden (n met koorden wegh gellenpt. Men giſt dat de vnandt wel twee hondert foo dooden als ghequetſten heeft ghehadt / dooꝛ dien het 0 canon bande Schepen ende Foꝛten in t verweren gewaldigh onder hun ſpeel⸗ | de: van onſe ſijde bleef maer een Sergeant doodt / ende waren ontrent vijf⸗
en · twintich ghequetſte / Baer onder den Gverſten Lieutenant Elſt, ende de | Capiteyn de Vries. De Coꝛpoꝛael die hem ſoo wel ghequeten hadde / Wierde vereerdt / ende de wegh-lopers gheſtraft; ende werden ſtoꝛm - palen gheoꝛdi⸗ 9 neert inde Ketrenchementen teghen het op- Klimmen. De volghende daghen I ʒijn de vier roers aen verſchenden doꝛden unt: gheweeſt / doch gheen vnanden | Junius. vernomen. Den tweeden des volghenden maendt Junij is de vnandt weder
N ghekommen op 't Eplandt Antonio Vaaz, ende heeft inder haeſt eenighe onſer | Wercken ghellecht / doch weder moeten retireren. T nieuw foet op 'e Reciff was kenighe daghen te voren aen . beſtedet; de vnandt wel ſiende dat ons volck 0 Daer aen wꝛocht; heeft den vijfde ghepooght t ſelve te verhinderen / doch is 8 Doo
Het fevende Boeck. 197 doo? ons gheſchut van daer ghedꝛeven. De Bꝛaſilianen bande vnandt en lie⸗ ten daerom niet bn naer alle nachten over de Nie vier Bibiribe op 't Landt- Je Reciff over te kommen / ende foo veel van onſe Wercken om verre te ſmijten 35. als ſn konden: ende den ſeſten s nachts unt de Wercken verjaeght ʒijnde / en ſiende dat de onſe maer dertich ſterck waren / joegen de onſe daer wederom unt / en behielden de Wercken in / tot datter meerder ontſet quam. De Gouverneur om Dat in toe Kommende te verhoeden / belaſte daer een Lifte te maec⸗ ken / d welck zijn Paliſſaden die in t vierkant inde aerde ſtaen / Daer aen bende ſijden plancken werden aen ghenagelt / en tuſſchen benden met aerde ghevult; waer in een heele Compagnie ſonder perijckel konde wachten / ende t ghe⸗ wꝛochte defenderen. Dit Fozt / naer fijn beſteck / is een regulier vierhoeckich Foꝛt / de Bolwercks· punten ligghende dertich Kijnlandtſche voeden vanden anderen; de pꝛopoꝛtie des faces achthien / eſpaule fes / ende courtine feben-entwintich. Deſe dagen wierter een Scheepken op⸗ghebꝛacht / kommende van Sevilla, ende willende naer Angola, geladen met veertich pijpen / ende dꝛn dun⸗ ſent dꝛn hondert pottiſen Wijn / hondert en dertich pottiſen Bꝛande Wijnen / en tſeſtich met Olijven. Het maeckte in die tijdt op de Cufte ſeer quaedt we⸗ der / ſoo dat t Schip Deventer inde Haven kommende / verongheluckte / den twaelfden Junij ende daer ſtranden in acht dagen tijdts wel dꝛn Booten. Den ſeſthienden s nachts quam de vnandt weder heel ſterck over / mepnende het Foꝛtjen bn Zunden de Stadt aen ſtrandt ligghende te overrompelen: eenighe van haer over de Boꝛſtweeringhe gheklommen zijnde / ſtaken de deure van t Foꝛt aen bꝛandt / ende eenighe klommen oock op tot aen de ſchut-gaten: de onſe en hadden weghen den grooten reghen gheen lonten bꝛandende konnen houden / doch ſtaken die bn het op- gaende vier vande Pooꝛte aen: ende weer⸗ den haer ſoo mannelijck met piecken ende anders / dat de vnandt ghedwongen was ſich van Daer te packen: lieten achter vele facrkens met Pulver / Rouſſen / Schoenen / ende deur· ſchoten Hoeden: in t retireren ſchoten de onſe onder haer met canon; foo dat wel te gheloo ven is datter al vele dooden ende ghe⸗ quetſten zijn gheweeſt: in ons Foꝛt en waren maer ſeven ghequetſte. Onſe vier- roers ginghen meeſt alle nacht teghen den dagheraet unt de Stadt op | haſardt / Doch en bonden nerghens gheen volck: foo wiſt de vnandt ſich vooꝛ de onſe te mijden: oock foo hadden de Bꝛaſilianen ghelijck men unt de over lopers vernam) haer meeſt te landt· waert in begeven / ende vele Inwoonde⸗ ren hadde haer mede wech gemaeckt. Den eerſten Julij arriveerde Overi ijſſel, Julius. ende bꝛacht een Schip aen met twee hondert en tachtentich Swarten / ſoo Mans als Dꝛouwen / en Kinderen / welche hu op de hooghde van veerthien graden bn Zunden de Linie ghenomen hadde: ende anderdaeghs vernamen unt een Neger die van Pariba was over-ghekommen / dat aldaer ſeven Cara⸗ belen van Poꝛtugal waren aen ghekommen. Den derden is de vnandt weder heel ſterck over de Rieviere op 't Landt. Reciff ghekommen / ende heeft alle het vijg dat daer met groote moente was ghebꝛacht / om aen de Wercken te ghe⸗ bꝛuncken / op een hoop ghewoꝛpen / ende den bꝛandt daer in gheſteken. De volghende nacht mennde t ſelve te doen aen het houte Wambas / welck daer was ghemaeckt tot beſcherminghe vande werck unden / dan wierden ſoo met een ſtuerken ghegroet / dat haer op t ſpoedichte weder van Daer maeckten.
De volghende daghen maeckte het ſeer quaedt weder / van ſtoꝛm ende reghen / doch en liet de vnandt derhalven niet verſchenden aen vallen te doen / ſoo op tReciff, als op Antonio Vaaz, doch ſonder voordeel. Den ſeventhienden quam de vnandt wederom s nachts over t water / ende Dede een ſtercken aen· val op tmeuwe Foꝛt met vier potten ende anders / doch wierden foo ghegroet / dat ſich wel knap van Daer retireerden / lieten maer een doode achter / doch bn
Bb 3 t bloedt
ANNo 1630.
Auguſtus.
198 Verhael van Weſt-Indien. t bloedt welck men op de Wercken ende allenthalven op t ſtrandt bondt lig⸗ ghen / was wel te ſien datſe hare andere dooden hadden wegh ghellenpt. Den Kaede vondt ſich ſeer verlegen met de laeſte aen⸗ghebꝛachte Swartinnen / foo weghen de Vivzes welcke (pn ſonder dienſt te doen hielpen op eeten; als om de ontucht die met de ſelve bn de Soldaten wierdt ghepleecht: weſweghen dan den twee len- twintighſten ghereſolveert hebben / de ſelve met de Poꝛtugeſen dieſe van Angola Hadden gebracht te landt · waert in te zennden / ende haer Daer van te ontlaſten: maer alſooder hondert en twintich langhs Antonio Vaaz unt toghen / zijn des vnandts Bꝛaſilianen op haer ghevallen / ende hebben een vande Poꝛtugeſen die mede gingen / nevens vijf ofte ſes van deſe arme creatu⸗ ren doodt ghellaghen; foo datſe weder met hare kinderkens inden arm naer onſe Forten toe quamen vluchten; een deel van ons volck niet verre van Daer in embuſtade liggende / ende meynende dat het de vnandt was die aen quam / gaven Daer mede vier onder / foo dat (nde vnandt ghelijck van voꝛen ende van achteren hadden; doch gheraeckten noch weder in ons quartier. De Gouver⸗ neur Wardenburgh bevindende dat doo de continuele regenen in dit Winterſaiſoen de muſquetten van kleyn ghebꝛuyck waren / heeft goedt ghevonden unt bende de Regimenten die inde Stadt laghen / een Compagnie vier -roers op te richten. Men bevondt deſe dagen dat al verſchenden van onſe Franſche Soldaten / aen des vnandts zijde over liepen / ghelijck oock al te voꝛen hadden ghedaen: foo dat de vnandt door de ſelve vele van onſe gheleghenthent leerde. Den eerſten Auguſti quam van Pao Amorello ten Bꝛaſiliaen op een Vlotjen langhs de Zee tot ons over / de welche verhaelde datter aen Iramaraca twee Caravellen waren aen ghekommen met Ammunitie / nevens een Capitepn / de welcke verklaerde datter noch twintich Schepen met Krijghs· volck had⸗ den te volghen. Den vierden arriveerden vooꝛ t Reciff de Schepen / Gelderlandt, ende den Bruyn· viſch, gheladen met Vivzes / ende ſes· en · vijftich Dol daten tot recrunten. Des nachts is den Overſten Lieutenant Seton met een party volcks unt ghetrocken / naer een plaetſe tuſſchen de Stadt ende het Reciff; ende heeft aldaer om · verre ghewoꝛpen ende ghellecht een halbe Mane ende Boꝛſtweeringhe die de vnandt hadde op·ghewoꝛpen van plancken / ende tuſſchen benden met aerde ghevult / om onſe Convopen / gaende Lande Stadt naer het Reciff, te beſchadighen. Den ſeſten's moꝛghens is de vnandt weder heel ſterck over t water gekommen / ende heeft de plancken ende anders / welck op ſtrandt was blijven ligghen / met ſich ghenomen / om ſijn Boꝛſtweeringge die bn de onſe ghellecht was / weder op te maecken; dan ons Con von daer op unt kommende / heeft de vnandt ſich weder over t water begeven / ende onſe vier- roers zijn hem deur t water ghevolcht / ende hebben hem inde Boſſchen ghejaecht: de vnandt liet Dn dooden achter; ende de onſe wierpen fijn begon⸗ nen werck weder onder de voet. Den neghenden is de vooꝛſende Bꝛaſiliaen weder tot ons ghekommen / ende bꝛacht aen datter een Compagnie van ſijne natie genegen was ſich bn de onſe te voegen / verſoeckende dat fn een Con von wilden ſtieren langhs het ſtrandt naer Rio Dolce tot / om de felt aen te halen: bp verhaelde met eenen / dat de Bꝛaſilianen al wat beducht waren bn ons te kommen / om dat noch wel indachtich waren / dat men de vooꝛgaende jaeren haer inde Bahia de Trahiſon, naer dat hare gheneghenthent tonſwaert metter daet hadden ghethoont / foo hadde verlaten. Des anderendaeghs 's moꝛgens trocker een Con von unt de Stadt naer het Reciff, ſterck twee hondert en vijf⸗ tich koppen / ende die van t Reciff guamen haer met ghelijck ghetal te gemoet. De vnandt (de welcke ſcheen hier van dooꝛ eenich verrader gheadverteert te weſen) lagh op fijn lunmen aen d ander zijde Lande Rievier / wel twee Dupe ſent man ſterck / ſoo men vermoede ; ſcharmutſeerden langh met den anderen: eunde⸗
. Het fevende Boeck: 199 enndelingh foo trocken onſe bier-roers Doos t water / dꝛeven de vnandt unt fijn Boꝛſtweeringe / ende demolieerden t gantſche Werck; t groſch vande vnandt
hieldt ſich al bedeckt in t boſch / ſoo dat de onſe alleen op den roock aen· ſcho⸗ ten; dit duerde mel twee umen ſonder op· houden / ende ten ware t water van de Wiebiere weghen de ſtoꝛm in Tee / ſich foo hooghe hadde ghehouden / onſe gantſche troupe ſoude ſich dooꝛ t water hebben begheven / maer alſoo t ſelve meer ende meer wies / waren onſe vier roers ghenootſaeckt haer weder naer over te beghe ven en was wel tijdt want t water was ſoo hoogh ghewaſſen / dat eenighe tot aen den hals daer in ſtonden / ende eenighe in groot ghevaer waren van te verſuppen: in dit ghevecht en zijn maer dꝛn vande onſe gheble⸗ ven / ende ſeven gequetſt; wat geral de vnandt Daer verloꝛen heeft / is onſeker; werdt ghelooft al groote ſchade heeft gheleden. Nitt teghenſtaende heeft men g anderdaeghs hem weder fien wercken ter plaetſe Daer de onſe ſijn begravin⸗ ge ghellecht hadden. Den vijfthienden zijn aldaer wel ghearriveert den Hacs van Hoorn, ende de Meerminne van Amſterdam; met de Welcke quamen
tſeſtich of tſeventich Soldaten / ende vooꝛts Vivꝛes ende Ammunitie; als mede
den ſeventhienden t Schip Rotterdam. Den neghenthienden / alſoo de werc⸗ ken anders hadden moeten ſtil ſtaen / is alle het volck van t Reciff ende Antonio Vaaz unt. ghegaen om vijg te hacken / latende alleen de Schildt - wachten op Gave plaetſen; ghelijck dan oock de vooꝛleden nacht unt waren gheweeſt / ende in embuſcade gheleghen / ende dap Peerden hadden in. ghebꝛacht / van de welcke fn twee Poztugeſen hadden ghelicht. Het begon nu daghelijcks / alfoo het Domer-faifoen aen. quam / ſeer ſchoon ende dꝛooch weder te maken; ende de onſe wel merckende dat den Ooꝛlogh gantſch op een ander wijſe ſoude moeten vervolcht werden / om een goedt eynde te bekommen / begonde de leedi⸗ ghe Dupfen bande Stadt vaſt af te bꝛeken / ende de materialen naer het Reciff tot herſtellinghe vande Hunſen aldaer allenſkens over te bꝛenghen / van ghe⸗ voelen werdende dat men te Stadt Olinda, om dat niet en was te foꝛtifficeren / ende groot volck tot beſettinge vereyſchte / behooꝛde te verlaten. Den dꝛyen⸗ twintighſten quam een Swarte tot de onſe over ghelopen; ende bꝛocht aen / dat de Gouverneur Albuquerque wepnich volcks bn f ich hadde / dat de meeſte Inwoonders van de Stadt Olinda al verſchoven waren ende eenighe naer de Bahia de todos los Santos, ende eenighe naer Pariba ſich hadden beghevenz dat oock de Bꝛaſilianen die noch bn hem hadde / een deel niet meer ſoo ghene⸗ ghen en waren om teghen de onſe te vechten dat alle ſijne hope nu ſtondt op ten machtige Armade die fn unt Poꝛtugal verwachten. T ſelve wierdt mede ghenoeghſaem vernomen unt verſchenden brieven van Poꝛtugeſen die in onſe handen quamen te vervallen. Des nachts tuſſchen den Den ende vier en twintighſten trocken de vier roers unt / nevens een goede partije muſquet⸗ tiers / om aen de over zijde van het Landt· Reciff, over de Rieviere Bibiribe, te beſichtighen wat Wercken de Poꝛtugeſen aldaer hadden / ende bevonden dat ſu naer de laeſte onder woꝛpinghe niets daer aen en hadden vermaeckt. On⸗ dertuſſchen voeren de onſe al boort met het demolieren van de Hunſen inde Stadt Olinda, om de redenen voꝛen verhaelt. De verſchenden gevoelen over deſt ſaecke hadden de oordeelen in t Vaderlandt langh op ghehouden / want eenighe militaire Perſoonen / hadden foo deo? haer ſelfs als dooꝛ bꝛieven / de Vergaderinghe der x1x diverſelijck gheinfozmeert / eenighe van ghevoelen zijnde / dat men de Stadt wel konde foꝛtificeren / ende andere niet; waer dooꝛ is toe: ghekommen dat men langer als wel dienſtich was / hadde belaſt de Plaet⸗ ſe te maintineren / ende niet te verlaten. In vervolgh / wierden den acht- en twintighſten de Klocken / nevens eenich Spaenſch er / welck inde Stadt was ghevonden / naer t Reciff over ghebꝛacht. Des anderendaeghs wierden ö met
AN NO 1630.
200 | Verhael van Weft-Indien. met pijlen eenighe bꝛiefkens inde Stadt gheſchoten / als mede in ° Foꝛt op r Reciff, onderteeckent bn eenen Franſchen over loper / waer mede hy fijne Landts-lieden / die vande Koomſche Keligie waren / vermaende de onſe te 5 verlaten / ende tot de Poꝛtugeſen over te kommen. Men hadde al eenige tijdt . een quaedt vermoeden gehadt op eenen Adriaen Verdonck, Die vooꝛ Commijs 5 unt het Vaderlandt was over -gheſonden / als of hu met de vnandt eenighe . ſetrete coꝛreſpondentie onderhielde / ende onſe aenllaghen / Loo? foo vele hem 1 kennelijck konde weſen / openbaerde. Soo dat de militaire den ſelven den der⸗ | September. tighſten in verſekeringhe deden ſtellen / ende den derden September aen de Po⸗ litique Raden ghevanghlijck over leverden. Doch alſooder niet klaers ghe⸗ . noegh en konde bevonden werden tot ſijne belaſtinghe / foo Wierde kozts daer naer weder los ghelaten. Den vierden is de vooꝛſende Bꝛaſiligen weder tot
ANN O 1630.
| | | Be onſe ghekommen / ende heeft verklaert datter vele Bꝛaſilianen waren Hie | | feer ghenegen waren by de onſe over te kommen / dan dat fn verhindert wier⸗ | den doo? de ſtercke wacht die de vnandt bn IPooden de Stadt was hHeudende 1 met verſoeck dat de Wacht mocht werden van daer gedꝛeven / ende ber Bꝛaſi⸗ lianen over-Komſte ghefaciliteert. Den ſeſten s nachts zijn de vier- roers wee „ der unt gheweeſt om t werck / van Welck de vnandt onſe Convonen oꝛdinaer⸗ ij | lijck quam beſpꝛingen / te beſichtighen / ende bevonden dat de vnandt Daer een 1 retrenchement hadde op de water-kant aen de Nie vier / ende een halve Mane 5 wat inne waerts / tot hare retraite in tijde van noodt. Den elfden is aldaer wel a gheawiseert t Schip Ler· Veere unt Zeelandt / met eenich ſecours ende s an⸗ 1 derdaeghs heeft den gantſchen Politiquen Raedt / de welcke ſich tot noch toe ö | inde Stadt hadde onthouden / ſich naer t Reciff begheven / ende fijne reſi⸗ . dentie aldaer ghenomen: niettemin op ſeker ſchꝛijven unt het Vaderlandt / N vooꝛt-ghekommen unt quade nformatie / als voꝛen / is bn fvommel-dagh il verboden / dat men inde Stadt gheen Hunſen meer en foude af-beeken. Den C . ſeſthienden d moꝛghens twee unꝛen boor den daghe / zijn twee vande Overſte * Lieutenants / te weten / Eltz, ende Steyn-Callenfels, met de vier -roers Bande 1 Stadt / expꝛeſſelijck Daer toe ontboden / ende noch ſes Compagnie volcks / de | Verga gaen beſichtighen / ende trocken langhs t Enlandt Antonio Vaaz; hoch 1 alfoo bevonden dat de vnandt op fijn hoede was / ende goede wacht hieldt / en 1 ʒijn niet over het water ghepaſſeert / maer onverrichter ſaecke te rugghe ghe⸗ . kommen. Des anderendaeghs wierden twee Chaloupen geſonden bn Moore 8 den de Stadt / naer Pao Amorello, om de Bzaſilianen nu meermael verhaelt / | over te Balen / doch en konden Daer weghen de barninghen / niet aen landen / B ende quamen ſonder nets te verrichten / weder. Daeghs daer aen Wierden weder derwaerts gheſonden vier Chaloupen / die des s nachts weder kom⸗ d mende / alleene met beachten / vijf Mans / den Vꝛouwen ende vier Kinderen. Den negenthienden is ons volck over gevaren naer den unt- ſtekenden hoerck van t vaſte landt / recht teghen over het Doꝛpop't Landt. Reciff, ende neerſte⸗ | lijck den ſelven beſichtight hebbende / bevonden het een Enlandeken te weſen / 1 van harde grondt / ende vol rijs / foo dat de vnandt Daer eenich werck maken⸗ 1 de / het Reciff van daer ghewaldigh ſoude konnen beſchadigen. Den een en. 1 twintigſten quam de vnandt dicht onder ong Foꝛt op Antonio Vaaz, met haecx ende langhe roers / ende ſchoot ſeer fel unt het kreupel· boſch / doch en dede de onſe gheen ſchade. Ende in teghen· deel is onſe Gouverneur ten ſelven daghe met een goede troupe volcks over de Nie viere ghegaen / ende heeft aldaer doen te gronde werpen ſeker groot Hung / d welck lagh over ons nieuwe Foꝛt op 5 t Reciff; Daer gheſchieden eenighe ſcharmutſen met de brandt / met wennich | ſehade aen weder. zijden. S anderdaeghs arviveerden de Schepen / Delft, ende S Pieter, unt Zeelandt / ende bꝛachten nevens Victualie ende re bez geften/
Het fevende Boeck. 201
hoeften / twee en tachtich Soldaten. Den dꝛn. en · twintighſten wierde bn den 4 vollen Kaedt gereſolveert een tocht te doen op de Verga, Doo dien dit het vooꝛ⸗ 1 le naemfte gheweſte was / welck het Arrcyal ſpijſde; Daer wierden unt de Stadt 30. toe ontboden vier hondert man / met den Major Foucke Honcks, ende andere Officieren, de welcke den vijf. en. twintighſten met den daghe op t Reciff qua⸗ men / dan alſoo het ghetije om dooꝛ t water te paſſeren / te laet viel wierdt t ſelve naer ghelaten / ende werdt goedt ghevonden des naer· middaghs naer t Witte hung te gaen / welck was ghelegen tegen over het nieuwe Foꝛt bn de onſe opt Landt· Reciff gemaeckt / ende genoemt it Fort de Bruyne (naer M Johan de Bruyne, Die alſdoen inden Politiquen Raedt pꝛeſideerde.) Ginghen der⸗ waerts met ontrent vijfthien hondert mannen / waer onder waren twee hon⸗ dert en vijftich Bootſſgheſellen / om met eenen rijs te kappen / tot ghebꝛunck van onſe Foꝛtificatien; en bonden daer gheen vnandt; verbranden het Hung en bꝛachten een groote menichte van rijs aen; ghelijck mede de volghende da⸗ ghen in t aen halen van rijs ghecontinueert hebben. Den neghen en twin⸗ tighſten is aldaer wel gearriveert t Schip den Haringh van Amſterdam, ghe⸗ laden met allerhande Vivzes, ende is t Schip Overijſſel naer t Vaderlandt af gheſonden met twee en. tachtich onvermoghende Soldaten / om ſich daer van te ontlaſten. Den eerſten October g moꝛgens trock ons volck heel ſterck October. unt ende marcheerde neveng 't Fort de Bruyne doo; de KRievier aen t vaſte landt / ende Doen dooꝛ een wegh die Daer bonden / tot aen twee Hunſen / recht achter t Foꝛt op Antonio Vaaz gheleghen / inde welcke de vnandt ghewoon was dach en nacht te ligghen / ende ons bolck welck aen t foet arbende te bez ſpien ende te beſchadighen: braken de Hunſen af / ende wierpenſe te gronde. De vnandt dit vernemende / quam ſich verthoonen / doch werdt bn onſe trou⸗ pen {oo hardt aen getaſt / dat ſich ſtracr weder in t Boſch retireerde. In taf⸗ trecken werden onſe vier roers in embufcade gheleght / de welcke de vnandt / die de onſe achter inden ſteert mende te Aaen / omeingelden / ende daer ſoo on⸗ der treften / dat de vnandt in groote confuſie vluchte met verlies van ſeſthien dooden / onder welcke eenige van Remarque moſten zijn / dooꝛ dien onſe Sol⸗ daten ten Goude keten met een kruns / ende anders / tot bunt bequamen. Des nachts quamen twee Swarten tot ons over. lopen / die den toe ſtandt van des vnandts Foꝛtificatie int Arreyal eenichſints wiſten te detifreren: als mede te ſeggen dat de vnandt aen de Cabo S* Auguſtin ten Schip met volck ende Am⸗ munitie hadde bekommen / ende elders twee Scherpkens met Wijnen. Den | tweeden wierdt een generalen Biddach bp de onfe ghehouden. Den vierden verthoonde de vnandt ſich heel ſterck op den Rooden Bergh bnde Stadt / doch alfoo onſe vier roers unt toghen om hun den wegh af te ſnijden / namen fn da⸗ telijcken de vlucht / ſonder onſer komſte te derven ver wachten. Ten ſelven dage wierdt inden Uaedt goedt ghevonden / een miſſive af te veerdigen aen de Gouverneur Matthias d Albuquerque, ende alle de Inwoonderen van Braſil, bp de welcke haer wierdt verthoont hoe dat hare Hoogh Mogh. ende de Compagnie altijdts gheneghen waren gheweeſt met de Ingheſetenen ende Inghebooꝛne van die Landen in alliancie / onder handelinge / ende commercie te treden / ſonder haer eenige overlaſt ofte bedwangh in hare conſcientien aen te doen; ende dat als noch niet teghenſtaende alle vooz.ghevallene hoſtilitent / Daer toe gheneghen waren / ende haer Daer toe noodichden: midtſgaders dat indien ſn ſulex bleven verwerpen / de Stadt ſouden ghenootſaeckt zijn te run⸗ neren / ende alle voꝛdere middelen te ghebꝛuncken om haer Daer toe te dwin⸗ ghen; pꝛoteſterende van alle onhenlen die daer unt hadden te volghen. Den ſevenden maeckte de vnandt den gantſchen nacht groot ghebaer met ſchieten ende blick vieren / ſoo wel bn Nooꝛden ende vak als bn Zundende Stadt / | c ſonder |
ANNO 1630.
November.
202 Verhael van Weſt- Indien.
ſonder dat nets voꝛders attenteerde. Den neghenden trock de Gouverneur
Wardenburgh ſelfs met de vier roers / ende een partne mufs quettiers / naer den Bergh tot / om te beſichtigen wat de vnandt daer maeckte / om dat hy ſich daer {oo dickwils verthoonde: op den Bergh kommende / ende van Daer te landtwaert in ſiende / vermerckten dat de ſelve ſekere paſſagie die van Daer te landt⸗ waert inloopt / met een linie hadde ghelloten; ſaghen daer maer een man vier ofte vijf by; doch alſoo het tamelijcken verre was / ende nu ſpade was gewoꝛ⸗ den; foo en trocken daer niet naer toe / maer keerden weder inde Stadt. Den veerthienden trocken onſe rijs Kappers van t Landt. Reciff over de Nie vier / hebbende tot haer beſcherminghe de vier roers / ende acht hondert muſquet⸗ tiers / ſoo dat de Poꝛtugeſen haer wel met vꝛeden lieten. Twee daghen daer naer is de Gouverneur / nevens de Pꝛeſident de Bruyne, ende den Overſten Lieutenant Seton, met vier hondert man / den Wooden Bergh gaen bef ichten; ende van daer weder ⸗Kkeerende / namen haven wegh langhs het ſtrandt / de vnandt inde Boſſchagie op haer loerende / dede unt de ruyghte ten ſcheut op haer / waer dooꝛ nevens des Gouverneurs zijde fijn Dienaer ende noch een Soldaet wierdt doodt geſchoten. Den twee ren twintighſten s moꝛgens vooꝛ dagh / quam de Major Honcks met Dap hondert mannen unt de Stadt / om de rijs· kappers te beſchermen; trocken ontrent de middach Doo? de Kie vier: de vnandt quam daer op Hoor den dagh / en ſochte onſe werck lieden te verhinde⸗ ren daer wierdt hardt tuſſchen benden gheſcharmutſeert / ende bleven dꝛn van de onſe doodt / en twee wierdender ghequetſt: de one kreghen een Poꝛtugees gevangen / dewelcke bekende dat hn maer dꝛn maenden unt Portugal en was gheweeſt / en nevens een troupe van hondert man aen de Cabo S? Auguſtin was aen ghelandt. Soo dat de onſe daer unt verſtonden dat de vnandt nu en dan eenich verſch volck unt Poꝛtugal tor · quam; waer Deur hn oock te ſtouter wierde / ende ſochte de onſe aen allen doꝛden te benauwen / ende af · bꝛeuck te boen. De Gouverneur en de Kaden dit ter harten nemende / ende ſoeckende hare Wercken voꝛder unt te bꝛenghen / om 't Enlandt Antonio Vaaz vooꝛ het aen· lopen des vnandts meer ende meer te bevꝛijden / zijn te rade ghewoꝛden noch een Foꝛt op t ſelve Eplandt te legghen / ende hebben niet verre vande Wercken die reede om ende bn t Klooſter waren ghemaeckt / Doen af ſteken ende beſtedicht een vijfhoeckich Foꝛt / t welck daer naer de naem is ghegeven van Frederick Henrich, naer den naeme van den Dooꝛluchtighen Prince van Oragnien. De vnandt foeckende dit nieuwe werck te beletten / is den neghenen · twintighſten weder op 't Enlandt ghekommen met veel Vier potten / ver⸗ hopende de onſe unt het begonnen werck te dꝛijven / ende t gemaeckte te llech⸗
ten: maer de onſe hare aen· komſte bn tijdts ghewaer werdende / zijn unt. ghe⸗
vallen / ende hebben de vnandt foo couragieuſelijck aen ·ghetaſt / dat de vlucht heeft moeten nemen / naer-latende neghenthien muſquetten. Ende hoe- wel hem dit foo qualijck was geſuccedeert / ſoo heeft niet tegenſtaende / weder den elfden November ſich vervoꝛdert een aen val te doen op ons volck / d welck bez ſich was met het kappen van rijs tot dit nieuwe Werck: doch onſe vier roers die haer te voꝛen Daer ontrent in embuſcade hadden ghelecht / op haer unt bꝛekende / hebben de ſelve ſeer haeſtelijck doen keeren naer de plaetſe van waer ſyghekommen waren / ſonder dat aen ons volck eenighe ſchade hadden ghe⸗ daen. Alle deſe wijle liepender ſtercke gheruchten / meeſt dooꝛ de Poztugeſen unt · gheſtroyet ende ghevoedet / dat Don Frederico de Toledo met een gantſch groote ende machtighe Armade te kommen hadde / om de onſe met aller macht weder unt Braſil te llaen; t welcke de onſe aldaer ofte vaſtelijck gheloovende / ofte wel niet gheraden vindende gantſchelijck te verachten / Deden mede alles weg fp konden / om haer Daer teghen in tijdts wel te vooꝛſien / ende 5 reede
ö N ghecon⸗
—
Het fevende Boeck. 103 gheconqueſteerde te behouden: verſterckten hare Wercken / ſulcx dat baſtandt waren om een ſwaren ſtoot unt te ſtaen; ende ſtelden haer ſaecken in ſulcker voeghen aen / ghelijck als of cen ſware Belegeringh eer langh hadden te verz wachten. De Politique Kaden daer· en · tegen doegen voor / dat men bn tijdts het Quartier van Albuquerque behooꝛde op te Aaen / ende alle de macht daer toe aen· wenden / eer dat hem grooter ſecours van Volck / Ammunttie / ende Divꝛes toe quam / om foo ten minſten van de vnandt binnen is landts / die haer foo naer op de neuſe lagh / onbevꝛeeſt te weſen: maer den Krijghs · Naedt hier over nevens den Gouverneur ghedelibereert hebbende, en konden deſen vooꝛ⸗ llagh niet toe: ſtemmen; alfoo ſn vꝛeeſden dat daer Doo lichtelijck veel volcks fouden ſpillen / daer t ſelve eer dienden te conſerveren tegens de komſte vande groote Dloote : beneffens dat ſulcken tocht oordeelden danghereus te wefen/ ende van onſeker unt komſte. Dus de komſte vande vnandt met een machti⸗ ghe Vloote unt Spagnien vooꝛ vaſt ende ſeker houdende / ſochten haer meer ende meer te foꝛtificeren / ende alle plaetſen daer des vnandts aen-komfte te vꝛeeſen hadden / beter te vooꝛſien ende te verſtercken: ende alſoo fn giften dat de ſelve naer dat gelandt ſoude weſen / erft hadde aen te kommen op het nieu⸗ we Foꝛt op t Landt-· Reciff gheleght / wierden te rade een Hooꝛn· werck met een halve Mane naer de Stadt toe / vooꝛ tſelve af te ſteken / ende op tſpoedich⸗ ſte op te maecken. De vnandt deſe onſer vꝛeeſe merckende / en Aep ondertuſ⸗ ſchen oock niet; maer ghewaerſchouwt zijnde dooꝛ de ghene / die verradelijck hnu alle onſe unt tochten bp tijdts openbaerden / datter den acht · en · twin⸗ tighſten een troupe volcks ſoude unt · trecken om rijs te kappen ende aen te bꝛenghen / tot voltreckinge vande af gheſteken Wercken / heeft ſich heel ſterck op· ghemaeckt / ende is onder {iens op ons volck gevallen: foo dat de onſe daer Den dooden naer· lieten ende liet hem ſeer leelijck aen· ſien / om dat weghen een grooten regen / onſer Soldaten lonten meeſt unt waren / en die noch bꝛanden / qualijck konden ghebeupcken: de vnandt verlooꝛ mede vijf ofte fes man / ende peer keerde naer De fijne. In't ennde Lande maendt werdter een Pꝛijſken op
— —. AN NO 1630.
gebꝛacht met Sout ende Aſer / welck naer Pariba wilde. Den vijfden Decem- December,
ber werdt daer mede aen ghebꝛacht een Schip / gheladen met twee hondert en twintich kiſten Sunckeren / welck de Politique Kaedt Walbeeck unt ſeker ie viere hadde ghehaelt / alwaer noch eenighe andere Schepen bn de brande ſelfs / nde grondt waren gehackt / om dat de onſe die niet en (ouden genieten. Ten ſelven daghe dede de vnandt weder een aen· val op ons nieuw Fozt / doch werdt foo dapper bn de onſe te rugghe ghedꝛeven / dat al veel dooden bequam / welck fp al naer hare ghewoonte wegh llenpten. Dꝛn daghen daer naer (Wez fende de Deplighe Maget Maria Ontfangenis) is de vnandt s midder· nachts ghevallen op de Stadt Olinda, ende is met een grouwelijck ghevaer ende veel Vier. potten gekommen tot aen alle de Quartieren: maer vindende de Wach⸗ ten al om wel beſet / ende dat ons volck op haer hoede zijnde / de Paliſſaden niet kenden unt · rucken / zijnde onverrichter ſaecken vertrocken: de onſe loſten on⸗ der haer een klep metalen ſtuexken met ſchꝛoot gheladen / waer Door eenighe beſchadighden; want men vondt des s moꝛghens veel Vier potten hier ende daer gheſtront / beneffens eenighe bebloende lonten. Om dat de ſaecken ter Tee te beter ſouden werden waer ghenomen / foo hadden de Kaden al vooꝛ de⸗ ſen / tot Ammirael op de Cuſte van Bral geſtelt haren Mede - KNaedt Johannes van Walbeeck. een wel ervaren Zee. Man / ende die voor deſen ſijne dapper⸗ hent hadde ghethoont. Dewelcke ghewaerſchout zijnde dat men ontrent de
Cabo S: Auguſtin wel ſoude konnen landen / ende een deel Beeſten unt de acngheleghen wenden den vnandt af. balen; is te rade ghewoꝛden een pꝛoeve Daer van tenemen; ende fes Schepen veerdigh e hebbende / ende daer op in 63 gheno⸗
ANN O
1630.
204 Verhael van Weft-Indien. ghenomen hebbende ſes hondert Soldaten / is den vijfthienden daer nae tos ghevaren; maer kommende ter plaetſe die hem aen· gheweſen was / bevondt hn dat de Zee daer ghewaldigh bꝛande / foo dat het ſeer ghevaerlijck ſoude gheweeſt hebben met de Boots te landen / ende onmoghelijck nets Daer af te bꝛenghen; t welche ſiende / heeft dien aenllagh over ghegheven / ende is den ſelven daghe weder ghekeert. br
Den roep van een groote Vloote die in Poꝛtugal wierde aen-ghelecht om naer de Bahia te zenlen / ende van daer naer alle apparentie den Albuquerque volck ende behoeften toe te ſennden / hadde de Bewinthebberen hier te lande op· gheweckt / om ernſtigh tedencken op ſecours voor de hare in Braſil, ende hadde al van langher handt een Vloote veerdigh ghemaeckt / om daer mede / niet alleen de hare / die reede op de Cuſte was te verſtercken / maer oock de vnandt af : bꝛeuck te doen: ſtelde over de ſelve als Generael den Man haften Adriaen Janſz. Pater, ende als Ammirael Marten Thijſz.: De Vloote beſtondt inde volghende Schepen ende Jachten. Prins Wilhelm, groot Lijf hondert laſten / ghemonteert met ſes · en twintich metale ende twintich nſere ſtucken / ghemant met hondert en vijftich Matrooſen / ende hondert en vijftich Solda⸗ ten. De Provintie van Uytrecht, groot Dep hondert laſten / ghemonteert met acht metale ende dertich nfere ſtucken / ghemant met hondert en vijfthien Ma⸗ trooſen / ende hondert ſeven· en · veertich Soldaten / Capitenn Dingen Janſz. De Vereenighde Provintien, groot vier hondert laſten / met twer en. twintich metale acht · en twintich nfere ſtucken / hondert negen· en. vijftich Matrooſen / en hondert ſes· en dertich Soldaten / Capitenn Marten Thijſz.: Walcheren, groot twee hondert en tachtentich laſten / met twaelf metale twee · en twintich pſere ſtucken / vijf en · tachtentich Matrooſen / hondert ſes· en tſeſtich Solda⸗ ten / Capitenn Jan Maſt. Den Oragnie-Boom, groot twee hondert laſten / met vier · en · dertich ſtucken / hondert Matrooſen / ende vijftich Soldaten / Capiz tepn Bernardt Leendertfz. De Mercurius, groot twee hondert laſten / met ſes metale en twintich pfeve ſtucken / acht en tſeſtich Matrooſen / ende een en. vijftich Soldaten / Capitenn Frans Janſz. Root. De Vrieſſche J agher, groot hondert en vijftich laſten / met ſes metale achthien neve ſtucken / ſes en tſeſtich Matrooſen / twee en. dertich Soldaten / Capitepn Claes Hendrickſz. Den Oliphant, groet hondert en twintich laſten / met twee metale acht · en twintich yſere ſtucken / twee en. tſeſtich Matrooſen / dꝛn· en tſeventich Soldaten / Caz pitenn Jan Gerritſz.: Amersfoort, groot twee hondert laſten / met acht metale twintich yſere ſtucken / vijf . en · vijftich Soldaten / ſeven en veertich Matroo⸗ ſen / Capitenn Dirck Clae{z. Haen. Oudt Vliſſinghen, groot hondert en vijf⸗ tich laſten / met vier metale ende ſtventhien pſere ſtucken / vijf en tneghentich man / Capitenn Iſaac Rijcken. Domburgh, groot hondert en dertich laſten / met tien metale achthien yſere ſtucken / dꝛp· en · tachtich man / Capitepu Jonathan de Necker. De Katte, groot tnegentich laſten / met twee metale achthien pſere ſtucken / ſeven · en · veertich man / Capitenn Hillebrant Claeſz. De Sout-Bergh, groot tſeſtich laſten / met vier nere ſtucken / en vijfthien Matrooſen / Capitenn Dirck Corneliſz. De Jager, groot tachtentich laſten / met twee metale ſeſthien neve ſtucken / vijf en tſeſtich man / Capitenn Bartolomeus Nonte. De Windthondt, groot tachtich laſten / met twaelf nere ſtucken / twee. en vijftich man / Capitepn Claes Hendrick{z.: Ouwerkerck, groot tſeſtich laſten / met twee metale ende twaelf pſere ſtucken / een en tſeſtich Matrooſen / Capitenn Pieter Hartman: nevens eenighe mindere Jachten / ende verſchenden bevꝛachte Schepen / om allerhande behoeften aen te voeren / ende de gheconqueſteerde Plaetſe van alles wel te verſien. Deſe Schepen wierden al af geſonden ghe⸗ lijckſe veerdich vielen / ſonder naer den anderen te wachten / foo dat den zen
mitra
Het fevende Boeck. 205 miraelMarten Thijſz. in Braſil arriveerden den achthienden December, met de Geunieerde Provintien, ende den Oliphant Den twee en- twintighſten verz trocken van Braſil den Overſten Lieutenant Elft, ende de Commandeur Dirck Symonſz. van Uytgeeſt, die weghen ſieckte heel ongevallich was ghewoꝛden / El met het Schip de Swarte Leeuw: doch men heeft nont vernomen wat van dit 1 Schip bekommen is / ſoo dat newers moet weſen verongheluckt / weſende het | verlies van twee foo vꝛoome Helden / (eer te beklagen; hadden bende t Vader⸗ | landt ende de Compagnie groote Diensten ghedaen. Den vijf en twintigh⸗ | ſten vooꝛ den dagh gingh den Ammirael Marten Thijſa. t ʒenl van’tReciff met vier Schepen / om langhs de Braſiliſche Cuſte op des vnandts Schepen te | krunſſen. Daeghs daer aen quam de Moorinne vooꝛ tReciff op de reede / kom⸗ | | |
ANN O
1630.
mende vande Cuſte / hadde in Porto Calvo ten nieuw Poztugees Schip verz bꝛandt / ende vijf kiſten Sunckeren van ſtrandt ghehaelt. Dus verre t ghene dit jaer inde Capitania van Parnambuc ende Daer ontrent te water ende te lan⸗ de is vooꝛ· ghevallen / ſullen nu vervolghens verhalen t ghene bn verſchenden Vlooten ter Zee dit loopende jaer is verricht gheweeſt. Den twee en twintighſten Martij, als bogen is aen gheroert / ſchende van Marius Parnambuc den Vice-Ammirael Jooft van Trappen, gheſecht Banckert, met ſijn acht bn. hebbende Schepen: hem was belaſt te zenlen naer het Enlant S Hele- | na, ende aldaer eenigen tijt te wachten op de komſte bande Caraken, de welcke jaerlijcks in haer weder komſte van Ooſt· Indien naer Poꝛtugal / aen dit Ep- | lant waren gewoon aen te lopen om te ververſchen / ende te onder-ftaen of men | de ſelve met hare rijcke ladinghe daer ſoude konnen bemachtighen / ende naer | t Vaderlandt bꝛenghen. De Vice-Ammirael dan dede fijn beſte / om foo verre om de Zupdt te kommen / dat hn t ſelve Eplandt bequaemlijck ſoude moghen | bezenlen. n nam eerſt fijn kours al naer het Zunden / ende weeck allenſkens 0 af naer het Ooſten / tot dat hn eyndelijck den vier en twintighſten April hem Ap. be vondt op de hooghde van ſeven en · twintich graden ende twee en twintich minuten bp Zunden de Linie Æquinoctiael, ende giſſinghe maeckte dat hn on: ghevaer Zunden en Nooꝛden was met het vooꝛſende Enlandt S* Helena; liep Doen van Daer vooꝛts Ooſt ten Nooꝛden aen met een Weſt ende Nooꝛdt· Weſte il Windt, ende naer Dat weder binnen den Tropicus was geſackt / met de Zundt- | Ooſte winden / bevondt ſich den derden Maij opde hodghde van ſeſthien gra⸗ Mayus. fi den bn Zundende Linie; alwaer ſn dꝛn graden oódt-Oofteringh op hare | Compaſſen bevonden. S anderdaeghs ſaghen ſu het Enlandt S= Helena, | zijnde bn giſſinghe noch thien mijlen van haer; ende quamen des avonds ten | vijf umen aen De Nooꝛdt. Weſt. zijde ten ancker: t lagh naer hare bevindinge hi op ſeſthien graden bp Zupden de Linie, ende vonden Den graden en fes-en- if twintich minuten Nooꝛdt· Ooſteringh op hare penlinghe. Daer gheanckert 1 zijnde / is bn de Vice - Ammirael ende Scheeps· Raedt verbodt ghedaen / dat niemandt ſich ſoude vervoꝛderen inde Boomgaerden te lopen / de Vꝛuchten te plucken / ofte de Boomen te beſchadighen / alſooder volck was toe gheſtelt om alle Appelen / Limoenen ende andere Vꝛuchten / met beſchent te plucken / te 9 vergaderen / ende de ſelve egalijcken over alle de Schepen te verdeelen. Doch N aen landt kommende / en vonden daer geen Vꝛuchten / maer wel een Bock / die alle vier de beenen gebonden lagh aen eenen Boom / hebbende alle de groente foo verre hn berencken konde af ghegheten / waer unt ſu af namen datter ofte | volck op tEnlandt was / ofte ſeer onlanghs moeſte gheweeſt hebben: hoe- wel al den tijdt dat daer laghen / gheen Menſch daer en vernamen. Laghen daer f gheanckert op tachtentich vadem / een muſquet· ſcheut van landt / eenige oock 1 wat dichter aen. Vonghen daghelijcks veel Bocken en Verckens niet ſonder groote moente / weghen de hooghe berghen 1 ſtenle klippen; hoe · wel bn 9 Hines a 83 hare if
ANNO 1630,
Auguſtus.
September.
October.
Aprilis,
Mayus.
206 Verhael van Weſt-Indien.
have Journalen aen-gheteeckent vinde / dat ghedumende haer verblijven al⸗ daer wel vijf en twintich dunſent foo Bocken als Verckens (ouden ghedoot hebben. Tis een hoogh Eylandt / ten deele ſchoon ende vꝛuchtbaer: daer zijn feer veel Patrijſen / Dupven / ende oock Phapſ. anten; ende op de klippen on⸗ tallijck veel Meuwen / die foo wennich ſchouw zijn vooꝛ de Menſchen / dat haer met ſtocken laten doodt ſmijten / dan t volck ghenoeght ſich met de Epe⸗ ren / die goede ſpijſe geven. Daer ghelegen hebbende tot den laeſten Augulti, ſonder eenighe Schepen te vernemen / ende den tijdt nu verſtreken zijnde / die haer belaſt was Daer te wachten; naer dat haer vooꝛſien hadden van verſch water (Welck Daer van het gheberghte feer ſchoon komt af· vlieten tot in Zee) ende van bꝛandt : hout; foo hebben den ſelven daghe weder haer anckers ghe⸗ licht / ende zijn t zenl ghegaen met een Zundt-wefte windt / doch llappe koelte / ſtellende haer kours Nooꝛdt· Weſt aen. S anderdaeghs kregen een Zundt⸗ Zundt - Ooſte windt, Den ſevenden tegen den daghe· raedt ver vielen ſn recht op t Enlandt Alcenfion, ontrent de beoghde van (even graden ende veerthien minuten; haren kours was van Se Helena af gheweeſt Nooꝛdt · Weſt een der⸗ dendeel Nooꝛdelijcker. Zenlden bn Weſten dit Eplandt om / ſaghen aen de Weft-zijde ſandt· ſtrandt, ende bevonden dat het op ſijn langſte ſtreckt Zundt⸗ Ooſt ende Nooꝛdt· Weſt. Gingen vooꝛts al Nooꝛdt· Weſt ende Nooꝛdt- Weſt ten Nooꝛden aen / met Zundt- Ooſtelijcke winden. Den derthienden September paſſerrden weder de L. inie E quinoctiaelzende gingen noch al Nooꝛdt· Weſt aen / ende Daer nae Nooꝛdt Mooꝛdt· Weſt met Zundelijcke windt ende fchoon weder Hadden oock altemet de windt Weſt ende Zundt · Weſt / ende ſomtijdts heel variabel. Den twee en- twintighſten waren op elf graden ende acht mi⸗ nuten bn Nooꝛden de Linie; ende ſtelden haer kours nu Nooꝛden ten Goſten / ende nu Nooꝛden ten Weſten. Den vier- en- twintighſten bevonden haer op de hooghde van derthien graden en ſt even en. vijftich minuten. Den ſevenden October bevonden haer op de hoogde van negen· en · twintich graden ende ach⸗ thien minuten / ende begonnen doen 't Krundt / bn de Spagnaerden ghenoemt Saragaſſo, te vernemen. Ende om de Leſer niet langher op te houden met deſe vzuchtelooſe renſe / fon arriveerden deſe Schepen in t Vaderlandt den acht en twintighſten ende negen · en · twintighſten October, in wat minder als twee maenden ghezenlt kommende van S Helena.
In it vooꝛgaende hebben wp mede verhaelt hoe dat den Commandeur Dirck Symonfz. van Uytgeeſt den twee. en twintighſten April deſeg jaers/ met acht jee was gheſonden naer de Bahia de todos los Santos. De Schepen wa⸗ ren deſe: Swol, Daer de Commandeur op was / Overijſſel, Campen, den Eenhoorn, de Swaen Vice-Ammirael, de Leeuw , de Meermin ende een ZeylChaloupe. S anderdaeghs hadden {nde Cabo S: Auguſtin Weſt van haer ontrent vijf mijlen / doch verloꝛen weder om de Pooꝛdt / ende naer dat den ſe⸗ venden Maij ghekommen waren op de hooghde van vier graden en vier en veertich minuten bp Zunden de Linie; begonden weder om de Zundt te win⸗ nen; foodat den ſeventhienden Maij t landt bande Bahia in t gheſicht kre⸗ gen: lagh van haer Weſt ten Nooꝛden ontrent ſes mijlen: bleven Daer vooꝛts Krunſſen: den neghenthienden hadden fp Morro S: Pablo Nooꝛdt-Weſt van Baer ontrent wijf mijlen / ende keerden ſomtijts weder vooꝛ t gat vande Bahia; hadden ondertuſſchen wel jacht op verſchenden Schepen / doch en konden gheene bezenlen. Den leſten Maij waren binnen de Bahia, wierden daer ghe⸗ waer datter een nieuw Caſteeltjen was ghelecht bn S. Antonio, welck oock naer haer ſchoot. Opde reede dicht onder de Stadt St Saluador laghen ſeven ofte acht Schepen / dan dooꝛ dien ledich waren / ende Daer foo wel beſchermt laghen / en attenteerden de onſe op de ſelve niets / maer wendent / ende ſettent 5 avondts /
Het fevende Boeck. 267 g avondts / ontrent een derdendeel van een mijl van St Antonio. Bleven daer —
ligghen tot den tweeden Junij „ende namen Doen weder Zee ; ende ble ven daer: À sr: vooꝛts krunſſen tuſſchen de Bahia ende Morro S: Pablo. Den feften Junij wierdt * | Overijflel met noch dꝛn andere Schepen gheſonden naer de vooꝛſende Morro | S* Pablo, om water ende eenighe ververſinghe te ſoecken. Sn quamen’s an⸗ derdaeghs in de Kievier / ende ſetten Daer op acht vadem ſchoone grondt. Diez
len datelijck met een Deel muſquettiers inde Chaloupen ende Boots / verraſten | Daer dꝛn kleyne Bercrkens Die niet bnſonders in hadden als wat Farinha: ende Jl landen vooꝛts aen De eerſte hunſen die ontrent een half mijl vanden hoeck bin⸗ 1 nen de Nie viere ſtaen: bequamen daer eenighe Hoenders / Ralkoenen / ende 4 andere ververſinghe; ende keerden daer mede naer de C haloupen: in t retire⸗ ren ſchoten de Bꝛaſilianen unt het Boſch op haer met pijlen / doch en raeckten | niemandt. Naer Dat aen booꝛdt Vande Commandeur waren gheweeſt / ende 4 hem verhaelt hoe het daer ghevonden hadden; voeren ſn naer de middach de Kieviere weder op met alle de Chaloupen ende Boots ſeer wel ghemant: on⸗ N trent derdehalf mijle de Nie vier op gevaren hebbende / quamen bn een Klooſter | liggende op eenen hooghen boeck; vonden daer een nieuw Schip van ontrent | hondert en vijftich laſten / doch noch onvolmaeckt / alſoo het lopende wandt 1 daer noch aen onbꝛack / met de maſten gingen daer aen landt / ende bequamen 1 Daer een kiſte Suncker / met andere ververſinghe ende ſiende dat daer niet an⸗ N ders en was unt te richten / ſtaecken den brandt in t vooꝛſende Schip / ende | keerden weder naer booꝛdt vande Schepen. Den achtten koꝛten de Schepen if bet De Kieviere op om ſchoon te maecken: kreghen daer een Bꝛaſiliaen aen 5 booꝛdt / die haer beloofde ververſinghe te bꝛenghen; ghelijck dan oock des an⸗ 1 derendaeghs gheſchiede / waer over de Den Bercrkens onbeſchadicht wierden l |
1 ghelaten / om dat deſe ververſinge bp den Engenaer vande ſelve beſtelt wierdt. ij Den twaelfden Junij ginghen weder van daer t ʒenl: ende alſoo de Comman- 1 deur Dirck Symonſ. alle deſe renſe ſeer ſieck was gheweeſt / foo keerde hy met 1
fijn Schip naer Parnambuc, om te fien of hem daer beter konde laten cureren. De reſterende Schepen bleven krunſſen tuſſchen de derthien ende veerthien | graden bn Zunden de Linie. Bentwee-en-twintigbften veroverde Overi ſſel, twee mijlen bn Nooꝛden t Enlandt Paeſch. avondt, een Schip kommende van 0 Angola, in-hebbende twee hondert en tachtich Negros; ende bꝛacht t ſelve op | naer Parnambuc, alwaer hn den eerſten Julii arriveerden. De andere Sche⸗ julius. | pen quamen eerſt den twintighſten Auguſti vooꝛ it Reciff, ſonder pets anders Auguſtus. 9 op. ghedaen te hebben. ‚ | Hier voꝛen hebben wn mede aen gheroert hoe dat den Commandeur Dirck de Ruy ter, met fes Schepen den vijfden Maij van Parnambuc werdt verſonden mayus. ö naer Weſt. Indien: hadden foo goeden ſpoet / dat den twintighſten des ſelver maendts het Voghel·Eylandt ſaghen / ende des anderendaeghs anckerden on⸗ der S* Vincent, ern Bande Caribiſe Enlanden. Ververſten daer tot den laeſten des ſelver maendts / ende maeckten doen weder zenl. Den tweeden Junij ſagen zuaius. het Enlandt Margarita, ende boeven dat vooꝛ· bn / ende ſetten onder ifla Bla nca; vertoefden aldaer tot den vijfden / ende ſtaken doen over naer tEnlandt Hiſpaniola, ende anckerden den twaelfden Junij achter lla de Vaca: doch verzeylden harſt weder naer de Bane achter de Cabo Tiburon; alwaer den Ammirael Pieter Adriaenſz. haer achterhaelde / ende onder fijn Blagghe nam. Den Ammirael alg voren is gheſecht / vertrock met fijn bn-bebbende Schepen den ſeven⸗ thienden Maij van Parnambuc mede naer Weſt· Indien: ende alſoo ſijnen tocht was goedt ghevonden ende ghearreſteert bnde Politique Raden van Brafil, naer dat de Generael Loncq vertrocken was / ende oock een wijl te voꝛen den vooznoenden Commandeur Dirck de Ruyter: foo ſondt den Ammirael den
leſten |
—
Ee
REE —
— — —
—
mn
208 Verhael van Weft-Indien. K leſten Maij t Schip de Goude Sonne yooz- unt naer Tabago, om te fien hoe het | 1670. Daer ſtondt met de Colonie op t ſelve Enlandt ghelecht / ende van Daer vooꝛts | 30. gaer lſla de Vacca onder Hifpaniola, om de Commandeur Direk de Ruyter van IN fijne komſte te waerſchouwen / ende hem te belaſten fijne Vloote in te wach⸗ 10 ten. Den tweeden Junij, alfoo den Ammirael met fijne Vloote nu ghekommen | was op de hooghde van twaelf graden ende vijftich minuten bp Nooꝛden de L Linie, quamen alle de Stier lieden vande Vloote te ſamen / om hare beſtecken over een te bꝛenghen / ende naer aller ooꝛdeel giſten haer noch wel hondert en dertich mijlen bn Goſten het Enlandt Barbados; t welck daerom ſpecialijcken 1 verhale / op dat men ghewaerſchouwt fn vande onſekerhent van ſulcke giſſin⸗ 1 ghen: want den vierden Junij ſaghen bunten alle verwachten t ſelve Eplandt Í ontrent vier of Vijf mijlen van haer; ende waren alfoo in vijfthien daghen van i Parnambuc ghezenlt tot aen de Caribiſe Enlanden. Dpt het welcke licht is af te nemen / hoe wonderlijck de Schepen dick wils bunten haer Stier lieden ver⸗ | | | moeden / bp de ſtroom woeden wegh⸗ghevoert / ende fp in hare beſtecken ende
giſſinghen bedꝛoghen. Den Ammirael was van meyninghe gheweeſt aen dit Eplandt te anckeren / om kondtſchap te bekommen van de andere Schepen die vooꝛ- unt waren: dan alſoo den avondt vooꝛ handen was / ende de gantſche nacht ſoude moeten hebben by houden / foo veranderde van raedt / ende belaſte alleen t Jacht den Oragnie· Boom hu te houden / ende des moꝛgens aen BarbaI dos agn te lopen / ende De Vloote te kommen binden onder tEplandt S' Vincent. | S anderdaeghs ontrent de middach kreghen S' Vincent in 't gheſichte / ende In quamen op den avondt ten ancker in de Bape S Antonio ghenaemt. De Wil⸗ 1 den op 't Enlandt woonende / bꝛochten aen booꝛdt een brief vanden Comman1 deur Dirck de Ruyter, meldende dat hn den een en twintighſten Maij daer op | | de reede was ghekommen; als mede dat het Schip Walcheren ende de Witte
Leeuw den ſes· en · twintighſten November des voozleden jaers van daer wa⸗
| ren vertrocken ; ende dat t Jacht Arnmuyden den dertighſten Martij van daer | was t zenl gegaen; ende hu den dertighſten Maij naer Iſla Blanca, ende van daer | |
mennde te lopen naer Illa de Vaca. Den ſeſten 's middaghs quam t Jacht den Oragnie-· Boom weder by de Vloote: hadde den Enghelſchen Gouverneur op | Barbados gheſpꝛoken / ende unt hem verſtaen dat den Ammirael Pater aldaer was gheweeſt in November des vooꝛleden jaers. Dat op t ſelve Enlandt wel Dep dunſent negen hondert Engelſchen waren / Daer onder veertich Drouwen; geneerden haer met Tobat planten: ende waren tegenwooꝛdigh dooꝛ t llecht 1 ghewas van Caſſavi, niet wel vooꝛſien van Vivꝛes / doch verwachten daghe⸗ | lijcks ſecours unt Enghelandt. Dooꝛ Diender vele Schepen daghelijcks aen tEnlandt Ss Vincent kommen / foo waren de Hoenderen ſeer vermindert / ende
hielden de Wilden haer goederen veel dierder als wel vooꝛ deſen; ſoo dat ons volck maer wat Bananes en Bacoves bequamen / die wennich tot ververſinghe ſtreckten. Soo dat den Ammirael niet geraden vindende langh hier te liggen / naer dat verſch water ende bꝛandt· hout hadde in- genomen / den achtſten Junij weder van hier is op· ghebꝛoken. Bunten de Baye kommende / kreghen twee
| Tenlen in ’tgbefichte / die bn de Waſſende Mane wierden gheſpꝛoken / ende | waren de Jachten / de Vos ende Ou werkerck ; ende bn Zupden het Eplandt om / quam 't Jacht de Phoenix, Welck bn den Ammirael ſelfs werdt verpꝛent / | verſtonden unt den Schipper / hoe dat deſe Dan Jachten van Parnambuc ghe⸗
| ſonden zijnde om vooꝛ Pariba te krunſſen / aldaer thien daghen hadden bp-ghez
a houden / doch doo het onweder / naer dat peder een ancker en touw hadde ver⸗
| loꝛen / van daer waren af-ghedꝛeven / ende niet konnende weder op kommen / ö haer derwaerts aen hadden begheven. Den Ammirael gheboodt de Schipper
vanden Phcenix bn de Vloote te blijven / ende waerſchouwde de andere twee
|
met
Het fevende Boeck. 209
met een ſcheut / mede af te kommen / doch fin liepen des niet teghenſtaende in
De Sape ten ancker. De Vloote ſtelde van hier haer kours Zuͤndt- Weſt ten
NNO
Weſten / ende Weſt. Zundt. Weſt naer Ha Blanca toe, welcke ſu den thienden 1550. 9
in 't gheſichte kreghen / ende quamen met de middach daer onder ten ancker op ſes vadem klippige grondt: daer werdt ſonder unt. ſtel volck aen landt geſon⸗ den om Bocken op te jaghen / doch konden ſeer wennighe achter halen / Daar dien t ghedierte wegen de continuele vaert foo ſchouw ghewoꝛden was / ende dock feer vermindert: vonden daer aen ſtrandt een pael met een berdeken / daer op gheſchꝛeven ſtondt dat den Commandeur de Ruyter den vijfden Junij van daer was vertrocken. Sanderdaeghs was tvolck weder op de jacht / en von⸗ ghen ontrent hondert en vijftich Bocken de welche over de Vloote wierden verdeelt: ſtelden hier weder een berdeken met den dach van haer vertreck / ende dat naer Iſla de Vaca zeniden / tot waerſchouwinghe vande Schepen die naer haer mochten kommen; ende ginghen s avo ndts weder t zenl / ſtellende baren kours Mooꝛdt Weſt aen. Den veerthienden ſaghen t Enlandeken onder Hiſpaniola gheleghen / ende ſtelden noozts haer kours langhs de wal naer Ila de ‚Vaca, welck fn s anderdaeghs naer de middach vernamen / ende quamen daer teghen den middach ten ancker. Wonden daer de Go ude Sonne, de welcke daer den derthienden was gekommen. De Schipper gaf den Ammiraelte kennen / hoe dat hn dooꝛ dunſter ende onſtußmich weder het Enlandt Tabago was mig ghelopen / ende hier kommende / den Commandeur de Ruyter noch hadde ghe⸗ vonden / ende des Ammiraels brief ghele vert; ende dat de vooꝛſende Commandeur vertrocken was / ende hem een bꝛief hadde ghelaten / waer in hn ſijn ver⸗ toeven op des Ammiraels komſte excuſeerde op den laſt die hn hadde ontfan⸗ ghen banden Generael Loncq, om ſich te vervoeghen by de Vloote van den Ammirael Adriaen Janſa. Pater: ende dat hn heel onlanghs verzenlt was naer de Cabo Tiburon, aen ’t Meſt ennde van t Enlandt Hifpaniola. Den Ammiracl Pieter Adriaenſa. unt deſen bzief wel merckende dat den Commandeur niet ghenegen en was ſich onder ſijne Vlagghe te begeven / ende vꝛeeſende dat deſe ſeparatie den dienſt vande Compagnie ſonde konnen verachteren / heeft het Jacht de Phoenix datelijck naer hem af gheſonden / met expꝛeſſe laſt aen den Commandeur, dat hem ſoude in. wachten / ofte indien hn wengerde / ende an⸗ ders Dede / dat hn teggens hem ſoude procederen volghens de authoꝛitent die hem ghegeven was. Ven ſeſthienden Junij werdt alle vlijt aen-ghewende om water ende bꝛandt hout te halen; vock van neder Schip een quartier volcks unt gheſchickt / om Appelen ende andere ververſinghe aen lande te halen: de welcke op den avondt aen bꝛochten een goede partije Limaſſen, (een Vꝛucht wat klennder als Limoenen) ende een wildt Bercken: andere Dꝛuchten en hadden niet konnen vinden. De Spaenſche Fregatte / die tot ſinckens toe leck was ghewoꝛden / werdt aen de wal gehaelt / om te verſien / ende de lecken te ſtoppen / Doo dien den Ammirael de ſelve om hare bezenlthent niet gaern wilde over geven. S anderdaeghs waren hier noch al doende / ende de groo⸗ te Chaloupe wierdt gheſonden naer de naeft-ghelegen Bane om verver: inghe te ſoecken. Den achthienden quam aldaer op de reede t Schip Zeelandia; we⸗ fende Vice - Commandeur vande Vloote onder de Commandeur Jan Gijſbertſz. Boon eter: de welche verhaelde hoe dat het nu twee maenden was / naer dat hnunt het Paderlandt was t zen ghegaen / ende dat ſijn Commandeur met vijf Schepen ende een Jacht volghde: dat hn aen t Enlandt Barbados kom⸗ mende / hadde vernomen hoe dat den Ammiracl herwaerts aen was / ende over fuley ſich hadde gheſpoent om bn hem te kommen / hoe wel ſughelaſt waren haer te voeghen bn de Vloote banden Ammiracl Pater: dat hn aen 't Enlandt Barbados hadde vernomen, dat de vooꝛſende 3 Pater hadde in · gheno⸗ D
men
210 Verhael van Weft-Indien. men op de Wievier Orenoque t Stedekem S: Thome (als mede de Trinidad, Ax o ende dat 8 Thome met vijf hondert man hadde beſet ghelaten / welck bende 1630. mis verſtandt was.) De twee Jachten de Vos ende Ouwerkerck en hadde niet konnen met bekommen. Alſoo dit Schip ſijn maſt onder weghen was ghebꝛoocken / ende een dagh ofte twee van doen hadde om ſich te herſtellen / wierdt het Jacht den Oragnie-Boom waer den Commandeur de Ruyter ghe⸗ ſonden / om hem de doꝛſaecke van het vertoe ven des Ammiraels te verwitti⸗ ghen. Naer de middach was de Fregatte weder klaer: ende de groote Cha⸗ loupe keerde weder by de Vloote / ende bꝛacht wel fes dunſent Limaſſen, dan en hadde mede gheen Oꝛagnie appelen konnen binden. Den neghenthienden Junij is den Ammirael unt de Sane achter Iſla de Vaca (welche hy de naem gaf van Compagnies- Baye) weder t zenl ghegaen naer de Cabo Tiburon; latende daer noch de Goude Son, den Tiger, t Groen- wijf, ende de Fregatte, om met het Schip Zeelandia terſtdaeghs te volghen: al voꝛen oꝛdꝛe gheſtelt hebbende datter bꝛie ven ſouden werden gelaten / foo op't Enlandt / als nde Bane / b de welcke den Commandeur Boon: eter, ofte andere Schepen mochten verſtaen waer dat de Vloote ſouden hebben te binden, Dit Eylandt Vaca (op dat wn in tvooꝛ· by· gaen Daer petwes van ſeggher) is ghelegen op de hooghde van ach⸗ thien graden ende vijf. en · veertich minuten bn Nooꝛden de Linie; ende is on⸗ trent ten mijle langh / en een derdendeel van een mijle bꝛeedt:ſtreckt meeſt Ooſt ende Weſt; heeft ſtenle Or vers / en ſommige ſpitſe Berghen: daer liggen veel klepne Enlandekens en dꝛooghten ontrent / die ſich wel half weghen Hiſpa⸗ niola ſteken / Daer hun vele Zee-kopen ende Schildt - padden / als het inde tijde is / op onthouden: vande Nooꝛdt · Weſt· zijde ligghen twee witte Kleven / als Caſteelen ghedaen / van welcke twee mijlen ofte wat meer leght die SchooneBaye; Daer reede is op Lijf ende ſes vadem ſlijck· grondt: ende men leght daer vooreen Kievier / Daer men water ende bꝛandt - hout kan halen / als mede Limaſſen met menichten: in t in zenlen moet men recht op de twee vooꝛſende Kleven aen - houden / ende men gemoet een banck van ſeſdehalf ende ſes vadem waters: aen t groote Eplande Lindt men veel Frunten ende Beeſten / foo dat dit een heel ſchoone ververſch · plaetſe is. Den twintighſten Junij naer de mid⸗ dach quam den Ammirael op De reede vooꝛ Cabo Tiburon; ende vondt daer de Commandeur Dirck de Ruyter met fijn bn-hebbende Schepen: als mede het Jacht c Hart, wiens Schipper den Ammirael aen booꝛdt quam / ende verhaelnde / hoe dat hu volgens ſijnen laſt gelopen was naer S* Jago de Cuba, mennen⸗ de dat den Ammirael Pater it ſelbe bemachticht hadde; doch dat een Engelſch Scheepken hadde ghemoet / welck quam van de Tortuga achter Hiſpaniola, unt het welcke hu hadde verſtaen / dat den Ammirael Pater dooꝛ de Caicos naer t Vaderlandt was vertrocken / ſonder dat op S* Jago gets geattenteert hadde: ende dat hi ſulex verſtaen hebbende / naer Iſla de Vaca meynde te keeren / om den Commandeur Boon eter te verwachten: dan dat aen Cabo Tiburon unt het volck van tZacht Muyden de komſte vanden Commandeur de Ruyter vernomen hebbende / Daer was blijven ligghen. Des anderendaeghs is den Ammirael van fijn Schip over ⸗ghegaen op 't Schip de Fame; ende den Commandeur de Ruyter, naer dat ſich beter hadt laten onder richten / heeft ſich onder des Ammiraels Vlagge begheven. Den twer en twintighſten Junij zijn de vez ſterende Schepen van lade Vaca mede Daer gekommen; als mede het Schip Zutphen, welck den ſeſthienden Maij voozleden een Schip hande veravert / gheladen met dꝛn hondert ende dꝛn.en⸗twintich kiſten Suyckeren; vijf hon⸗ dert en dꝛy.en twintigh Hunden / ende ſeven · en twintich kiſten Tobac. Deſe Schepen dus nu alle bn een ghekommen zijnde / hebben alle de Schippers bn ten vergadert zijnde / den Ammirael Pieter Adriaenfz. DOD? haer Over- Hooft 5 N 3 erkent /
Het fevende Boeck. 211 erkent / ende aen hem den eedt van ghetrouwighent ghedaen: Daer naer beeft de ſelve tot fijne ſecrete Raden verkoꝛen: Dirck de Ruyter alg Vice-Ammirael bn pꝛoviſie: Pieter Janſz. Domburgh Schipper op Zeelandia, bn pꝛoviſie Schout by nachte: Auke Douwes Schipper op de Fame: Capitenn Jacob Theunifz. opde Goude Leeuw vande Maeſe: Frederick Landtman 9p’:Groenwijf van t Noorder. Quartier; ende Cracht Freeckſz. op Naſſau w ban Stadt ende Landen. Merdt Baer naer goedt ghevonden 't genomen Schip te loſſen /
ende de goederen over alle de Schepen te verdeelen. Den vier en twintigh⸗ ſten is daer noch bn haer ghekommen de Pegaſus van Groeninghen; welck den achthienden Februarij vooꝛleden unt Texel was gheſchenden / ende hadde tot half Maij volgens ſijne inſtructie ghekrunſt ontrent de Blaemſche Enlanden / ſonder pets te vanghen. Dewijl hier noch laghen / ende hun ghereedt maeck⸗ ten omt ſamen te vertrecken / foo werdt de Sentinelle die aen Landt in t Boſch was gheſtelt / een Spagnaert ghewaer / welckes Bondt hu dock doodt ſchoot / doch hem en konde niet bekommen: t welck den Ammirael een groot naer⸗ dencken gaf / dat onſe Vloote hier dooꝛ ondeckt zijnde, de Spagnaerden met Klepne Bererkens allenthalven advijs ſouden ſennden / om de Hart Loor onſe Schepen te waerſchouwen. Den acht en. twintighſten is t Jacht de Pegaſus te rugghe gheſonden naer Ila de Vaca, om daer acht daghen te krunſſen / ende den Commandeur Boon eter te verwittighen van des Ammiraels vooꝛnemen ende kours: ende is den Ammirael met fijn Bloote mede t zen! ghegaen / ſtel⸗ lende ſijn kours Nooꝛdt· Weſt naer de Caimanes, t was ſtillekens / ende de windt Nooꝛden. Des anderendaeghs werden de Jachten de Phoenix, den Otter, ende de Fregatte ghelaſt / elck ander half mijle vooꝛ unt te varen / deen recht vooꝛ· unt / ende d ander twee ter ſijden / om de Zenlen die mochten vooꝛ·
ANN o 1630.
kommen / te beter te ondecken. Den twreden Junij s middaghs bevonden haer Juvia
op de hooghde van negenthien graden en ſeven· en dertich minuten bu Mooꝛ⸗ den de Linie: ſagen de Ooſtelijckſte Caiman ontrent vier mijlen Nooꝛdt Weſt van haer; dit Enlandt ende Cabo de Cruz opt Eplandt Cuba, ligghen febenen- twintich mijlen banden anderen Weſt ten Zunden ende Ooſt ten Nooꝛ⸗ den / naer dat bn de Journalen van deſe Vloote vinde aen - gheteeckent. De _ Den vooꝛſende Jachten wierden vooꝛ· unt geſonden om Daer te anckeren / ende des nachts Schildt· padden te keeren; Door dien niet geraden was met de heele Vloote daer des avondts te kommen. Des anderendaeghs vooꝛ de middach quamen daer op de reede / ende bonden eenighe Schildt⸗padden ghekeert: den Maedt vergadert zijnde / reſolveerde g anderdaeghs te verzenlen naer de Cabo S: Antonio, ende foo naer de Tafel ofte Rio de Porcos, ende Daer te krunſſen / op de Schepen die naer de Havana mochten kommen; ende wierdt een Biddach over de gantſche Vloote gheoꝛdineert. Deſe Caymans zijn twee leeghe En⸗ landekeng / foo dat niet over vier of vijf mijlen verre en woꝛden gheſien: het Ooſtelijckſte is aen ’t Ooſt· ende heel ſteyl / met eenen klippighen hoeck / ende die zijde heel ſchoon ſonder vunlen: ſtreckt ſich Weſt . Zundt. Weſt / langh ontrent Dap mijlen; het Weſt ennde is een leeghe Punt / daer men achter te reede leght op ſes / eben ende thien vademen waters / foo dat men daer licht een toum ende ancker komt te verlieſen. Het tweede leght van daer Noonꝛdt. Mooꝛdt· Weſt ontrent twee mijlen / ende heeft de gedaente van een den- hoeck: die naer den Ooſt- hoeck van dit Enlandt wil zenlen / die wachte hem van een retiff / welck een gotelingh. ſcheut vanden hoeck leght: dat ghepaſſeert ʒijnde / lope naer de Mooꝛdt· Weſt hoeck / en ſette nevens een ſandt· ſtrandt: daer van Maij tot October ſeer veel ſmaeckelijcke Schildt padden kommen / om harr Eners in t ſandt te delven / worden Doop de hitte in thien dagen unt gebꝛoent: zijn op dit Weſtelijck Enlandt meeſt / {oo dat men in ern nacht wel een ofte Dd 2 8 twee
112 N Verhael van Weſt-Indien. 5
Anno twee dunſent kan bekommen / ende ſommighe foo groot / dat twintich of Devz 5 tich man aen een ghenoegh te eten hebben / zijn van ſmaeck als Kalf. Dleeſch:
| 30. hier verthoonen ſich oock vele Caimans , Daer de Eplanden de naem van heb⸗
iN ben: daer zijn mede ſeer bele Zee-Bogbels/ goedt om eten: de Enlanden zijn
IN anders niet dan doꝛ en ſteenachtich ſandt / ſonder verſch water ofte eenighe
1 Vꝛuchten. Den vierden Julij verzeplden naer het Weſtelijcke Enlandeken.
if Den vijfden ende ſeſten deden haer kours Nooꝛdt· Weſt ten Weſten / op Den Ii avondt ſaghen het Eplandt de Pinos, op de Zundt. zijde van Cuba gheleghen / 0 Nooꝛdt ten Ooſten van haer vijf mijlen / ende Deden haer kours Weſt-Mooꝛdt⸗ Ii weſt langhs de wal: bevonden naer haer giſſinghe van de klenne Caiman tot Iſla de Pinos veertich mijlen Nooꝛdt· Weſt ten Weſten. Des anderendaeghs | ſtelde den Ammirael goede oꝛdze over De Vloote: verdeelde die in ſeven eſqua⸗ N Dees ; inde eevfte was de Fame Ammirael, met Tertholen, den Otter, en de 0 groote Chaloupe: inde tweede Oragnich als Vice-Ammirael, de Geele Sonne, ende de Phoenix : inde Derde Zeelandia alg Schout by nacht, de Pinas, ende het Jacht t Hart: inde vierde Zutphen, den Tiger, ende t Jacht Muyden: inde | vijfde Naſſau v, de Goude Sonne, ende de Fregatte: inde fefte t Groen-wijf, | Graef Erneft, en't Jacht den Oragnie-Boom: inde ſevende de Goude Leeuw, | ende Waſſende Mane. Indien ten groote Dloote haer mochte bejegenen van vpandts Schepen / als die van Terra Firma, ofte Nova Hiſpania, foo ſullen | haer vooꝛ eerſt alleen befich houden met des vnandts groote Schepen / ende ü niet eer jacht maecken op de klenne / boor dat de groote meeſter zijn. Des 0 vnandts Schepen bn avondt kommende te fien / ſullen met vieren des nachts den anderen waerſchouwen: ende niet aboꝛderen vooꝛ dat den Ammirael het ſeyn doet. eder ſal goede oꝛdze ſtellen op fijn gheſchut / ende t volck Daer toe | wel ghereedt houden; Water ende Swabbers veerdich houden teghen den 1 brandt: de muſquettiers ſtellen op de bequaemſte plaetſen; ende dierghelijcx | g meer / dienende tot beſchadinge Lande vnandt / ende beſcherminghe en bewa⸗ 1 ringhe van onſe Schepen. Den Ammirael ſtelde mede ten vereeringh op / foo | vooꝛ de ghene Die des vnandts Vloote eerſt ſouden kommen te ſien / als Voor die haer de Vlagge ſouden af. halen. Op den avondt is den Otter met de groo⸗ te Chaloupe ende Koep-Chaloupe van Zeelandia vod · unt gheſonden naer de Cabo St Antonio, omdes vnandts Bercken / foo Daer op de wacht mochten | liggen / te verraſſehen. Den achtſten Julij waren ontrent de Cabo de Corrien| tes, vonden daer een Enghelſche Drij-bunter met fijn Schip ende Jacht / nez
|
|
vens een Spaenſch Scheepken / welck hu ghenomen hadde: verſtonden unt
| de ghevangen Spagnaerden / dat Don Frederico den vrerthienden Junij vooꝛ⸗ Ì leden met tachtentich Zeplen unt de Havana naer Spagnien was vertrocken / ende alleen acht Galeons te rugghe hadde gheſonden om in Cartagena tt ver⸗ | winteren. Hadt voor fijn vertreck De tijdinghe van t in nemen van Olinda. | S anderdaeghs op den avondt ſaghen de Cabo S* Antonio; ende alſoo den
| Otter ende Chaloupe daer niet en Honden / foo ſondt den Ammirael het Jacht
d t Hart om naer haer unt te fien: den thienden s avondts ſaghen de Organos Ooſt ten Zunden van haer / ende hadden veel kalmten: des anderdaeghs 1 g avondts quam den Otter ende Chaloupe weder bn de Dloote. Den twaelf⸗ 1 den hadden de hooghde van vier en twintich graden / ende waren ghequelt | met kalmte. Den veerthienden ſagen de Croone op 't Enlandt Cuba Zupdt| Ooſt van haer neghen of thien mijlen. Des anderendaeghs wierden twee 1 Zenlen gheſien ontrent den avondt / ende werden eenighe ſcheuten met canon 0 daer unt vernomen / {oo dat wel te vermoeden was dat het Spaenſche Sche⸗ pen waren: deden derhalven haer kours naer de wal / om deſe Schepen van t gat bande Havana af te ſnijden: doch Door dien de windt heel nn ierdt /
Het fevende Boeck. 213 wierdt / foo moeſten het wenden: inde vooꝛ· nacht ſagh 't volck op den Ammi⸗ hind rael datter dien wegh unt een groot vier op· gingh / foo dat wel giſten het een ö Schip moeft weſen dat verbꝛande. Den ſeſthienden was den Ammirael met 153. de meeſte Oloote / dicht vooꝛ de Havana; waer Deur aldaer alles in alarm ghe⸗
raeckte; ſchoten vande Foꝛten fel naer onſe Schepen / ſonder nochtans ſchade | te doen: inde Haven laghen doenmaels maer ſes of ſeven kleyne Schepen. ö De onſe hielden het een wijle langhs de wal / ende wenden dan weder t zee waert: men konde de vnandt perfeckt fien trecken naer een ſeker Foꝛtjen / 1 welck onlanghs bn haer ghemaeckt was / een mijl bn Weſten de Stadt. Op |
0 | |
jacht op werdt ghedaen / dan it ſelve liep vooꝛ de onſe over / ende ſtrande op de wal / ende werdt in bꝛandt gheſteken bn de Spagnaerden ſelfs. T volck van de Pinas ende ir Hart voeren wel met de Boots daer aen / vm den brandt te bluſ⸗ ſchen / doch te vergeefs: oock waren eenige Spagnaerden gekommen langhs het ſtrandt / om te ſien of dit Schip hadden konnen helpen / de welcke ghewal⸗ | | digh op de onſe ſchoten; dit Schip was gheladen met Hunden / Indigo / ende ij Weptich Couchenille. Op den avondt quam de Schipper vande Phoenix aen Ii t booꝛdt van den Ammirael, ende verhaelde hoe dat hn op eergiſteren twee 1 Bercken hadde naer-ghejaecht / de welcke hn weghen hare bezenlthent niet en | hadde konnen bekommen: ende dat ontrent den avondt was ghekommen bn
de middach ſaghen een Zenl kommen unter Tee naer landt toe { Daer ſtracx |
een groot Spaenſch Schip / welck een Vlagghe aen de vooz. ſtenghe liet afwanen / ghemonteert met ſeſthien of ſeventhien ſtucken / ende op- hebbende EE vijftich of tſeſtich man / welck Schip hu naer een langh ghevecht enndelijck Ii inden brandt hadde gheſchoten: het volck berghde ſich met twee Fregatten | die unt de Havana haer te hulpe waren ghekommen: met vermoede dat het een | | Honduras-gaerder moeſte weſen. Met het ondergaen vande Sonne wierdter weder een Zenl gheſien Ooſt ten Zunden van de Bloote; weſwegen den Am- | mirael gheraden vondt fijne Schepen te verdenlen / f ommighe bn Ooſten / Ii eenighe voo? / ende de reſte bn Weſten de Havana, om alle des vnandts aen- | kommende Schepen hier doo? de wegh af te ſnijden. Den Ammirael ſelfs IN bondt ſich s anderdaeghs voor de Havana, ende ſpeurde Daer twee Bercken / die s nachts waren aen· ghelopen / ende vaſt van hare Chaloupen wierden in gheboucheert; ende alſoo te naer aen landt waren om met fijn Schip daer bn 0 te kommen / foo wende hy het Nooꝛdt· waert over naer fijn andere Schepen: 0 de Schout by nacht Dede oock jacht opeen Schip dat naer de wol liep: ende | Jacht den Otter naer twee klenne Zenltjeng / die ſich ſelfs ſalveerden in ij Rio de Porcos. De Vice-Ammirael verbrande een Spaenſch Schip / dat bn 9 Ooſten De Havana aen de wal lagh / met Ardunn-ſteen gheballaſt. Hielden ö hier vooꝛts af ende aen; den twintighſten Julij ſonden t Jacht den Otter naer 1 de gronden vande Tortugas, om te paffen op de Vloote van Nova Hiſpania, | ende de Advijs - Bercken die kommen mochten. De reſterende Schepen dꝛe⸗ ven eenighe daghen ſonder zenl / ende hielden onderwijlen eenen Biddach. il Den negen en twintighſten quamen by de Vloote / de Blaeu we Leeuw, Edam, IN t Jacht het Haentjen, nevens de Pegaſus, waren den achſten Julijgheſchenden N | van lila de Vaca, ſonder pets van den Commandeur Boon-eter vernomen te | ij hebben. Den eerſten Auguſti geboodt den Ammirael dat neder Schipper hem Aaguttus. ij ſoude bꝛenghen de monfter-rolle van fijn volck: bn de welcke bevonden wierdt 1 dat inde Dloote waren achthien hondert ende acht-en-tachtich koppen / ende Baer onder twee hondert en ſeven en dertich Soldaten. Den derden quam ii t Jacht Diemen bn haer / welck van Parnambuc daor de ſtroom ende onweder 1 wag af. gedꝛeven / ende Door Weſt· Indien fijn wegh naer huns nam. Als mee Al de Schipper Jochim Gijſen, de welcke met fijn Schip den Dolphijn in t ouer 9 f D dz ſteken
5 f 0
| 114 Verhael van Weſt-Indien.
1630,
ſteken van S Marcha, van den Ammirael Paters Dloste was verſteken / ende
o om dat het Schip qualijck bez enlt was / beneden Jamaica vervallen / ende ſijn
Schip was op de groote Cayman Doo? quade toe ſicht vande Stier lieden gez bleven ; hadde ſich met fijn bolck op t ſelve Enlandt ſeſthien weken onthou⸗ den / ende middeler. wijlen vande plancken van fijn gebꝛoken Schip een Jacht ghetimmert / Welck hu de Cayman noemde: was in t ſelve met hondert ende twee-en-twintich man / en weynich victualie tot hier toe gekommen / op hope van eenige onſer Schepen hier te vinden / ofte foo niet naer Virginia te lopen: bꝛocht vier metale ende twee neve ſtucken mede / De verte hadde op't Eplandt verborgen. Men bondt gheraden dit Jacht de Cayman te llijten / ende ’t volck over de Dloote te verdeelen. Den Ammirael Dede de volghende daghen ijn beſte om de Weſt te ghewinnen; ende liet alleen twee Jachten Diemen ende t Hart ontrent de Havana krunſſen. Den ſeſten s avondts faghen onder landt ten Schip branden: welck by de groote Chaloupe ghejaecht was in een ghe⸗ lloten Bape ontrent vijf mijlen vande Havana, alwaer het de Spagnaerden ſelfs in bꝛandt ſtaken: de onſe voerender niettemin aen / ende waren daer wel twee upꝛen in / hadden oock den bꝛandt eens bn. naer gheliſt / dan ſiende datter gheen middel was om t ſelve van daer wegh te krijghen / lieten het vooꝛts gantſch verbꝛanden / ende brachten alleen eenighe bꝛieven mede / unt de welcke men verſtondt / dat dit Schip quam van Campeche, ende gheladen was met Campeche: hout ende Zalzaparilla. Rrunſten vooꝛts tuſſchen de Croone ende t gat Bande Havana tot den vijfthienden Auguſti, ende alfoo gheen Schepen meer vernamen / foo reſolveerden weder te rugge te lopen naer de Cabo S* Anton, ende naer dat ſich daer van water ſouden hebben verſien / van daer te ver⸗ zeplennaer de Cabo de Corrientes; aldaer te krunſſen tuſſchen Iſla de Pinos ende de vooꝛſende Cabo, ende te wachten op de Dloote van Terra Firma ende de Schepen die unt Spagnien te kommen hadden naer Nova Hiſpania. t Schip t Groen· wijf werdt gelaſt b de Cabo S? Anton te blijven / foo om te verwach⸗ ten de Jachten Diemen ende t Hart, alg om te beletten datter gheen Advijs⸗ Bereken bn die vande Havana mochten werden af gheſonden om de Vlooten ende Schepen die op t kommen waren te waerſchouwen; haer oꝛdꝛe was daer te krunſſen tot den twee. en · twintighſten Auguſti. Den ſeventhienden quam enndelijck bn haer den Commandeur Jan Gijſbertſa. Boon. eter met fijn Schip Prins Hendrick; hu was den eerſten Maij deſes jaers t zenl gegaen van VIiſſinghen met fijn vooꝛnoemde Schip geoot vijf hondert laſten / ghemonteert met ſeſthien metale ende vier en. twintich nfeve ſtucken / ghemant met hondert en vijf en twintich Bootſcgheſellen / en ijf-en-tfebentich Soldaten: nevens t Schip Zelandia, groot Den hondert ende dertich laſten / met twaelf metale ende twee en. twintich nfere ſtucken / ende hondert en ſeven en dertich man: op t welcke voer als Vice-Commandeur Pieter Janſa. Domburgh: een wennich te voꝛen was mede unt Texel unt gelopen t Schip Zutphen, groot twee hon⸗ dert en vijftich laſten / ghemonteert met veerthien metale en twee. en twintich nſere ſtucken / ghemant met vier en · tachtich Matrooſen / en dꝛy· en · tſeſtich Soldaten; als mede t Jacht de Pegaſus; ende noch te voꝛen de Blaeu we Leeuw, r Hart, Edam, ende t Haentjen, weſende in alles acht foo Schepen als Jach⸗ ten / die ghedeſtineert waren tot ſecours vanden Ammirael Pater, alſod men niet en vermoede dat hy ſoo haeſt hadde weder te keereu. Van deſes Commandeurs verrichtinghe ſullen hier naer ſpꝛeken / ende nu vooꝛt · varen met den
Ammirael; de welcke met de Vloote weder verzenlde naer de Cabo St Anton;
ende anckerden daer den achthienden ontrent een mijle bunten de wal: doch ſondt de Jachten de Phoenix ende den Otter, weder naer de Cabo de Corrientes om aldaer te krunſſen ende wacht te houden; ende naer dat de Vloote water in
gheno⸗
Het fevende Boeck. 8 215
ghenomen hadde / foo voer den Ammirael met de reſterende Schepen mede derwaerts / ende ſettent ontrent de ſelve Cabo: ondertuſſchen ſoo wierden alle de klenne Schepen ende Jachten herwaerts ende derwaerts unt-gheſonden om op de kommende Spaenſche Schepen te paſſen / ende den Ammirael in tijdts te waerſchouwen. Jacht den Otter quam eerſt den dertighſten Auguſti weder bnde Vloote met een Scheepken welck bn ghenomen hadde / was ghe⸗ laden met Cacao Mooten / ende wilde naer Nova Hiſpania: de onſe de waerde van dit ghewas niet wetende / lieten t Scheepken weder los. In it begin van September wierden te rade weder te verzeplen / Door dien weghen de vunle grondt ontrent die Cabo groote ſchade daghelijex leden aen haer anckers ende touwen. Ende lieten Daer alleen den Otter ende Oragnie· Boom om dicht on⸗ der lſla de Pinos af en aen te bouwen: de reſterende Schepen krupſten mede
ANN O 1630.
niet verre van daer tot den derthienden September. Als wanneer den Ammi September.
rael ſiende dat het ſaiſoen nu verre verſtreken was / ende geen ghewagh hooꝛ⸗ den van eene Spaenſche Vloote / dock niet een eenich Schip meer en verna⸗ men: ende wel giſſende hoe het ſtondt met de Victualie in fijn Schepen: on⸗ boodt den ſecreten Raedt aen booꝛdt; de welcke alles wel over leght hebbende / niet gheradener en vonden als dat de Vloote ſich door de Strate van Bahama
bn tijdts in Zee ſoude begheven; ende den Ammirael met fijn Schepen die bn
naer t ennde van Vivꝛes waren / naer ꝛt Vaderlandt keeren ende den Commandeur Boon: eter, volghens fijn laſt / weder keeren naer de Caribiſe Enlan⸗ den. Waren eenige dagen gequelt met ſtilte / foo dat eerſt den twintighſten de hooghde vande Martyres bequamen; ende den vijf en twintighſten hebbende de hooghde van acht-en-twintich graden / is den Commandeur vanden Ammirael gheſchenden met de Schepen Prins Hendrick, Zeelandia, Zutphen, de Blaeuwe Leeuw, Edam, de Pegaſus: ende de Jachten 't Hart ende t Haentjen. Met den Ammirael Boeren naer t Vaderlandt / de Fame, Oragnien, Naſſau wi, Tertholen, Goude Leeuw, t Groen-wijf, Goude Sonne, Geele Sonne ‚de Pinas, Graef Erneft, de Tiger, de Waſſende Maen, den Otter, de Pheenix, den Oragnie- Boom, Muyden ende Diemen. Alle deſe Schepen quamen ſonder gets voꝛders te verrichten / ofte eenighe vnandts Schepen te ghemoeten nde maendt van November in t Vaderlandt / inde Havenen daerſe waren unt. ghevaren. Zullen nu de andere Schepen haer vonagien koztelijck vervol⸗
ghen. Den Commandenr Jan Gijſbertſz. Boon eter Was al van t ennde des
vooꝛleden jaers verkoꝛen / om met een Vloote van acht Schepen te zenlen recht
naer Weſt-Indien / ende aldaer te ſoecken den Ammirael Pater, ſijne Vloote te verſtercken / ende vooꝛts onder fijne Vloote te blijven / alſoo men vermoede dat de vooꝛſende Ammirael daer gaerne langher ſoude vertoeven / ende vꝛeeſde dat weghen ſchaerſhent van Vittualie (alfoo nu redelijck langh was unt ghe⸗ weeſt) genootſaeckt mochte werden weder te keeren: hem waren by inſtructie vele ende verſchenden exploiten op die gheweſten in bedencken ghegheven / Daer de Compagnie veel was aen ghelegen / die hn noch niet en hadde konnen vol⸗-trecken: weſwegen dan deſe Bloote van Boon. eter boven t oꝛdinarig ſeer rijckelijck wierdt vooꝛſien van Vivꝛes / Ammunitie / en allerhande Krijghsbehoeften / om de ſelve aen de Schepen die ghebꝛeck mochten hebben / over te geven. De Schepen banden Commandeur waren gemonteert ende ghemant alg volght. Prins Hendrick ende Zeelandia als hier vozen is aen-gheroert: Zutphen, groot twee hondert ende vijftich laſten / ghemonteert met veerthien metale en twee en twintich nſere ſtucken / op hebbende vier en tachtich Ma⸗ trooſen / en dꝛyen tſeſtich Soldaten / Capitenn Miewes Corneliſz. De Blacu
weLecuw , groot hondert en twintich laſten / met ſes metale en twintich nfe
re ſtucken / hondert en ſes matrooſen / acht. en. dertich Soldaten / Capitenn 5 Jan
ANNO 1630.
October.
216 Verhael van Weft-Indien. 5
Jan Luytſz.: Edam, ofte de Bul, groot hondert en tſeventich laſten / met vier metale ende twaelf pſere ſtucken / tachtentich Matrooſen / en vieren veertich Soldaten / Capitenn Benjamin Dirckfz. De Pegaſus, groot tnegentich laſten / met vier metale en veerthien yſere ſtucken / vijf· en · vijftich Matrooſen / ende ten en dertich Soldaten / Capitepn Allert Herve. Het Hart, groot tſeventich laſten / met twee metale en twaelf nſere ſtucken / vier en. veertich man / Capi⸗ teyn Hendrick Worſt. et Haentjen, groot veertich laſten / met twaelf gote⸗ linghen / ende dꝛn en dertich eters / Capitenn Rens Corneliſz. Deſe Schepen en liepen niet op venen tijdt unt / maer eenighe inde maendt Februarius, andere in April, ende de Commandeur ſelfs den eerſten Maij; ſoo dat de ſelve oock traegh bn den anderen quamen. Ende ghelijck wp nu reede hebben verhaelt / quamen epndelijck alle bn de Vloote vanden Ammirael Pieter Adriaenſz., ſon⸗ der dat pet ſonderlinghs hadden unt · gherecht; want alſoo onder wegen hooꝛ⸗ den dat de Vloote van Pater tot welckes verſterckinge ſu gheſonden waren / al naer t Daderlande vertrocken was / ende dat den Ammirael Pieter Adriaenſz. met een Vloote Schepen vooꝛ· unt was / foo haeſten een neder ſich om bn hem te kommen. Alleen was bn't Schip Zutphen, gelijck het kommende was naer de Caribiſe Enlanden / een Spaenſch Schip verovert / gheladen met dꝛn hon⸗ dert en Dap-en-twintich kiſten Duncker; vijf hondert en dꝛy en . twintich Hun⸗ den / en ſeven en twintich kiſten Tobac: ghelijck wu hier voꝛen hebben aengheroert. Naer dat de Commandeur Boon-eter van den Ammirael Pieter Adriaenſa. als voꝛen was gheſchenden den ſes en twintighſten September, op de hooghde van acht of neghen · en · twintich graden bn Moordende Linie; foo ſackten hu met fijn bn. hebbende Schepen noch al naer t Nooꝛden / tot op den laeſten des ſelven maendts; ende hem Doen bevindende op de hooghde van twee en dertich graden en ſes . en. dertich minuten; foo dede vooꝛts de kours meeſt ſtellen Ooft tot den ſeſten October, als wanneer hem bevondt op de hooghde van een · en dertich graden en fes minuten; ende ſiende nu wat om de Zundt hadden ghewonnen / ſtelde vooꝛts De kours Ooſt · Zuyndt· Ooſt tot den thiendenz ende Daer naer Zupdt-Ooft tot den neghenthienden: ende alſoo ſich Boen bevondt op de hooghde van dꝛyen· twintich graden en elf minuten; foo nam ſijn kours vooꝛts meeft Zunden tot den leſten der ſelver maendt; ende Daer naer Zundt . Zundt· Weſt: hadden foo goeden vooꝛ· gangh / ende alles
November. Horgh haer foo wel / dat den eerſten November haer bevonden op de hooghde
December.
van ſeſthien graden ende neghen en veertich minuten. Den vierden nu ghe⸗ kommen zijnde op de derthien graden ende neghenthien minuten / ginghen fn recht Weſt aen om de Barbados niet te miſſchen: t ſomwijlen dock Weſt ten unden / om de ſtroom wille: ſoo dat den achtſten November onder t ſelve Enlandt ten ancker quamen. Verhale dit foo wat particulierlijck / boor de die op de navigatie letten / om dat het eertijdts Loor een ſware / jar bn naer onz doenlijcke ſaecke heeft ghehouden geweeſt / unt de Strate van Bahama weder aen de Caribiſe Eplanden op te kommen: ende dat t ſelve noch wel te voꝛen bn de onſt is verſocht ende ghedaen gheweeſt / doch met ſeer groote moenelijck⸗ bent ende ghevaer: Daer deſe Vloote in acht · en. vrertich daghen tt ſelve heefe gheklaert / ſonder eenighe ſonderlinghe tegen ſpoet te hebben. De Commandeur verʒeylde Daer aen naer S* Vincent, een vande Caribiſe Eplanden / ende naer dat onder t ſelve Enlandt hadde ghelegen tot den ſeven en twintighſten November, ende fijne Schepen van water ende bꝛandt⸗ hout wel vooꝛſien / en t volck ververſt / vertrock van daer naer lla Blanca, en ſetten aldaer den ne⸗ ghen-en-twindigbften, vonghen op t ſelve Enlandt een groote menichte van Bocken. Den derden December vertrocken de Schepen Zutphen, Edam, ende het Hart naer de Nooꝛdt / om tuſſchen de Enlanden Mona e en 5 runſſen,
Het fevende Boeck. 217
krunſſen; ende de Commandeur met de reſterende Schepen verzenlde mede den i fevenden naer de vaſte Cuſte van America; ende hieldt het bn Nooꝛden Bonay- 5 tn, re, Curacao ende Aruba, foo dat den twaelfden Cabo de la Vela quam te ſien / ende ſich 's anderdaeghs heel dicht daer onder bevondt: doch het weder ſtelde ſidh foo aen met waenen ende regenen / dat het gantſch gheen pas gaf om daer met {oo groote Schepen af ende aen te houden; foo dat de Commandeur reſol⸗ veerde van daer over te ſteken naer t Eplandt Hifpaniola; d welck ſn den ach⸗ thiende in t gheſichte kregen op de hooghde van ſeventhien graden en thien minuten: en bevonden 's anderdaegh haer wat bn Ooſten Ha de Vaca verval⸗ len / doch quamen noch s midder nachts bn maen-{chijn onder t ſelve Enlan⸗ deken te reede: ende s anderdaeghs inde Haven met de groote Schepen: de Jachten wierden aen den hoeck van t Eplandeken geleght / om op de Hoo bn zeplende Schepen acht te nemen. Sullen deſe Vloote hier nu laten tot het naeſte jaer. Ende alfoo wy bn vervolgh van t explont op Parnambuc, den Ammirael Pater dus langhe hebben laten ruſten / ſullen nu enndelijck verhalen t ghene bn den ſelven dit jaer is verricht. T vooꝛleden jaer in t laeſte van de maendt December hebben wn den ſelven ghelaten aen Punta del Gallo, onder het Eplandt Trinidad. Sijn vooꝛnemen was het Stedeken / welck de Spa⸗ gnaerden op t ſelve Enlandt bewoonen / in te nemen. Dede ſijn beſte met la⸗ veren om t ſelve te naerderen / doch de Windt ende t weder vielen hem foo dwarg / dat in ſeven ofte acht daghen bn. naer gantſch niet en konde winnen: daer · en · tuſſchen veel ſieck volck in fijn Bloote bekommen hebbende / ende wel vꝛeeſende dat de vnandt al over langh hem gheſien ende ſich teghen fijne aenkomſte vooꝛſien hadde / en vondt niet gheraden Daer langher tijdt te verlieſen / maer re ſolveerde dooꝛ de Boccas unt te lopen. Den achtſten Januarij Defeg Januarius. jaers / en konde weghen de ſtroom / de welcke de Schepen (eer verleyde / niet wel unt-Kommen / ende fette het op derthien vadem waters: doch s ander⸗ daeghs ontrent de middach zenlden deur het middelſte gat / ende ſtelde vooꝛts met een Ooſten windt ſijnen kours Nooꝛdt· Weſt ten Weſten / doch moſten den heelen nacht weghen de harde windt met ſchover zenlen bnlegghen: den thienden gingen Zundt· Weſt ten Weſten aen / hadden 's middaghs hooghde van elf graden en twee en. vijftich minuten: teghen den avondt ſaghen vijf Enlandekens / deen wat grooter als d ander; giften het te weſen de ſeven Enz landekens die bn Weſten t Eplandt Margarita ligghen / foo dat de zenlen in namen / ende den gantſchen nacht met de beſaen lietendꝛijven. Des anderen⸗ daeghs s moꝛghens ſaghen fp lila Blanca Eundt· Gdſt van haer ontrent vier _ mijlen / ende Deden foo haer beſte met laveren / dat voor avondt onder t ſelve Eylandt te rede quamen. Bleven daer vier daghen ligghen / ende voeren daz ghelijcks aen landt om te jaghen / foo dat in die tijdt wel twee dunſent Bocken vonghen / ende het volck ſich daer treffelijcken ververſte. Den ſeſthienden s avondts maeckten weder zenl / en gingen met een Ooſtelijcke windt Zundt ten Weſten aen; foo dat s anderdaeghs teghen de middach het Enlandt Tortuga in 't geſicht kregen Zundt · Weſt ten Weſten van haer ghelegen; hadden ig middaghs de hooghde van elf graden en veertich minuten / ende anckerden teghen den avondt onder t ſelve Enlandt. Den achthienden ginghen weder t zeyl met een Ooſtelijcke windt / haer kours ſtellende / eerſt Nooꝛdt · Weſt ten Weſten / ende daer naer Weſt . Zundt· Weſt / ſoo dat noch met den dach het hooge landt van Caraques ſagen Zundt· Weſt van haer. Des anderendaeghs met een Nooꝛdt Weſte gangh / kreghen het Enlandt Roccha in t gheſichte Nooꝛdt· Ooſt van haer legghende: hadden s middaghs de hooghde van elf graden ende vier en twintich minuten; ſaghen daer naer Iſla des Aves, daer ſu des naer middaghs ten Dep unzen met een ä gangh langhs N Ee zenlden:
ANNO
1630,
118 Verhael van Weſt-Indien.
ʒeylden: ende ginghen doen weder Nooꝛdt· Weſt aen: foo dat ontrent een unꝛe woo? ſonnen onder gangh t Eplandt Bonayre gewaer Wierden Nooꝛdt· Weſt van haer ontrent fes mijlen: fulcy dat den twintighſten naer-middach onder t ſelve haer anckers lieten ballen op vier vadem waters vunle grondt. Des anderendaeghs is den Commandeur an landt gevaren met alle de Soldaten, ende nam ſijnen wegh naer de Woon⸗plaets bande Spagnaerden die haer op dit Enlandt houden; men ghemoeten gantſch gheen volck; alleen van twee Schippers / die vande troupe waren af ghedwaelt / werdt den eenen bn De Spagnaerden doot ghellaghen / ende den anderen ſwaerlijcken ghewondt. Waer over den Commandeur 's anderdaeghs tot weder - wꝛake alle de Woo⸗ ningen vande Inwoonderen des Eplandts dede in brandt ſteken ende deſtrue⸗ ren. Als nu ons volck weder af-trock naer de Schepen toe / zijn de Spa⸗ gnaerden ende Ingheboꝛene de onſe ghevolcht / maer niet ſterck ghenoech we⸗ ſende / ofte niet dervende onſe troupe attaqueren / foo hebben fp alle het dꝛooge gras (d welck daer ſeer hooghe was) in bꝛandt gheſteken / verhopende de onſe te verſmooꝛen; was eenen liſtighen ende ghevaerlijcken vondt / Doo Diender een heftighen bꝛandt ende dicken ſmoock onſtondt; doch de onſe wiſten t ghe⸗ vaer te mijden / nemende haren wegh doo? t Boſch / (oo dat van deſen bꝛandt gantſch gheen ſchade en leden. Den vier · en · twintighſten lichten weder haer anckers / ende zeplden langhs de Weſt · zijde van t Enlandt benen; ende lenden t daer naer Nooꝛdt· Weſt over. Rreghen een Zupdt-Ooften windt / foo dat
des anderendaeghs en de volghende daghen Nooꝛdt· Ooſt ten Nooꝛden kon⸗
den aen - gaen. Den ſeven . en · twintighſten ontrent thien unen vooꝛ de mid⸗ dach begonnen het Enlandt S* Juan de Porto Rico te ſien; ende was naer haer giſſinghe de Weſt· punt van t ſelve Joode ten Ooſten van haer ontrent thien mijlen: hadden des middaghs de hooghde van ſeventhien graden: zenlden tot g avondts Mooꝛden over; gijden Doen de zenlen op / ende lietent met de fock ende befaen oorden aen· lopen om het riff te ſchouwen: des nachts doen teer⸗ ſte quartier unt was / ſaghen het lande heel beſchendelijck / foo dat het weder Zunden over lenden / ende de fock op- gijden / om van t riff wel verſekert te weſen / alfon t ſelve wel dꝛn mijlen in Zee ſteeckt. Den acht en. twintighſten quamen onder Mona bn de Witte Leeuw, de Griffoen, Witte Swaen, ende Sphoera Mundi van Dordrecht, die aldaer ſints het af; weſen banden Commandeur bn de andere was ghe kommen. Den Commandeur gingh weder op
de Witte Leeuw, ende meen wierden weder ghebꝛacht op de Schepen
Daer (n te boren op ghevaten hadden. Hielden vooꝛts Daer noch twee daghen af en aen; ende den leften der ſelver maendt ſtelden haer kours weder naer het Weſten / foo dat s middaghs Saona ſaghen Nooꝛdt ten Ooſten van haer onz
Februarius. tent vier mijlen. Den eerſten Februarij teghen den avondt ſaghen t Enlandt
Beata met de bn· ligghende klippen. Den vierden s moꝛghens begonden Ila de Vaca te ſien / ende ſetten het s avondts om de Weſt- hoeck van t ſelve Enz landeken / op vier en een half vadem waters: vonghen op t ſelve eenighe Beez ſten tot haer behoef / ende lie pen vooꝛts achter t ſelve onder t groote Enlandt Hiſpaniola te reede; alwaer ſn haer verſaghen van water ende beandt-hout; ende haelden menichte van Limoentjens tot ververſinghe van t volck. Den elfden voer den Commandeur aen alle de Schepen / ende nam kennis van alle de Vivꝛes die in peder noch overich waren / ende bevondt dat deen dooꝛ D'anz der gherekent / de Bloote noch Looe vier maenden wel vooꝛſien was. Hem was by de Heeren Bewinthebberen in fijne inſtructie mede in bedencken ghe⸗ gheven / de Stadt Sancto Martha, gheleghen aen ’t vaſte landt van America, tuſſchen Rio de la Hacha ende Cartagena, ende dat om verſchenden redenen / die hier vooꝛdachtelijck verſwijghe / doch vooꝛnamentlijck om dat haer in handen eN was
Het fevende Boeck. 219 was ghevallen ſekeren brief bn Don Geronymo de Quero Gouverneur vande ſelve Plaetſe gheſchꝛeven aen de Koningh van Hiſpanien den twee-en-tWwintighſten Julij des jaers ſeſthien hondert ende ſes· en twintich: inde welcke hy de gheleghenthent van die Plaetſe ſeer naeckt ondeckte / ende ſijn behoeften te kennen gaf. Den bꝛief unt Spaenſch over gheſet lunde aldus: Deſe ZeeCuſte ſtreckt van t Weſten naer het Ooſten / hebbende de Zee naer t Nooꝛ⸗ den / ende 't Landt naer t Zunden. De Haven is tenen boeſem / in maniere van een halve Mane; naer De zijde van t Ooſten maeckt den hoeck een ſtuck van een hooghe ghebꝛoken ſteenrotſe / ghenaemt Taganga, ende naer de Weſt⸗ zijde is een andere van ghelijcke ghedaente / gheheeten Lipar, tuſſchen bende deſe hoecken iſt wijdt een halve Spaenſche mijle ſchaers; in t midden leght gen Eylandeken / d welck ſu noemen El Morro, rondtachtich / ende mede bez ſtaende unt ghebꝛoken klippen / foo datter niet aen te kommen is / ofte daer op te landen / noch vooꝛ vnanden noch vooꝛ vꝛienden. Dit Enlandeken geeft bez ſchuttinge vooꝛ de Haven / foo dat de Schepen hier konnen anckeren bevrijde voorde lagh vande Zee. Op den Ooſt-hoeck Taganga is gheleght een klenn Kedoutjen / boven op een klippe; dienende tot een Wacht. huns / al waer dꝛy Soldaten daeghs ende s nachts de wacht hebben; ende in Zee eenige Zenlen ghewaer woꝛdende / gheven daer van advijs aen die vande Stadt / met het afſchieten van een nſere haecr / die tot ſulcken epnde daer werdt ghehouden. De Stadt is gheleghen aen t midden bande Voornoemde bocht / op een vlackte / br· naer ghelijcx t water: alhier leght mede t Caſteeltjen ghenoemt S· Juan de Maltha, (ter Klenn ende vier kant / met vier klenne Contreſcarpen / die een weynich flanckeringhe gheven; tt heeft in t vier · kant aen de boet van de wal hondert Geometriſche voeten / ende boven tneghentich; de mupꝛ is ſchaers dertich voeten hoogh: Daer legghen vier metale ſtucken op; de den zijn halve kartouwen / van dꝛnof vier en· veertich hondert pondt ghewichte / ende ſchie⸗ tende derthien pondt nſers: het vierde weeght dan dunſent fes hondert pondt / ende ſchiet vijf pondt nſers: Daer leggen noch op twee klenne pſere ſtucrkens / ſchietende twee pondt nfers ; op t ſelve en zijn nu benevens de Caſtelenn maer ſeven Soldaten ende eenen Canonnier; vooꝛwaer een ſeer Aechte beſettinghe van foo een Plaetſe / teghen vnandt van eenige conſideratie. Bn hebben hier groot ghebꝛeck van Ammunitie / en hier te lande is gheene gheleghenthent om eenige te bekommen: de Gouverneur van Cartagena, ſelfs bevzeeſt zijnde / en wil gheen miſſen. De Inwoonderen van deſe Stadt hebben haer ſelven ver⸗ armt met menichfuldighe Pꝛoteſſen ende ſullen de Plaets verlaten ſooder niet in vooꝛſien en woꝛdt. Nochtans is deſe Plaetſe van ſeer groote impoꝛtantie / als legghende boven Windt van Cartagena, Puerto Belo, St Domingo, ende Jamaica; doch inſonderhent vande mondt van Rio Grande de Madelena, welck maer thien mijten van hier leght; alle den handel op Neuvo Reino de Granada ende Quito werde langhs deſe Kie vier ghedꝛeven / ende alle de goederen kom⸗ men de ſelve op ende af / foo dat de vnandt van hier groote ſchade ſoude kon⸗ nen doen / ende ſoude trachten verder in te boozen ; want deſe Haven is bez quaem vooꝛ vele Schepen / ett. De Gouverneur enft vooꝛts Ammunitie / ende dat het getal der Soldaten mochte werden vermeerdert tot op dertich / welcker betalinge mgefte kommen van die van Cartagena, ende ſouden de gagien naer ſijn rekeninghe jaerlijcr bedꝛaghen den dunſent Ducaten. Hoe wel dit advijs pudt was / foo waſt effen · wel niet te verachten / aenſiende de llofhent vanden vnandt in t pꝛovideren van ſijn Plaetſen. Den Commandeur dan dit point van ſijn inſtructie in acht ghenomen hebbende / is te rade ghewoꝛden ſich der⸗ waerts met de Vloote te begheven: ende den achthienden Februarij t'zenl ghe⸗ gaen zijnde / fette fijn kours over de windt * de vaſte Cuſte. Den vier en
t 2 twin⸗
— — ANN O 1630.
ANN O 1630.
Martius.
Aprilis.
Julius.
220 Verhael van Weſt-Indien.
twintighſten / een ume vooꝛ de middach ſaghen landt Zundt· Ooſt van haer ontrent acht mijlen: hadden des middaghs de hooghde van elf graden ende vijftich minuten: naer de middach ſettent op ſeſthien vademen water / dp mij⸗ len bunten Cabo de Lagos, hebbende den Weſt-hoeck van Cabo de la Vela Zupdt-Zundt-Weft van haer: naer· middach is den Commandeur over ghe⸗ gaen op’t Jacht Medenblick met eenighe Soldaten / ende de andere Soldaten zijn beſtelt op de reſterende Jachten. Des anderendaeghs gingen weder t zen met een Ooſt· Mooꝛdt· Ooſte windt Weſt aen / ende minderden haer zenlen te⸗ ghen den avondt / om de Plaetſe bn nacht niet vooꝛ· bn te lopen. Den ſes· en twintighſten s moꝛghens bevonden haer noch ſeven mijlen van S Marcha, ende een mijl bunten de wal: t was tamelijck ſtil / foo dat eerſt des avondts inde Bane van S8 Marcha quamen; ſetten het daer op derthien vadem / een groote muſquet . ſcheut van t Caſteel / ende deden haer beft met ſchieten unt haer canon; de Soldaten wierden datelijck aen landt ghebꝛacht / ende trocken on verhindert inde Stadt / dewijl alle de Burgheren ghevlucht waren: den Commandeur ſelfs marcheerde naer t Caſteel / d welck ſich ſtracx op actooꝛdt over gaf / Daer waren maer vijfthien Spagnaerden op / die inde Schepen wierden ghebꝛacht. Des anderendaeghs belaſte den Commandeur de vier metale ende twee pfere ſtucken van it Caſteel te halen / ende alle t goet welck de Spagunaerden niet hadden konnen mede krijghen / werdt inde Kercke ver⸗ ſamelt / doch was alles niet bele te bedunden. Den achten twintighſten ver⸗ ſchenen ernighe Spagnaerden / om unt de naem van alle de Inwoonderen te accorderen: ende naer eenich debat / beloofden vijf dunſent vijf hondert Kealen van achten / boor de conſervatie vande Hunſen / ende gaven eenige Oſtagiers voor de goede betalinghe: ſoo dat ons bolck weder unt de Stadt wierdt ghe⸗ licht / ende naer de Schepen ghebꝛacht. Den eerſten Martij alſoo de Gouver⸗ neur die een van de eerſte ghevlucht was / eenighe ſwarighent maeckte over de betalinghe van t beloofde ranſoen; ende de penninghen noch s anderdaeghs niet en werden ghebꝛacht / (niet teghenſtaende een van de aen⸗ghehouden Inwoonders daerom aen landt was gheſonden) foo Dede den Commandeur
t Krijghs volck ghereet houder om weder te landen / ende de gantſche Stadt
in daſſchen te legghen: maer eer dat t ſelve wierdt in t werck gheſtelt / foo quamen eenighe Rerckelijcke Perſonen / ende bꝛochten t ghene der belooft was. Bevonden deſe Stadt te legghen op de bꝛeedte van thien graden en ſes minuten / ende lichten haer anckers weder den vijfden Martij. De Commandeur in acht nemende dat fijne Vivꝛes niet wilden toe laten / dat veel langher in die gheweſten ſoude vertoeven / Dede fijn unterſte beſte om de Ooſt te ghe⸗ winnen / foo bele de windt toe liet; ende naer eenighe ſuckelinghe / quam den twintighſten te reede achter Cabo Tiburon met vijf Schepen / ende de andere de volghende daghen / foo dat den ſeven en twintighſten alle de Schepen we⸗ der bn een waren: verdenlden daer de veroverde goederen onder de Schepen. Den Commandeur ghereſolveert zijnde op t ſpoedichſte dooꝛ de Caios nae t Vaderlandt te zenlen / gingh van daer t zenl den Derden Aprilis. Den veer⸗ thienden ſettent inde Bape die achter de Cabo S* Nicolas light aen t Weſt⸗ ennde van Hiſpaniola, ende landen daer alle haer ghevanghens die noch inde Vloote hadden / gaven haer Vivꝛes mede / ende lietenſe te landt-Waert in lo⸗ pen / ende ginghen s anderdaeghs weder t zenl / ende liepen tuſſchen Tortuga ende Hiſpaniola deur / op de hooghde van twintich graden ende ſes minuten bp Mooꝛden de Linie; ende foo vooꝛts Door de Caios naer deſe Pꝛovintien; al⸗ waer den elfden Junij wel arriveerden. Inde maendt Julius deſes lopenden jaers werdt het Jacht de Brack mede gheſonden naer Weſt· Indien / liep unt Texel den dn. en · twintighſten in t gheſelſchap van Dep Schepen / de welcke naer
Het fevende Boeck. 221 naer Brafil wilden. Den twintighſten Auguſti bevondt ſich deſe Jacht op de 7 hooghde van ſes.· en. dertich graden; ende kreegh 's anderdaeghs een Zenl in 6 el | ‘tabefichte / welck fp naer jaeghden / ende den gantſchen nacht vervolghden / ln we | ende namen t ſelve Den twee en twintighſten: was een Schip kommende van Cabo Verde, gheladen (als naer-maels werde bevonden) met ſeven hondert a | en vijftich unden; achthien dunſent Bocken- Wellen; vier en- tneghentich | Spaenſche Bellen ; twee pondt neghen feftbiende-deele Ambergris; vier vaet⸗ ij jens Suycker / en ſes en twintich hondert pondt Tobac: liepen daer mede naer de Enlanden / ende ſetten de Poztugeſen ende Swarten die daer in wa⸗ | ren den acht-en-tWineigbften op tEnlandt Fayal aen landt: ende iepen vooꝛts | met haer Prijs naer t Daderlandt: quamen den twee en twintighſten Sep- September | tember in Pleymouth ; vonden Daer een van 's Landes @Oologhs- Schepen / 3 met het welcke ſu t vooꝛſende Poꝛtugees Schip voorts op- ſonden: ende N it Jacht gingh weder t zenl van Pleymouth den neghenden Ockober; doch Oaober. moeſten weder in Pleymouth in. lopen / ende ſchenden van daer den vier en. 9 twintighſten O&obers quamen den thienden December aen 't Enlandt Barba- il dos; haelden daer water en bꝛandt. hout tot den ſeſthienden / en ginghen doen weder t zen; ende naer dat aen St Vincent, Granada, ende Iſla Blanca waren
aen gheweeſt / quamen fn den ſeven. en twintighſten onder Mona bn't Schip Zutphen, Edam, ende het Hart, alle dꝛn Schepen onder den Commandeur Boon-eter. are voꝛdere renſe ſullen in t volghende Boeck verhalen. Dit ſelve jaer in t beginſel van October wierdt het Jacht Overijſlel van Parnam- | buc naer 't Vaderlandt gheſonden; ginghen van daer t zenl den eerſten; Daer N 9 voer Door Schipper ende Capitenn op Jan Cornelifz. Lichthart, van wiens ö vꝛoome Daden wn hier naer noch dickmaels ſullen ghewagh maecken; ende | ſullen hier nu een van fijn beginſelen aen-voeven. Den den-en- twintighſten 9 November zijnde ghekommen tot vooꝛ in t Canacl, tuſſchen Vꝛanckrijck ende November. f Engelandt / foo gheraeckten met den dage raedt bn vijf Biſſcaners / de welcke alle liſtighent ghebꝛunckten om hem onverſiens aen booꝛdt te legghen / alſoo bn hem ghevraecht zijnde van waer (pn waren / antwoorden van Bruage ende Hable; ende Dat naer Terreneuf wilden; t welck aen · ſiende de tijdt van t jaer gantſch ongherijmt was: doch merckende dat onſe Schipper op ſijn hoede was / gaven hem twee eer· ſcheuten / ende wenden van hem af. De Lezart | lagh doen van hem Moorden vier of vijf mijlen / ende hn ʒenlde bn de windt over. S nachts als t eerſte quartier unt was / wierde hu Dn Schepen ghe⸗ 0 waer Die teghens hem quamen over lopenz t welck ſiende hieldt hu dꝛaghende 9 naer de loef waertſte toe / weſende cen Bootjen met twaelf ſtucken: d welck 9 ghevꝛaecht zijnde / antwooꝛde van Middelburgh te weſen / ende naer Bordeaux a il te willen / ende dat een Convoner bn ſich hadde van Vlifingen, genaemt Pieter 9 Theunifz,; Dede ſijn kours Ooſt- Mooꝛdt· Ooſt ende Goſt ten Nooꝛden aen: Ih Doen de Schepen al achter de onſe waren / foo ſtack den Ammirael van deſe if Den Schepen twee vieren achter op / ende wendent alle zn naer Overijſſel tog; ende bn kommende vꝛaeghden onſe Capiteyn aen de Man die de vieren voer⸗ | de / van waer t Schip was / de welcke antwooꝛde van Amſterdam, Capitenn | Hendrick Denis, ende D'ander Jan Thijſz. van Hoorn; welcke antwooꝛde gheen ij klenn achter dencken gaf doo dien foo veel verſchilde van t gene het Bootjen | hadde gheantwooꝛdt: de onſe vꝛaeghden noch meer dinghen / ende inſonder⸗ | hent ofter oock eenighe Dunnkerckers daer ontrent waren; kreghen vooꝛ | antwoorde, datter eenige haer hielden tuſſchen Kocx-broodt ende Goudt. ſtart, dan dat ſn bn hun wilde blijven om haer te beſchermen / en s moꝛghens verſch Bier aen booꝛdt bꝛenghen: de onſe verklaerden van Parnambuc te kommen: de Dunnkerckers hielden ondertuſſchen foo naer bn / dat haer boegh . ſpꝛiet if Ee 3 teghen 9
222 Verhael van Weſt-Indien.
teghen de ſpieghel van ons Schip quam / en daerom dꝛaghende moeſten hon⸗
den. Onſe Capitepn dit alles gehooꝛt hebbende / merckte wel dat het vnanden
waren / ende maeckte ſijn gheſchut en alles wel klaer om teghens hun unt te
houden: ende alſoo fp blick · vierden en weder naerder quamen / foo riep onſe
Capitenn haer toe / indienſe vꝛienden waren / waerom dat foo dicht bn hem
hielden; en vꝛaeghde vooꝛts naer de Generael Loncq: doen quam enndelijck
het hooge wooꝛt Daer unt / ſtrijckt boor den Koningh van Spagnien; waer op
de onſe antwooꝛden: dat niet en ſtreken dan vooꝛ den Prince ban Oꝛagnien. Sn gaven vier op de onſen deen vooꝛ en d ander nae / ende de onſe weder van
ghelijcke: ende hoe wel de party (eer qualijck ghemaeckt was / een Schipen dat niet (eer groot / teghen dzn (van welcke het eene ſes· en dertich metale ſtuc⸗
ken op hadde het andere acht · en · twintich / ende het Derde twaelf) de welcke
al bn beurten haer gantſche laeghen in gaven; foo en gaf even · wel Capitenn Licht. hart de moet niet verlozen / te meer om dat ſagh datſe hem niet doꝛſten
aen booꝛdt kommen / unt vꝛeeſe dat de lont in t krundt ſoude ſteken / ghelijck
hn haer dꝛenghde te willen doen. n ſpeelde mede (eer veerdich met fijn ghe⸗ ſchut / ende paſte haer mede in t vooꝛ· bn lopen van achteren in te gheven / nez
mende vooꝛts ſeer goede acht op t ſtoppen van ſijn lecken. Dit gevecht duer⸗ de bn de acht unzen / foo dat ons Schip de groote maſt over booꝛdt wierdt gez ſchoten / ende de focke. maſt half deur; bequamen derthien dooden, ende twee
en-twintich ghequetſte: het lopende wandt was meeſt al wegh· gheſchoten / en hadden wel ſeventhien ſcheuten onder water / en bp-naer vier hondert boven Deur het Schip; foo dat foo deur· naghelt was / dat meer een wꝛack gheleeck als een Schip; de kolder· ſtock ſtucken / Daer naer de roer· pen: het roer felfs neffens t water Dwars deur . geſchoten foo dat het daer henen dreef; de vnandt leedt mede groote ſchade: ende niet teghenſtaende ons Schip foo qualijck ghe⸗ tracteert was / en wilde de Capiteyn het niet op gheven / ende de vnandt en doꝛſt niet enteren: maer verliet ons Schip enndelijck / mennende veel licht dat nu ghenoegh deur . booꝛt was / ende wel van ſelfs ſoude ſincken. Doch de Heere bewaerde ons volck / ende de Capitenn bꝛacht het noch in tuſſchen Kocx-· broodt ende Goudt: ſtart in een ſrer gevaerlijck Banken / ende Daer naer met hulpe bande Enghelſche in Pley mouth; alwaer t Schip wierdt gherepa⸗ veert / en quam daer nae behouden in 't Vaderlandt; ende werdt de Capitenn wegen fijne Trouwe ende Man: haftighent bude Vergaderinge der x ix. ver⸗ tert met een Goude Keten.
Alſoo wn Loort-aen dickwils ſullen hebben te ſpꝛeecken van verſchenden tochten / die bn de onſe te water zijn vooꝛ· ghenomen / bende bn Zupden ende bn Nooꝛden de Stadt Olinda de Parnambuco, foo hebben noodich gheacht tot ten bellunt van dit Boeck hier in te voeghen de beſchꝛijvinghe van bende de Cuſten; ghelijck de ſelve van onſe ervarenſte Zee. lunden hebbe bekom⸗ men; ende vooꝛ eerſt de beſchꝛijvinghe vande ſelve Cuſt naer het ZTunden van Olinda. De Stadt ſelfs is gelegen op de hooghde van ontrent acht graden bn Zunden de Linie; ende een mijle om de Zundt leght het Reciff ofte de haben van Parnambuc. Een mijle bp Zunden het Reciff is een Gat / welck bn de Poꝛtugeſen woꝛdt ghenaemt Popitange, het in. kommen is vier / vijf / ende ſes vademen diep / doch heel nauw / ſoo dat men weghen te ſtercke ſtroom dieder unt ende in. valt met ſtil water Daer unt dient te kommen. Een groote mijl bn Zunden dit Gat leght een grooten groven hoeck / welck de Poꝛtugeſen noe⸗ men Cabo Pero Cabrigo; van deſen hoeck noch een groote mijle Zundt-waertg is de Rie vier bn haer ghenaemt Rio Eſtreme, beſuaem voor Chaloupen ofte klenne Jachten / want men daer ſelfs met het hooge water maer ten unterſten {eben of acht boeten Diepte en vindt. Van deſe Rievier tot aen de Cabo S⸗ ns
guſtin
Het fevende Boeck. j 223 guftin is de Cuſte vuyl en rudſich dicht aen de wal / doch een ſchoone witte ſandt· ſtrandt / en legghen verſchenden twee klepne mijlen: de ſtreckinghe van Parnambuc tot de Cabo S. Auguſtin is meeft Z unden en Nooꝛden. De Cabo is een grooten unt · ſtekenden hoeck / gheheel kennelijck / hebbende een ſeer bez quame Haven vooꝛ groote ende klenne Schepen / mede ſeer ſterck / weghen de Foꝛtificatien die daer naer t veroveren van Olinda zijn ghemaeckt / van de welcke bp andere gheleghenthent ſullen ſpꝛezen: het in Kommen ofte de Barra gheleghen bn Zunden het unterſte punt / is Wat quaedt in te kommen: heeft met leegh water op t dꝛooghſte derthien Loet waters; maer men moet wel toe fien dat men rekeningh maeckt op de ſtroom / ofte men ſoude met groote Sche⸗ pen licht een ongheluck krijghen: het Gat is wijdt in het in kommen / doch Baer legghen eenighe klippen; die hier in begeeren te weſen / nemen ghemerck op eenen doꝛren Boom / die onder aen de voet vande Cabo ſtaet / ende bꝛengen die over een roode plecke die heel unt · muntende is / ende lopen dan daer op aen: binnen het Reciff kommende / houden om de Weſt / tot dat den hoeck van tReciff, welck om de Zundt ſtreckt / vooꝛ · bn zijn / ende lopen dan om de Zundt / tot vooꝛ het Doꝛp / en ſetten dan daer het haer goedt dunckt: de ghelegenthent
ANN
1639»
van deſe Plaetſe ſal hier naer beter verklaert werden. Van deſe Cabo St Au
guſt in tot den Ruygen-Hoeck, ghelijck bn de onſe werdt ghenoemt / ofte Punta de Marcahipe bn de Poꝛtugeſen / werden twee mijlen gerekent: aen de Zundt zijde van deſen hoeck begint het riff af te ſteken t zee · waerts ontrent een halve mijle. Van deſen hoeck tot Rio Serinhain reeckent men twee groote mijlen. Deſe Serinhain is een dꝛooghe Kiebier / ende alleen bequaem vooꝛ Jachten; want daer is met het hooghe water ten hooghſten maer vijf / ſes ofte ſeven voeten die pte. Van de Punt Marcahipe tot een wennich bn Zunden de Kievie⸗ re Serinhain langhs de Cuſte light een vaſt tiff / het welcke aen de Zundt-zijde heel groot is / en mindert naer het Nooꝛden. Tůzee· waert van Serinhain leght het Enlandt S Alexio, welck niet (ter groot is / heeft aen de Zundt-zifde een Klepn Banken / maer onbequaem om met Jachten in te kommen; heeft mede een riff aen de Zundt. zijde / Daer men bu Zupden met groote Schepen kan in kommen / ende ſetten achter dit riff op vijf / ſes / ſeven vadem waters / naer dat men wil. Men kan oock met Jachten vande Nooꝛdt. ʒijde in kommen / maer niet met Diep-gaende Schepen. Aen de Nooꝛdt. zijde van het Enlandeken is gheen reede / dooꝛ dien de grondt foo rudſich is. Vande Cabo tot S* Alexio ſtreckt de Cuſte Zundt ten Weſten. Twee klenne mijlen voꝛder om de Zundt leght Rio Formoſo; haer in Kommen hebbende tuſſchen twee reven in / ende ten unterſten de Diepte van derthien voeten; is anders een ſchoone Nie vier / waer ontrent veel Sunckeren vallen. In deſe Rie vier een weynich op · waert / hadden de Poztugeſen een Foztjen met vier ſtucken / om onſe Jachten ende Boots daer unt te houden. Die hier in begeert te weſen / neme acht op eenen kalen Bergh / op welcke maer dꝛn Boomen ſtaen; die gheſien hebbende / ſult dan noch een anderen Bergh fien / bn Zunden den vooꝛgaenden gelegen / heb⸗ bende op t Nooꝛdt . ennde eenen Boom / die ſich van alle andere Boomen af. {ondert ; houdt den ſelven Boom Weſt van u / ende loopter op aen / foo langh
tot dat het reciff vande Zundt ghepaſſeert zijt / ende loopt dan om de Zundt
tot dat ghu de Nie vier open hebt / ende kondt dan foo verre op-lopen als ghn wilt. Van Rio Formoſo langhs de Cuſte Dn mijlen Zundt. Zundt· Weſt light de Kieviere Huna, de welcke klenn is / ende onbequaem {oo wel vooꝛ Jachten als voor Schepen; heeft effen· wel een rerde vooꝛ Schepen ende Jachten ach⸗ ter een retiff / dat van Rio Formoſo tot Daer toe meeft deurgaens langhs de Cuſte is ſtreckende. Die hier in begeert te weſen die lope maer naer het reciff / het in kommen wijſt ſich ſelven. De Cuſte van Rio Formoſo af tot Huna
toe
0
AN NO 1630.
224 | Verhael van Weft-Indien.
toe is tamelijck fchoon/ foo dat als men Rio Formoſo Weſt-· Mooꝛdt· Weſt heeft van ſich ghebꝛacht / foo kan men dicht de wal langhs lopen. Van Porto
Huna tot Barra Grande zijn twee mijlen Zundt-Zundt-Weft. Deſe Barra Grande is een groote Bane / Daer men wel met dunſent Schepen foude kon⸗ nen in legghen / (onder eenich ghevaer. Deſe Bape heeft een vaſt veciff zee
waerts van ſich / Daer t water met volle Zee maer pas over en loopt; doch heeft Den in komſten: de tw uaem vooꝛ Schepen die maer twaelf voet Diep gaen: het derde weſende het Nooꝛdelijckſte / is alleen vooꝛ Chaloupen ende klenne Jachtjens die maer vier ofte ten unterſten vijf voet Diep gaen. Het binnen landt van Huna ende Barra Grande is van it ſchoonſte landt dat op deſe Cuſte is / om Beeſten te wenden / foo dat de ſelve Daer in overvloet zijn te bekommen: Daer waſt mede de befte Cobac van de gantſche Cuſte / ende is paer met menichte te bekommen. Van Barra Grande tot Porto Calvo is alleen maer een achtendeel van een mijle / want Barra Grande ſelfs is wel een mijle wijdt. Men kan mede van Barra Grande tot in Porto Calvo met klenne Zachte jens lopen binnen de reven deur. Porto Calvo is een ſchoon gat om in te kom⸗ men / het in kommen is vier / vijf ende (eg vademen diep: Daer en valt niet te ſchuwen als alleen de reven: men kan het alfoo wel van om de Zupdt achter het reciff ſetten / als om de Nooꝛdt / op ſchoone ſandt. grondt / en diepte naer wil / doch om de Zundt heeft men 't diepſte water. Dit Porto Cal vo leght van Rio Huna verſchenden Zundt. Zundt · Weſt dep mijlen / ende heeft ten ſchoone Kie vier: doch in t in: Kommen wat dꝛoogh / foo dat men niet als met klenne Bercken de Wiebier kan op-kommen: de Poꝛtugeſen kommen met leeghe Schepen (De welcke fp met vaten naer datſe diep gaen weten te lichten) de KRieviere op / doch moeten even wel inde Porto weder kommen laden: hier valt heel veel Suncker / ende ſeer goedt: het landt is Daer hoogh en heuvelachtich / {oo dat dit landt heel wel is te kennen / heeft Den gaten om in te kommen; een voo? groote Schepen / de andere Loor Chaloupen alleen; het Pooꝛderlijck⸗ ſte heet Porto Calvo, het middelſte Barrettino, ende het Zuydelijckſte Porto de Piedras. Pan Porto Calvo tot Rio Camarigibi zijn vijf heel groote mijlen Zundt Weſt ten Zupden / langhs de Cuſte meeſt beſet met riffen. Deſe Camarigibi is mede een ſchoone Nie vier / Daer mede veel Suncker valt: doch is onbequeam vooꝛ Schepen / ende alleen vooꝛ klenne Jachten die vijf of ſes voet diep gaen. De Sunckeren werden meeft met klepne Bercken naer Porto Calvo ghebꝛacht / ende aldaer in grootere gheſcheept. Dwars bande Nie vier t zer waert ontrent een kleyne half mijle leght ten reciſf / Daer men met Jach⸗ ten van thien ofte elf boeten Diep mach achter lopen / ende ſetten op dan ende vier vademen waters: men kan oock aen den hoeck bn Zunden de Kievier lo⸗ pen / ende ſetten het Daer mede op vier / vijf ende ſes vadem een quartier - mijls van 't landt. Dit landt is meeſt als het landt van St Antonio, maer werdt one derſchenden dooꝛ ſekere Berghen die men in 't landt fiet bn s: Antonio, welcke {ter hoogh zijn den eenen is heel vondt / ende den anderen is ghelijck een ſadel van een paerdt; ende de Derde is langh en flecht. Van Camarigibi tot Rio St Antonio Grande zijn Den mijlen heel ſchoon: deſe Sr Antonio is een frape Kit vier als men binnen is / maer in 't in kommen kan men gheen gat vinden / is heel dꝛoogh / ſoo dat men met leegh water qualijck met een Boot kan dooꝛ kommen; hier pleghen nochtans veel Schepen te kommen / die (nop de reede loſten / ende bꝛochten dan de lege Schepen binnen met vlotten / welcke (pn daer onder ſchoꝛten om te lichten; binnen inde Nie vier hebben de Poztugeſen mede een Werck ofte Foꝛtjen met ſes ſtucken; van welck hier naer ſullen ſpꝛeken.
Tlandt van Camarigibi tot S. Antonio is effen / ende niet heuvelachtich.
T gat van St Antonio is te kennen aen den vonden Bergh * Ee
8 welcke
Het fevende Boeck. 225
welcke men Weſt moet van ſich bꝛenghen / ende lopen dan daer op aen: doch men moet wel vooꝛ ſich ſien om met groote Schepen die thien of twaelf voet Diep gaen Daer niet te kommen / want get riff onder water meer als een groote halve mijle vande wal light. Van S* Antonio Grande tot 8. Antonio Nerin rekent men twee mijlen; doch dit gat en is niet bequaem vooꝛ Schepen ofte Jachten. Van S* Antonio Grande tot Rio d Allagoa zijn vier mijlen: Rio d'Allagoa is een ſchoone Aievier / heeft in t in kommen veerthien tot vijfthien boet waters; doch men moet met ſtil water unt ende in kommen / want hier loopt een barre als op de Nie vier de Seine, foo dat men wel moet toe ſien: hier valt veel gordt Suncker / maer llechte Tobat; de Inwoonderen van d Alagoa zijn de robuſte. lieden van alle de Cuſte / werden van andere ontſten / houden van gheen Policie / ende rechten haer ſelven / ſteken den anderen doot als hon⸗ den. Deſe Rievier heeft een binnen. water / welck wel twaelf ofte derthien mijlen groot is. Van Rio d: Alagoa tot Porto de Frances ig ten mijl ZundtWeſt langhs de Cuſte: Porto Frances is een ſchoon gat / zijn in kommen is even als dat van Parnambuco: maer dat onderſchent iſſer dat men hier vande Zundt in komt / ghelijck men in Parnambuco ‘bande Nooꝛdt: dock is veel Diez per / want men op t gheringhſte wel dꝛy vier ende vijf vadem waters vindt: men kan foo verre om de Nooꝛdt op-lopen als men wilt. Hier pleghen veel Schepen te kommen laden / maer en derven nu niet meer / om datmenſe daer
AN N O 1630
foo licht van daen kan halen. Van Porto de Frances tot Rio S. Miguel is een
mijl Zupdt· Weſt langhs de Cuſte. Dits: Miguel is een klenn Rievier / ſeer onbequaem Boo? Schepen ofte Jachten; maer is alleen voo? C haloupen ofte Klepne Bercken; de Sunckeren die hier vallen plachten ghebꝛacht te werden in Porto Frances om te Schepen. De Cuſte van Porto Franciſco tot vooꝛz-bu Se Miguel moet vooꝛſichtich ghemijdt werden / Doo dien het alhier ſeer vuyl is / ſulcx dat men met een groot Schip wel eene mijl mach vande wal blijven,
De breedte op de welcke deſe Plaetſen ligghen.
Graden. Minuten.
De Cabo S: Auguſtin light op de 8 of t Eylandt S. Alexio 8 40. Rio Formoſo 0 8 46. Rio Huna 9 Den hoeck van Porto Calvo 9 14. Camarigibi 9 32. S' Antonio Grande 9 40. Porto dos Franceſes 9 54. Rio St Miguel 10
Beſchrijvinghe vande Cuſte van Olinda Noordt-waerts;
Van Parnambuco tot het Zunder gat van t Enlandt Tamarica zijn bu de vijf mijlen: Daer kommen noch dꝛn klenne Kievierkens tuſſchen benden; als namentlijck Rio Dolce; Pao Amorello ende Maria Farinha. Doch Pao Amorello is alleen bequaem om met ghemepne Jachten daer in te lopen / het iſſer diep ghenoech: de twee andere zijn alleen bequaem vooꝛ Boots ofte Chalou⸗ pen. t Enlandt Tamarica heeft twee gaten / van welcke het Zundelijckſte het diepſte is / men ſal daer met hoogh water ten unterſten achthien voeten wa⸗ ters vinden: die Daer in wil / heeft een ſchoon merck aen eenen Boom die op den hoeck van t landt ſtaet aen de Zundt . zijde van de Uievier / men moet dien Weſt Zundt· Weſt van ſich bꝛengen / ende lopen dan daer op aen / ende ſetten boo? de Schans Orangie op vier vadem water / ofte lopen vooꝛts vooꝛ het 8 f ＋f Stedeken
ee ANNO 1630.
226 Verhael van Weſt-Indien.
Stedeken Noftra Sennora de Contepcion: men kan oock met hoogh water t Enlandt met ten Jacht gantſch om-zeplen. Dit is een goedt Eylandt / ſeer ſchoon landt / aen te fien als Enghelandt: heeft ontrent ſeven mijlen in tom gaen; doch is langher als het bꝛerdt is. Van het Zunder gat tot het Nooꝛder gat zijn dꝛn mijlen: dit Nooꝛder · gat moet men aldus in · lopen: men houdt den boeck die aen de Nooꝛdt . zijde van it gat leght / Weſt· Mooꝛdt· Weſt van ſich / tot dat men binnen inde Rievier een ſandt duyne fiet / die men dan in 't midden van bende de hoecken moet houden; foo doende mach gheen quaedt; ſult met hoogh water niet min als twaelf ofte derthien vort water vinden. In dit Nooꝛder- gat zijn twee Kie vieren / de Weſtelijckſte is genaemt Catta wamba, ende de andere Maſſarandove. Van het Mooꝛder. gat tot Rio de Goyana zijn twee mijlen: men kan met Chaloupen ofte klepne Jachten van t Nooꝛder gat tot Goyana tot / tuſſchen de reven Deur zenlen: om in Goyana te kommen / ſoo loopt naer een rudſe / die Nooꝛdt· Ooſt van 't gat leght / de welcke men verde ghenoegh ſiet bꝛanden / ende bꝛenght die Nooꝛdt · Goſt vanu / ende loopt dan vooꝛts Zundt · Weſt aen op een Hung dat ghy dan recht vooz· unt ſult hebben / {oo langh tot dat gin dicht bn een plaet komt / ende houdt dan om de Nooꝛdt naer De Kieviere. Deſe Rievier is van binnen de diepſte van alle Rie vieren hier om her: Daer zijn veel lngenios, foo datter overvloet van Suncker valt / t welck met Bercken vervoert woꝛdt naer Pariba; want het in Kommen van Rio Goyana is met hoogh water ten hooghſten neghen of thien voeten diep. Van een wennich bn Nooꝛden Goyana tot het Enlandt Tamarica vooꝛnoemt ſtreckt een riff wel een groote mijl in Zee / foo dat men van 't Zunder gat van Tamarica naer Porto Frangois willende / de wal moet ſchouwen / want het over al rudſich ende vunl is. Van Goyana tot Porto Frangois zijn vier mijlen; men kan van Goyana tot Porto Frangois Deur zenlen met een Jacht die thien voet Diep gaet; men ſal niet minder water vinden als veerthien voeten; ende gheen dijningen vande Zee vernemen / om dat het riſf {oo hoogh is. Het in kommen van Porto Frangois is dn vademen Diep / men komt vande Nooꝛdt in / en men fet achter het veciff op veerthien ende vijfthien voet waters ſchoone grondt.
Van Porto Frangois tot Cabo Blanco zijn twee mijlen Nooꝛdt ten Weſten /
langhs de Cuſte iffet heel vunl. Deſe Cabo Blanco is heel kennelijck / weſende een rooden ſtenlen hoeck / heel grof / fijns ghelijck en is daer niet ontrent / foo dat wel te kennen is; men kan met Jachten onder de Cabo te reede lopen ach⸗ ter reven ende klippen. De Caep is heel vunl / foo dat men de Cuſte van daer af als men nie wers noodich in moet weſen / tot Parnambuco toe wel een wen⸗ nich mach ſchouwen. Van Cabo Blanco tot Rio Paraiba rekent men vier groo⸗ te mijlen: het in Kommen van Pariba is aththien voet diep: heeft dꝛn Caſtee⸗ len / waer van het eene dat aen de Zundt-zijde leght tot het in kommen kan ſchieten / werdt genaemt Cabo Delo ofte Se Catharina: het ander leght aen de Nooꝛdt⸗ ʒijde / werdt genaemt St Antonio; het Derde leght op een Enlandeken dat inde Kieviere / ghelijck als men op· vaert naer het Stedeken Philippina, leght / ende werdt ghenaemt Reſtringa. Het Stedeken is gheleghen aen de Zundt-zijde vande Kie viere. Vande Kieviere Pariba Zundt-waert ontrent een mijl ſtreckt een reciff tot vooꝛ de Kie viere / Daer men dicht aen het Mooꝛdt. ennde moet by in- Kommen: aen de Zundt-zijde van dit reciff kan men mede in kommen / met Schepen die maer twaelf voet diep gaen / ende ſeven achter t vooꝛſende veciff. Van de Kieviere Pariba tot Monguoapi zijn twee mijlen; de Cuſte tuſſchen benden is vunl ende rudſich / foo dat men een half mijl ſtijf van de wal dient te blijven. Om in Mongoapite zenlen / loopt dicht op t reciff aen / ſult een doꝛren Boom fien binnen in 't gat / houdt de ſelve Weſt van u / ende loopt daer op aen tot dat de dꝛooghte van t landt / daer den Boom 5 ſtaet / | ghewaer
Het ſevende Boeck. 227
ghewaer wordt: dit in· kommen is tuſſchen een reciff deur / ende en is maer nez ghen vadem wijdt. In dit Mongoapi leght een Enlandeken dat vol boomen
AN
NO
en kreupel· boſch ſtart. Deſe Cuſte ſtreckt van Cabo Blanca tot hier tot al 530.
Nooꝛdt Nooꝛdt· Weſt. Een groote mijle van Mongoapi leght de Bahia de Trajiciaon; deſe heeft Den gaten om in te kommen; heeft een reciff vooꝛ ſich / Welck van Mongoapi komt ſtrecken tot boor deſe Bane: aen het Mooꝛdt eyn⸗ de van het reciff tuſſchen de wal leght een klip / Baer men van bende zijden foo wel te landt-waert als t zee. waert kan dooꝛ· lopen / ende fetten het foo verre in / als eenen goedt dunckt / doch vooꝛ· aen is het bequaemſt / want een weynich in kommende ſult ſcharpe grondt en heel dꝛoogh water hebben; het derde gat is aen het Nooꝛdt ennde tuſſchen het reciff deur: maer t ſelve is alleen goede voo klepne Schepen ofte Jachten: de andere zijn bequaem Hoor groote Schepen; het in Kommen is ſes / ſeven ende acht vadem Diep. De Cuſte ſtreckt van Mongoapi tot de Bahia de Trajiciaon Pooꝛdt· Mooꝛdt- Weſt. Van de Bahia de Trajiciaon tot den hoeck van Bahia Formoſarekent men vier mijlen Nooꝛdt Nooꝛdt· Weſt langhs de Cuſte: deſe Cuſte is gantſch kenlijck dooz Berghen die daer legghen als of het Enlandekens waren / is mede heel rondt landt / niet ſeer hoogh / maer ghemeen. Deſe Bahia Formoſa is een ſchoone
Bane / Daer men kan ſetten achter den hoeck vooꝛ een ſandt. bane / beſchut
zijnde vooꝛ een Zupdt-Oofte windt / ſchoone grondt / op vier / vijf / fes / ſeven vademen / waer men wil. Van den hoeck van Bahia Formoſa tot Rio Conjahou is ten klenne mijle; dit Conjahu leght midden inde Baye tuſſchen de Punta de Pipa ende Cabo Formoſa. Om in Conjahu te zenlen / foo moet men op twee Boomen / die men in it landt ſal fien ſtaen / bn de Poꝛtugeſen daer gheſtelt / aen Kommen / houdende de ſelve over een / ſult dan op het gat kommen lopen / it welck heel nauw is / ende met hoogh water vindt men hier twaelf voeten waters. Binnen het reciff zijnde moet men om de Zundt om. loe ven / dicht bn het reciff langhs / ende foo langh op de Zundt lopen tot dat men de Kieviet open heeft / ende lopen dan de Kie vier op / foo verre als men wil / houdende de Nooꝛdt. wal altijdt naeſt. Deſe Conjahou is een frane Rievier / heeft ontrent anderhalf mijle de Rie vier op een ſchoone Suncker Molen. Dit gat is bn⸗ naer als alle andere gaten met reven beſet / ſtreckende ten halven den hoeck bande Bape naer het Zuyden / ende vooꝛts weder tot Punta de Pi pa; maer is naer t Nooꝛden heel gebꝛoken. Van deſe Kie vier Conjahou tot Punta de Pi pa is een mijl; dit is eenen hoeck vande welcke een klippe een wennich af ſtaet / hebbende de ghedaente van een pijpe / van welcke den hoeck de naem heeft bez kommen; men kan achter deſen hoeck ſetten. Van Punta de Pipa tot Punto Negro rekent men ontrent neghen mijlen ende een half al Nooꝛdt Nooꝛdt⸗ Weſt. Van Punto Negro is het tamelijcken ver vlack een groote mijle vande wal af zijnde / heeft men maer vijf vadem waters ſtijf / vunle grondt / doch een weynich t zee · waert lopende vindt men datelijck acht / neghen ende thien va⸗ demen. Ende de vooꝛſende Punto Negro wat gepaſſeert zijnde / iſt weder Diez per / ſoo dat men dan de wal wel weder mach ghenaecken / ende men vindt over al tamelijcke goede ancker grondt tat bn Rio Grande. Van Punto Negro tot Rio Grande zijn ſtijf twee mijlen / Nooꝛdt ten Weſten ende Nooꝛdt
Nooꝛdt· Weſt / is een ſchoone Cuſte. Van Rio Grande dicht by lande weſen⸗
de / is de kours Nooꝛdt· Nooꝛdt · Ooſt naer een Bane ghenoemt Genepaboë
een Blepne mijle. Bande Zundt-zijde van deſe Baye ſtreckt een veciff/ doch
niet heel verre in Zee: dit vif ghepaſſeert zijnde, is de Baye wijdt ende ſi choon
ghenoegh om te laveren met groote Schepen / doch ſtreckt niet ſeer diep in:
men beeft inde Bane goede ancker· grondt / op ſommighe plaetſen fijn ſandt /
en op ſommighe waſighe grondt: 9 sink mach men kommen
2 f tot
ANNO 1630.
228 Verhael van Weſt-Indien.
tot op acht ende neghen vadem gheen vierde· part mijls vande wal / ende met lichte Schepen op Lijf ende ſes vadem ontrent een muſquet · ſcheut vande wal. Van Genepaboe tot Siara zijn vijf mijlen. Van Siara tot Manuel Thomas dzn mijlen; ende van daer tot Pikitinga twee mijlen. Daer aen volght dan op de hooghde van vijf graden eenen witten hoeck / van welche het landt ontvalt / ende ſtreckt vooꝛts een groote ſtreeck Ooſt ende Weſt: van welcke ghelegent⸗
hent bn andere occaſie ſal werden gheſpꝛoken / ende ſullen nu alleen als vozen
de hooghden vande Plaetſen ſtellen.
Graden. Minuten.
Het midden van t Eplandt Tamarica leght op 7 35. Cabo Blanco op 7 Rio Paraiba op K.. Bahia de Trajiciaon op 6 28. Punta de Pipa op 6 25. Tmidden van Bahia Formoſa o 6 10. Punto Negro op 5 5 50. Rio Grande op 5 42.
Dit is ſoo in t eerſte bn onſe Stier lieden bevonden ende aen - gheteeckent, in't voꝛder verhael ſullen noch meerder circumſtantien konnen aen roeren op
naerder bevindinghen.
Wn hebben hier voꝛen verhaelt hoe dat het Jacht de Bruyn· viſch den vier⸗ den Auguſti te Pernambuc was ghekommen / doch fijne renſe niet aen geroert / om de verrichtinghe te lande niet te interrumperen / ſullen tot een bellunt van dit Boeck een weynich daer van aen-roeren/ Hoor (on veel denck · weerdich is / ende in toe · Kommende dienſtich mochte weſen. Guamen den achthienden Aprilis aen Cabo Verde, ende naer dat aldaer eenige goederen hadden gheloſt / vertrocken van daer weder den acht · en · twintighſten: kregen s anderdaeghs Cabo Roxo in it gheſichte / en hadden de ſelve Ooſt ten Zupden van haer; zeplden al langhs de wal / om de Kieviere Catchieu te ſoecken / hadden al van thien tot twintich vademen klep-grondt/ en quamen den vierden Maij vooꝛ de Kieviere / voeren terſtondt met de Boot om de Kievier te Diepen; bevonden inde mondt bande Nie vier een dꝛooghte te leggen / die van t vaſte landt Weſt⸗ waert aen liep; ende noch een wennich Weſt· waert leght een ander dꝛooghte van ſandt wel een vierendeel van een mijl groot / leght met t leeghſte water meeſt dꝛoogh: tuſſchen deſe twee dꝛooghten is een gat Daer men Deur inde Rievier kan kommen: Daer in met het leeghſte water vonden ſeven en acht boet waters fandt-grondt : duerde maer een voer-{cheut / Daer over LINDE men weder van Lijf tot thien vadem goede fteeck-grondt. Voeren de Rievier wel ten mijl op / en vonden al een diepte / dan en ſagender geen volck: de Rievier is ontrent een vierendeel· mijls breedt / ende aen bende zijden met groen kreupelboſch bewaſſen / daer onder eenighe hooghe Boomen; in 't weder -keeren von⸗
den in t gat met hoogh water ſeſthien en achthien voet waters: deſe Rievier
is ſeer kennelijck aen een witte blenck / daer bn Weſten ſtaen vier Palmit⸗ Boomen / hoogt unt het kreupel· boſch unt ſtekende; den Ooſtelijckſten Boom ſtaet alleen een roer· ſcheut vande andere. Des anderdaeghs diepten de Zune der. dꝛooghte / die met leegh water meeſt dꝛoogh leght / bonden Daer een bez quaem vaer- water om binnen de Kie vier te lopen / vonden daer gheen dꝛooger water als neghen en thien vademen: de dꝛooghten zijn al ſandt· platen / daer t met leegh water ghewaldich op bꝛandt. Voeren van daer nae een klenn Enz landeken Zundt ten Weſten van haer legghende om hout te hacken: en ſetten daer op vijf vademen. Hier legghende quamper een Poꝛtugeſche Barcke op haer aen / doch de onſe ſpeurende wendent / ende de onſe hem naer / ar 755
f t ſelve
Het fevende Boeck. 229 t ſelve veroverden / ende op De reede bꝛochten; was een klenn Bererken / kom⸗ Een mende van Liſbona, en willende naer Catchieu, was ſeer leck / en veel goede⸗ el 2 ren nat gewoꝛden; niettemin bonden Daer in Indiſche Kleetjens ende anders / 50. | weerdt naer giſſinghe bpde fes dunſent gulden; behalven acht Hondert en (| tachtich pondt Bougies, en dꝛn hondert en twintich pondt Stael in ſtaefgens. Settent bolck aen t Enlandt Bills ghenaemt / liggende van Cabo Roxo Ooſt⸗ Tundt· Ooſt vijf mijlen: de Swarten op 't Enlandt woonende / (preken goedt Poꝛtugees / en zijn vꝛienden met de Poꝛtugeſt en / ende Daer is een Wooninghe der ſelver / met een Rercrken: de Swarten is kloeck volck / gaen ſommighe op fijn Poztugees ghekleet / en eenige maer een lap lijnwaets voo? haer ſcha⸗ melhent: bekenden vnanden te weſt en vande Swarten woonende op de Ep- il landen ghenaemt Biſſegos, ende dat die ſomtijdts vinghen / ende aen de Poꝛtu⸗ geſen vooꝛ Slaven verkochten. Hadden goede Wapenen van aſſeganen / boz ghen en pijlen / ſabels wel dꝛn vingheren bꝛeedt / die (n ſelfs ſenden te maken. waren bn een Poꝛztugees Pꝛieſter Daer woonende ghedoopt. Zenlden weder van Daer naer een bande Nooꝛdtlijckſte Enlanden vande Biſſegos, en ſetten onder het Enlandt den elfden op vier vadem waters: voeren met de Boot naer if landt / ſaghen daer wel cenighe Swarten / dan waren ſeer ſchouw / foo dat in | t eerſte haer niet konden beweghen aen booꝛdt te kommen / ende de onſe en doꝛ⸗ fen haer aen landt niet vertrouwen; doch enndelingh kreghen een aen booꝛdt van des Koninghs Dienaers / en ſonden bn hem / de Koningh een vereeringe. Deſe Swarten zijn feer groote Mans Perſoonen / gaen meeſt naeckt / unt. 9 ghenomen de ſchamelhent met een ſtuck van een Oſſen - hundt bedeckt / konden dl haer Taele niet verſtaen / knoꝛren als de Ralkoenſche Banen / het ham op 3 t hooft dꝛollich gheſchozen / ſeer gheteeckent aen armen en beenen ; haer Waz N penen zíjn aſſeganen en ſchilden van bieſen; ſaghen Roe Beeſten en Hoende⸗ ren opt Eplandt; t lande ſtondt feer groen ende luſtich in t aen-fien. Meyn⸗ | den vande Swarten hier eenighe Ambergris ofte anders te verhandelen / dan f alſooder niets boor den dach quam / ende het veroverde Bercrken ſeer leck ä was foo vonden gheraden te zeplen naer Sierra Liona; alwaer den den-en- if twintighſten quamen / leerden de goederen unt het Bercrken aen de KRoopMan aldaer ligghende weghen de Compagnie. Hadden daer ſeer quaedt we⸗ 1 der van Keghen Donder en Blixem: vertrocken weder van daer den derthien⸗ 0 den Junij, en ſtelden haer kours naer t Enlandt Fernando Norohna en qua⸗ 0 men daer den derden ſulij, ſetten aldaer op de gewoonlijcke reede in negen va⸗ 9 dem waters; aen landt kommende / vonden de Woon · plaetſen vande Swar⸗ 5 ten / die daer vooꝛ deſen hadden ghehouden / gantſch ghedeſtrueert; de plaet⸗ fen daerſe haer Milit ende andere Vꝛuchten pleghen te planten / altemael met wilderniſſe bewaſſen / (oo datter niet anders en bonden als Pompoenen / die Daer met menichte in t wilde waſſen: it ſcheen dat de Poꝛtugeſen van Pernam- 5 buc t volck van daer hadden gelicht / ende alles verdeſtrueert. Schenden den | get 3 weder van daer / ende quamen foo te Pernambuc : alg vozen erhaelt.
—
ff 3 Jaer⸗
5 ENE (NEN DAN ne N 0
N e
erlijck Uerhael VAN DE
Uerrichtinghen der Gheoctroyeerde f Weft-Indifche Compagnie.
Boet Begrijp van t achtſte Boeck,
0
50
16 5 22 8 7
N 0
2
2 Gember geladen: ende noch een met Swarten, d welck 10 2 5 1 1 8 1 fy wieder
de Cabo S' Antonio aen t Weft-eynde van Cuba, ende voorts naer de gronden vande Tortugas. Befchrijvinge van die gronden. Keeren wegen oneenigheyten muyterije naer huys. De verrichtingen in Braſil. Eenige reſcontren tuſſchen partijen. Den Ammirael verovert cen Bercke met twee; en· tachtich kiften Suyckers. Werdt noch een Carveel op-ghebracht met Meel ende Olye. De Stadt Olinda te fortificeren onmoghelijck gheoordeelt. Een nieuwe Fortificatie ghemaeckt
over de Rieviere. De Generael Pater arriveert daer in it begin van April.
Den tocht van t Eylandt Tamarica, konnen de Stadt niet winnen. Maken daer t Fort Oragnie. I volck keert weder naer ? Reciff. Kruyſſers
voor de Bahia nemen een Schip met ſeven hondert kiſten Suycker, en
hondert kiſten Tobac. Den tocht vanden Overffen Lieutenant SteynCallenfels naer de Affogados , defaitte ende vluchte vande vyandt. Een Schip met Wijnen ghenomen. Een Brafiliaen ghefonden naer de Tapujas om die te locken. Advijs vande Armada ghekommen inde Bahia: refolutie daer over. Nieuwe Fortificatien beftedicht. Een Scheepken met twee-en-tachtich kiften Suycker verovert. De Kruyſſers voor Porto Calvo bekommen een ledich Carveel. De Generael Pater zeylt naer de Bahia: werdt de Spaenſche Armada in Zee ghewaer: ſlaet met de ſelve: hy met fijn Schip verbrandt; als mede t Schip de Provintie van Dytrecht: daer-en-teghen werdt den Spaenſchen Pice-dmmirael ende
noch
ed Vervolgh vande reyſe vanden Commandeur Boon-eter: nemen een Spaenſch Schip, kommende van Porto Rico, met
aten varen. Verzeylen naer Cabo Tiburon: naer,
231
noch een ander Galeon inde grondt gheſchoten: en een Galeon by de onfe ghenomen. t Schip Amfterdam komt alleen by de Spaenſche Armada, blijfter een wijlby, en vaert weder naer r Reciff. Verſcheyden tijdinghen vande Vlooten die den Raedt veel bedenckens geven. Den Ammirael Marten Thijfz. keert met lijn Schepen weder aen 7 Reciff. De gheblevene inden (lach ter Zee. Ghelegentheyt vande Koninghlijcke Armada uyt het relaes vande ghevanghens, particuliere op- rekeninghe vande Galeons ende hare monture. De VVindt-hondt jaeght een Carveel op de wal. De vyandt landt aen Porto Calyo. Nieuwe deliberatien over t ghene tedoen ſtondt: de Stadt noch niet te verlaten. Een beſeyndinge naer de Tapujat. Generale monfteringhe; bevinden over de ſeven duyſent man te lande ende te water. De Stadt Olinda werdt verlaten ende ghedeſtrueert. Den tocht op Pariba ghearreſteert. De toe-ruftinghe. De /Vindt-hondt jaeght een Carveel teghen de wal in ſtucke fle Ons volck landt boven t Zuyder- Fort van Pariba: en reſolveren t ſelve by Approches te benauwen: vallen aen t approcheren: de vyandt werckt teghen haer aen. Redenen waerom de belegheringh over-geven. Doen een aenval op des vyandts Buyten- wercken. Gaen weder t ſcheep, ende keeren aen * Reciff. Nieuwe deliberatien; den tocht naer Rio Grande beflooten. De reyfe vanden Commandeur Smient. De Chaloupe vaert tuſſchen de Baixos S Rogue deur, en verbrandt een Carvcel met Wijnen. De Braſilianen werden ghelandt; kommen eenighe weder. Smient keert naer % Reciff, en t Schip loopt naer Siara: t ghene daer is ghepaſſeert met de Braſilianen. t Schip Nieuw-Nederlandt keert naer huys. Raport van Smient. Den tocht naer Rio Grande; kommen daer ontrent: beſichtighen de ghelegentheyt: redenen waerom t ſelve niet aen-taften : landen inde Baye van enipabous doen eenighe landt· tochten, en bekommen Beeften; keeren naer 7 Reciſf. Oude Vlißinghen verovert een Scheepken ontrent de Babia. Arrivement van Schepen uyt het Vaderlandt. Een Scheepken ghenomen met drooghe Viſch. t Jacht Pernambuc jaeght een Scheepken aen de wal, it welcke ſinckt. Doet noch een Carveel ſtranden. Voyage van de Brach ende Noordt-Sterre: verbranden onder Hiſpaniola een Bercke; beſichtighen de Eylanden Lucayos: welcker ghelegentheyt naerder onder- vinden: van Amana : Caicos: Maiaguana ; Samana : Triangulo : Guantma ; Guanahani: Duyven-Eylandt: (urateo; Guatao, Cigateo: Keeren naerhuys. Verhael vande voyage van Jonathan de Necker, met Domburgh , den Otter, ende de Phænix. Kommen aen deCaribife Eylanden : de hooghde ende gheſtalte van eenighe: aen Ila de Vaca: aen t vaſte landt, by Rio de la Hacha: by Rio Grande Madelena en Zamba. Verbranden cen ledich Scheepken. Gheleghentheyt van't Eylandt Zamba. Jaghen een ledighe Bercke aen de wal, De Phænix neemt een ledighe Bercke. Den Otter werdt by onweder
222
onde naer Jamaica ghedreven; jaeght daer een Berckeop de wal: neemt een Schip met vier hondert Negros, neemt fijn gadinghedaer uyt en later varen. Neemt een Bercke met Huyden gheladen. Nemen noch te ſamen een Bercke daer vijf duyſent vier hondert en vijftich Huyden uyt nemen, en verbranden de reſte, met de Bercke. Domburgh
ende de Phenix keeren naer huys. I verlies vaneen dobbele Vloote van
Nova Hispania , uyt verfcheyden gheintercipieerde brieven : als mede eenighe particulariteyten de ¶ apitania vande Bahia de todos los Santos aen-gaende,
Het achtfte Boeck. WW ET Hoorleden jaer hebben wy den
N Commandeur Jan Gijſbertſz. Boon- eter gela⸗ ten onder Hiſpaniola, tuſſchen Iſla de Vacazſul⸗
len nu fijn vooꝛdere verrichtinge hier vervol⸗ hen. Hy hadde den Berden December, Zut
dam; d welck den dꝛ nen- twintighſten Julij
des vooꝛleden jaers unt Texel was ghelopen / Wan nat ghelijck wp in t vooꝛgaende Boeck hebben verhaelt: ende heeft voꝛder twee Jachten op de wacht gelaten bn Ia de Vaca.
5
fabruarius. De vier vooꝛnoemde Schepen kreghen den eerſten Januarij ontrent Mona ten
Januarius.
aenſch Schip in t gheſichte / kommende van Porto Rico, d welck fn naet2 hee wierdt verovert bn't Schip Edam, ende naer de Vloote ghe⸗ bracht. De Jachten die ontrent lila de Vaca op de wacht laghen / veroverden den vierden mede een Schip / kommende van Angola, met vier hondert ende vijftich Swarten; unt het welcke de Commandeur alleen nam ſeſthien gote⸗ linghen / en met de Swarten niet wetende unt te richten / liet het Schip met de ſelve weder varen. Den achthienden vernam de Commandeur bn it Jacht t Hart datter ten Prijs bn Edam was genomen / ende alſoo t ſelve bn de Ploo⸗ te noch niet en was gekommen / foo ſondt den twintighſten 't Jacht de Pegaſus naer de Cabo Tiburon om't ſelve te ſoecken. De Pegaſus den vier en. twintigh⸗ ſten weder kommende / bracht tijdinghe de ſelve aen Cabo Tiburon bende ghe⸗ vonden te hebben; deſwegen dan de Commandeur met de gantſche Vloote den leſten Daer naer toe zenlde: ende quamen den eerſten Februarij onder de Cabo te reede. Daer wierdt terſtondt oꝛdꝛe geſtelt op t loſſen van t vero verde Schip / ende de goederen wierden over de Vloote verdeelt / Bonden in t ſelve 26511464 ponden Gember: ſeſthien hondert en twee en tſeventich Hunden / vijf en. veertich kiſten Suycker / en acht gotelinghen. Ende t Schip van alles ont⸗ bloot zijnde dat haer dienen koſte / lieten het op de wal lopen en ſincken. Den
vijfthienden lichten haer anckers / ende deden haer beft om weder naer de Ooſt
op te kommen / ende laveerden ſterck / foo dat den achthienden weder quamen achter Ila de Vaca. Ende naer dat aen t Enlandt Hiſpaniola haer behoefte van Water / Limoenen / ende Verckens hadden gehaelt / foo zijn den W
twintigh⸗
Het achtfte Boeck. 233 twintighſten weder van daer vertrocken / ende haren kours ghenomen naer t Weſten. Soo dat den achtſten Martij haer bevonden by de Cabo de Corrien- AN 1 tes: ſagen Daer een vꝛemt Zenl / welck de Pegaſus ende de Haen vervolghden / 31 doch het ontſnapte hun doorde Organos Deur. De Vloote nam vooꝛts haren kours den tweeden deſer naer de gronden van de Tortugas. Dewijl wn dick⸗ Hi wilg van deſe Enlandekens hebben gheſpꝛoken / ende noch ſullen moeten ſpꝛe⸗ f ken / foo ſullen hier in voeghen de beſchꝛijvinghe de welcke een van onfe erva⸗ N renſte Schippers Galeyn van Stapels ong heeft mede - ghedenlt. De Enlanden | die men de Tortugas noemt / zijn gheleghen op de hooghde van vier en twin⸗ tich graden ende veertich tot vijf . en. veertich minuten / zijn fes of ſeven in gez Ì |
|
tale / doch meer fandt-platen ghelijck / als Eplanden/ want zijn als bancken die altijdt dꝛoogh legghen / ſonder eenich gheboomte foo veel men fien kan / hoe wel de Spagnaerden ſegghen dat het eene met Boomen is bewaſſen. Als deſe Eplanden van u zijn Nooꝛdt Mooꝛdt· Weſt / bn giſſinge twee mijlen / dan | kanmenſe vande ſtenghe fien; het is Daer dan neghenthien of twintich vade⸗ men diep / ſeer fijne kalckachtighe grondt; maer Nooꝛdt Weſt ende Weſt⸗ MNooꝛdt. Weſt Daer ſteeckt een groot klippich riff af: op dit riff zijnde op vijf ö vadem waters / ſoo kan men ter nauwer noodt de Martyres fien naer t Mooꝛdt⸗ 5 Ooſten tor. Dit riff is ſeer oneffen / ſomtijdts vijfthien vademen / en dan wee | der maer vier / al klippen / men fiet de gronde op twaelf en derthien baden; de
Tortugas leggen vande Martyres meeft Nooꝛdt Ooſt ende Zundt- Weſt negen | ofte thien mijlen; het is tuſſchen benden ſeer vunl / hoe wel de Spagnaerden ſegghen datter een Canael dooꝛ loopt. Men mach de Tortugas bande Weſt⸗ N zijde tot de Zundt zijde wel aen looden / maer de Zundt. Ooſt ende Ooſt⸗ | Zupdt-Ooft-zijde is ſoꝛghlijck weghen de klippen: de grondt dꝛooght aen de Zundt : zijde ſtenl op / te weten gheen gronde dan tſeſtich vadem / ende dꝛooght 1 vooꝛts op tot ſes ende vijf vadem: De ſtroomen vallen hier ſeer variabel / ſoo 4 | datter gheen vaſte giſſinghe op is te maken. Sullen nu de bevindinghe van 0
deſe Vloote hier bn voeghen. Den thienden Martij hadden de hooghde van 9
Ben-en-twintich graden ende een half. Den een en- twintighſten ſeven en il twintich graden ſeſthien minuten: wierpen doen grondt met hondert vadem /
ende (nde dagh waght ſes· en. dertich: s anderdaeghs dꝛn en · twintich va⸗ ö dem: hadden s middaghs hooghde ſeven en twintich graden en vier en vijf⸗ | tich minuten; Daer naer neghenthien vadem / en anckerden 's avondts op | twaelf / doch ſaghen gheen Landt ; de volgende dagen keerden naer t Zunden / ij ende liepen over verſchenden diepten / 16.17.18, Daer nae weder 30. 50. 72. 90. | Daer naer weder 40. ende vooꝛts weder grondt af / den tweeden April op de April. 4 hoogde van vier- en twintich graden en vier en- twintich minuten ende 's an⸗ 0 derdaeghs weder ſe ven en dertich vadem: hielden het op deſe gronden tot den | twaelfden / ende lenden doen Zunden over; den veerthienden 8 moꝛghens faz | ghen de Croone op't Eplandt Cuba ghelegen; ende den ſeventhienden waren | recht voor de Havana, ende hielden hier eenighe daghen af ende aen : kreghen | wel eenighe Vremde Zenlen in't gheſichte / doch en konden gheene bejaghen: foo dat den thienden Maij haer begaven naer de Baya de Matanga, ende ſetten mayus. | ’ganderdacghs Daer binnen op vijfdehalf vadem / ende naer dat de Schepen | van water hadden vooꝛſien; foo zijn den achthienden met het vierendeel van | t Boots: volck en een derdendeel van de Soldaten aen landt ghe varen / lieten Baer Baer ghevanghens lopen / en trocken twee mijlen te landt· waert in / doch en ghemoeten niets dan eenige Ozagnie . Boomen / en quamen weder t'ſcheep. Deſe Baye leght bn giſſingh vijfthien of ſeſthien mijlen bn Ooſten de Havana | naer hunne obſervatien. Gingen den twintighſten weder t zenl / ende paſſeer⸗ f 1 den s anderdaeghs vooz-bn de Havana e een mijl bunten de wal / ſoo |
Gg dat |
234 Verhael van Weft-Indien.
dat konden ſien / datter maer twee groote Schepen inde Haven laghen / en elf ofte twaelf Bercken. Bleven daer foo eenige dagen af ende aen houden / ende
1657. Daer ontrent krupſſen / ſonder dat eenighe Spaenſche Schepen vernamen.
BRASIL.
Januarius.
Daer waren onder de Vloote eenighe Schepen Die vanden beginne met de Commandeur waren unt-gheweeſt / welcker victualie ende inſonderhent de Wijn al wat koꝛt begonde te werden / weſweghen dan de Commandeur om niet ontijdelijck van Daer te moeten ſchenden / unt de Schepen die onlangher unt het Vaderlandt waren ghekommen / nu en dan hadde doen halen / ende de andere bn·gheſet. Hier unt ontſtondt onder t volck eerſt een ſekere quaedt⸗ willighent / ende epndelingh {oo en wilden die van t Schip ſelfs niets meer over gheven / niet teghenſtaende hu ſulcx belaſte; foo dat dooꝛ onluſt van fijn Schip gingh / ende ſich begaf op t Schip Lande Vice-Commandeur: ende alfoo hy vꝛeeſde dat het enndelijck ſoude unt · bꝛeken tot een generale onghe⸗ hooꝛſaemhent over de gantſche Vloote / foo reſolveerde met fijn Kaden / naer huns te keeren / recht inde tijdt als men de meeſte Spaenſche Schepen van alle gheweſten hadde te ver wachten. Soo dat haer kours ſtelden dooꝛ de Strate van Bahama, ende vooꝛts reghel· recht naer t Vaderlandt / alwaer arriveerden inde maendt Auguſtus; hate Meeſters wennich t huns bꝛengende om foo groo⸗ te onkoſten tot deſe Dloote ghedaen te vervallen. Wx ſullen nu keeren naer Braſil, ende ver volgens verhalen wat daer dit lopende jaer is vooz· ghevallen ende verricht. Inden beginne van de maendt Januarius quamen Daer gelucke⸗ lijck aen deſe Schepen: de Voghel Struys van Stadt en Landen: ende Walcheren unt Zeelandt, met Vivꝛes ende Ammunitie / neffens een Compagnie Sol⸗ daten van hondert ende thien koppen. De vnandt die gedunzigh op ons doen letten / hadde ſich den derden in embuſcade gheleght / foo dat onſe vier roers unt · treckende langhs r Reciff, dapper met den vnandt ſcharmutſeerden; doch de over handt bleef aen ons zijde / ende dꝛeven de vnandt op de vlucht dooꝛ de Nie vier henen; Daer bleven van onſe maer dꝛn doodt: de vnandt lieter ſes op ſtrandt legghen / boven die hn wegh llenpte / ende die inde Rieviere verſopen. Vier dagen daer naer was t ſelve weder te doen / doch met verlies vande onſe / want alſoo de vnandt ſich weder in embuſcade hadde geleght / en ons Convoy unt trock om eenighe ver ver ſinghe te halen / braken de Poꝛtugeſen foo onver⸗ ſiens op / dat de onſe / haer verraſt vindende / het op een lopen ſtelden / eenich gheweer van hun ſmeten / en wennighe dooden achter lieten / haer ſalverende onder de Stadt. Den Ammirael Marten Thijſa., de welcke den vijf en twin⸗ tighſten des vooꝛleden jaers was unt: ghelopen om te krunſſen / keerden den elfden deſes weder / mede bꝛenghende een Barcke / gheladen met twee en tachtich kiften Duncker / de welcke hu doo? een Chaloupe unt een Kievierken hadde doen af - halen. Den veerthienden arriveerde t Schip Amersfoort van Amſterdam, en bꝛocht vier- en. vijftich Soldaten aen / nevens de noodighe bez houften. Ende Dep dagen daer naer wierdt weder een Carveel op⸗ghebꝛacht / gheladen met Meel ende Olne / welck bn de Krunſſers de vnandt was af ghe⸗ nomen. De ſelve maendt arriveerde mede t Schip t Lande van Beloften; de Zeeuwfche jagher, ende het klenn Galeon, mede bꝛenghende bu de twee hon⸗ dert Soldaten. Ondertuſſchen / alſoo de Stadt te houder / ende niet te verla⸗ ten / noch op t hooghſte / bn ot ſchꝛijven unt het Vaderlandt / den Gouverneur ende Kaden was belaſt / foo hebben de ſelve goedt ghevonden op nieuws ten aldernauwſten de gantſche gelegenthent bande ſelve / met alle de Ingenieurs / Werck Meeſters / ende alle Hooft· Officieren haer de Foꝛtificatie verſtaende / te onderſoecken: de welcke bunten de Stadt alles rondtom feev curieuſelijck af-ghemeten; de diſtantien / hooghten / diepten / ende andere omſtandigheden aen - ghemerckt / nevens den om vangh van tt ghene te foꝛtificeren was; de ö . conditie
: Het achtſte Boeck: - 235 conditie vande grondt / advantagieuſe ende diſavantantagieuſe plaetſen aenghetenckent; ende epndelijck de macht van volck / de rijdt / de onkoſten ende noodtwendigheden tot ſoodanige Foꝛtificatie noodich / over laghen hebben⸗ de / foo is bn naer eenpaerlijck bn hun gheooꝛdeelt dat de Stadt niet en was te foꝛtificeren / ten ware met foo exceſſive koſten / dat die de Compagnie on⸗ dꝛaeghlijck ſouden zijn / en dat even. wel noch qualijck bewaert foude weſen. Weſweghen fp dan dit haer advijs inden beginne van Februarius de Vergade⸗ ringhe der x ix. in t Vaderlandt hebben aen-ghefchzeven. Gp de ſelve tijdt wierdt Daer noch een nieuw Werck aen ghevanghen over de Kie vier; alwaer eenighe daghen langh met de vnandt wierdt gheſcharmutſeert / met verlies van bende zijden ; de vnandt geoote vlijt aen· wendende om de Werck lieden te verhinderen / en t begonnen Werck te deſtrueren. De maendt van Martius is
AN NO 1631.
met diergelijcke verrichtinghen om ghebꝛacht. Den veerthienden Aprilis arz Aprilis.
riveerden aldaer de Generael Pater, unt Texel t zenl ghegaen zijnde den nez ghenden Januarij met het Schip Prins Wilhelm, de Provintie van Uytrecht, de Windt- hondt, Ouwerkerck, ende de Rave. Ende alſoo met de ff elve nu een groot deel was aen gekommen vande negen Compagnien die geſonden wier⸗ den tot ſecours Vande vooꝛgaende troupen; ende de Bergaderinghe der xix. nu meer maels hadde gherecommandeert het explont opt Eplandt Tamarica, om alſoo allenſkens hare limiten verder naer t Moorden unt te ſtrecken; (oa hebben de Gouverneur ende Kaden goedt ghevonden den ſelven tocht nu enn⸗ delijcken vooꝛ te nemen. Daer zijn toe gheſchickt de volghende Schepen / om t volck derwaerts te bꝛengen; 'tWapen van Hoorn, t Wapen van Medenblick, t Wapen van Delft, S wol, de Voghel Struys, Vrieſſche Jagher, Pernambuc, den Haſewindt, den Haringh, de Fortuyn, Matanga, Ter- Veere, de Katte, ende Swarte Rave, nevens Den groote Chaloupen met een verdeck / en noch fez ven andere groote Boots vande Schepen. Inde welcke gheſcheept wierden de Compagnien / vanden Overſten Lieutenant Steyn-Callenfels, de Majoꝛ Schutten, Capitepn Mellinghen, Capitenn Ellert, Capitenn Schuppe, Capi⸗ tenn Meppelen, Capitenn Bacx, Capitenn Coeck, Capitenn Pierre le Grand, Capitenn Artichau, Capitenn Cormillion, ende Capitenn Bayaerdt, maecken⸗ de in alles twaelf hondert ende tſeſtich koppen ; ende vooꝛts alle hare Ammu⸗ nitien / Vivꝛes / ende andere behouften. De unt · voeringhe van dit explont wierdt belaſt aen den Overſten Lieutenant Hartman Godefrid van Steyn-Callenfels. Alles nu tot den tocht wel veerdich ghemaeckt zijnde / is den Overſten Lieutenant nevens den Ammirael ghegaen op de Windt-hondt, naer dat bez hooꝛlijck af ſchent hadden ghenomen vande Gouverneur ende Politique Kaz den. Scheep zijnde / is gheoꝛdineert wat bolck neder Schip in · nemen ſoude / ende wat Boots de ſelve aen landt hadden te bꝛenghen; oock foo is peder Caz pitenn ter bande gheſtelt fijn oꝛdinantie / waer naer hu hem ſoude hebben te dꝛaghen in t landen / marcheren ende anderſints. Namentlijck dat de Capi⸗ tepnen Pierre le Grand ende Meppelen de Avantgarde ſouden hebben met twee Compagnie vier- roers. Den Overſten Lieutenant / nevens de Capitenns / Schuppen, Cormillion, ende Ellert, maeckte de tweede Diviſie, ende ſoude de Capitenn Schuppe het tommandement hebben van deſe Diviſie / ende de rech⸗ ter Vleughel Boeren met fijn Lieutenant; de Lieutenant van den Overſten / de piecken; en Capitepn Ellert de llincker Vleughel met de Lieutenant van Cormillion. De Capitenn Cormillion met de Lieutenant van Capitenn Ellert ſouden achter de Diviſie marcheren. De derde Diviſie beſtondt unt de Com⸗ pagnien van Capitenn Artichau, Beyart, ende Mellinghen, ende ſoude de Ca⸗ pitenn Artichau het commandement Daer van hebben / en de rechter Vleugel voeren met de Lieutenant van Beyart; de Lieutenant de Car de piecken; Car
Gg 2 pitepn
ANNO 1631.
En
238 | Verhael van Weft-Indien. g
pitepn Mellinghen achter de Diviſie marcheren met de Lieutenant Palmer. De vierde Diviſie beſtondt unt de Compagnien van de Majoꝛ Schutte, endt de Capitennen Baecx ende Couck; de Lieutenant du Buffon de rechter Dleuz ghel; Capitenn Couck, met de Lieutenant van Baecx de llincker Dleughel; Capitenn Baecx achter de Diviſit. Zijn alſoo den twee en- twintighſten April
van 't Reciff t ʒenl ghegaen met liellijck weder / en een Ooft-Zundt-Oofte
windt; zenlden foo tot ontrent midder nacht / ende giſſinghe maeckende dat de Plaetſe nu op zijde hadde / hebben met den anderen gheanckert / zijnde meeſt vooꝛ t Zunder - gat van Tamarica. Des anderendaeghs met den daghe - raedt is den Overſten Lieutenant met vijf Compagnien inde Zenl-Chaloupen ende Boots over getreden / ende is ontrent ten acht umen vooꝛ· middach wel ghe⸗ tande op een ſandt· ſtrandt van een Eplandeken / d' welck Booz een klennt afwateringh van t Enlandt Tamarica ghelijck af gheſchepden is. Straex daer aen wi Jen de andere Compagnien mede gelandt / foe dat ontrent de middach altſamen aen lande waren. Trocken vooꝛts tot aen de af: wateringhe / ende Wierden de Compagnien ten deele met Boots ende Chaloupen over - gheſet / ende de reſte ginghen dooꝛ it water bn. naer tot aen de Goꝛdel. Over zijnde marcheerden voorts bn·naer een mijltjen / Door een ſeer llimmen ende enghen wegh / ten deele ſandich / en meeſt vol kreupel-boſch / en moeras / het daer gantſch anders vindende als Daer van waren onderricht, onder het Stedeken ende Foꝛt kom mende / Welck op een ſeer ſtenle hooghde lagh / Londen daer ten moeraſſich kreupel⸗boſch / Daer niet en was deur te kommen; den Gver⸗ ſten Lieutenant / dit alles wel beſichticht hebbende / vondt ſich ſeer verſet; de brandt ondertuſſchen met muſquetten ende canon / met ſchꝛoot gheladen / ghe⸗ waldich unt de Foꝛtreſſe ſchietende / waer dooꝛ eenighe Lande onſe ſwaerlijck ghequetſt wierden: foo dat ſiende van deſe zijde op de Foꝛtrefſe niet en was te attenteren met eenige avantagie / te rade wierdt / naer vooꝛgaende advijs van alle de Capitennen / weder af te trecken bereden aen de Kievier ofte af-wate⸗ ringe / ende aldaer dien nacht haer legher⸗ plaetſe te nemer; om s anderdaegys te onder: ſtaen dooꝛ een anderen wegh de vnandt beter aen te taſten. Den Ammirael, naer dat het volck gelandt was / ſondt de Jachten / Ter. Veer, de Katte, de Rave, ende de Zeyl- Chaloupe, tot boven het Stedeken / ende lende twee Booten op de wacht / ſoo om de vnandt het over ende weder Laven te beletten / als mede Voor te kommen datter met de ebbe gheen bꝛanders onder de groote Schepen / die op vier vadem boo? t gat gheſet laghen / bn de vnandt en wier⸗ den af-ghefonden. Den vier en twintighſten met den daghe-vaedt wierden bn den Overſten Lieutenant unt gheſonden de Capiteyn Pierre le Grand met fijn Compagnie vier- roers / ende Capitenn Artichau, nevens noch eenich ghecommandeert volck; ten Deele om eenen anderen wegh te ſoecken naer de Stadt / doch meeſt om eenighe ghevangens te verraſſchen / unt de welcke men meerder kondtſchap mochte krijghen: fn keerden teghen de middach weder in t Quartier / ende beachten ghevanghen Den Poztugeſen ende vijf Swartenz {oo Mans alg Vꝛouwen; de welcke onder vꝛaeght zijnde / verklaerden / dat Albuquerque ſeven ofte acht hondert man tot ſecours inde Foꝛtreſſe hadde gez
ſonden; dat de ſelve rontom in t moeras ende kreupel· boſch was gheleghen /
ende datter te voꝛen Dan hondert Poꝛtugeſche Soldaten in t Foꝛt waren ghe⸗ weeſt / en ſeſthien pſere ſtucken; dat Albuquerque noch Beel Bꝛaſilianen af. ſondt: ende datter vooꝛ veerthien daghen een Schip ende twee Carveelen van daer waren t ʒenl ghegaen. De Capitennen refereerden vooꝛts eenige andere wegen gheſien te hebben / doch onbequaem om langhs de ſelve op de Foꝛtreſſe pets te attenteren. Waer op een Boot naer tReciff wierdt af - gevrerdicht / om de Gouverneur en de Kaden deſen toe ſtandt bekent te maken, Den Overften,
ende
Het achtfte Boeck. 23
7 ende den Ammirael voeren met twee Koep-Chaloupen Hooz-bndes vnandts Foꝛtreſſe (welcke vier ſcheuten naer hun dede / doch ſonder ſchade om te ſien of aen die zijde eenighe betere paſſagie naer t Foꝛt ſouden konnen vinden: dan merckten dat den Bergh beneden over al betrencheet was / en gheen ghele⸗ ghenthent om met eenich vooꝛdeel aen te kommen. Naer de middach zijn een Deel Matrooſen aen landt ghecommandeert / om het Quartier rontom te bez graven. Dewijl men met deſe begravinghe beſich was / wierden de Boots de Nievier op-ghefonden/ om alle de gheleghenthent te verſpieden; verſtonden dat de vnandt feer ſterck in Garaſu lagh. De Politique Raedt Johan van Walbeeck quam van 't Reciff bp haer. Den ſes· en. twintighſten was de Capitenn Artichau, nevens een Ingenieur weder de Nievier op / ende vooꝛ· bn de fore treffe; ende Bonden eene beter gheleghenthent om de brandt bate kommen: doch den Overſten die fulcy niet gheraden bondt / oordeelde niets te waghen / boo? aleer dat t ſelve naerder met de Gouverneur ende de Haden ghecommu⸗ niceert was weſwegen dan weder een Chaloupe naer t Reciff wierdt af-ghez beerdicht. Den Ammirael ende de Schipper van 't Schip Swol zijn met twee Booten wel ghemant met muſquettiers het Enlandt om ghevaren / om alle de diepten te penlen / ende alle de gheleghentheden neerſtich te beſichtighen. Om koꝛt te maecken / alfoo gheen gheleghenthent naer haer fin en vonden om des vnandts Foꝛtreſſe aen te taften; foo hebben naer verſchenden beſichtingen ende beradinghen met de Gouverneur ende Raden op r Reciff ( weicker eeni⸗ ghe oock bn haer quamen) ghereſolveert een Foꝛt te leggen vooꝛ op de mondt van de Haven / op t Enlandeken Daer t volck eerſt- mael wierdt ghelandt.
ANN O 1631.
Ende is t ſelve dien volgende den vijfden May door den Ingenieur van Buren Mayus.
af-ghefteken: te weten een vier · kante Schanſe met vier Bolwercken / groot in haer begrijp ghenomen op de unterſte punten vande Bolwercken / hon⸗ dert en twee en. dertich roeden. Des anderendaeghs trocken de Capitennen Artichau ende Beyer, met hate Compagnien op t ſelve Enlandeken / om de Werck lieden te beſchermen. Dewijl men met het maecken van dit Foꝛt beſich was / foo track den Overſten, mede nemende de Compagnie van Capi⸗ tepn Meppel, ende eenich ghecommandeert bolck om de Nooꝛdt / het Enlandt Tamarica ten ennde; vondt eenighe ledighe. Hunſen / maer ghemoete gheen volck / ſchoten acht of neghen Hooꝛn. Beeſten. De Jachten die boven laghen / guamen neder ſacken bn d andere Schepen / ſonder ſchade van s vnandts gheſchut te lijden. Vonden daer naer noch gheraden een Hooꝛnwerck vooꝛ de
Schanſe te ligghen / d welck half Tunij wierdt af. gheſteken. Alles ten ennde junius.
van de ſelve maendt bn. naer voltrocken zijnde / is Daer in garniſoen gheleght Capitepn Artichau, neffeng Mellinghen, ende Beyer: ende den Overften Lieu.
nant is met het reſterende volck den eerſten Julij naer tReciff vertrocken. Eer Julius.
Wp mede van deſe Plaetſe ſcheyden / (oo fullen hier een wonder dingh verha⸗ len: een wennich bn Nooꝛden het Quartier lagh een klenn Enlandeken / gheen piftool-fcheut inde lenghde / het welck met hoogh water onder liep / ſtaende vol dick klenn gheboomte / ende kreupel· boſch: op dit gheboomte quam ſich alle avonden ten ſes unzen neder⸗Haen een ontallijcke menichte van ghevo⸗ ghelte vande klenne ende middelbare dagh / foo dat in t aen kommen de lucht bn. naer verdunſterde / ende des anderendaeghs s morgens ten fes umen troc⸗ ken weder wegh: t wonder ʒijnde / dat niet tegenſtaende tweſen van ons volck foo naer bn / en alle het ſchieten ende ghebaer / dit ghevoghelte nont naer en liet op fijn gewoonlijcke tijdt te kommen / tot dat 't gheboomte bn de onſe gantſch af. ghekapt / ende tot de Foꝛtificatien was verbeſicht. De grootſte Schepen waren al van nde maendt April Zundt- waerts op-gheſonden / om Loor ende ontrent de Bahia de todos los Santos te krupſſen; de Windt-hondt wierdt in
Gg 3 it leſte
ANN O 1631.
238 Verhael van Weſt-Indien.
tleſte van Maij mede derwaerts gheſonden; quam den vijfden Junij, op de hooghde van twaelf graden / ontrent vijfthien mijlen bunten landt / bn Prins Willem, Provintie van Uytrecht, ende Matanza: ende Daer naer den elfden one der t Eplandt Paeſch-Avondt (op derthien graden ende een. en · vijftich mie
nuten) bn Mauritius ende Goeree. Den ſeſthienden verviel t ſelve Jacht by
Morro S Pablo, ende vondt daer de Schepen / Goeree, ende Mercurius, de welcke een verovert Schip bn haer hadden / geladen met ſeven hondert kiſten Sunckeren / en ontrent hondert kiſten Tobac. Alle deſe Schepen / naer dat haren tijdt unt ghekrunſt hadden / quamen weder vooꝛ het Reciff in t beginſel van Julius. Gntrent deſe tijdt arriveerde nde Bahia de Spaenſche Vloote / onz der t belendt van Don Antonio d Oquendo, Baer wi hier naer bzeeder ſullen van ſpꝛeken. Den thienden Julij werdt bp den Overſten Lieutenant een tocht ghedaen op de vnandt; trock unt het Foꝛt Erneftus, op Antonio Vaaz ghele⸗ ghen / met vier Compagnien vier- roerg / ende unt neder Compagnie daer lig⸗ ghende / veertich ghecommandeerde muſquettiers; en een groot ghetal Ma⸗ trooſen / met ſchuppen ende ſpaden wel vooꝛſien; nam van t Foꝛt Frederick Henderick fijn wegh naer het Zunden / ghelendt Doo? een ghevanghen Bꝛaſi⸗ liaen / paſſeerden Dap Kie vierkens / en quamen epndelingh inde Affogados, vonden daer een Ketrenchement aen de ſelve Rieviere leggen / vooꝛ ſeer Hoogh ende ſterck / oock met ſtercke Paliſſaden / beneden en boven met ftorm-palen verſienz doch achter open. Quamen den vnandt foo onverſiens over den hals / dat ons volck gewaer werdende / naer een wennich tegen · weer; de plaetſe ver lieten / en haer op de loop begaven. De vnandt liet Daer veertich dooden / die de onſe ſagen / ende kregen vele ghequetſte; de onſe hadden maer twee dooden / ende weynige ghequetſte; alle het gheweer bn de vnandt achter ghelaten / (oa roers als piecken wierdt onſtucken ghellaghen / en alles watter vooꝛts ghe⸗ bonden wierdt / gherupneert / ende eenighe Hunſen verbꝛandt. De vnandt ondertuſſchen veradverteert zijnde van onſer weſen aldaer / ende den alarm ten platten lande ghegheven / quamder een groote troupe volcks / foo unt het Real, als van andere gheweſten / op de onſe aen dꝛinghen: weſweghen den O verſten de retrante in tiſdts nam in goede oꝛdꝛe / met nemende thien ghevan⸗ ghens. De Poztugeſen quamen ſtracx weder in haer Werck / en deden op de onſe in't over trecken vande Rieviere een wackere charge / doch ſonder merc⸗ kelijcke ſchade. Ten ſelven daghe is t Jacht Ouwerkerck op de reede vooꝛ t Reciff ghekommen / met bꝛengende een Schip met Wijnen geladen / d welck op de vijf graden bn Mooꝛden de Linie hadden verovert. Onder deſe ghevan⸗ gens unt de Affogados ghebꝛacht / was een Pedro Alves, van ſijn ambacht een Potte. backer / gheboꝛen in Madera, doch bn de dertich jaren Daer te lande ghe⸗ Woont hebbende: unt de welcke verſtonden / dat de Foꝛztificatie daer de onſe
nu waren gheweeſt / de naem hadde van Affogados, naer de vooz-bn lopende
Kieviere / en datter ghemennlijck hondert en vijftich man in lagh: dat ontrent een quartier van een une verder / een ander plaetſe leght / ghenaemt Pirange, daer de meeſte tijt tnegentich of hondert mannen leggen. Dat Pedro d' Acunha d Andrada naeſt Albuquerque het opperſte ghebiedt heeft over het Krijghs· volck; dat runm vier dunſent ghewapende mannen ſouden konnen unt · bꝛen⸗ ghen / meeften-Deel Blancos; ghebꝛuncken wennich muſquetten / meeſt vier. voerg; haer en ghebꝛeeckt geen Ammunitie ofte andere materialen / alſoo noch onlanghs fes Carveelen tot ſecours hadden bekommen. Men hadde al van⸗ den beginne veel wercks ghemaeckt van een natie van Wilden / dieſe noemen Tapujas, ende gheraden ghevonden der ſelver hulpe teghen de Poꝛtugeſen te ghebꝛuncken / dooꝛ dien deſe Wilde ſeer vnandelijck op de Poꝛtugeſen ghebe⸗ ten zijn / en ſonderlingh bn haer ghevzeeſt woꝛden; t ſelve hadt men of
maels
Het achtſte Boeck. 239 matls unt gheintercipieerde bꝛieven der Poꝛtugeſen vernomen / ende was deft ſaecke oock unt het Vaderlandt de Politique Kaden in bedencken ghegheven de welcke t ſelve nu in acht nemende / den Den-en-twintigbften een Bꝛaſiliaen | hebben af gheſonden / om de natie bande Tapujas, ontrent Rio Grande woo⸗ nende / tot onſe vꝛiendtſchap ende hulpe te locken. Baer wierdt noch ten licht Hooꝛnwerck af-ghefteken ende beſtedet / bunten het hooꝛnwerck van Fredrick Hendrick, als mede ſeker heuveltjen / leggende Zundt· Weſt van t ſelve Foꝛt / af te krunen. Den Generael Pater, weſende Booz deſen onderricht bn 't Jacht Rotterdam, datter twee Caraken / willende naer Goa, ontrent de Cuſte van Braſil waren / was met Zutphen, Amſterdam, Hollandia, den Oliphant, de | Griffoen, Dordrechtofte Sphæra Mundi, evt Jacht Rotterdam, unt: gheva⸗ | ren om De ſelve te ſoecken; dan naer De ſelve wijdt en breedt unt-ahefien heb⸗ 9 bende / ende vervallen zijnde tot beneden Illa Fernando de Noronha, ſonder 9 haer te vernemen / is den Derden Auguſti weder vooꝛ c Reciff ghekeert. Het Augaſtus. Doꝛp op t Reciff hadde tot noch toe teghen de Nie vier open gheleghen / niet | teghenſtaende De ſelve met leegh water / tot aen de knien toe ghepaſſeert kan | woꝛden: om dan deſe Plaetſe mede beter te verſekeren / en met minder volck 1
ANN O 1631.
te bewaren / foo hebben goedt ghevonden t ghedeelte Daer de verbꝛande Pack hunſen ſtonden / af te ſnijden / ende de reſte van t Krundt huns af te bellunten / ende te decken met een goede Boꝛſt-weere met twee Bancketten: ende alle Avenuen tuſſchen de Hunſen tegen de Kieviere te ſtoppen met ghelijcke Boꝛſt⸗ were. Het Jacht de Katte, welck voo? deſen was unt geſonden naer de Bahia, om te vernemen wat Schepen daer onlanghs mochten in ghekommen weſen / | krerde den neghenthienden vooꝛ ’rReciff; verklaerde inde Bahia gheſien te heb⸗ | ben dertich Schepen / waer onder / naer t ſegghen van twee Swarten (die ghevanghen hadden) ſouden weſen vier Galeonen / ende vooꝛts wel ghemon⸗ | teerde Schepen tot achthien toe / behalven eenighe Barcken ende Carveelen: | dat met de ſelve veel Soldaten waren over ghekommen / ende datter noch een 0 Vloote unt Spagnien wierdt verwacht. Hier op viel een ſware deliberatie ij onder de Kaden / wat men beft Doen ſoude; want te boren ghenoeghſaem ghe⸗ 0 arreſteert was een pꝛoeve op Pariba tedoen; ende deſe Armade was mede wel ö in acht te nemen. T advijs vande Scheeps· Capitennen hier op- ghevꝛaecht Hi zijnde, hebben verklaert dat de gantſche winter tot nu toe / en doen noch gheen weder en was om t explont op Pariba te beginnen; maer dat men deſe tijdinghe vande Bahia in acht nemende / alle de macht van Schepen derwaerts behooꝛde te wenden. Dit gheviel den Gouverneur ende Kaden ſeer wel / foo datter bez floten wierdt; dat de Vloote met aller macht ſich naer de Bahia ſoude begeven / om te fien wat aldaer tot af-beeuck bande vnandt ſoude konnen vooꝛ⸗gheno⸗ men werden: ende indien ongheraden vonden des vnandts Schepen binnen ö de Bahia aen te taſten / t ſelve ende de gantſche bevindinghe door een Jacht de Kaden ſouden verwittighen / en naerder oꝛdꝛe verwachten; ten ware (mn ooꝛ⸗ | deelden datter gantſch gheen kansen was om nets aldaer te verrichten / in |
welcken gheval fn (De Cuſte allenthalven wel beſet latende ) te rugghe ſouden keeren. Den een-en-twmtigbften wierdter noch een Kedoute beſtedet bunten | het Hooꝛnwerck van Fredrick Hendrick, met vier halve Bolwercken; als mede een Ketrenchement langhs het Quartier op Antonio Vaaz, teghen de Mit vier / beginnende Vande Batern / ende enndighende aen t Fort Erneſtus; als mede t llunten bande linie van 't groot Hooꝛnwerck / tot aen de gracht van t Foꝛt Erneſtus. De Chaloupe van t Schip den Hollandtſchen Thuyn vero⸗ | verde inde Kie viere van Cara w anba ten Bercrken / gheladen met twee en. tachtich kiſten Suycker / ende bracht het den acht; en twintighſten op vooꝛ 0 t Reciff. De Krupſſers vooꝛ Porto Calvo ende S* Alexio hadden ontrent die | tijdt
ANNO 1631.
September.
240 Verhael van Weft-Indien.
tijdt mede een Carveel met Soldaten tegen de wal ghejaecht / Daer t bolck unt: liep / foo dat maer een ledich Carveel en bequamen. De Generael Pater, met den Ammirael Marten Thijſz., zijn den leſten Auguſti van t Reciff tzenl ghegaen met de volghende Schepen: Prins Willem, Daer de Generael op was / de Seyenthien Provintien, Daer den Ammirael op voer / Hollandia, den Oliphant, Amersfoort, de Arca Noë, de Provintie van Uytrecht, Nieuw Nederlandt, Goeree, Walcheren, de F ortuyn, de Griffoen, de Mercurius, t Jacht Medenblick, de Maeght van Dordrecht, Rotterdam. Op de e Schepen waren boven haer oꝛdinaris Scheeps . volck negen Compagnien Soldaten / over de welcke commandeerde de Major Generael Enghelbrecht Schutte: de windt / Doen fn Zee namen / was Zundelijck. Den vijfden September ghekommen zijnde op de hooghde van twaelf graden en vijf en. veertich minuten bp Zun⸗ den de Linie, foo wierde t Schip de Arca Noë ende t Jacht Rotterdam ghe⸗ ſonden naer de Bahia toe / ſoo om te beſpieden hoe het daer ſtondt / als om de andere Schepen die daer ontrent krunſten / van des Generaels komſte te waer⸗ ſchouwen. Den negenden op de hooghde van veerthien graden quam by haer t Jacht de Vrieſſche Jagher, ende bꝛocht de Generael tijdinghe dat de Vloote al unt de Bahia vertrocken was / ende dat hy de ſelve den vierden September op deſe hooghde hadde gheſien. Weſweghen de Generael reſolveerde Zuyden aen te gaen / op hope de ſelve noch te ghemoeten. Den thienden quam bn haer t Wapen van Hoorn op de hooghde van veerthien graden en ſegren . vijftich minuten. Den elfden een une vooꝛ Sonnen onder gangh kregen de Spaen⸗ ſche Vloote in t gheſichte / Zupdt-Zundt-Ooft ende Zupdt ten Ooſten van haer; ſoo dat de Generael de Schepen / latende de Vlagghe wanen / waer⸗ ſchouwde / ende ſondt tot over vloet t Jacht Nieuw · Nederlandt, d welck ach⸗ ter hem quam om lopen / aen alle de Schepen / met laſt dat ſich ſouden klaer maecken om te ſlaen / ende wel bn een houden: ginghen den gantſchen nacht met een klare Maen Zundt-Ooft ten Zunden aen / foo dat den anderen dach s moꝛgens de Spaenſche Vloote Weſt . Zundt· Weſt van haer hadden / ſterck / foo ſy doen tellen konden, dꝛn·en· vijftich Zenlen. De Generael nu op een Liez rendeel- mijls naer bn de vnandt gekommen zijnde / onboodt alle de Scheeps Capitennen aen fijn booꝛdt / en gaf oꝛdꝛe datſe twee en twee een Spaenſch Galtoen (ouden aboꝛderen / (hn en hadde maer ſeſthien foo Schepen als Jach⸗ ten by ſich / ende was qualijck onderricht datter inde Vloote maer acht Ga⸗ leones en waren) ende vermaende een neder ſeer ernſtelijck / dat haer nu man⸗ nelijck wilden quijten / alfoo hier t gantſche wel varen vande Compagnie aen hongh / ende de eere van ons Boots volck. Een neder beloofde wel wat ſchoons / maer weynighe queten haer wel. t Schip Walcheren hadde de Generael te feconderen ; ende De Provintie van Uytrecht den Ammirael; ende ſoo
vooꝛts. Als nu de Vlooten den anderen fulcy waren ghenadert / dat men de
groote vande Schepen befchepdelijck kennen / ende haer gheſchut ghenoegh⸗ ſaem tellen konde; foo wierden ſommighe Schippers flaeuw⸗hertich / ende en doꝛſten niet wel aen - gaen. De Generacl Pater, wiens couragie niet en bez ſweeck / niet teghenſtaende hp wel ſach dat de partij heel ongelijck ghemaeckt was / voer kloeckelijck vooꝛt / ende aboꝛdeerde ontrent ten thien unꝛen 's moꝛ⸗ ghens t Schip bande Generael Don Antonio d Oquendo, ende wierdt bn Jan Matt, Schipper op Walcheren, mannelijcken gheſecondeert / Daer ontſtondt ten ſeer heet gevecht / ende Daer quamen meer Galeons af om haren Generael te ſeconderen: ons Heer wilde de onſe ſtraffen / want in 't midden van t ghe⸗ vecht kreegh de Generael Pater den bꝛandt in t achterſte van ſijn Schip / ende hoe wel groote vlijt aen wenden om t ſelve te bluſſchen / foo nam t ſelve foo de over handt / dat het bolck al naer ’t vooz· ſchip moeſte vluchten / ende en
was
Het achtfte Boeck. 241 was geen ander unt Komſte dan bnd andere Schepen af ghehaelt te woꝛden / doch de ſelve queten ſich hier in ſeer qualijck / ende en quamen niet eens op hem af; foo dat de Generael langh Loor aen t Galeon van fijn Schip aen een touw ghehanghen hebbende / enndelijck van moedighent af. ſackte / ende ſonck; van fijn Schip wierden heel wennighe / ende dat vande Spaenſche ſelfs gheſal⸗ veert. Den Ammirael hadde inde ſelve tijdt den Spaenſchen Vice-Ammirael aen-ghetaſt / neffens de Provintie van Uytrecht: naer een half ume ghevechts Wierde de Provintie van Uytrecht de groote maſt van boven neder ghefchoten; ende naer dat wel twee unꝛen ghellagen hadden / quam den bꝛandt mede in dit Schip: daer werdt Devon? ghedaen om t ſelve te bluſſchen / maer te vergeefs / ſoo dat t bolck unt deſperatie over vloogh inde Spaenſchen Vice-Ammirael, mepnende die te veroveren / maer werdender unt ghellaghen / foo dat eenighe haer te water moeſten begheven; ende dit Schip verbrande mede / doch werdt meer volcks af gheſalveert bn de Spaenſche als van t vooꝛgaende. Den Ammirael Marten Thijſz. hadde beter gheluck / want ſchoot den Spaenſchen Ammirante Sr Antonio de Padua, daer Franciſco de Vallezilla op was / inde grondt / ende nam het Galeon S Bonaventura. Het Galeon S Jean Baptiſta werdt me⸗ dt inde grondt gheſchoten. In meeſt alle de Schepen waren veel dooden ende
ghequetſte; foo dat dit een ware ſlach is geweeſt / ende en konnen de winners
haer des niet ſeer bedancken / bn. naer foo groote ſchade gheleden hebbende als de onſe. Den nacht ſchende enndelijck het ghevecht. Ende de onſe lieten het s nachts Mooꝛden over dꝛijven / foo dat s anderdaeghs de Spaenſche Armada niet meer en ſagen / ende dewijl meeſt alle de Schepen qualijck gheſtelt waren / {oo reſolveerden te keeren naer t Reciff. Den vijfthienden September ſaghen de Spaenſche Armada weder Zunden van haer / ontrent vier mijlen; liepen al Nooꝛdt. Nooꝛdt. Ooſt in / tot den ſeventhienden 's middaghs / hadden doen de hooghde van derthien graden en vijf. en · veertich minuten. Des avondts ſa⸗ ghen de vnandt weder Ooſt . Zundt· Goſt van haer / ende deden haer beſt om te Pernambuc te kommen / latende t Wapen van Hoorn, een vande bezenlſte Schepen / bn t veroverde Galeon. Den twintighſten s middaghs ſaghen t Exlandt S. Alexio, ende lietent al Ooſt ten Nooꝛden deur-ftaen. Daeghs Daer aen bevonden ſich dwars van Tamarica, ſaghen de Spaenſche Vloote Ooſt- Mooꝛdt. Ooſt van haer ontrent vijf mijlen / ende quamen den twee en. twintighſten vooꝛ t Reciff opde reede. t Schip Amſterdam den vierden September unt het Baderlandt aen het Reciff gekommen ʒijnde / ende vernemende dat de Generael Pater met fijn Bloote naer de Bahia vertrocken was volghde hem terſtondt / foo dat den ſeventhienden vooꝛ de Bahia quam / ende verſtondt daer dat de Spaenſche Armada al unt was / ende bn de Generael wierdt ghe⸗ ſocht / weſweghen hp dan mede te rugghe keerde. Den een en twintighſten naer giſſinghe vande Stier lieden de hooghde hebbende van de Cabo St-Auguſtin, ſtelden haren kours Weſt / ende ontrent de neghen unzen vooꝛ middach kreghen in t gheſichte een Ploote van vier · en. twintich Zenlen / ende alſoo ſn vermoeden dat het onſe Dloote was / foo hielden Daer naer toe; doch dichter bn Kommende / wierden ghewaer dat het Dpaenfche Schepen waren ſtaken derhalven by de windt / en liepen dicht boven haer henen; den Ammirael van de Spaenſche Vloote Dwars van haer zijnde / Dede Dan of vier ſcheuten naer haer / ende fp antwooꝛden met gelijcke; ontrent te mid· waert van haer zijnde/ wendent met den onſen heen / niet ſonder diverſche ſcheuten naer den anderen / tot des middaghs / doen quamen vijf of fes van haer grootſte Gale ons achter in haer Blote / ende wenden al van den onſen af: de Capitenn op t Schip Amſterdam wende haer nae / en hieldt dien gantſchen dach bn haer / met lief⸗ Wijck bꝛaem zenls weder. Des avondts * 3 che Vice-Ammirael
b met
ANN O 1631.
242 Verhael van Weft-Indien. 7 met de vooꝛſende Galeons ſich rontom fijn achterſte Schepen: ſoo dat onſe / N o gheen apparentie ſiende / foo alleen zijnde / nets te konnen bekommen unt de 1631. Mloote / naer dat den Spaenſchen Vice-Ammirael ( die met klenn zen lagh om fijn Schepen te beſchutten) op zijde was gekommen / ende met een heele laege gheſchut ghegroet / van haer af wende / ende naer c Reciff ʒenlde / om fijn ghe⸗ IE vaerenis de Kaden te rapporteren: en was oock niet vooꝛ hem gheraden lan: 1 gher daer te hengelen / want beneffens dat de Spaenſche Vice-Ammirael ghe⸗ waldich vier gaf / foo ſchoten de andere Galeons oock gheweldich naer fijn maſten ende ſtenghen / foo dat een ongheluckighe fcheut hem hadde konnen verderven. Arriveerden alſoo den vier en twintighſten vooꝛ t Reciff. De Heeren Kaden op r Reciff hadden den ſeventhienden vooꝛleden dooꝛ t Jacht Pernambuc en Ter- Veere vernomen dat de Spaenſche Armada unt de Bahia was vertrocken / ende alfoo vꝛeeſden dat licht op haer mochte af kommen / ſoo wierdt in deliberatie gheleght of niet gheraden was de Stadt Olinda bn tijdts te verlaten; doch de Gouverneur meynde het tijdts ghenoegh ſoude weſen / als vernemen ſouden / waer / ende hoe ſterck de vnandt ghelandet was. Elbert Smient, Commandeur over de Chaloupen / de welcke naer de Cabo S' Auguſtin was gheſonden om te beſichtighen wat de vnandt Daer maeckte; quam den nez ghenthienden weder aen’ tReciff, ende verhaelde dat hn gheſien hadde dat Daer vijf Scheepkens inde Haven laghen; dat het Foꝛtjen t welck de vnandt daer hadde / niet veel byſonders en was; ende dat vooꝛts daer niet en hadde vernomen bande Spaenſche Vloote. Doch den een en twintighſten quamen op de veede de Schepen den Oliphant ende Groeninghen, ende bꝛochten tijdin⸗ ghe vanden Hag tuſſchen onſe ende de Spaenſche Vloote / ende het veron⸗ ghelucken vande Schepen / ende verlies van den Generael ende andere. Den Naedt hier op vergadert zijnde / ende niet wetende wat beft ſouden Doen / met de Schepen die noch op de verde laghen / ontboden alle de Scheeps· Capiten⸗ nen in hare Vergaderinghe / ende hielden haer voor of niet beft en ware tot dienſt vande Compagnie / den Ammirael Marten Thijſz. met deſe Schepen te ghemoet te zeylen / ten eynde met dit nieuw ſecours de Spaenſche Vloote op nieuws konde aen taſten: dan den Equipagie· Meeſter ende de Scheeps· Ca⸗ pitennen antwooꝛden eendꝛachtelijck; alfoo de windt nu Zundt . Zundt. Ooſt ende Zuydt ten Goſten hieldt / ende de ſtroom hardt om de Nooꝛdt gingh / datz ter klepne middel was om de Zundt te ghewinnen; ende Dat fn vooꝛ t ſekerſte | ende gheradenſte oogBeelden / de Schepen hier op de reede te houden legghen / ende dat men vooꝛts alle de ſiecke ende ghequetſte aen lande ſoude bꝛenghen /
ende de Schepen van nituw volck verſien / ende alles wel klaer maecken / om met de eerſte veranderingh van windt / de llagh boegh waer te nemen / om ſich Nl umde Zupdt bp de reſte van de Schepen te voeghen / ende op de Spaenſche | | Vloote naer ghelegenthent te paffen. De Politique Kaden dit advijs wel ghe⸗
ſooder op die tijdt niemant van Commandement op de reede en lagh / foo von⸗
| fondeert oogdeetende / vonden eenſtemlijck goent't ſelve te volghen. Ende al
a den goedt den Equipagie- Meeſter Galeyn van Stapels, t gebiedt over de ſelve | 1 Schepen op te dꝛaghenz hem belaſtende dat op alle vooz· vallende gheleghent⸗ 4 Hij hent ſich datelijck aen booꝛdt van een bande bequaemſte Schepen ſoude Herz voeghen / ende de Vlagghe Lande vooꝛ· ſtenghe laten af wanen: ende vooꝛts alle Schepen viſiteren / ende (fen wat volck fp van noode hadden. Des naer⸗ | noens is 't Schip Medenblick opde reede ghekommen / bꝛenghende tijdinghe /
dat hn bn den Ammirael voozt: unt was gheſonden / om tuſſchen t Eplande | | St Alexio ende De Cabo 8: Auguſtin te houden / ende te befpieden ofte de Spaen⸗ {che Vloote daer quam om eenich volck te landen; ende verklaerde dat bn dien dagh teghen de middach dwars vande vooꝛnoemde Cabo gheſien hadde
twee
Het achtfte Boeck. 243 il twee en twintich groote Schepen / behal ven eenige klennder/ die haren Bours * | Weſt. Zundt. Weſt aen ſtelden. Dit gaf de Kaden een nieuwen alarm / ont⸗ N 9 boden ſtracr weder alle de Scheeps. Capitennen die aen landt waren / ende | vꝛaeghden op nieuws haren raedt / doch fn verklaerden alle eenparich niet ge⸗ | raden te konnen vinden / met haer neghen Schepen (foo vele laghender op de ö reede) den vnandt te gaen ſoecken ende onder de ooghen te ſien: maer dat men | wachten moefte tot dat onſe Vloote bp den anderen quame / te meer om dat | men die al bande reede konde beooghen / hoe wel een wennich te leegh verval⸗ len: doch in ghevalle den Ammirael met ſijn Schepen s anderdaeghs niet op en quam; dat men als dan / naer dat de ſiecken ſduden weſen af gebꝛacht / ende nieuw volck gheſcheept / ſich naer den Ammitael tor ſoude begeven. Alle deſe N wijl waren de Kaden van dat ghevoelen / dat de Spaenſche Bloote bn Zun⸗ | den deſe Cabo ſoude aen landen / ende t bolck Daer op ſetten / ende dat Daer | noch kants ſouden hebben om de ſelve te beſtrijden. Onſe Vloote ſettent dien avondt dwars vande Stadt Olinda, ende quam eerſt des anderendaeghs op | de reede. Den Naedt was ondertuſſchen ghedunꝛich beſich met te delibereren wat beſt tedoen ſtondt. De Scheeps· Capitennen hadden den vooꝛleden dach ö gheenſcht ſes hondert en tſeſtich nieuwe Soldaten / ende verſocht die te mid⸗ | der · nacht aen booꝛdt te hebben; Daer de Gouverneur niet wel raedt toe wiſte / ſonder de Stadt al voꝛen te verlaten / d welck de Krijghs· Uaedt / op foo een 6 ſpꝛongh tedoen / niet en konde geraden Binden: niettemin foo was den Kaede | gheneghen om gheen tijdt te verlieſen / datelijck te vallen aen tembarqueren | van Soldaten / alſoo de Boots daer al toe ghereedt laghen / ende de Gouver⸗ neut belooft hadde hondert en vijftich / ofte twee hondert man daer toe te come |
manderen. Ondertuſſchen quam den Ammirael aen landt / ende verhaelde dat hn s avondts te voꝛen de Spaenſche Vloote gheſien hadde ontrent Tamarica, meeſt groote Schepen / en niet over twee Carveels; waer unt wel was te giſ⸗ ſen dat de klenne Schepen haer volck nu al bn Zunden moſten ghelandt heb⸗ ö | ben; ende dat het nu te laet was de groote Schepen te bervolgben; te meer om | dat unt de ghevanghens hadde verſtaen / dat de Soldaten / Artillerije / ende |
Ammunitie / ende andere behoeften vooꝛ t landt / alle waren gheſcheept inde ö Carveelen; ende dat de Armade die ghecondopeert hebbende tot aen de ghede⸗ | ſtineerde plaets / niewers ſoude vertoeven / maer vecht naer Spagnien zenlen; 9 lulex dat die al bn Pariba moeftetwefen; {ao dat onſe Schepen die foo verre 0 volghende / lichtelijck vande Cuſte ſouden verſteken / ende in dit ſaiſoen qua⸗ Hi lijck weder konnen op: Kommen. Weſweghen dan is naer-ahelaten net voꝛ⸗ N ders voor te nemen tegen te Spaenſche Armade. T veroverde Galeon quam | nevens Wapen van Hoorn eerft den negen en. twintighſten op de reede. Eer | Wp Boot baren, foo ſullen hier koꝛtelijck aen roeren / Bat boven den Generacl | Pater, (wiens verlies weghen fijne vꝛoomighent ende manlijcke dapperhent | grootelijcks was te beklaghen) inde ſelve dagh noch zijn gebleven; Thomas | Sickes, Capitenn op t Schip Hollandia, een ervaren Zee. Man ende kloeck | Soldaet: de Capitenn Cormillion: de Lieutenant Steenberghen ; ende veel | meer andere kloecke Soldaten. De Compagnie verloor Daer twee capita⸗ | le Schepen met veel ſchoon ghefchut. Bequaem weder Daer-en-teghen het | Spaenſch Galeon, gheladen met Suncker / Tobat / ende Hout / ghemonteert |
met twee-en-twintich metale ſtucken / wegende te ſamen vier en tſeſtich dupfent twee hondert en twee · en tachtich ponden: ende daer· en · boven wel twee | hondert en veertich ghevanghens / meeſt Caſtilianen: waer onder was eenen | Franciſco de Fuentes, gheboꝛen van Madril, de welche bu twee vande Kaden |
ende den Overſten Steyn-Callenfels gheexamineert zijnde, heeft verklaert / dat
de Roninghlijcke Armade den vijfden Maij van Litbona was t zenl ghegaen / | Db 2 ſterck
AN NO 1631.
244 Verhael van Weſt-Indien.
ſterck weſende een en · dertich Zeylen; dat Don Antonio d' Oquendo Generael vande ſelve / en Ammirante Generael van Spagnien was: dat hy ghevangen 5 Auditeur was over de Vloote / doch dat fijn oꝛdinaire charge was Auditor del Terzo Vejo: dat de Armada / Doen fn unt. liep / op ghehadt hadde vier dupſent Soldaten / weſende Den Kegimenten / het eene van oude ende het andere van nieuw-ghewoꝛven Spagnaerden / het derde van Italianen: dat over t Kegi⸗ ment vande oude Spagnaerts als Hooft is Antonio do Tacio Cavallero del Habito de St Jago; over t Kegiment vande nieuw⸗gewoꝛven Franciſco Meſſia, mede Ridder van de ſelve oꝛdꝛe / ende datſe bende in Spagnien zijn gebleven; dat over de Italianen tommandeert El Conde de Bangniola; de welcke nu vooꝛ Hooft Lande gantſche Militie / ende als Maſtro del Campo Generael komt:dat anders vooꝛ looft vande Militie in de Bahia gekommen was Don Chriftoval Mexia, die daer is ghebleven. Verklaerde voꝛder onder de Armada gheweeſt te ʒijn / neghenthien wel gheacmeerde Schepen; te weten twaelf Galeones vande Croone van Caſtilien / en vijf van de Croone van Poetugael / en dat de reſte Koopbaerdn-Dchepen waren. Dat inde Armade / van alle de Den Mez gimenten / ſeven of acht en: twintich hondert mannen waren vooꝛ t Landt. Verhaelde mede dat de Armada den derthienden Julij nde Bahia was ghekom⸗ men / ende dat ſeer veel ſiecken hadden. Datſe in Spagnien llechte opinie had⸗ den van Mathias d Albuquerque: niettemin dat hem t verbꝛanden vande Sche⸗ pen ende Sunckeren wel wierdt af ghenomen: dat de doꝛſaecke was / dat deſe Armada niet ſtercker ende vooz · unt gheſtunꝛt was / om dat Don Carlo ende Don Fernando des Roninghs Bꝛoeders in Maij te Liſbona Wierden ver wacht / ende dat Don Fernando in September naer Pederlandt ſoude zenlen / waer toe alle Galeons ende Schepen / oock ſelve die van Dunnkercken waren ontbo⸗ den / ende datter oock Enghelſche Schepen ſouden bn kommen / om hem in ſalvo te bꝛenghen; ſoo dat Don Frederico de Toledo met de meefte macht van Schepen daerom in Spagnien heeft moeten blijven. Verklaerde mede dat in Poꝛtugal een gheruchte liep dat de Bahia de todos los Santos bn de Hollanders belegert was / ende dat t ſelve ten Deele wierdt ghelooft / om datter in een run⸗ men tijdt gheen Schepen vande Bahia in Poztugal waren aen - ghekommen: dat over ſulcx Don Antonio d Oquendo met de gemelte Armada vooꝛ- unt was gheſonden om de Bahia te ontſetten; ende vooꝛts de om liggende Plaetſen met
volck te verſien. Dat de ſpꝛaecke wel in Spagnien gingh dat de Hollanders
hare Plaetſe ſeer ghefoꝛtificeert hadden / dan dat niettemin goede hope hadden
die wel te verdꝛijven / of ten minſten unt het binnen landt te houden. Datter
in Poꝛtugael maer heel wennighe Schepen van Pariba waren ghekommen.
Dat ſn / doenſe weder met de Vloote unt de Bahia quamen / bn haer hadden
vier of vijf. en twintich Schepen met Sunckeren gheladen / die gheen ghe⸗ deelte van haer Vloote waren / maer recht naer Spagnien ginghen. Dat inde
Bahia waren ghelaten twaelf hondert Soldaten / nevens allerhande Ammu⸗ nitie ende Vivꝛes; foo dat wel ghemoet waren / ende de Hollandtſche Vloote niet en vꝛeeſden / alfooder te voꝛen al achthien hondert Soldaten waren ghe⸗
weeſt. Dat / doen (p vertrocken / Daer noch wel veerthien of vijfthien dunſent
kiſten Sunckeren lieten / beneffens veel Brafilie-hout/ hunden ende anders; en dat al de Schepen / die vooꝛ de komſte vande Armada daer gheleghen hadden / nu wel gheladen met hun unt: gekommen waren. Dat Duarte d' Albuquerque met haer unt de Babia is ghekommen / en nevens de Conde de Bagnola op een Carveel ghegaen; dat hier ghekommen is om de Inwoonders moet te geven / en op alles te vooꝛſien: maer dat niet wiſte ofte de Koningh hem gheſonden heeft / of dat van ſelfs heeft willen mede gaen / alſoo hem ghevanghen onbe⸗ kent was / wat commiſſie ofte charge hn heeft dat hem inde Vloote wel 1 —
0 reſpect
Het achtfte Boeck. 245 refpect wierde ghedꝛagen / doch dat in geen Kacdten quam. Verklaerde vooꝛ n ende in t unt lopen vande Bahia, geweeſt te zijn in t Schip van den Vice-Am- 1117 mirael Franciſco de Valezilla, Ridder van S: Jago, ende dat daer in gheladen 1. waren hondert kiſten Supcker. Datter veel Ammunitie ende Vivzes waren gheweeſt inde Vloote / tot ſetours van Braſil, dan dat de rechte quantitent niet ſekerlijck en wiſte te ſegghen. Dat de meyninghe eerſt was gheweeſt t volck
te landen aen de Cabo S Auguſtin, dan dat hu ghelooft dat die oꝛdꝛe naer den
llagh is verand ert, dat de Carveels / t volck ghelandt hebbende / ontllaghen
ſullen werden. Enndeliſck dat hu ghevangen weder met de Vloote naer Spa⸗
guten (oude ghegaen hebben; ende datter noch een Fiſcael over El Tergo Novo
inde Vloote was / die mede weder naer Spagnien keerde. De gheleghenthent
vande ſelve Spaenſche Armada wierdt noch naerder verſtaen unt de Schip⸗
per van t genomen Galeon S' Bonaventura. Deſe verklaerde datter gheweeſt
waren twaelf Galeons van Caſtilien / met twee Pataches: en vijf Galeons
vande Croone Poꝛtugal / en over fulcy negenthien Koninghs Schepen. Dat
de ſelve ghemonteert ende ghemant waren gheweeſt als volght:
De Galcons en Pataches vande Croone van Caftilien.
1 t Galeon S Jago daer Don Antonio d Oquendo Stucken. Koppen. op was als Generael van de Armada 48 m. 400. 2 St Antonio de Padua Ammirante Franc. de Valezilla 26 m. 260. 3 _S' Bonaventura hn de onſe ghenomen 22 m. 170. 4 Noſſa Senora de bon Succeſſo 22 m. 200. 5 Noſſa Senora de Concecion 8 24m. 200. 6 Ni Senora de Annunciada 22 m. 180. 7 S Carlo 20 m. 170. 8 StBlas 20 m. 160. 9 StFrancifco 20 m. 1601 10 S. Pedro de Guadrigillios 20 m. 150. 11 S* Barcholomeo 18 m. eenige nere 140. 12 S' Martin 20 m. 160. 13 De Patache S Pedro 6m. 4. nſere oo. 14 De Patache Leon Dorado 6m. 4. yſere 90.
Soo dat inde ſelve Armada / van wegen de Croone van Caſtilien / ʒijn ghe⸗ weeſt twaelf Galeons en twee Pataches / met twee hondert ende twee en tne⸗ gentich metale ſtucken / ende vijft en twintich hondert En apen. koppen.
15 S' George, Galeon van Poꝛtugal roo, 16 S' Juan Baptiſta (nde grondt gheſchoten 22 100. 17 S' Jago 22 1oo. 18 Noffs Senora Prefeles Mäjor 22 —
19 Noſſa Senora Preſeles Minor
Soo datter zijn gheweeſt vijf Galeons vande Eens enge met base dert en acht metale ſtucken / ende vier hondert en tachtich man.
Onder de Koopvaerdp- Schepen waren als volght:
1 Mederlandts Spieghel. Schip met 6 metale 16 pſere ſtucken. 2 Ern Lubecx Schip S* Michiel 200 hſere ſtucken. 3 Een Duntſch Schip met 12 gotelinghen. 4 Ern groote Flunte met a 10 gotelinghen. 5 Een Bootjen met 6 gotelinghen.
Behalven noch eenighe Spieghel· Schepen / ſommighe ſes / eenighe vier / an⸗ dere oock gheen ſtucken op-hebbende. De reſte waren Carveelen ende Bere ken / al vol Soldaten; foo dat in alles * Tenlen waren ge
3 onſe
1631.
246 Verhael van Weft-Indien. B onſe Vloote ghemoete. Daer ſouden / naer ſijn ſegghen / op de Cuſte blijven /
om t volck te landen / twaelf groote Carveelen / met Don Duarte d Albuquer
que; de Conde de Bagnola, ende Franciſco Carretto, Neapolitaen ende Dare geant Majoꝛ over het krijghs· volck. Op de ſelve ſouden weſen over de dun⸗ ſent man vooꝛ t Landt / ende in neder Carveel twee metale ſtucken. Noch ſouden naer Pariba gaen twee groote Carveelen / ende dan Bercken / om aldaer te bꝛenghen twee hondert en vijftich Soldaten / en twaelf ſtucken / welck ſou⸗ den gheleght werden op een Caſteel op nieuws te bouwen. Inden Ammiracls runm laghen noch vrerthien metale ſtucken / die mede te gronde fijn ghegaen. In t runm van 't ghenomen Galeon laghen mede twee metale ſtucken / we⸗ ſende halve cartouwen: dits t ghene unt de ghevanghens wierdt vernomen. Saen nu vooꝛts tot het verhael vande gheſchiedeniſſen. Den vier en twin⸗ tighſten wierdt bn de onſe een alghemenne Biddach ghehouden. Des an⸗ derendaeghs quam t Jacht de Windt-hondt op. Hadde gheweeſt krunſſen op de Cuſte / ende den neghenden September ontrent op de hooghde van thien graden en vier minuten bn Zunden de Linie een Spaenſch Carveel op de wal gejaeght tuſſchen twee riffen in / van welck het Zundelijckſte ontrent een mijl in tee light / ſoo dat fn het quaet ghenoegh hadden weder van de wal te ghe⸗ raecken; men heeft Daer menigherlen gronden / ſteen / ſandt / cinghel / ſteeck⸗ grondtʒ naer Dat (pn hadden konnen mercken / foo en ſoude ontrent dat gheweſt niet veel volcks woonen. In t weder keeren naer t Reciff gheraeckten den vier. en twintigſten vooꝛ Porto Calvo, ende ſagen datter achter t Reciff lagen derthien ſon Carveelen als Bercken / ende datter Tenten aen ſtrandt waren op- ghellaghen: foo dat den Kaedt nu ghenoegh verſtondt wat de Spaenſche Vloote op de Cuſte verricht hadde. Den Ammitael Marten Thijſz. wierdt ge⸗ ſurrogeert inde plaetſe van den overleden Generael, ende nam ſeſſie inden Kaedt. Ende alſoo nu genoeghſaem verſekert waren dat de vnandt ſijn volck gelandt hadde / foo wierdt bn den Kaedt in bedencken ghenomen / of niet dien⸗ Rich en noodich en ware de Haven van Porto Calvo naum te beſetten met vijf ofte fes Jachten / om opde Carveelen te paffen / dat niet ongheſien daer unt en ſnapten; ende alſoo de ghemenne pꝛeſumtie was dat wel Sunckeren mochten laden / foo ſtondt mede te beraden / of men niet teghen de tijdt dat men konde giſſen datſe vol · laden waren / met klenn vaer tungh daer ſoude konnen in lopen / ende trachten de ſelve af te halen. Dan alſos unt dit verſennden Lande klenne Schepen wel konde ontſtaen / dat in ghevalle der ghereſolveert wierdt pets tegen den vnandt bn der handt te nemen / men de ſelve dan van doen ſoude hebben / en wel niet foo licht weder bn der handt krijghen; foo wierdt vooꝛ⸗ geftelt of men niet vooꝛ t verſennden vande Schepen om op de Cuſte te krunſ⸗ ſen / behooꝛde vooꝛ al te delibereren ende reſolveren / wat men ten dienſte van de Compagnie behooꝛde ende wilde vooꝛ nemen. Hier op wierden bn de Gou⸗ verneur bele ſwarigheden bn gebracht / als namentlijck / dat wel eerſt Diender eenighe ghevanghens te bekommen / om pertinent te weten hoe veel volcks de vnandt tot fijn aſſiſtentie hadde ghekreghen / ende onſe macht daer teghen te pondereren: dat ons volck ſeer was vermindert / ende de vnandt daer en te⸗ ghen met dit fecours ſeer vermeerdert: dat haer te voꝛen ſtout hadden ghe⸗ thoont / ende nu noch ſtouter ſouden thoonen: dat / waer wn quamen het landt· volck tegen ons ſouden binden: datter wel ſes of ſeven · en · twintich hon⸗ dert man van noode was om de Foꝛtificatien wel te beſetten / ſonder de trou⸗ pen van reſerve: in ſomma dat het gheen wijſ hent en ſcheen te weſen / t volck elders te emploneren. Maer alſoo de Haden ooꝛdeelden dat de groote Sche⸗ pen effen wel dienden geimployeert te werden / ende het te koſtelijck ende ſcha⸗ delijck was boo? de Compagnie / die Daer foo ledich ſouden blijven 2285
oo
Het achtſte Boeck. 247 foo vondt de Gouverneur beft dat men eerſtdaeghs een generale monſteringhe kn: ſoude aen · ſtellen / om beter ſtaet te konnen maecken op t ghetal bande Solda⸗ ten / ende ander bolck welck men eenichſints konde ghebꝛuncken. Den twee⸗ 31. den October quam Daer unt des vnandts Quartier een Bꝛaſiliaen tot de onſe oaober. over / de welcke verklaerde dat hn geſonden was banden Koningh ofte Over⸗ fte vande Tapujas; deſe verhooꝛt zijnde van twee van onſe Bꝛaſilianen / fende dat hn gheboꝛen was inde Capitania van Rio Grande, ende op- ghebꝛacht in t gheberghte van Pepetania; dat (hoe · wel nu wel vijf jaren elders heeft ghe⸗ woont) gheen vijf maenden gheleden Daer noch was gheweeſt. Dat t ghe⸗ berghte vooꝛnoemt wel een maendt renſens is van Rio Grande, en even- wel alle t landt onder weghen de Tapujas toe- behooꝛt; dat t volck ontrent Rio
Grande ende de Baye de Trajiciaon ghewoont hebbende / meeft Petivares (Daer onder veel van fijne vꝛienden) waren om kommen naer t vertreck vande Generael Boudewijn Hendrickſz. Seyde verder / dat de Koningh Jandovi ende Oquenouhem geſonden hadden om te fien of de Tapotingas (dat zijn die Lande Compagnie) noch in Pernambuco waren / alfoo fn met de onſe een volck wil⸗ den worden. Hy was ghekommen langhs t Legher van Albuquerque; ende verſekerde dat de Tapujas, foo haeſt fn vande onſe ſouden hooꝛen / haer vougen ſouden / ende op de Poꝛtugeſen vallen; ende mennde dat men wat behooꝛde te attenteren op Rio Grande, ten tynde de Bꝛaſilianen Daer ontrent woonende / mochten ſien dat het ernſt was. De Krijghs - Kaedt over den teghenwooꝛdi⸗ ghen toeſtandt / als mede t vooꝛ· ſtel van deſen Bꝛaſiliaen; raedt ghevꝛaecht zijnde / waren van advijs / dat men de Stadt Olinda ſal maintineren foo langh als moghelijck is / tot dat naerder oꝛdꝛe bande Heeren Meeſters ſoude kom⸗ men; ende dat men ondertuſſchen een Jacht ſal ſennden naer Siara, om met de Tapujas te ſpꝛeken / ende de gantſche gheleghenthent van t landt ende volck vernemen: doch eenighe vande krijghs - Officieren ende Raden waren van een heel ander advijs / ende mennden dat men de Stadt hoe eer hoe lie ver bez hooꝛde te verlaten / dewijl doch reede de meeſten · deel onder de voet lagh / ende maer een rechte hinder pael en was van andere nuttigher deſſennen: ende wat anders bn de handt te nemen onder welcke was de Capitenn Artichau, die het 5 gantſch op Tamarica ghemunt hadde / om bele bondighe redenen die hp Daer naer ſchꝛiftelijck over leverde. Effen· wel wierdt alſdoen noch bn meerder⸗ hent van Stemmen gheconcludeert tot houden vande Stadt: ende vooꝛ eerſt een Jacht ofte twee te zennden naer Siara, om de gantſche gheſtalte vande Tapujas te onderſoecken. Dien volgens is s anderdaeghs goedt ghevonden tot dien tocht te ghebꝛuncken t Schip Nicuw - Nederlandt, nevens een groote Chaloupe / daer de Commandeur Ellert Smient mede ſoude gaen / ende eenen Portugees Samuel Cochin; ende Dat neffens de Tapuja Marcillian , die verſch over ghekommen was / derwaerts ſouden gheſonden woꝛden de Bꝛaſilianen / die unt de Bahia de Trajiciaon in Hollandt waren ghebꝛacht ende langhe ver⸗ bleven / om hare maeghſchap aen Rio Grande, in Siara ende elders tot onſe vꝛiendtſchap / ende den Ooꝛlogh teghen de Poꝛtugeſen te verwecken: ende alſoo niet gheraden was ghevonden de Stadt Olinda als noch te verlaten / foo werdt goedt ghevonden Daer in altijdts vooz veerthien daghen ten minſten Vivꝛes te verſoꝛghen. Den vijfden arriveerde t Jacht Pernambuc, ende ver⸗ haelde dat hi de Pinas ende Ou werkerck, die langh vooꝛ t gat van Pariba hade den gheleghen / hadde gheſpꝛoken; doch dat de ſelve Daer gheen Spaenſche Ploote ofte oock eenige Schepen hadden vernomen. Den derthienden wierde de Commandeur Smient nevens Capitenn Jooſt Colfter, ende t Schip Nieu wNederlandt af-gheveerdicht om naer Siara te zenlen / ende daer te verrichten t ghene voꝛen belloten was. Van hare renſe ſullen hier naer ſpꝛeken. Vooꝛts
ſoo
248 Verhael van Weft-Indien. {oo zijn de Raden ende de Gouverneur meeſt de gantſche maendt beſich ghe⸗ weeſt met delibereren of men de Stadt Olinda ſoude verlaten ofte niet: ende alſoo de meeſte melineerden tot het verlaten / foo voerden vaſt pannen ende hout. werck naer t Reciff, op dat de reſte beter ſouden deſtrueren. In 't ennde van de maendt wierdt een monſteringhe aen⸗gheſtelt / bn de welcke wierdt bez vonden dat inde Stadt Olinda, opt Reciff ende de andere bn ghelegen Foꝛten op Antonio Vaaz ende aen t vaſte landt waren Dep dunſent acht hondert ende neghenthien gheſonde Soldaten; behalven hondert en tachtich ſiecken / een en · tneghentich Jonghers; neghen en ·tſeventich foo Tamboeren als Trom⸗ petters; ende hondert en twee negros: noch volck vanden treyn / ende andere / bunten de Compagnien; foo op t Reciff als inde Stadt vijf hondert en vijf en- tſeventich ende twee hondert en dꝛn. en- twintich Swarten tot bare be⸗ hoefte: boven noch ſes en · tneghentich Swarten inde Stadt. t Boots volck op de Schepen bꝛacht unt een getal van twee dunſent twee hondert en veertich koppen / (oo datter waren over De ſeven dunſent mannen die bn. naer alle kon⸗ den ghebeupekt werden. Boven deſen waren in 't Foꝛt Oragnie op Tamarica November. noch Den hondert en feg-en-tfeftich koppen. °C begin van de maendt November is al meeſt deur-gelopen met ontbloten ende runneren vande Stadt. Den veerthienden quamder een Swarte van Pariba, die de Naden de geſtalte vande Plaetfe redelijck wel ontdeckte. Verklaerde datter laghen ſeſthien Compa⸗ gnien / doch elck maer van dertich ofte veertich koppen / en maer een Com⸗ pagnie Burgerije; dat het Stedeken ſoo groot was als het Reciff, legghende Den mijlen bande Zee; dat aen de mondt vande Nie vier een Foꝛt lagh ſonder Bunten - wercken / ende met een dꝛooghe gracht / Daer men noch aen arbeyde / datter vijf en twintich ſtucken op laghen / en twee Compagnien Soldaten; dat wennich van daer heel llecht water is om te dꝛincken / doch ſeer goedt een half mijle van daer; datter noch een Caſteeltjen op de Rie vier leght / doch van gheen gheweldt; ende dat men om aen t Stedeken te kommen ſonder de Foz⸗ ten te moenen / een mijle weeghs dooꝛ 't Boſch moſte gaen / Door een padt ſoo bꝛeedt datter dꝛn man in 't ghelidt konden marcheren; doch men ſoude moeten paſſeren een moeraſſich Nievierken / de wijde van een piſtool· ſcheut. Dat om Stedeken geen Bolwercken en waren / maer dat de Avenuen van de Rieviere naer de Stadt met dꝛn Foꝛtificatien beſet waren / hebbende het middelſte nez ghen / het ander ſes / ende het derde vier ſtucken; datter waren veertich of vijftich Kupterg; vooꝛts datter veel Sunckers in vooꝛ : raedt was / welck op-qhehouden wierdt tot de komſte van een Spaenſche Vloote / in een groot mage⸗ ſijn / Daer in wel ladinghe lagh Looe fes of ſeven Sehepen; Daer men ſonder ſchade konde aen Kommen / als men maer t Foꝛt legghende op de mondt van de Kie vier / ghepaſſtert was. Als nu alles wat eenichſints diende en vervoert konde werden unt de Stadt Olinda, was af: gebꝛacht / ende alle der Officieren ende Soldaten Bagagie vervoert: foo heeft den Overſten Lieutenant t volck belaſt ſich veerdich te houden om te delogeren. Den vier en. twintighſten Novembris ’g moꝛghens is den Equipagie-Meeſter van t Reciff inde Stadt ghe⸗ kommen met Peck Kranſſen en ander Vier- werck / ende heeft de reſterende Hunſen aen bꝛandt geſteken / ende bꝛande alles unt. De vnandt die onſes volcx voomemen by het af bꝛeken bande Daken ende anders wel langh hadde ghe⸗ merckt / en nu wel ſach dat het haeſt gelden wilde; henghelde eenighe daghen Baer ontrent / ende ons volck was qualijck unt ghetrocken / ofte bn quamder in; verhopende eenighe traghe te verraſſchen / ofte wel de Arrier⸗ garde te bez ſchadighen; doch de onſe trocken met ſoo goede oꝛdꝛe af / dat de vnandt t hart niet en hadde haer aen te taſten. De Stadt Olinda verlaten zijnde ende 't gar⸗ niſoen af ghebꝛacht / d' welck tot noch toe Badde verhindert datter niet elders vets
O
Het achtfte Boeck. - 249 nets tegen de vnandt was vooꝛ ghenomen: heeft den Naedt ſtraer den fes-entwintighſten ſerieuſelijck beginnen te delibereren wat men nu beſt doen ſoude met het volck / welck tot de beſettinghe van de Foꝛtificatien niet van noode en was. De Vergaderinge der x ix. hadde noch met hare laeſte bꝛie ven / de welc⸗ ke tot dien epnde inden Kaedt wierden vooꝛ· gheleſen / ſeer hoogh belaſt / dat men fijn beſte ſoude Doen den Albuquerque unt ſijn Real, welck onſe Foꝛtifica⸗ tien foo naer lagh / te doen delogeren; ofte wel bn alle moghelijckt middelen Pariba te bemachtighen; want de gheleghenthent was haer bp de Kaden ſelfs ende andere Officieren ſulex aen gheſchꝛeven / dat haer dochte de ſaecke foo ſwaer niet en was. Soo dat nu ſtondt te delibereren welck van benden (als men de Heeren Meeſters eenich contentement (oude doen) beft ende bequaem⸗ lijckſt ſoude konnen bn der handt nemen. De Krijghs· Gverſten haer advijs hier over ghevꝛaecht zijnde / verklaerden dat het op llaen en delogeren vande bpandt unt fijn Real, t welck men voor deſen ſeer difficiel hadde gehouden / nu bn naer onmoghelijck was / om dat de vnandt nu met alle noodtwendigheden wel verſien / ende met foo vele oude en ervaren Soldaten onlanghs verſterckt wag. Het Foꝛt boor Pariba in te nemen en ooꝛdeelden Hoor de Compagnie niet pꝛofitabel te konnen weſen / maer eer ſchadelijck / alſoo men de plaetſe ſchoon
meefter wordende / aldaer ſoude fitter op een ſandt· hoeck ſonder ververſinge /
en ghelijck van t vaſte lande af gheſneden / waer unt niet als groote koſten van Foꝛtificatien / ende geen nut ſoude weſen te verwachten. Waren daerom een. ſtemmich van advijs / dat men met de macht die men nu overich hadde / het Enlandt Tamarica gantſch ſoude fien te incorporeren met het in · nemen van des vnandts Foꝛztreſſe / om alſoo een vaſte ende ſekere Plaetſe te hebben / daer men t allen tijden ververſinghe ende hout (welck men noodtſaeckelijck moet hebben ſoo tot timmeren als bꝛanden / en ſonder welcke men inde unterſte ſwa⸗ righeden hadde te Vervallen) ſoude konnen bekommen: ende dat dit het alder nuttighſte vooꝛ de Compagnie achten: maer de meeſte Politique Raden had⸗ den hier tegen; om dat ontrent acht maenden gheleden / Doen men met bp-naet derthien hondert man op't Eplandt was / naer dat de vnandt een wennich ſe⸗ tours hadde bekommen / de militaire Hoofden hadden gheooꝛdeelt / dat op t Foꝛt niet te Doen was: ende nu waren / bunten twijffel / noch beter oog: ſien / foo datter nu veel minder apparentie ooꝛdeelden te weſen als vooꝛ deſen. Weſweghen dan eyndelijck bn meerderhent van ſtemmen wierdt belloten dat men Pariba ſoude aen-taften/ ende t Foꝛt op de Haven legghende / bemach⸗ tighen / om alfoo het unt ende in kommen bande Schepen te verhinderen: Om dit explont unt te boeven werdt verkoꝛen den Overſten Lieutenant S teynCallenfels, ende de Politique Maden Carpentier ende vander Haghen fuuden mede gaen : Daer wierden toe gheſchickt derthien Compagnien; te weten / die van den Overſten, de Majooꝛs Redinchoven ende Berſtet; van de Capitenns Meppelen, Cloppenburgh, Hellingh, Baron Schenck, Everwijn, Bijma; Huyghens, Levin, Palmer, ende Koeck, maeckende te ſamen unt ontrent ſeſthien hondert mannen. Tot het over voeren waren ghekoſen deſe Schepen / Amſterdam, de Geunieerde Provintien, t Wapen van Delft, Groot Hoorn, Daer den Overften op gingh / Omlandia „de Goude Leeuw, den Hollandtſchen Thuyn, de Fortuyn, de Maeght van Dordrecht, Munnickendam, t Wapen van Medenblick, Groeninghen, de Pinas, de Windt-hondt, de Maeght van Enchuyſen, en
de VrieffcheJagher. De Windt-hondt (op dat wꝝ dat int vooꝛ-bn gaen ſeg⸗
ghen) hadde den twee en twintighſten deſer maendt bn Nooꝛden de Cabo S; Auguſtin een Spaenſch Carveel op de wal ghejaeght / d welck daer ſtracr
— NN G
1631.
in ſtucken ſtiet. Den eerſten December wierdter een Biddach ghehouden / om December.
Godt Almachtich te Bidden dat het W explont wilde zegenen. f i Endt
eneen
ANNO 1631.
250 Verhael van Weft-Indien. | Ende alfoo men beducht was dat aen-fiende het ſaiſoen van t jaer / de Sc pen licht vande Cuſte mochten gheraecken / indien voꝛder als Pariba quamen naer t Mooꝛden te lopen; foo wierdt bn reſumtie vande vooꝛgaende reſolutie / den tweeden December, de Heeren die op den tocht ginghen / belaſt / dat met het gros van haer macht niet en ſouden gaen bn oorden Pariba, maer foo de ghelegenthent ende advijſen van Rio Grande ofte andere plaetſen ſulex moch⸗ ten kommen / dat apparentie ſagen daer pets te verrichten / dat in ſulcken ghe⸗ val ſouden moghen derwaerts ſennden hondert ofte hondert en vijftich man: maer haer wierdt volle commiſſie ghegheven bn Zunden Pariba alles vooz te nemen weg fp tot dienſte vande Compagnie fouden bevinden te behoozen. Den derden zijn met den daghe· raedt t'zepl ghegaen / ende vonden ſich s an⸗ derdaeghs met Sonnen op-gangh nevens Tamarica; noch vooꝛ de middach dede den Ammirael een ſeyn dat alle de Capitenns foo te lande als te water aen boot ſouden kommen. Hier is eerſt bn de Politique Kaedt Carpentier De vez ſolutie gheopent / ende de entrepꝛinſe op Pariba klaerlijck aen· ghemeldt: ende naer dat een neder fijn ghenegenthent ende couragie hadde verklaert; foo zin hier / om de vnandt op ſijn onverſienſte over te kommen / twee dinghen in deli⸗ beratie gheleght; eerſt / hoe men t landt beft ſoude aen doen / ende ten tweeden / hoe men t volck bequaemlijck ſoude landen. Weghen het eerſte is goedt ghe⸗ vonden de toe kommende nacht een weynich bp te houden / om niet te verval⸗ len / ende de ſaecken foo aen te legghen / dat men des moꝛghens vꝛoegh mochte zijn voor gaets / ende foo dicht aen de wal als moghelijck was. De militaire Hoofden over het landen alleen vergadert zijnde / hebben belloten de derthien Compagnien te berdenlen in fes Diwiſien: inde eerſte ſoude weſen de Com⸗ pagnie van den Overſten, met die van Capitenn Meppel ende Cloppenburgh; zijnde de twee laeſte vier - roers: inde tweede de Majoꝛ Redinchoven ende Hellingh: inde derde Wolfart Schenck ende Everwijn : inde vierde de Majoꝛ Berſtet ende Bijma: inde vijfde Capitenn Huyghens ende Palmer: inde ſeſte Capiteyn Levijn ende Coeck: met oꝛdꝛe dat Deen of d ander in noot ſiende / tot hulpe ſouden gaen ſonder Border laſt te ver wachten: is mede oꝛdꝛe gheſtelt op de Chaloupen en de Booten: ende alfoo de ſelve maer ſeven Compagnien konden bergen / wierdt de reſte ghedaen op de lichtte Jachtjens. Den vijfden g moꝛghens bevonden haer Dwars van Cabo Blanco, Dap mijlen bn Zupden Pariba; hieldent langhs de wal / ende naer dat noch een wijl ghezenlt hadden / begonnen t bolck over te ſetten: Daer nae weder vooꝛt zenlende / zijn wennich voor de middach Loor de Kie vier van Pariba ten ancker ghekommen: alle de Boots geladen zijnde / zijn gelijckelijck naer de wal gelopen binnen het reciff. Den Overſten Lieutenant, Die met de Chaloupe vande Equipage- Meeſter vooꝛ· unt was / wachte de andere Chaloupen ende Boots in; inde welcke wa⸗ ren / nevens des Overſtens Compagnie / die van de Majoꝛ Redinchoven, Meppelen ende Cloppenburgh. De wal naerder kommende / ſaghen twaelf Vaendelen geplant op de ſtrandt / t volck vande vnandt in Loop⸗graven leg⸗ ghende / ende verſchenden chargen onder de onſe doende / terſe konden landen: maer ſiende dat ons volck des niet teghenſtaende ſtoutelijck aen landt ſpꝛongh hebben ſn haer Boꝛſt· weer verlaten / ende ſich in t Boſch begheven; unt het ſelve continuelijck met de onſe ſcharmutſerende / ſoo dat de onſe dien dach veertich foo dooden als ghequetſte bequamen. Dewijl den Overſten Licutenant met deſe troupen vande vnandt doende was / foo heeft hn den Ingenieur Drevis nevens de Major Berſtet belaſt het Caſteel ende de gheleghentheden daer om her foo veel doenlijck was te beſichtigen. De welcke tſtrandt langhs gegaen / ende tot op ten half mufquet-fcheut van t Caſteel ghekommen ʒijnde / t ſelve perfeckt konden ſien / legghende in ſijn vier Bolwercken / van aerde N ende
Het achtſte Boeck. 251 | ende vijg op-ghemaeckt / ende Daer op vijf of ſes en twintich ſtucken. Weder ghekommen zijnde / ende rapoꝛt ghedaen hebbende / is bn den Overſten ghe⸗ vꝛaeght / wat men beſt doen ſoude / t ſelve Caſteel met gheweldt aen te taſten / ofte met ceremonien tot accooꝛdt te dwinghen: doch alſoo t eerſte met foo klty⸗ ne macht ongheraden was / werde lichtelijck tot het tweede bn den gantſchen Krijghs. Kaedt (alſoo de reſterende neghen Compagnien ondertuſſchen oock | waren gelande) beloten / te meer om Dat haer in beelden dat alle des vnandts | volck ſich daer in gheretireert hadde / d welck Daer naer anders hebben bevon⸗ | |
ANN O 1631.
den. Teghen den avondt is 't Quartier gheleght / ende met een goede Boꝛſt⸗ | weer vooꝛſien / teghen den in val die de vnandt bn nacht mochte doen. Inde midder nacht / naer dat het volck wat geruſt hadde / heeft den Overſten goedt Î ghevonden de Appꝛochen aen te vanghen / ende Wierden (even hondert man 9 ghecommandeert te wercken. Daer wierden eerſt twee Corps de Garde ghe⸗ | maeckt / en met een linie aen den anderen ghehecht; ende deſe Wercken wier⸗ | den den feften verſwaert en vol: trocken. Den ſelven dach kreghen een Poꝛ⸗ tugees ghevangen / unt welckes verklaringe verſtonden; dat daeghs te voꝛen / | Doen ons bolck landen / op de ſtrandt laghen / een Compagnie Caſtilianen / en il vier Compagnien Poꝛtugeſen / elcke Compagnie ſterck tfeſtich ofte tf: eventich koppen / en wel (es of ſeven hondert Bꝛaſilianen. Datſtwer maenden ghele⸗ den / daer ghekommen waren twee Compagnien Caſtilianen / de welcke mede | beachten acht metale ſtucken / ſchietende ſeſthien pondt pſers / de welche op | t Foꝛt Cabo Delo zijn gheleght. Dat op t ſelve Foꝛt legghen achthien fware. ſtucken te weten de vooꝛnaemde acht metale ende thien pſere / ſchietende elck N thien pondt nſers; dat het oꝛdinaris maer bn dertich man was bewaert ghe⸗ weeſt; datter gheen Hunſen in en ſtaen als alleen het Krundt-huns / welck | noch niet bol-maecktig: dat de wal hoogh is dertich ſpannen / en de Boeftweere acht; dat gheen grachten en heeft / maer op⸗ghemaeckt is van Paliſſa⸗ 8 if den met aerde ghevult / en vier punten heeft. Dat aen de ober-zijde noch een 0 Foꝛt is begonnen te maken / maer dat t ſelve niet en hadde gheſien. Dat me⸗ | de de Kie vier ontrent een mijle op / noch een Foꝛtjen leght met vier ſtucken. Dat de Stadt Den mijlen boven de mondt vande Rieviere was ghelegen / voor | De welcke een Carveel ende een Patache laghen. Dat onder de Stadt een | Foꝛtjen leght met fes ſtucken / en boven t ſelve noch een ander met vier ſtuc⸗ ö ken. Dat inde Stadt een Compagnie Burgeren is / ſterck tachtich mannen / 9 die giſteren mede op ſtrandt was. Datſe al over ſeſthien daghen / Doo? twee 1 over lopers / van de komſte van ons bolck verwitticht waren / ende ſedert die tijdt op de komſte hebben leggen wachten. Dat de ſelve over lopers alle onſe Wercken op Antonio Vaaz af-ghemaelt/ ende aen Albuquerque verthoont 0 hadden: datſe mede hadden gewaerſchouwt dat de onſe Moꝛtiers / Petardts / | ende Dtorm-leeren (ouden met bꝛenghen. Dat de Suncker-Mageſijnen wel dꝛn mijlen boven de Stadt aen de Nievier ſtaen / ende datſe al Daer unt verz | boert zijn / ende noch eer-gifteren een Carveel met Sunckeren geladen / naer | Poꝛtugael is vertrocken / om daer te boodtſchappen dat de onſe naer Pariba wilden kommen. Dat men noch dagelijcks hier verwacht vier hondert man / foo Caſtilianen als Napolitanen / die van het Real kommen / ende rede onder | weghen zijn. Dat hier ontrent gheen ververſingh en is dan wat Caious, ende over de ander zijde vande Kievier een weynich Bacovas ende Bananes. Deſen dach dede de vnandt eenige aen · vallen op onſe Wercken / dach wierdt telcker⸗ rens met verlies af. ghellagen / en lieter fes of ſeven dooden. Des nachts heb⸗ | J
| ben de onſe noch een linie ghelopen / ende ten epnde een Corps de Garde ghe⸗ | | maeckt: De vnandt fchoot met canon opde Werck-lieden / doch wierdt maer | |
Í
|
ten doodt gheſchoten. Den ſevenden by de dꝛn hondert Matrooſen met haer N Ji 2 gheweer
ANNO 1631.
252 Verhael van Weſt-Indien. | gheweer aen landt ghebꝛacht / die haer Quartier apart hebben ghenomen / en met een Boꝛſt-· weer vooꝛſien: den Ammirael met tenighe Scheeps· Capiten⸗ nen zijn daer mede kommen logeren; des daeghs wierden eenighe wennighe met canon gheſchoten: des nachts wierdt bn t leſte Corps de Garde een Baz terije gheleght vooꝛ twee ſtucken / ſchietende twaelf pondt nſers; ende Daer bez nevens is een linie met een Corps de Garde van 't Quartier tot aen de twee eerſte Corps de Garde ghetrockeii / unt vꝛeeſe dat de vnandt tuſſchen t Quar⸗
tier ende Appꝛochen een in. val mochte doen. Den achtſten is de Baterije vol
trocken: ende alfoo de vier roers den voꝛighen dach ontrent een canon ſcheut van t Quartier eenighe Fachines in t Boſch hadden gheſien / die de vnandt tot fijn behoef ghemaeckt hadde / Wierde een partn unt gheſonden om die te halen / maer de vnandt hadde die al wegh ghebꝛacht: ende alſoo hn ons volck vernam / is met eenighe troupen achter t Quartier ghekommen / ende ſterck opde onſe unt het Boſch ſchietende / heeft vijf of ſes ghequetſt / ende weder gheretireert. Daer naer heeft begonnen ſterck teghen onſe Appꝛochen aen te wercken; ende van d ander zijde vande Rie vier met twee ſtucken in onſe Ap⸗ pꝛochen te ſchieten. Teghen den avondt zijn de twee ſtucken op de Baterije ghebꝛacht; ende heeft ons volck dien nacht noch een linie met een Corps de Garde naer t Foꝛt toe / ghelopen. Des anderendaeghs / alſoo de vnandt wel bp-naer hondert en vij ftich ſcheuten op onſe Bercken hadde ghedaen / foo heeft men deſen dach meeſt alle de Appꝛochen moeten repareren: teghen den avondt heeft de vnandt van fijn nieuw ghemaeckt Werck met muſquetten op de laeſt ghelopen linie en Corps de Garde beginnen te ſchieten / foo dat men meynde datſe een aen· val wilden doen; waer over den Overſten inder haeſt de Vaendꝛagher van Cloppenburgh met vijftich man daer naer toe ſondt / met laſt inde ſelve linie te blijven leggen: maer alſoo de vnandt op- hieldt met ſchie⸗ ten / is de Daendꝛagher bunten oꝛdꝛe unt de Loop graven teghen des vnandts Wercken aen-ghelopen/ en is Daer met noch twee ofte Den andere ghebleven. Des nachts hebben de leſte Loop graven met Bancketten verſien, ende is de vnandt unt ſijn Hooꝛnwerck met een linie onſe Wercken tot op acht ofte negen roeden ghenadert / vooꝛ hebbende / foo het ſcheen / de onſe vanden anderen te fchepden. Dit gantſch werck liet ſich wat vꝛemt aen· ſien / foo dat den Overſten bekommert zijnde over de unt Komſte / gheraden vondt het advijs van fijne Krijghs · Officieren daer over te hooꝛen; te weten / dewijl de vnandt bn. naer ſtercker was als wn / ende met fijn Appꝛochen ende ſapperinghen den onz {en tot op ſes of ſeven voeden was ghenadert; ofte het met het bn hebbende volck doenlijck was onſe Appꝛochen te continueren / ende den vnandt in ſulc⸗ ker voeghen te bejeghenen / dat tot het ghewenſt ennde mochten gheraecken; waer op bn de Krijgh· Officieren wierdt gheantwooꝛdt. 1. Dewijl de vnandt hem in ſulcker menichte bevindt / en met fijn Appꝛochen de onſe foo te ghemoet komt / te beſoꝛghen is / dat ſoeckt aen eenighe plaets hem dooꝛ te ſnijden / ende de onſe te ſepareren. 2. Dat niet mogelijck is dooꝛ deſe Appꝛochen (als ſchoon de vnandt die niet en verhinderde) de Pooꝛte van t Foꝛt te benauwen / alſoo met een goedt Hooꝛnwerck vooꝛſien is: oock ſoude men tot beſettinghe ende bewaringe vande Appꝛochen / Batterijen / Corps de Garde, continuelijck van doen hevben ſes of ſeven Compagnien; (welck onmoghelijck was te doen) en effen· wel de vnandt aen bende zijden met Appꝛochen attaquerven; foo langh de ſelve naer believen ſecours kan bekommen / gelijck dagelijex over de Kieviere met Boots bekomt. 3. Naer dien de vnandt foo groote metale en nfere ſtuc⸗ ken heeft / is niet te vermoeden dat wp die met onſe ſtucken ſullen konnen dez monteren. 4. Dewijl onſe macht maer beſtaet in vijfthien hondert Soldaten / is niet moghelijck ſulcke fatigue van Wachten ende andere e jae
Het achtſte Boeck. 253
(jae al warender noch foo vele bn) in ſulcken hitte te continueren / Daer an⸗ 1 ders gheen ververſinghe Boor handen is / als harde ende gheſouten Spijſe. . . | 5. Diende in vier dagen over de twee hondert foo dooden als gequetſte en ſiet⸗ ken hebben bekommen / ſouden de troupen licht foo verminderen / dat gantſch | gherupneert fouden worden. Om deſe ende dierghelijcke redenen oordeelden de Krijghs· Naedt dat het beter was bn tijdts te retireren / en fijn heyl op een | ander plaetſe te verſoecken. Hier op is den thienden s moꝛghens heel vꝛoegh | den Ingenieur ghelaft een bequame Kedoute tot de retrante te maken / ofte veel licht De vnandt ons vooꝛ nemen ghewaer werdende / de onſe hadde in ghevolght ende over vallen. Oock foo heeft den Overſten nevens de andere Officieren goedt gheacht ontrent ten elf unzen vooꝛ ; middach een aen· val te doen op des vnandts Bunten wercken met fes Compagnien / ende hem / foo het doenlijck waer / daer unt te dꝛijven / alſoo noch niet te deghe aen t Caſteel gelloten waren: om des vnandts hoogh· moet daer dooꝛ wat te neder te ſetten / ende de retrante te faciliteren. De Compagnien tot dit werck gecommandeert / waren / die vande Majoꝛ Redinchoven, van Capitenn Meppelen, Cloppen- | burgh, Schenck, Bijma, ende Coeck; verdeelden haer ín tween; de Majoꝛ Re- | dinchoven met fijne Compagnie / ende die van Meppelen ende Coeck, mar⸗ | tcheerden bedeckt achter t Quartier bofch-waert in / om de brandt van d ander | zige vande Rie vier. kant in te ballen: Door t Boſch kommende / ghemoeten | eenighe Hutten / oock gheſadelde Peerden / en ettelijcke Poꝛtugeſen / de welcke | fp voor hun Genen dꝛeven naer des vnandts Werck: de Majoꝛ Berſtet met de | | H
Compagnien van den Baron Schenck, Cloppenburgh ende Bijma, was onder: tuſſchen inde Appꝛoches ghekommenz ende het fenn met een canon-{cheut ghe⸗ | gheven zijnde/ Wierde bp ong volck ftout-moedelijck op des vnandts Wercken Ì aen-ghevallen/ ende hoe wel de brandt ſich in t eerſte dapper weerde / ſoo | wierdt nochtans epndelijck unt fijn Loop-graven ghedꝛeven / ende tot onder J het Foꝛt vervolght / foo dat de onſe bn· naer nevens haer in t Foꝛt ſouden in. f ghedꝛonghen hebben / ten ware de vnandt de Pooꝛte bn tijdts hadde toe - ghe⸗ 9 kreghen / ende een Deel van ſijn enghen volck bunten ghelloten; de welcke niet ö wetende werwaerts ſich keeren / een deel pooghden de wallen van t Foꝛt op | te klimmen / ende vande onſe met piecken ende vier roers wierden af. ghelicht / | pock van haer enghen bolck / die mepnden dat het de onſe waren / ofte met de il onſe vermenght / (ghelijck dan al eenighe Lande onſe aen t klimmen waren) te 0 rugh ghedꝛe ven / een ander Deel vande vnandt niet konnende in ofte op t Foꝛt 9 gheraecken / liepen om t Foꝛt / ende de onſe in den mondt / ende werden nederghehouwen: een goedt Deel liep mede in t water ende verdꝛonck / foo dat men giſſinghe maeckte datter wel hondert vande vnandt doodt bleven vande onſe bleven daer over de twintich / en Daer onder twee Lieutenants / ende hadden g bn de vijftich ghequetſte: quamen weder foo in t Quartier / ende de vpandt oock koets Daer nae weder op fijn Poſten / ſonder nochtans eenich werck te voꝛderen. Teghen den avondt heeft ons volck weder begonnen ſich fcheep te begeven ende om de vnandt de ſuſpicie te benemen / werdt noch continuelijck met een ſtuck gheſchoten vande Baterije tot s nachts ten neghen unzen: de | Compagnien hadden onder ſich gheloot wie eerſt naer booꝛdt varen ſoude; ende iſt lot ghevallen op de Compagnie van den Overſten, bende Majoꝛs / den / Baron Schenck, Hellingh, Cloppenburgh, Bijma, ende Coeck: inde Appꝛochen waren noch ghelaten Dn Compaguien / die van Capitenn Huyghens, Levijn, ende Everwijn , ende in t Quartier twee / die van Meppelen, ende Palmer: die | | inde Appꝛochen ſtelden eenighe vijfen unt / in ſtede van Sentinellen ende ſteckten over al lonten / ende quamen foo in't Quartier / ende vooꝛts met den Overſten aen booꝛdt. Dit was een verdꝛietighen en ongheluckighen tocht / ö Ji 3 waer | | |
ANNO 1631.
274 Verhael van Weſt. Indien.
waer by de onſe in vijf daghen tijdts wel hondert en tachtich foo dooden als ghequetſte bequamen. Den twaelfden ginghen weder tzenl / en quamen ſon⸗ der teghen - ſpoet den vrerthienden vooꝛ r Reciff op de reede. T volck aldus onverrichter ſaecken t huns gekommen zijnde / wierdt op nieuws binde Gou⸗ verneur ende Haden gedelibereert wat men beft nu bn der Bandt ſoude nemen: dt Krijghs· Officieren lloegen Tamarica weder vooꝛ / ende t ſcheelde weynich of dat advijs ſoude zijn gevolght / maer naerder over leggende / dat de vnandt ſoo naer bn / allenthalven op ſijn hoede ſoude weſen / ende dooꝛ den ghemiſten tocht op Pariba grootelijcx gheincourageert / en konden gheen apparentie ſien om Tamarica nu met entrepꝛiſe / veel min met belegeringh / te bekommen / ſulex dat den tocht op Tamarica Voo die tijdt aen deen zijde ſetten. Eyndelijck op den achthienden December hebben ghereſolveert te lopen naer Rio Grande, op hope dat de Bꝛaſilianen van dat gheweſte de onſe in 't belegeren van t Caz ſteel ſouden helpen / ende dat naer de in neminghe van die Plaetſe / allenſkens Zupdt-waert op- gaende / het landt open ſouden krijghen. Wu hebben hier Bozen verhaelt / dat den Commandeur Smient, met den over- gekommen Bꝛa⸗ ſiliaen / ende die eenighen tijdt bn ons ghewoont hadden / gheſonden was naer Siara, om met de Tapujas, die daer ontrent houden / te handelen. Hu vertrock met het Schip Nieuw-Nederlandt ende fijne Chaloupe den derthienden October van ' tReciff; geratckten met der Sonnen onder gangh ontrent Porto Frances; en liepen vooꝛts langhs de wal / en ſetten ontrent midder nacht op der⸗ thien vadem. Des anderendaeghs kommende ontrent de Bahia de Trajiciaon, ſagen daer een Poꝛtugees Schip binnen legghen / foo dat daer mede in liepen / mepnende t ſelve te nemen / maer bonden daer gheen kans / dooꝛ dien de Poz⸗ tugeſen 't ſelve dicht onder de wal kozten / alwaer twee Baterijen hadden opghewoꝛpen. Vooꝛts zenlende in 't gheſichte vande wal / ſettent den vijfthien⸗ den s avondts twee mijlen koꝛt van Rio Grande. Des anderendaeghs dꝛoo⸗ gher water krijghende / hielden het t zee waert / doch ſonden de Chaloupe langhs de wal: de welcke den ſeventhienden weder bn haer quam / ende ver⸗ haelde dat fp tuſſchen de Baixos van S Roque waren deur-ghezenlt / de welcke fp doꝛdeelden van Rio Grande te beginnen / hadden in t begin maer derdehalf vadem ghevonden / maer daer nae altijdts vier en vijf vademen; hadden een Carveel in bꝛandt gheſteken / gheladen met Wijn; waren hier thien of elf mij⸗
len verder als Rio Grande, de wal ſtreckt daer Nooꝛdt· Weſt en Zundt-Ooſt.
Dielden al vooꝛts langhs de wal op ſeven / ſes / vijf / ende vier vademen min ofte meer / en ſettent s avondts ontrent een · en twintich mijlen van Rio Grande, bp een Plaetſe ghenaemt Ubranduba. Des anderendaeghs wierden de Bꝛaſilianen op haer verſoeck aen landt gebꝛacht / te weten / Marcial, Andries, Tacon, Ararova, en Franciſo Matauwe , die dooz't landt ginghen naer de Tapujas, om die te ſpꝛeken. De Commandeur Smient aen landt gheweeſt zijnde/ ende Daer gheen goede reede ghevonden hebbende / zenlde den Den-en-twinz tighſten wat meer naer de Weſt; en quamen den dertighſten October weder bp’t Schip / hadt wel ſeſthien mijlen Weſtelijcker gheweeſt / doch en hadde de Salinas niet vernomen / noch oock eenich volck / hoe wel aen twee Kievieren was aen· gheweeſt. Den derden November vertrock de Commandeur Smient weder neder-waerts / doch quam weder bn 't Schip. T volck van t Schip Nieuw - Nederlandt voer den thienden November den den hoeck van Ubran- duba aen landt met groote moente en ghevaer dooꝛ de barningen / Londen Daer niet als wat Percelie de Mar en andere groente / ontrent een mufguet-fcheut van ſtrandt zijn groote witte Dunnen / en achter de ſelve eenighe wilde Pal⸗ miten / en een Ballen wel een mijl groot, die vol fout water ſtondt / ſagen dock tenich beſtiael / wilde Verckens / ende Herten. Saghen daer naer aen landt
twee
Het achtſte Boeck. 255 | twee vieren / foo dat Daer naer toe voeren / en bonden Daer onſen Bzaſiliaen 1 | Andries Tacou, met noch acht kloecke Bꝛaſilianen / en ſeventhien foo Vꝛou⸗ NNO | wen als Kinderen / die een Portugees Juan Perera naer Rio Grande bꝛochte / 1631. den welcken fn hadden doot ghellaghen / ende fijn bꝛieven ghenomen ende met ghebꝛacht. Ende alſoo inde ſelve bꝛie ven de gantſche gelegenthent van Siara | wierdt verhaelt / foo wierdt op’t verſoeck Lande Bꝛaſilianen goedt gevonden | dat de Commandeur met fijn Chaloupe ſoude Laten naer t Reciff om alles te a 1 rapoꝛteren / ende t Schip ende een Chaloupe ſouden vooꝛts varen naer Siara. ö t Schip ſchende van Uberanduba den achthienden November; liepen langhs de wal ontrent ſes mijlen / meeſt op vijf en vijfdehalf vadem waters / ende als | bn eenen ſchoꝛren hoeck quamen / hadden maer vierdehalf ende dan vadem / | ende hoe meer t ʒee· waert liepen / hoe het meer op dꝛooghde / ende (agent t'zeewaert ſterck barnen / ende de barninghe was ontrent dꝛn mijlen van landt; ſet⸗ ö tent op derdehalf vadem. Wiſten qualijck hoe hier een dooꝛ⸗ gangh ſouden vinden / want was daer al vol bancken en ſanden / ende hoe naerder de wal hoe | Dieper water. Soo dat den rwintighſten weder zen! makende, naer de wal liez pen / met de Boot vooꝛ· unt / tot dat ontrent een mijl vande wal waren op vijf / fes / en ſeven vademen; zenlden Doen weder langhs de wal / ende ontrent vier mijlen ghezenlt hebbende / wierdt het dꝛoogh / ſoo dat weder ſetten op vier va⸗ dem coꝛalige grondt; de Cuſte ſtreckt al Ooſt en Weſt / en waren ontrent thien mijlen van Uberanduba. S anderdaeghs hielden weder langhs de wal / ende vooꝛts langhs de ſelve op vier en vijf vadem by de twee mijlen / tot dat qua⸗ men bn de dꝛooghten van Guamare, die wel een mijl in Zee ſteecken / foo dat | om die te ſchouwen t'zee-Waert liepen / tot vooꝛ · bn de Salinas, de welcke giften g van Rio Grande te leggen bnde veertich mijlen; als den Bergh vande Salinas 5 unden van u is / foo fiet ghy dat het landt begint om de Zundt te ontvallen | met een grooten bocht / Daer zijn twee Kievieren / dan ſtreckt de wal Nooꝛdt⸗ ö Weſt ten Weſten / ontrent Lijf mijlen hoogh landt / met een langhachtighen Bergh / en hoogher als die vande Salinas; hielden al Weſt . Mooꝛdt· Weſt on⸗ trent Dep mijlen van landt / en ſettent s avondts ontrent thien mijlen vande Salinas, en hadden den hoogen Bergh van Porto do Mel recht Z unden van haer, S anderdaeghs ſtaken Dwars in Zee / hadden ontrent vijf mijlen van landt maer ſeven vadem; hadden daer een rooden hoeck in t Tupdt - Zundt Weſten van haer / welck de Bꝛaſilianen noemden Cabo de Bopinguape; hielden daer naer weder naer de wal / en ſaghen in t Zundt· Weſten een Bane, ghenoemt Porto de Onges. Vande Cabo vooꝛnoemt ſteeckt een riff wel vijf mijten in Zee / en loopt dan wel acht mijlen langhs de wal tot de Goſt· zijde van Porto de Onges Daer het te niet loopt. De wal tuſſchen benden ſtreckt Nooꝛdt · Weſt ten Weſten ontrent vijf mijlen / en dan ontvalt het landt Weſt tot de Ooſt⸗ zijde van Porto de Onges ontrent Dep mijlen, ʒenlden al vooꝛts langhs de wal twee derdendeel van een mijl van t landt in fes en ſeven vademen waters. Van Porto de Onges tot Rio Juaguarive, is de Cuſte ſchoon ende goede anckergrondt / ſettent een mijl van die Rievier op ſes vadem. Den den-en-twintighs ſten van Daer weder t ʒenl gaende Weſt aen dan bn Weſten de Kie vier ontrent ten half mijle leght een hoeck die men moet ſchouwen / weghen een riff dat een half mijl af ſteeckt: bn Weſten deſen hoeck is een grooten bocht / Daer twee Kie vieren ſouden weſen naer 't ſegghen Lande Bꝛaſilianen. De wal loopt meeſt Nooꝛdt Mooꝛdt- Weſt tot aen een hoeck ghenaemt de Witten Hoeck, liepen Daer om op vier vadem water / en vonden goede ancker-grondt een go⸗ telingh· ſcheut vande wal. Den vier en · twintighſten voeren vijf Bꝛaſilianen
„aen landt om haer vꝛienden te ſpꝛeken / en quamen des avondts weder aen booꝛdt / ſenden haer volck geſpꝛoken te hebben / ende dat alles wel ſoude Ban, Doc
— —— —
AN NO 1631.
256 | Verhael van Weft-Indien.
doch verſochten dat met t Schip in it gheſicht van Siara wilden kommen / ende Daer vooꝛ houden / ſouden dan haer explont in t werck legghen. Soo dat s anderdaeghs zenlden naer Siara; de wal ſtreckt vande Sape tot den hoeck van Siara meeſt Mooꝛdt· Weſt wel foo Nooꝛdelijck / bn de vijf mijlen, ſettent vm den hoeck op ſes vadem waters / bevonden Daer de hoogde van Den graden ende acht en· veertich minuten; ende Siara leght dan noch ontrent twee mijlen Weſt· waert: de Bꝛaſilianen voeren den ſes· en twintighſten naer landt, doch vonden teghen ſtandt vande Poꝛtugeſen ende Bꝛaſilianen die onder de ſelve woonen / foo dat belet wierden te landen / ende een van haer wierdt dooꝛ t ſchie⸗
ten unt t Boſch ghequetſt; ſulex dat onverrichter ſaecken weder it ſcheep qua⸗
men. D anderdaeghs verzeylden weder van daer; van 't Caſteel wierden in t vooꝛ· bn baren Den ſcheuten naer hun gedaen / ende ontrent fes mijlen vooꝛt⸗ ghevaren zijnde) ſettent achter een hoeck daer veel klippen onder water lagen; deſen hoeck noemden de Bꝛaſilianen Opeſe, ende lieten haer weder aen landt ſetten / verſoeckende dat met 't Schip daer twee daghen wilden blijven leggen / want verhoopten ondertuſſchen haer vooꝛnemente volbꝛengen. Naer t gene die van 't Schip daer aen landt konden fien / foo iſt te vꝛeſen dat met de Bꝛaſi⸗ lianen qualijck is vergaen / om dat nu thien nu vijfthien en meer Poꝛtugeſen met haer vier roers ſich verthoonden: ende om koꝛt te maecken / de onſe gingen
met het Schip deur / ende liepen naer de Eylanden om Sout / foo dat thuns
kommende / ghenoegh te verantwooꝛden hadden. De Commandeur Smient keerde den vijf en twintighſten November aen 't Reciff: rapozteerde aen den Uaedt; hoe dat de Bꝛaſilianen aen landt hadde geſet / ende dat Den vande ſelve op den wegh naer Siara ghemoet hadden een Poꝛtugees / bn ſich hebbende fez venthien foo Dꝛouwen als Kinderen vande Tapujas, die hn lende naer Rio Grande, om te verkopen / ende dat by de ſelve noch waren acht Bꝛaſilianen van Goana twee mijlen van Siara gheleghen: de onſe by deſe acht ghekommen zijnde / en hun verhaelt hebbende de ooꝛſaeck van hun komſte / zijn de ſelve ſtracx gheneghen gheweeſt het met de onſe te houden / ende wierden onder den anderen eens / den Poztugees te dooden; t welck gedaen hebbende / foo zijn de Tapujas met Andries Tacou aen booꝛdt ghekommen van Nicuw-Nederlandt; ende de andere hebben haer renſe vervoꝛdert: meynde dat nu foo verre was ghebꝛacht met onderhandelinge met de Lapujas ende andere Bꝛaſilianen / dat de ſelve pꝛeſenteerden t Caſteel te Siara in onſe handen te leveren / foo verre de onſe wilden aen· nemen t ſelve met het ſcheeps · volck te beſetten: ende dat hu t Schip Nieu w-Nederlandr Daer op de Cufte hadde gelaten / met oꝛdꝛe / op fijn wederkomſte met meerder volck / te wachten. T welcke alles bn den Uaedt verſtaen ende over wogen zijnde / hebben goedt ghevonden den Commandeur Smient weder derwaerts af te veerdighen / ende hem met te gheven et Wapen van Hoorn ende vrertich Soldaten vande Compagnie van Capitenn Colſter. De welcke den eerſten December weder is t zenl ghegaen / zijn verrichtinghe ſullen hier naer verhalen. Den tocht op Rio Grande in voegen als vozen ghe⸗ arreſteert zijnde / wierdt alles inder ijl daer toe veerdich ghemaeckt / foo dat den een en twintighſten t zenl ginghen met veerthien (oo Schepen als Jach⸗ ten / ende thien Compagnien Soldaten. De Schepen waren de Geunieerde Provintien, Groot Hoorn, Amſterdam, Amersfoort, Omlandia, Monnickendam, de Zeeuwſche Jagher, it Wapen van Delft, Goude Leeuw Maeght van Dordrecht, Vrieſſche Jager, t Wapen van Medenblick, ende twee Zeyl-Chaloupen; de Compagnien waren die vanden Overſten Lieutenant, vande Majoꝛ Berſteth, Majoꝛ Craye, Capitenn Droſſaert, Levijn, Meppelen, Hellingh, Vinder- Hoet, d' Autry ende Palmer. Baer gingen mede De ſelve Hoofden ende Kaden die op den voꝛighen tocht naer Pariba waren gheweeſt. Den twee en twin⸗
Het achtfte Boeck. 2
8 57 twintighſten 's middaghs hadden de hooghde van ſeven graden en vier en.
twintich minuten / en hadden s avondts Pariba Weſt van haer ontrent vier mijten bunten de wal: ginghen Nooꝛdt· Weſt aen / en lieten s nachts Nooꝛdt Ooſt over Drijven. Des anderendaeghs haer bevindende Den mijlen bunten de wal / ende de kours Nooꝛdt· Weſt houdende / Dede den Ammirael het ſenn om de Krijghs· Naedt ende de Schippers aen booꝛdt te hebben; ende alſoo fn gi⸗ ſten ten naeſten bp nu ghekommen te zijn ontrent de Plaetſe daer het erplont moſte werden aen ghevangen / foo hebben / om 't volck bequamelijck ende met het minſte ghevaer te landen / den Piloot Bartolomeo Paris ghevꝛaecht waer de beſte gheleghenthent was om te landen, hn wees twee plactfen aen; de eene aen Ponto Moriſco, d ander aen Ponto Negro, de eerſte ten / ende de tweede twee mijlen bn Zunden Rio Grande: dan in acht nemende dat aen Ponto Moriſco, hot. wel de naeſte ende ghereetſte plaetſe / de Zee gheweldich barnet / ſoo geloofde men dat die plaetſe tot het landen van't bolck onbequaem was: ende ſiende aen Ponto Negro heel ſlecht water was / foo wierden eenſtemlijck van dat advijs / dat men ’t bolck aen Ponto Negro ſoude landen. Lagen doen ghe⸗ anckert op achthien en twintich vadem fandt-grondt/ twee mijlen bande wal; penlden een boeck (Daer naer heur giſſingh Rio Grande achter lagh) vijf mij⸗ len Nooꝛdt· Weſt / wel foo Nooꝛdelijck van haer; ende hadden 8 middaghs bn giſſinghe de hooghde van fes graden. Den vier- en twintighſten met den daghe raedt lichten haer anckers / met ken frane koelte unt den Ooft-ZundtOoſten / hadden s middaghs de hooghde van Lijf graden ende veertich mi⸗ nuten / en waren twee mijlen bunten de wal. Den Ammirael ontboodt de Krijghs-Uaedt ende Scheeps· Capiteynen weder aen fijn booꝛdt: alwaer in acht ghenomen zijnde / dat de grondt daer ſeer oneffen en klippich wierdt bez vonden / als op een plaetſe thien / ende andere terſtondt vijf vadem werpende / waer dooꝛ met De groote Schepen als hier onbedꝛe ven zijnde)naerder te lopen niet ſonder groot en merckelijck ghevaer ſoude konnen gheſchieden / en even. wel om t volck te landen nootſaeckelijck naerder moeſten weſen; foo iſt dat de perijckelen die men op foo een onbekende ende Duple Cuſte onder woꝛpen is / in acht ghenamen zijnde / eenftemlijck bp den Ammirael ende alle de Scheeps. Capitepnen goedt ghevonden wierdt / met de groote Schepen af ende aen te houden / ende ondertuſſchen met de lichte Schepen / naer de wal te lopen / de gronden af te diepen / ende alle gheleghentheden neerſtelijck te doo: ſien / ofter pock eenige goede ancker grondt / ende beguaembent is om t volck te landen: ende haer is belaſt ſulcx vindende / ſenn te doen / op dat men alſdan met de groote Schepen volghe. De Vloote ſettent s avondts naer Sonnen ondergangh op negen vadem cozael-grondt/ ontrent dꝛn vierendeel· mijl vande wal. Den Ammirael ende eenighe Capitennen boeren ondertuſſchen tot dicht onder de wal; ende alles wel beſichticht hebbende / quamen des naer- middaghs we⸗ der bn de groote Schepen: verklaerden gheen bequame plaets ghevonden te hebben om t volck te landen / als aen Punto Negro, ontrent twee mijlen bn Zunden t Foꝛt op Rio Grande. Doch alſoo geooꝛdeelt wierdt dat deſe plaetſe te verre was af. gheleghen om t Legher te deghe toe · voer te Doen, foo vonden geraden de naeſt· ghelegene plaetſen noch naerder te beſichtigen. Den vijf en twintighſten zijn de Politique Kaedt / Carpentier, den Ammirael, de Majoz Herſteth, en noch ernighe Scheeps ende Landt· Capiteynen / nevens den In⸗ genieur Pieter van Bueren, met dꝛn Chaloupen naer landt toe ghevaren / ende van Punta de Marchena (een klepn mijle bn Zunden Rio Grande) af / tot Rio Grande tot de gantſche Cuſte beſichticht; doch vonden nerghens gheen ghele⸗ ghenthent om te landen / ofte met Boots aen te kommen / dooꝛ dien de ſtrandt deurgaens klippich is / en ſeer hardt Daer op 1 ſaghen de vnandt op X rn ſtrandt
menen ANN O
1631.
258 Verhael van Weſt-Indien. ſtrandt met vijf en twintich of dertich man te voet ende te peerde. Liepen vooꝛts langhs het riff ende t Caſteel; betoonden t ſelve te leggen op het Reciff, ontrent een muſquet : ſcheut van t vaſte landt; op·ghebouwet van ſteen / met feer hooghe mumen; ſcheen teghen de Zee een Tenaille te hebben / en ſaghen perfeckt de twee Elpaules van twee Bolwercken / legghende teghen het in. kommen bande Haven; ende dat over de ſelve diep inde Rievier Hanckeerde: ſaghen datter veel gheſchut op lagh / doch wierde maer een ſcheut naer de onſe ghedaen: merckten oock wel dat t ſelve veel grooter was alg t Caſteel op t Water. Reciff 9002 Pernambuco : ende dat men dicht Daer langhs moet he⸗ nen om lor ven / om inde Rieviere te kommen: en dat het in kommen vande Nie vier veel nauwer was / als vooꝛ t Reciff de Pernambuco dt in Romſte van de Haven. Naer deſe beſichtinghe weder aen booꝛdt ghekommen zijnde / ooꝛ⸗ deelden alle de Landt en Zee Officieren / datter gheen bequaem landen was / dan aen bunto Negro als voꝛen; ende daer ongheraden te landen / weghen de groote diſtantie van t Foꝛt / ende de ſware paſſagie over de ſandt. dunnen / ende de reſterende wegh vooꝛts bergh op bergh neder. Dan bu de Politique Kaedt Carpentier wierdt Hooz-ghelaghen/ dat men binnen de Rie vier ſoude lopen / en boven t Foꝛt landen; hier in vonden de Scheeps. Capitennen groote ſwarigheden / doo dien het fijn gevaer ſoude lopen dat deen of d ander Schip inde grondt wierde gheſchoten / d welck dan / wegen de enghte van t Canael / de vooꝛſte in ende de achterſte bunten ſdude houden: doch ſouden deſe ſwarig⸗ beden wel over t hooft gheſien hebben / indien de KRrijghs· Officieren te lande raedt hadden gheweten om t Foꝛt in vier of vijf weken te dwinghen: maer de ſelve geen middel ſiende om een Caſteel / d welck een muſquet ſcheut van lande op een klippe in t water is legghende / niet alleen (nde vooꝛnoemde tijdt / maer oock met de bn. hebbende macht in veel langher tijdt te winnen: ende beducht zijnde indien de Schepen onverrichter ſaecken weder mosten unt bꝛenghen / (welck niet dan met werpen kan gheſchieden) dat dan tt laetſte ergher ſoude weſen als t eerſte. Om deſe redenen werdt enndelijck belloten dat het onghe⸗ raden was op't foet van Rio Grande gets te attenteren. Maer alfoo nu hier met de Schepen ende t bolck waren / wierde goedt ghevonden bn Hoorden Rio Grande in tenighe bequame plaetſe te ſetten ende te landen / ende ſich al⸗ daer acht of thien daghen te onthouden / om te ſien ofte de Bꝛaſilianen tot de onfe wilden kommen ende aen ſpannen teghen de Poꝛtugeſen; om alſi oo doo die middel noch tot een ghewenſt ennde te kommen. Den ſes en twintighſten met den daghe wierdt de Majoꝛ Berſteth nevens den Ingenieur gheſonden om met des Ammiraels Chaloupe te beſichtighen een Baye bn. naer een mijle bn Moorden t Foꝛt gheleghen ghenaemt Genipabou. De welcke alles beſich⸗ ticht ende gediept hebbende naer believen / wierdt de Zeeuw {che Jagher vod unt geſonden om bequame ancker grondt unt te vinden; de weleke die gevon⸗ den hebbende bp de wal / een fcheut heeft gedaen; waer op de reſterende Sche⸗ pen s middaghs haer ancker hebben gelicht / ende inde Sape kommende / ghe⸗ get op acht ende neghendehalf vadem ſchoone ſandt - grondt: hadden t Foꝛt van hun Zupdt-Zupdt- Weſt: ende alſoo het nu avondt was ghewoꝛden / foo wierdt niet raetſaem ghevonden t bolck Boop s anderdaeghs s moꝛghens te landen. Den ſeven en twintighſten landen alle ſonder eenighe teghenſtandt; ſtaken daer een Quartier af om ſeker te legghen: eenighe trocken naer ten Hoeve van een Poꝛtugees / Daer fn Verckens en Hoenders bequamen. Gen Negher quam vꝛij willich bn haer / ende verklaerde dat alle t volck ghevlucht was op t Foꝛt van Rio Grande; datter vele Beeſten daer ontrent waren / die des nachts wel weder inde Coralen ſouden keeren: datter noch een Hoeve lagh een mijl ofte twee voꝛder naer het Mooꝛden / Daer meerder ververſ inge pes te rijghen
Ì Het achtſte Boeck. 259 krijghen doch dat daer ontrent gantſeh gheen Bꝛaſilianen en woonden. Ten . felben daghe quam de Commandeur Smient hier bn haer / ende verhaelde dat KN o | hut Schip Nieuw-Nederlandtntet en hadde ghevonden ter plaetſe daer t be⸗ 31 | laſt hadde te wachten ende dat r Wapen van Hoorn ghelaten hadde by de Salinas: ſoo dat goedt ghevonden wierdt de Commandeur weder derwaerts te | ſchicken / op dat t Wapen van Hoorn foude belaſten naer S* Martin te lopen / | ende met een Sout ladinge naer t Daderlandt te keeren. Des anderendaeghs | verraſten in t Corael, ontrent een mufquet-{cheut van t Quartier gheleghen / inde veertich Beeſten / die over de Schepen ende Compagnien verdeelt wier⸗ den: ende daeghs Baer aen wierdender bn de vijftich Verckens aen⸗ ghebꝛacht | van over een Kievierken bn Nooꝛden 't Quartier gheleghen. Den dertigh⸗ ſten teghen de nacht trocken weder over t Kievierken; en quamen den leſten s moꝛghens weder in t Quartier / mede bꝛengende over de twee hondert Beez | ſten foo groot als kleyn / en ſeer vele ververſinghe van Vꝛuchten ende anders.
Ende om het met deſen vꝛuchtelooſen tocht niet al te langh te maken / fiende dat hier niet te doen was / naer dat noch eenighe ververſinghe ghehaelt / ende |
ten ander Baye achter Ponto de Domingo S Martin beſichticht hadden / zijn den vierden Januarij des jaers twee-en-Dertich weder van hier gheſchenden / ende den neghenden vooꝛ t Reciff op de reede ghekommen. Aen c Reciff was tegen het ennde van t jaer op. ghebꝛacht een Scheepken / bn Oudt Vliſſinghen | ontrent de Bahia verovert / gheladen met wat Olpe / Meel / en eenighe ſtuck⸗ | goederen. Daer waren den achtſten December aen t Reciff ten aticher ghe⸗ ö kommen unt het Baderlandt / Muyden, de Geele Sonne, Roode Leeuw ; ende de bevꝛachte Schepen / de Keyſerinne, de Liefde, de Hope, unt de Camer tot Amfterdam. Den Oragnie- Boom, unt het Noorder- Quartier. En den ſeſ⸗ 9 thienden Graef Erneſt, unt de Camer van Stadt en Landen. t Schip de Hope quam weder van Rio de Jenero ſonder nets ghevonden te hebben: dan t Halve Maentjen bꝛacht een Scheepken mede / welck ghenomen hadde / met dꝛooghe Viſch gheladen. Oock foo hadde t Jacht Pernambuc den ſeſten November,
| een Scheepken teghen de wal ghejaeght ende doen ſincken ontrent vijf mijlen | bp poogden de Bahia. T ſelve Jacht bleef Daer ontrent krunſſen / en was den achtſten December inde Bahia, en ſagh onder de Stadt S* Saluador legghen \
ſeſthien foo Schepen als Bercken ; quam daer onbeſchadicht weder unt / ende | bleef op de Cuſte krunſſen / ende Dede den Derden Januarij des volghenden jaers Januarius. noch een Carveel ſtranden / ontrent de hooghde van neghen graden. Sullen 9 nu van Braſil ſchenden / ende verhalen t ghene dit jaer elders bn de Schepen Il vande Compagnie is verricht. Hier boren hebben wn verhaelt hoe dat het 0 Jacht de Brack was ghekommen by de Schepen vanden Commandeur Boon- f g eter: de welcke t ſelve Jacht nevens het Jacht t Hart den achtſten Januarij 0 ſondt naer Mona, om te beſichtighen of daer op gheen Beeſten en waren te be⸗ kommen; (pn deden haer beſte om de Ooſt te winnen / en quamen den negenden aen 't ſelve Enlandt / en boeren met de Boot daer aen landt / vongen daer wen⸗ | | nige Verckens en hielden daer nae eenige daghen af ende aen / met ſeer harde windt: den vijfthienden quamen bp Saona, en van daer voorts zenlende naer de Weſt / bevonden haer den ſeventhienden vooꝛ de Salinas, (een reede aen _’tEplandt Hiſpaniola) de ſtroom gingh hardt om de Oort, ende gheraeckten | g anderdaeghs aen Iſla de Vaca, ende foo weder bn de Commandeur Booneter. Doch ſchenden nevens t Jacht de Noordt. Ster den twaelfden Februarij Februariee. weder vande Vloote / ende laveerden op / naer t Ooſten. Den neghenthien⸗ | den bevonden fich op de hooghde van vijfthien graden ende thien minuten bn Nooꝛden de Linie; ende 's anderdaeghs op de hooghde van derthien graden en | vier- en- vijftich minuten: den twee en anas 7 ſaghen de vaſte Cuſte / 2 ende
260 Verhael van Weſt-Indien. l ende quamen te lande bn Ooſten Bahia Honda, ende ſochten daer reede om de Jachten wat ſchoon te maecken. Des anderendaeghs maeckten weder. zenl/ en deden haer beſte om onder de Monges te kommen: doch naer dat al gheweeſt hadden bn Cabo de Coquibocoa, kectben weder naer de Bahia Honda, om haer Chaloupen wat te vermaecken: ſetten daer weder den ſeven en twintighſten; ende werden dooꝛ het ongeſtadich weder Daer op ghehouden tot den derthien⸗ Martius. den Martij: lichten Doen weder Baer ancker / ende pooghden om de Ooſt te kommen; maer ſiende datſe weghen de ſtroom / die ſeer hardt om de Weſt gingh / ende ſtijve koelte unt den Ooſten niet en wonnen / maer eer verloꝛen; liepen fp den een en twintighſten naer Cabo de la Vela. Baer kommende / 1 verſtonden unt de Indianen die daer ontrent houden / dat dꝛn mijlen bn We⸗ | ſten Cabo de la Vela een Hollandtſche Flunte lagh die daer Sout laende / foo 7 zijn den vier en twintighſten daer nae toe ghevaren. Deſe Sout panne leght Den mijlen b. naer recht Zunden vande vooꝛnoemde Cabo, op de hooghde van twaelf graden ende thien minuten. Dooꝛ quade toeſicht verloꝛen daer aen lande Dep man / die vande Spagnaerden wierden verraſt. Weerden weder onz Aprilis. der Cabo de la Vela, en maeckten daer ſchoon. Den ſeſten April ſchenden Wez der van daer / en quamen den neghenden s avondts weder onder Ulla de Vaca te reede. Naer dat hier vooꝛts hadden ſchoon ghemaeckt / ende hun van water 1 ende beandt-hout wel verſien / foo zijn den vier en: twintighſten weder van 8 Daer gheſchenden; 's anderdaeghs s avondts paſſeerden de Cabo Tiburon; en | waren den ſes en twintighſten Dwars Lande Cabo de Donna Maria, op de N ö hooghde van achthien graden ende ſes· en veertich minuten: ende s ander⸗ | daeghs bn Caymito, hadden wennich windts / ſoo dat niet veel vertierden / den neghen en twintighſten quamen by de Cabo S' Nicolas, aen t Weſt - enn⸗ Mayus. de van Hiſpaniola, op de hooghde van twintich graden. Den tweeden Maij quamen tuſſchen Hiſpaniola ende t Enlandeken Tortuga in / en ſetten het 8 anderdaeghs onder Tortuga op de reede. Sonden van daer hare Chaloupe om water te halen van t groot Eplandt Hiſpaniola; de welcke een Spaenſche Bercke ghemoeten / de welcke ſy aen t ſtrandt joeghen en verbranden. Den derthienden Maij ſchenden weder van daer / en ſaghen s anderdaeghs Monte Chriſto, legghende van Porto Frangois bn giſſinghe ſeven mijlen Goſt wel foo Nooꝛdelijck. Den vijfthienden naer middach / weſende tuſſchen Monte Chriſto ende Porto de la Plata, wendent ſn Nooꝛden over / met een windt unt den Nooꝛdt Goſt ten Mooꝛden / foo datſe pas Nooꝛdt ten Weſten konden beſteve⸗ nen. Wm ſullen hare zenlage wat nauw beſchꝛijven / om dat Daer dooꝛ naerder openingh hebben bekommen vande gheſtalte ende hooghden vande Lucaios, | ofte Enlanden gheleghen bu Nooꝛden Hiſpaniola, tot welcken ennde fn meeſt N hier waren gheſonden. Den ſeſthienden Maij 's moꝛghens dꝛeven naer giſſin⸗ | | ghe vier mijlen bupten landt / ontrent dwars van Ifabella : naer de middach kreghen de windt Nooꝛdt ten Ooſten / ende lietent Nooꝛdt· Weſt aen· gaen tot | den avondt; wendent Doen Ooſt over; waren naer haer giſſinghe ſeven mijlen | Nooꝛden van Porto de la Plata. S anderdaeghs hadden de windt Nooꝛdt⸗ | Nooꝛdt Weſt / ende gingen Nooꝛdt· Ooſt aen; hadden 's middaghs de hoogh⸗
de van twintich graden ende een · en twintich minuten; des avondts wendent
weder Weſt over / ende doender twaelf glaſen unt waren / ginghen weder
| Nooꝛdt - Ooſt aen. Den achthienden s middaghs quamen opde dꝛooghten | vande Abrolhos op veerthien / twaelf / en thien vadem ſchoone ſandt-grondt. | Stierden de Chaloupe vooꝛ unt / de welcke was gheweeſt op acht vadem / ende een glas Daer naer weder gheen grondt. Deſe dꝛooghten is ontrent Dep mijlen bꝛeedt; men fiet de blinde klippen legghen. Liepen doen Zundt. Weſt ten Zunden aen / want waren met een Nooꝛdt· Ooſt ten Nooꝛden gangh daer op
Het achtſte Boeck. | 261 |
op ghekommen. Den neghenthienden s middaghs hadden de hooghde van twintich graden en vijftich minuten / wonnen wennich om de Nooꝛdt. S an- | derdaeghs s moꝛgens ſaghen de Eplandekens van Amana, ofte de Ooſtelije⸗ | ke Caicos, was al vlacke grondt / en ſteenachtich / wel dꝛn mijlen van lande: | Boeren met de Chaloupe daer aen / Honden de Enlandekens heel doꝛ / ende vol | |
|
ANN O 1631.
Meeuwen / dooden daer oock eenige Zee Robben. Deſe eerſte zijn twee En⸗ landekens / elck ontrent een halve mijle groot / legghen dicht bn den anderen: fp gavenſe de naem van Robben Eylandekens; achter de ſelve is goede reede op vijf vadem ſandt grondt. S anderdaeghs zenlden noch al Pooꝛden aen tot opde hooghde van een · en twintich graden en vijf en. dertich minuten ; ſa⸗ ghen noch een Enlandt ontrent vierdehalf mijle Ooſt ten Nooꝛden van het Weſtelijckſte bande twee vooꝛſende; was heel klenn; vonden Daer wel een Pan / doch geen Saut daer in: Daer naer noch een ander wel vier mijten groot, daer twee Pannen op waren / doch mede gheen Saut; noemdent Grooten | Dorft, was heel bar / ende niet dan klippen. Saghen voorts noch al meer Ey⸗ | landekens doch keerden met de Chaloupe weder aen de Schepen. Deſe Enz | landekens leggen op de hoog de van een en twintich graden en vijf· en twin⸗ | tich minuten / gheſtreckt Ooſt en Weſt; dock Nooꝛdt· Ooſt en Zundt· Weſt; | zijn ſeer vele in ghetal / doch alle (eer doꝛre / en van gheender waerden. Den | zn. en: twintighſten Boeren met de Chaloupen weder van de Jachten / ende ö gingen Nooꝛdt . Mooꝛdt · Ooſt aen: hadden g middaghs de hooghde van een. | en twintich graden en ſeven en twintich minuten: zenlden Boen noch twee | mijlen over wat meer alg twee boet water / en quamen doen in een Bare, die wel anderhalf mijle groot was; al verdꝛoncken landt: ende t verſte landt / Ì Welck fn ſaghen / lach Weſt · Zundt. Weſt van haer / doch konden daer niet bn | kommen; foo dat weder keerden bn de Schepen. Den ſes en- twintighſten maeckten de Jachten weder zeyl; ende naer dat bn giſſinghe een mijl Zundt- 9 Zundt- Weſt bunten t landt waren ghekommen / en hadden gheen grondt g meer: ginghen vooꝛts Weſt aen wel foo Zupdelijck; ende des avondts ontrent 4 neghen mijlen ghezenlt hebbende / lenden het met klepne zenlen Zunden over; hadden des nachts harde windt unt den OoſtZundt-Goſten. Sander⸗ daeghs lieten het Nooꝛdt . Mooꝛdt· Ooſt aen· gaen / ende ſaghen landt, doch en f konden het niet gaen beſichtighen weghen den harden Windt; de welcke ſoo 8 aen. hieldt dat den acht · en · twintighſten haer in gheen kleyn ghevaer bevon⸗ | den: den neghen en twintighſten quamen onder de Caicos, ende ſetten onder il het Zundelijckſte / ende bn Nooꝛden t ſelve op vijf vadem en een half: daer N leght Nooꝛdt ten Ooſt een riff af / d welck op een plaetſe dꝛoogh leght; ende N noch wat Nooꝛdelijcker heeft men noch een dꝛooghte / meeſt al fteen. Deſe | Enlandekens legghen op de hooghde van een en twintich graden ende D2nen. dertich minuten; te weten / deſe twee / Nooꝛdt - Ooſt ende Zundt - Weſt ö vanden anderen gheſcheyden ontrent dep mijlen. Hier gheſet legghende / voe⸗ | ren den dertighſten met bende de Chaloupen naer het Nooꝛderlijckſte En⸗ | landt: ende t ſelve ghenaeckende / zenlden de eene Chaloupe om de Ooſt / ende | de andere om De Weſt: die om de Soft voeren / Londen aen landt verſch water / 4 d welck van t gheberghte af quam; ende in ſekere ſpeloncque Menſchen ghe⸗ beente: dit Enlandt is aen de Ooſt· ʒijde ontrent twee mijlen bꝛredt / ſtrecken⸗ De Nooꝛdt . Ooſt ende Zundt. Weſt; langh / naer giſſinghe / fes mijlen; van 7 1 binnen al leegh ende verdꝛoncken: ende rontom foo black / datter met gheen Schepen is aen te kommen: bp Moorden t ſelve leggen noch klenne Enlande⸗ | kens: weder kommende aen de BAeft-zijde / vonden een ſchoon fandt-ftrandt/ en daer Bozen een reciff; de Nooꝛdelijckſte ende Weſtelijckſte hoeck / legghen | tuſſchen de vier ende de Lijf mijlen vanden wl lan van Stapels, Schipper | 3 op |
2
AN N O
1631.
Junius.
262 Verhael van Weft-Indien.
op t ander Jacht / heeft ons de gheleghenthent van deſe Enlandekens dus bez ſchꝛeven. Den neghen en twintighſten ſaghen weder een Enlandt / d welck ſich leegh op doet / de Zundt hoeck klippich / heel tent: aen de Weſt. ʒijde von⸗ ben geen grondt: aen de Nooꝛdt· Weſt· hoeck vijf en ſes vadem ſandt grondt: de grondt van tEnlandt ſandich / vol klenne Boomen en runghte / foo dat men
qualiſck Baer Deur kan daer waren groote Pannen van ſaut· water / doch geen
ghemaeckt Saut: dit Eplandt woedt bn de Francoiſen ghenaemt Bouverie, is groot Ooſt en Weſt den / en Zunden en Nooꝛden twee mijten: heeft ſandt ſtrandt aen de Ooft ende Nooꝛdt· zijde / leght op de bꝛeedte van een en · twin⸗ tich graden ende veertich minuten / en van het Robben Eylandt wel thien mij⸗ len naer 't Weſten. Tuſſchen dit Enlandt ende Caicos legghen veel dꝛoogh⸗ ten en klippen. Caicos leght Motꝛdt Ooſt wel foo Nooꝛdelijck daer van. De Zundt- Weſt. ʒijde van Caicos is ul ghebꝛoken landt / op ſommige ſtucken zijn tenighe heuvels / vooꝛts ſteenighe grondt / met eenighe Boomkens: tEnlandt vooꝛts vol ſaut· water / doch gheen gemaeckt Saut vernamender gheen ghe⸗ dierte als Papeganen ende Schildt⸗padden: de Weft-sijde is dicht met Boo⸗ men beſet / doch al leegh landt / en ſteenighe grondt. Bonden een mijl van de Nodoꝛdt-hoeck naer t Zunden dicht by t ſtrandt in een ſandt· bane een put met goedt verſch water / Daer unt ſich een ofte twee Schepen ſouden konnen vooꝛ⸗ fien; oock eenich imbeeren hout Baer ontrent / maer gheen hout bequaem tot verf; groote Pannen / maer gheen Saut. De Moordt-zijde ſtreckt Ooſt⸗ Tundt-Ooſt ende Weſt . Nooꝛdt. Weſt vijf mijlen / tamelijck hoogh landt, met Witte ſandt· ſtrandt; doch een vierendeel · mijls van landt leght een riff van klippen langhs de Cuſte henen / van het Ooſt . ennde tot het Weſt· ennde von⸗ den op ten van deſe Enlandekens thien of twaelf Cottoen-Soomkens. Dit Enlandt Caicos is ontrent thien of elf mijlen in t ronde / doch meeſt ghebꝛoken landt; aen de Ooſt ende Zundt· zijde vol dꝛooghten; de Nooꝛdt. Weſt⸗ hoeck leght op twee en twintich graden. Laghen hier verwedert tot den vierden Junij, ende ginghen doen weder t zeyl naer Majaguana, ende bunten weſende / ſtierden Nooꝛdt ten Weſten aen. Naer datter neghen glaſen unt waren / foo ſaghen landt Nooꝛdt Mooꝛdt. Weſt van haer; foo dat deſe Eplanden naer giſ⸗ ſinghe banden anderen legghen Nooꝛdt· Weſt bn de twaelf mijlen. Quamen 8 avondts onder t Enlandt te reede op ſes vadem ſchoone grondt / aen de Nooꝛdt- Weſt-hoeck; daer en is aen t Enlandt geen reede als daer: men leght dicht onder de wal; daer legghen eenighe ſteenen boven water / ontrent een mufquet-fcheut Nooꝛdt Mooꝛdt.· Ooſt Van daer; en noch ban klippen Ooſt⸗ Nooꝛdt· Ooſt over dien hoeck van t lande: dit Enlandt leght op de bꝛeedte van twee · en · twintich graden ende twee en. dertich minuten; ende aen de Nooꝛdt⸗ zijde leght een riff / ſtreckende Ooſt ten Zunden ende Weſt ten Nooꝛden vande Ndoꝛdt· Weſt· hoeck tot de Nooꝛdt · Ooſt· hoeck. lan van Stapels ſeght aldus: den Ooft-hoeck van Majaguana leght van Bouverij Nooꝛdt. Nooꝛdt· Meſt onz trent elf mijlen; is leegh landt / met een heuveltjen hier en daer: banden Ooſt . hoeck ſteecken klippen af boven water wel twee mijlen Zupdt-@oft in Zee. Het landt ſtreckt aen de Zundt zijde / Ooſt. Mooꝛdt. Ooſt en Weft-ZundtWeſt twee mijlen; ten ennde Lande Weſt . Zundt · Weſt · ſtreckinghe leght een rifken af / dan ſtreckt ſich it landt met een bochtjen Werft ten Nooꝛden / ende
langhs het landt een riff / doch dicht bn de wal / ende een wennich vande bar⸗
ninge en heeft men gheen grondt. Deſe Weſt ten Nooꝛden ſtreckinghe is on⸗
trent vijf mijlen langh: ontrent de Weſt hoeck iſt foo ftepl / dat met de ſteven
vande Chaloupe teghen de wal legghende / men achter gheen grondt en heeft.
Van deſe ſtreckinghe ontvalt het landt Nooꝛdt· Ooſt ten Ooſten twee miflen /
met een bocht vol wit ſandt : ſtrandt / doch gheen grondt als Lozen; is daer
leegh
deren: ende aen den Nooꝛdt · Ooſt· hoeck leght een Witte Dunn daer loopt een N ö riff
7 Het achtſte Boeck. 263 leegh landt: achter de Nooꝛdt· Weſt hoeck / achter een riff Daer een klippe boz ven water leght / is tamelijcke reede vooꝛ ſeven ofte acht Schepen / doch niet beſchut voor de Zundt· Weſte windt. De hooghde is twee en twintich gra⸗ den en vrertich minuten. Van hier ſtreckt ſich t landt Ooſt ten Z unden / met
twee bochten / vijf mijlen langhs de wal beſet met reven / ſommighe wel een
gotelingh· ſcheut af liggende / foo dat daer quaedt is te landen: aen de Nooꝛdt BOeft-zijde legghen Ben groote klippen boven water / met groente Daer op.
CE landt aen de Nooꝛdt . zijde is black / vol klenne groene Boomkens / welck
bloenfel lieflijck rieckt; men ſieter gheen groote Boomen; de grondt is ſteenich
ende onbequaem tot bouwerije; bonden Daer gheen verſch water / hoe · wel bn
de twee mijlen te landt waert in wandelden / dan wel bꝛacke Poelen; daer zijn veel Ronijnen op / als die vande wilde Cuſte: benden daer veel ſtucken van Spaenſche Schepen / die daer langh hadden gheleghen; aen de Zundt zijde iſt alleens gheſtelt. Dit Eylandt is langh Ooſt ende Wert ſeven mijlen / en op ſommighe plaetſen wel dꝛn bꝛeedt; aen het Ooft-ennde ſmal / door Diender twee bochten bn. naer bn een kommen: is ſoꝛghlijck aen t Goſt· ennde weghen de reven / dan men woꝛdt die ghewaer aen t bleeck water / en Daer bunten is gheen grondt. Den ſeſten junij maeckten weder zenl / en ginghen Moorden aen / ende Baer naer Nooꝛdt. Weſt / ende vooꝛ de middach / naer dat naer giſſin⸗ ghe vijf mijlen ghezenlt hadden / ſaghen t Enlandt Samana; dan konden Haer gheen reede vinden: aen t Zundt . ennde leght noch een Eplandeken / daer een retiff om loopt; ende aen de Zundt . zijde ſtreckt vande Nooꝛdt· Meſt· hoeck een riff af / wel een mijl Weſt aen: hielden hier bnover en weder; hadden g avondts hooghde dꝛn· en · twintich graden en vier en twintich minuten. Samana ig ten dꝛn· horckich Enlandt / ( naer t ſegghen van Stapels) en leght van Majaguana Mooꝛdt· Weſt ten Nooꝛden bn de twaelf mijlen. Weſt van u zijn⸗ de / doet hem op als ghebꝛoken landt: het Ooſt· ennde is een leege fandt-punts ontrent een half mijl Daer af leght een Enlandeken tuſſchen dꝛooghten ende ſandt - platen: dit heeft twee heuvels / wel foo hoogh als t groote Enlandt /
Daer leght oock een klip af / een vierendeel van een mijl naer t Goſt ten Zune
den. Van den Ooſt - hoeck ſtreckt ſich Samana Zundt-Ooft ten Goſten ende Nooꝛdt· Weſt ten Weſten vier mijlen: Daer hebt ghn noch een groote klip met groente Daer op / doch in een bocht dicht bn landt: van deſe klippe ſtreckt haer de Cuſte Mooꝛdt· Weſt ten Weſten een mijle tot aen de Weſt· hoeck / de welcke leegh is / met een klippe dicht aen den hoeck / Daer een riff van ſteeckt Ooſt ten
unden in Zee wel een klenne mijle; van deſen hoeck ontvalt ſich tlandt we⸗
der naer 't Ooft ten Nooꝛden. Js een ſmal doꝛ Enlandt / ontrent vier mijlen langh Soſt en Weſt / en een mijle bꝛeedt / leght in tween ghedeelt / meeſt dun⸗ nich landt / met Doeve klippen; t is daer gantſch onbequaem om met eenighe Schepen te ſetten. Den ſevenden s moꝛgens zenlden {pn weder boort; hadden des middaghs dꝛn en twintich graden en ſes· en dertich minuten; ginghen
vosꝛ de middach Nooꝛdt Mooꝛdt· Weſt aen / ende naer de middach Pooꝛdt⸗
Weſt ten Nooꝛden / met een dooꝛgaende koelte unt den Zundt⸗Ooſten: des avondts kreghen Triangulo in t gheſichte / en waren bn giſſinghe twee mijlen Baer var foo dat des nachts over en weder hielden. S anderdaeghs zenden naer t Enlandt; doch daer onder kommende / en konden gheen gronde vin⸗ den om met de Schepen te ſetten; hadden hooghde Ben-en-twintich graden ende vijf en · vijftich minuten: het Enlandt ſtreckt aen de Zundt Ooſt. zijde Nooꝛdt. Ooſt ten Nooꝛden / naer beraminge / dꝛn mijlen aen de Zundt hoeck leggen twee Enlandekens / ende daer naer leght noch een ander hoeck Mooꝛdt⸗ Nooꝛdt· Ooſt en Zundt . Zundt - Weſt / naer giſſinghe twee mijlen vanden an:
*
ANN O 1631
ANNO 1631.
264 Verhael van Weſt-Indien. riff om het Eplandt; foo dat mender niet kan ſetten; hielen met fchotver-zeplen
bn. lan van Stapels ghetunght daer dus van. Den Ooſt- hoeck van Triangulo
leght vanden Weſt· hoeck van Samana derthien mijlen Nooꝛdt· Weſt ten We⸗ ſten. Vanden Ooſt - hoeck ſtreckt ſich t lande Zundt . Weſt ten Zunden vier mijlen / Daer hebt ghn dꝛnof vier klippen / die legghen Hoor een bocht als een triangul / doch met reven beſet / ſoo dat men in dien bocht niet en kan kommen: van deſen bocht ſtreckt ſich het landt Weſt ten Nooꝛden anderhalf mijle / daer
hebt gn een kleyn ſandt · puntjen / d welck een weynich af; ſteeckt / van dit punt⸗
jen ſtreckt hem t landt Nooꝛdt· Goſt ten Ooſten twee mijlen / met een bocht / daer is gheen ancker - grondt: dan ſtreckt ſich Noozdt Ooſt ten Ooſten met twee bochten / Daer leght een klip ofte klenn Enlandeken / ontrent een half mijle van landt / met noch een tamelijcke klippe wit als krijdt: daer is gheen bequaemhent om te ſetten / want dicht aen landt hebt ghn neghen of thien voet water / ende een Chaloup lenghde af / geen grondt. t Enlandt is anders heel hoogh landt / ende groen / van leegh geboomte. Den negenden zenlden vooꝛts Nooꝛdt-Weſt ten Nooꝛden aen met een deurgaende koelte; hadden s mid⸗ daghs de hooghde van vier- en · twintich graden ende veertich minuten; hielen g avondts bn / en hadden s nachts vier en twintich graden en ſes en · vijftich minuten. S anderdaeghs s moꝛgens gingen weder Nooꝛdt· Weſt ten Nooz⸗ den aen; hadden s middaghs vijf en twintich graden dertich minuten; gin⸗ ghen doen Weſt aen; ende naer de middach / doender vijf glaſen unt waren / ſagen Guanima Zundt-Weſt ten Zupden van haer. Den elfden voeren naer landt / dan Bonden gheen ancker-grondt boorde Schepen / was al ſteenen en rudſen: maer it landt was ſandt· grondt: aen de Ooft-zijde/ en een mijl bunten t landt was het vijfthien en ſeſthien vadem diep / al ſteenighe grondt. lan van Stapels. Guanima ſtreckt aen de Ooſt . zijde / Nooꝛdt ten Ooſten ende Nooꝛdt.
Nooꝛdt· Ooſt fes mijlen / al dunnighe Cufte; langhs de wal leght al vol klip: pen / een half mijle bande wal: ten ennde van deſe ſtreckinghe ſtaen dꝛn of vier
Spaenſch-riedt-boſſen als bakens / waer over het de naem gaven van Cacp Bambus: daer leght een klip een half mijl af / met groente daer op: van daer ſtreckt het landt Nooꝛdt · Weſt elf mijlen; Daer hebt ghy Den of vier Enlande⸗
kens in een bocht legghenʒ is hier langhs henen mede al met blinde klippen bez
ſet / al dunnich landt / gheen grondt Loor Schepen te anckeren: ten ennde van deſe ſtreckinghe legghen Enlandekens / dan men kan daer niet in kommen: van deſe ſtreckt ſich t landt vijfdehalf mijle Zundt- Weſt ten Weſten / al ghe⸗ bꝛoken landt ofte Eplandekens / ſom een mijle / ende oock wel twee langh; in deſe ſtreckinghe is oock heel vuple grondt verre af: ten epnde leght een klenn leegh Eplandeken; van daer ſtreckt ſich Zunden henen ſoo dat een langh ſmal Eplandt is: de Nooꝛdt· hoeck leght op vijf· en · twintich graden en vijftich mi⸗ nuten. Kregen een travade / ende met het mone weder een Zundt - Zuydt-We⸗ ſte windt / deurgaende koelte, Den twaelfden s middaghs wierden het Ep: landt Guanihani gewaer / welck ontrent ſeventhien mijlen leght van Triangulo Nooꝛdt - Weſt en Zundt-Ooft van den anderen: Deden haer beft om Daer aen te kommen: op een gotelingh· ſcheut Daer bn kommende / vonden twaelf va⸗ dem heel vuple grondt / en wat naerder / vol klippen / pas onder water langhs de wal / dat qualijck met de Chaloupe aen landt bonden kommen. De Nooꝛdt· ʒijde ſtreckt ſich meeſt Zuydt · Ooſt ende Nooꝛdt· Weſt vier mijlen / wit ſandt· ſtrandt / en tamelijck hoogh landt. Liepen met de Chaloupe naer de Nooꝛdt⸗ Weſt⸗ hoeck / ende bevonden dat het riff met de vooꝛnoemde klip ſtreckt vande Nooꝛdt- Weſt· hoeck van t Enlande Weſt foo verre als men ſien kan: deſe klippen legghen meeſt al ghelijcr t water / zijn kralich / ende en kondtſe niet fien branden / foo dat ten ſoꝛghlijck riff is. Bande Nooꝛdt · Weſt⸗ ʒijde vand | ic
N
5
Het achtſte Boeck. 265 fich t landt Zundt. Tundt.· Ooſt vier mijten / met twee bochten / leegh landt / vlack / en met klepne Boomen beſetz de grondt is al ſandt / onbequaem om nets te ſanen: vonden binnen in t landt ſaut· water: aen de Nooꝛdt. ʒijde / op't hoo⸗ ghe landt / al ſteenighe grondt / met Boomen beſet / doch niet (eer groot / of van eenighe weerde. Dit Enlandt leght op de hooghde van vier en twintich gra⸗ den ende vijftich of vijf en. vijftich minuten: op de Weſt· zijde van t Eylandt
Vonden een ſpeloncke onder een klip aen de water kant, ende in t gat menichte van Menſchen gebeente / met een houten krups ſtaende midden int hol: von⸗ den gheen levende Menſchen ofte Dieren: de ſtroom gaet aen dit Enlandt om de Boft; t water valt ontrent vier voeten. Den veerthienden liepen naer een Eglandt / d welck fp bande Mooꝛdt· Weſt· hoeck van Guanihani ghepenlt had⸗ den Weſt . Zundt. Weſt vier mijlen; vonden het al ghebꝛoken landt te zijn / en meeſt al klippen / doch ſommig he klenne Enlandekens / een half mijle groot / en ſommighe grooter ofte klennder / de welcke al dunnich ſchenen te zijn / met kleyn gheboomte / koſten daer achter nerghens gheen ancker· grondt vinden / dooꝛ dien de grondt al beſet was met klippen / pas onder water / ſeer ſoꝛghlijck om te ghenaecken / want dooꝛ het llecht water kan men die niet fien bꝛanden / en legghen ſommighe wel een vierendeel· mijls van landt; (oa dat onmoghe⸗ lijck is Daer te anckeren: hielden langhs t landt henen / d welck ſtreckt Nooꝛ⸗ den / met een bocht; Daer is t landt weder aen den anderen vaſt; konden t Enz landt Guan ima van daer fien. Voeren 's anderdaeghs aen een van deſe En⸗ landekens / om te fien ofter pets op was / dan ſagen Daer alleen veel Durven, foo dat het de naem gaven van Duyven· Eylandt: was al ſandt· gheberghte / naer giſſinghe een derdendeel van een mijl bꝛeedt: ſetten Daer nae haer kours naer Guanima terſt Mooꝛden ten Ooſten / en Daer nac Nooꝛden; de windt was Hoop de middach Zundt· Ooſt / en naer de middach Zundt · Zundt· Weſt / met weypnich koelte: het Zundt · ennde van Guanima leght Zundt · Zundt· Weſt ende Nooꝛdt. Nooꝛdt. Ooſt: t Enlandt is bꝛeedt / naer giſſinghe / ſeven mijlen / ende op de Nooꝛdt . Ooſt - hoeck ſtaen Den Boomen / ende van Daer ſtreckt het landt Nooꝛdt· Weſt / en Daer legghen twee klepne Enlandekens / daer t landt wel is aen te kennen. Den ſeſthienden voeren weder naer landt / dan Londen al vunle grondt; quamen bn een hoeck al dunnich landt / met wepnich gras / Daer Dap of vier Boomen op ſtonden als bakens; daer lagen dock twee Klippen een half mijle van landt / met runghte daer op: t landt ſtreckt van deſen hoeck weder Nooꝛdt· Weſt ten Nooꝛden vier mijlen. S anderdaeghs s moꝛghens liepen langhs de wal Weſt ten Zunden / de windt was doen Zunden; doch liep 8 avondts Ooft- Nobꝛdt.· Ooſt / vertierden wennich / door dien de ſtroom om de Soft gingh: hitlen bn met klepne zenlen: het Zundt - enndt van Guanima leght op vier en. twintich graden en veertich minuten. Den achthienden hiel⸗ den weder langhs de wal Nooꝛdt· Weſt aen / bevonden t landt dunnich / met kleyn gheboomte / en wit ſandt - ſtrandt: heeft wennich bochten / meeſt een ſtreckinghe: s avondts ſaghen den boeck / Daer bn giſſingh noch twee mijlen af waren: hielden weder bn ende s anderdaeghs s moꝛghens liepen naer den boeck; dan ontrent twee mijlen Zundt· Ooſt daer van zijnde / wierdt het ſtil / {oo dat het ſetten op elf vadem tamelijcke grondt. Voeren met bende de Cha⸗ loupen naer Den òf vier Enlandekens / om beter reede te ſoecken / maer vonden die foo beſet met klippen / dat men daer met gheen Schepen tuſſchen kan kom⸗ men. Deſe Enlandekens legghen bn Ooſten den hoeck / zijn een half mijle groot / meeſt al ſandighe grondt. Deſe Nooꝛdt Weſt· hoeck leght op vijf en. twintich graden en vijftich minuten. Den twintighſten zenlden noch bet om de Weſt: de Cuſte ſtreckt vanden hoeck Weſt ten Zunden twee mijlen / Daer legghen twee klippen een goedt ſtuck van landt; 12 Enlandekens / en t iſſer verre
ANN O 1631
Julius.
266 Verhael van Weſt-Indien.
verre vlack: ſaghen veel ſandt grondt / dan als wat bequame rede vonden / {oo en konden deur t reciff niet. Voeren met de Chaloupen aen 't groot Enz
landt / bevonden’ ſelve binnen heel goedt landt / ſtondt vol groene Boomen /
{on groot als klenn: foo dat vꝛuchtbaer ſcheen te weſen: vonden veel ſtaende putten met water in 't landt / ende hoe dat verder in t Boſch quamen / hoe dat meer waters vonden: Daer waren menichte van Voghels / Papeganen en Dunven: Daer was oock een ſooꝛte van Conijnen; hoe verder in t landt hoe beter grondt: vonden op ſtrandt een halve Canoe / doch ſaghen gheen Men⸗ ſchen / hoe · wel mennden s nachts vier geſien Hadden. Dan de Mooꝛdt. Weſt⸗ zijde ſtreckt hem t lande Wert-Zundt- Weſt wel foo Zundelijck / vijfdehalf mijle al ghebꝛoken landt: ten ennde van deſe ſtreckinghe leght een klenn leegh Eylandeken; dan ſtreckt ’t landt vooꝛts Zunden foo verre als men ſien kan.
Den een en twintighſten maeckten weder zenl; meenden aen De Weſt . zijde te
lopen / doch konden Daer wegen de ſtilte niet kommen: vanden hoeck lie p oock ten groot riff af Mooꝛdt · Ooſt in Zee: meenden het s nachts onder 't Enlandt af en aen te houden / dan kregen groot onweder / foo dat het lieten dꝛuven fore der zenl. S anderdaeghs hadden de windt Zundt-Zupdt-Ooft deurgaende koelte; ſetten haer kours naer Curateo, d welck bn giſſingh van Guanima leght acht mijlen Nooꝛdt· Weſt. Vonden Daer reede aen de Zundt-zijde nez vens een Baye op thien vadem waters. Js leeghachtich landt / met wennich heuvels / aen het Zundt· Ooſt· ennde wel het hooghſte: van deſen hoeck ſtreckt ſich t landt Nooꝛdt · Weſt vier mijlen: laghen ten ancker in een bocht ander⸗ half mijle vande Zundt - Ooſt- hoeck / beſchut voor de Zundt-Oofte windt. Den dꝛyen twintighſten ginghen het Enlandt beſichten; bonden Daer heel verſch water / en bequaem Gout om maſten van te maecken / te weten / untne⸗ mende ſchoone Pijn Boomen: vooꝛts veel Endt Boghels / groote DeldtHoenderen / doch de grondt al ſteenich / onbequaem om te beſanen; vonden dock imbeeren - hout / en een ſooꝛte van baſtaerdt ebben- hout. De ZundtWeſt · ʒijde leght op ſes· en twintich graden; Daer gheſet laghen / vloendet op en neer ſeven voeten: Zundt· Ooſter ende Nooꝛdt-Weſter Maen maeckt daer thooghſte water; de ebbe valt om de Weſt / ende de vloet om de Ooſt. Is langh Zuyden en Nooꝛden vier mijlen / ende Ooſt en Weſt ontrent Den. Noemden het S' Jans Eylandt, ende de Bape S' Jans Baye. Des nachts hadden een deur⸗ gaende koelte unt den Zundt-Ooft ten Ooſten / en voeren met de Chaloupe Zupdt- Weſt aen naer eenighe Enlanden / die in t gheſichte hadden / quamen daer g anderdaeghs s moꝛghens bn / ende legghen ba giſſinghe van Curateo Tundt- Wert ontrent acht mijlen: waren ſeer veel Enlandekens / ſommighe van een mijl / ſommighe grooter / oock klennder; altſamen doꝛre / ſonder Boo⸗ men / alleen met leeghe runghte: vonden daer veel Schildt· padden / doch niet vande rechte llach; en untnemende veel Zee- Robben: deſe Enlandekens leg⸗ ghen meeſt in een ringh / van binnen heel vlack / ſoo dat men qualijck met een Boot daer over mach: aen de Nooꝛdt - Weſt· zijde ſoude men konnen ſetten; legghen wel dꝛnen . twintich mijlen in t ronde: liepen die om / en ginghen aen verſchenden aen landt / doch Londen nerghens gheen verſch water; wel Pan⸗ nen / maer gheen Saut: noemdent de Logghers Eylanden, naer de Schildt⸗ padden die daer vonden. Leggen op de hooghde van vijf en. twintich graden en vijf en veertich minuten: quamen den ſeven - en- twintighſten weder by de Schepen. Bleven daer leggen / en haelden water tot den eerſten Julij; ginghen Doen weder t zeyl / en pooghden Ooſt op te laveren / dan vertierden weynich weghen de kalmte. Den tweeden naer de middach quamen boven t Elandt / ſtreckte daer Nooꝛdt· Mooꝛdt· Ooſt / en is Black wel een mijl af: hadden doen de windt unt den Zundt-Ooſten: s nachts was het ſtille. S e
aghen
Net achtfte Boeck. « » 267
ſaghen Guatao ofte Cigateo (want hebben niet konnen onder vinden offe aen N den anderen legghen ofte niet) foo verre met een bocht Zundt· Weſt ſtrecken / N als vande ſtenge fien konden / ende oock Nooꝛden henen / al ghebꝛoken landt / 8 en feer heuvelich. Guatao leght van Curateo neghen of thien mijten Nooꝛdt. Ooſt: het Ooſt- ennde leght op ſes en twintich graden en vijf- en vrertich minuten: (andere: de Zundt kant van Guatao op ſes en · twintich graden en dertich minuten.) Hielden 8 nachts bn. Den vierden lagh de Nooꝛdt Ooſt⸗ boeck van Cigateo Zupdt-Zundt-LAeft van haer Dep mijlen : van deſen hoeck ſtreckt ſich t landt Nooꝛdt· Weſt vier mijlen / altſamen Enlanden/ ſommighe van twee en anderhalf mijle / ſommighe oock heel klenn men konde t groot Enlandt daer over ſien / d welck tamelijck hoogh ſcheen te weſen; het tije gaet hier Nooꝛdt - Ooſt henen. S anderdaeghs genaeckten t landt weder / ſtreck⸗ te Nooꝛdt - Weſt / altſamen Enlandekens / die doꝛre ſchenen te weſen; tuſſchen benden legghen al dꝛooghten: s middaghs hadden de hooghde van ſes en twintich graden en twee en vijftich minuten: Daer en was gheen middel om met een Chaloupe aen landt te kommen / veel min met Schepen / de dꝛooghten en klippen ſteken wel een mijl bunten landt; hielden 's nachts bn. Den ſeſten zeylden noch al langhs de wal Weſt Mooꝛdt· Weſt aen / ende s avondts qua⸗ men ten epnde van t landt / konden gheen reede vinden / was al ſteenighe grondt. Den ſevenden bevonden haer op ſeven en: twintich graden en twee en · twintich minuten / de windt was vooꝛ de middach Zundt· Weſt / doch ſtille: naer de middach Zundt . Tundt· Weſt en Zunden; gingen Weft-Zundt- Weſt aen / ende des avondts ontmoete haer dꝛooghte / ſoo dat het lieten dꝛijven. want konden gheen eyndt ſien van de dꝛooghte / de welcke ſtreckte Nooꝛdt· Weſt ten Weſten ende Zundt· Ooſt ten Ooſten / op de hooghde van ſeven en twintich graden en ſes· en · twintich minuten; men fiet die vande ſtenghe bꝛan⸗ den. S anderdaeghs s moꝛgens maeckten weder zenl / gingen Weſt Mooꝛdt⸗ Weſt aen / ende vooꝛ de middach wendent Zuyden over / dan konden niet hoo⸗ gher dan Zupdt-Zundt-Ooft zenlen: g middaghs hadden de ſelfde hooghde / en wendent weder; ſtierden de Chaloupe naer de dꝛooghte / de welcke wel ſes of ſeven mijlen langh ſcheen: de ſelve weder kommende / verklaerde dat onmo⸗ ghelijck was daer aen te kommen / weghen de blinde klippen die daer legghen: hadden nachts een travade / foo dat het lieten Drijven. Den negenden maeck⸗ ten weder zenl / ende ginghen Nooꝛdt - Weſt ten Weſten aen: des middaghs hadden de hooghde van ſeven en twintich graden en veertich minuten / ende de ſtroom om de Ooſt gaende: Kreghen een travade / en ginghen daer naer we⸗ der Weſt ten Zunden aen; ende wierdt heel hardt weder. S anderdaeghs gingen noch Weſt ten Zunden aen; hadden de hooghde van acht en- twintich graden en twee minuten; kreghen Jacht op een Schip dien gantſchen dach / dan het ontdunſterde haer: ende alſoo het heel quaedt weder maeckte / ver⸗ ſpꝛaken de Jachten den anderen / en ſtelden haren kours naer huns toe den twaelfden Julij. Den ſevenden Augutti quamen aen t Enlandt Flores, ende Auguſtus. haelden Daer eenighe ververſinghe; ende quamen van daͤer den achtſten Sep- sertemben tember behouden in t Vaderlandt; mede bꝛenghende de naerdere kenniſſe van deſe Lucaios Enlanden / als voꝛen hebben verhaelt. ö
Dit ſelve jaer wierdt Capitepn Jonathan de Necker alg Commandeur ghe⸗ ſonden van Braſil naer Weſt· Indien ſterck weſende Den Zenlen: te weten / het Schip Domburgh, groot hondert en dertich laſten / ghemonteert met vier me⸗ tale ende achthien nſere ſtucken. Het Jacht den Orter, groot tneghentich la⸗ ſten / ghemonteert met twee metale ende twaelf nfeve ſtucken / Daer als Vice. Commandeur op voer Cornelis Corneliſa. Jol; alias Houte. been. Ende t Jacht de Phoenix, Daer als Schipper op boer Reynier wir ‚ groet tſeſtich laſten /
2
7 4
met
Aprilise
Mayus.
Junius.
O
268 Verhael van Weft-Indien. «
met twee metale en thien nfere ſtucken. Deſe twee Jachten wierden van tVa⸗ derlandt gheſonden naer Braſil, omden Commandeur ſijn laſt Bande x ix. ende
de ſecrete inſtructie van t ghene te doen hadde / over te bꝛenghen. y gingh
van t Reciff de Pernambuco t'zenl den ſes en. twintighſten April, ende voer aen t Enlandt Tamarica aen / om eenich volck 't welck hem was belaſt mede te nemen / unt de andere Schepen over te krijghen; foo dat eerſt den acht en⸗ twintighſten hare renſe aen· vonghen. Sn hadden foo goeden ſpoet / datſe den twaelfden Maij 's nachts het Enlandt Barbados in t gheſichte kreghen; ende 8 anderdaeghs den Nooꝛdt hoeck van tſelve Eplandt paſſeerden. Bevonden t ſelve te legghen op de hooghde van derthien graden ende twintich minuten / Ct welck verhalen / om dat de gene die curieus zijn / de verf chendenhent vande obſervatien moghen in acht nemen ) het is een redelijck hoogh Enlandt / doch effen / ſonder heuvelen / ſtreckende meert Zunden en Nooꝛden: bende de punten gaen verlanghſaem ende leegh af. Den veerthienden vooꝛ middach quamen onder t Enlandt 8. Vincent ten ancker. Vertoefden ende ververſten daer tot den twee en twintighſten / ende gingen des anderendaeghs weder tzenl. Den vijf en twintighſten ſaghen Nieves, S* Chriſtoffel, ende Euſtathio, ende ſtel⸗ den haer kours naer S Cruz: peplden t midden van St Chriſtoffel op ſeven⸗ thien graden en twaelf minuten: Euſtathio op ſeventhien graden en vier en. twintich minuten: ende Saba op ſeventhien graden en ſes en. dertich minuten. Ende is aen te mercken: dat de ghene die ontrent deſe tijdt van S* Vincent naer S' Chriftoffel willen / eerſt Nooꝛden ofte Daer ontrent moeten aen-gaen tot t Enlandt Guadalupe tot / en dan voorts langhs de Eplanden Nooꝛdt-Weſt ten Weſten of daer ontrent: want inde maendt van Maij komt de ſtroom daer hardt deur de Enlanden vallen / ende ſet u naer t ZTunden toe. Des avondts met Sonnen onder ⸗gangh ſaghen S“ Cruz, de Zupdt-hoeck was noch van haer feven mijlen Weſt⸗ Nooꝛdt· Weſt; fn paſſeerden vooꝛts t ſelve s nachts. Is een langh Enlandt / aen it Ooſt - ennde berghachtich en llecht / met een langh-werpich heuveltjen Daer op / ſtreckt meeſt Weſt-Mooꝛdt-Weſt ende Ooſt Zundt Ooſt: het meeſte Deel van t landt / D'welck Weſt waert op ſtreckt / is redelijck hoogh / boven meeſt effen / ende hier en Daer een ſadel: ten thien unzen kreghen den Ooft-hoeck vande Zupdt-zijde van Porto Rico in t gheſichte / ende giften te legghen op achthien graden ende neghen minuten. Den ſeven en twintighſten met Sonnen op gangh ſagen Mona; ende ontrent den thienupzen was Saona Nooꝛden van hun ontrent Dep mijlen: naer⸗mid⸗ dach ſaghen t groote Enlandt Hiſpaniola. Zenlden daer vooꝛts langhs he⸗ nen / en ſaghen den neghen en twintighſten de Eplandekeng Beata ende Alto
Velo; de welcke fp peplden te leggen op ſeventhien graden ende twee en · veer⸗
tich minuten. Deden vooꝛts haer kours langhs de wal van Hiſpaniola, de welche Daer ſeer hoogh is. Van t Enlandeken Alto Velo tot Porto Jaquimo is
De kours Mooꝛdt· Weſt ten Weſt ontrent vijfthien mijlen: de Ooft-zijde ban
Jaquimo is heel boog landt / en Hecht af-gaende naer de Haven / met leegh en klippich vooꝛ landt. De Weſt· zijde is leegher / met een vlacken hoeck / heb⸗ bende eenighe witte kleven dicht aen t water; en is binnen al dobbel en heel hoogh landt. Des anderendaeghs vꝛoegh ſagen Porto Salinas ontrent twaelf mijlen Weſt ten Nooꝛden van Jaquimo ; ende quamen vooꝛ avondt achter Ila de Vaca ten ancker vooꝛ die Kieviet die unt Hiſpaniola af Romt. Bleven hier legghen tot den veerthienden Junij, en boeren meeſt alle daghe aen landt om te jaghen / Viſſchen / ende Frunten te plucken. Ginghen doen met de Dan Sche⸗ pen weder t zenl / ende deden haer beſt om met laveren de Ooſt te ghewinnen / dan den ſeſthienden haer noch bevindende ontrent Porto de Salinas, ende ſien⸗ de dat niet veel en wonnen / lieten het over ſtaen naer de vaſte Cuſte: *
8 mid⸗
Het achtſte Boeck, 269 g middaghs hooghde ghehadt achthien graden en twaelf minuten ontrent fes At mijlen van landt. Kreghen de winde daer naer foo vupm/ Dat Zundt Zundt ne g 5 Ooſt konden beftebenen; foo dat den twintighſten 's moꝛghens / t hooge landt 3
Sa Martha quamen te ſien / met ſneeuw bedeckt / ende Daer naer oock het leeghe vooꝛ· landt: liepen dꝛaghende langhs t landt henen / eerſt Weſt. Zundt· Weſt / daer nae Weſt ende Weſt ten Nooꝛden / oock Weſt Mooꝛdt Weſt: en doen ſu t landt wel verkenden / foo merckten dat ontrent Rio de la Hacha waren / Daer ten fteplen af gaenden hoeck is. Bevonden dat de ſtroom in deſe tijdt van t jaer hier hardt teghen de windt op fet. Met Sonnen onder -gangh hadden de Ancones ZEundt-Weſt ten Weſten van haer / ende s anderdaeghs met de
vꝛoegh· koſt ontrent Ooſt van haer. Bp Weſten den hoeck Lande Ancones,
bocht het landt heel in ende bn Weſten dien bocht ſtreckt het landt weder Ooſt en Weſt / ende is heel leegh ende (echt landt: als gh dit leegh landt ſiet / foo zijt ghn vooꝛ· bn S* Martha ontrent vijf mijlen: men fiet dan voꝛders eenen unt ſtekenden hoeck van t leeghe landt ghelijck een Caep ſtenl af-gaende ; als den ſelven Zupdt-Zupdt-Ooft van u is / foo gemoet u dick geel bleeck water / d welck af-komt unt Rio Grande de Madalena, ende ghn zijt dan ontrent twee
mijlen van landt: om de Rievier niet te miſſen moet men in dit water lopen /
met het loot inde handt / ende ten ennde van het leege landt / Daer hooger landt dicht op volght / is de Rieviere vooꝛnoemt te vinden. Deſe Rieviere heeft dꝛn unt wateringhen: eene dooꝛ t vooꝛſende leege landt ; de andere Dwars in tee / ende de Derde langhs t Weſt· landt henen; tuſſchen deſe twee laeſte leght een Enlandeken midden inde Nie viere. t Jacht den Otter gingh ſich leggen ach⸗ ter t vooꝛſchꝛeven Enlandeken / ofte wel t Reciff daer bn legghende / om te paffen op de Bercken ende andere Scheepkens die de Kieviere mochten afkommen: ende de andere twee ginghen ſetten onder Punta Verde; de windt waeyde hier ſeer hardt / inſonderhent s nachts / doch hadden llecht water daer fplagben. Den ſeven en twintighſten ontrent een unze vooꝛ Sonnen onder⸗ gangh ſaghen een Zepl van boven unt de windt kommen / foo dat haer ancker lichten / ende Daer jacht op maeckten / doch het ontdunſterde haer. S ander⸗ daeghs ſaghen weder een Zenl Zupdt-Zupdt- Werft van haer / hadden doen t punt van Iſla de Zamba Ooſt - Tundt· Ooſt van haer: t ſelve ſiende dat niet konde ontgaen / ſtrande ontrent de noen / ende de Boot Lande Phoenix roende Daer aen / bonden t ſelve ledich / en ſtaken den bꝛandt daer in. Saghen doen noch den Zenlen ontrent Buyo de Gatto op kommen laveren dewijl de Phoenix noch met t voꝛighe Schip beſich was / foo maeckte de Commandeur jacht op de twee / doch te vergeefs / hoe. welſe bn. naer binnen ſcheuts hadde ghehadt / alfoo vooꝛ hem over raeckten; foo dat ghenootſaeckt was de jacht te ſtaecken / ende ſetten den neghen en twintighſten weder achter Z amba. Het Enlandt Zamba is gantſch leegh ! derdehalf ofte dn mijlen langh: het Ooſt· ennde is heuvelachtich / maer t Weſt. ennde heel leegh / ende gelijer t water: het ſtreckt Nooꝛdt Mooꝛdt - Ooſt ende Zundt · Tundt- Weſt: het bꝛandt op de punt en
bunten langhs t Enlandt henen. Den tweeden Julius maeckten weder zenl / Julius:
van menninghe zijnde Lijf of (es daghen unt het gheſicht van t landt te hou⸗ denz doch naer· middach ten vier unzen ſaghen een Zenl unt de windt kommen ontrent twee mijlen Nooꝛdt· Ooſt ten Ooſten van haer: om dat foo laet was en maecktender gheen jacht op / en liepen alleen met t f chover zen / fock / ende groot mars. en / om dat De Bercken ſouden naer· botſen / die van Cartagena op- laverende / gheen ander zenl voeren; ende ſouden 't vooꝛſende Zenl daer
mede bedꝛoghen hebben / en hadde de Phoenix gheen meerder zenl ghemaeckt.
foo dat dit Zenl onraedt merckende / ende niet anders konnende ontkommen / tegen de wal liep. De Zee bꝛande ſeer daer t 1 lagh foo dat teghen nacht 113 met
*
270 Verhlael van Weſt-Indien. | met de Boots daer niet en doꝛſten aen lopen: doch de Phoenix fette dicht daer bn: ende liepen s anderdaeghs met de Boot Daer aen; bevonden het een ledige Be rcke te weſen; verloꝛen daer haer Boot inde barninge / ende Daer verdꝛonc⸗ | ken vier van t volck / ende vier die aen landt ſwommen / wierden by de Spa⸗ 0 gnaerden ghevangen. Den ſelven dach quamen bende Schepen weder onder | Zamba ten ancker. Des anderendaeghs wierden ghewaer datter vier Sche⸗ il pen van onder op guamen laveren / de welcke ſu vermoeden unt Cartagena ij waren gheſonden om haer te ſoecken: haer Boot was junſt van booꝛdt om Jk eenighe Canoen aen te Galen / ende hadder vier ghekreghen / inde welcke fn Wijn vonden / daerſe haer vaſt dꝛoncken in ſopen / foo dat men het volck qua⸗
lijck konde aen booꝛdt krijghen: dewijl hier mede beſich waren / naerderden deſe Schepen ſeer: dan alſoo het laet wierdt op den avondt / en vonden de onſe niet goedt naer haer toe te gaen: s nachts begon het hardt te wanen / foo dat de fock op den boegh namen / en met zenlen moſten bnalegghen. S anderdaeghs | hadden Morro Formofo Zupdt-@oft ten Zupden van haer / waren wel wijf | mijlen van landt / ſaghen de Spaenſche Schepen Zundt . Weſt van haer foo | | verre als men van de ſtenghe beooghen konde: reſolveerden naer Rio Grande de Madalena te lopen / om den Otter hy haer te krijghen: dan den feften vooꝛ de Rievier kommende / ende dicht bn daer den Otter gheſet hadde gheleghen / ä en Vonden die Daer niet / foo dat niet wiſten wat dencken. S anderdaeghs | ſaghen weder twee Zenlen van onder op kommen; van welcke het eene met Sonnen onder gangh een half mijle van haer anckerde; het welck de Phoenix den achtſten s moꝛghens nam: was een ledighe Bercke die naer S“ Martha . wilde. Verſtonden unt het volck dat de Spaenſche Vloote tot Cartagena noch 1 niet en was aen - ghekommen / ende dat ſeer onſeker was ofter dit jaer eene U ſoude kommen. Teghen den avondt ſaghen een Zepl unter Zee naer t landt N kommen toe ſteken / ende noch een ander langhs de wal unt de windt kome men / d welck ontrent Rio Grande fijn ancker liet ballen; ontrent een une in den avondt ginghen bende onder ʒenl / om t ſelve Schip te onderſcheppen; en | quamen den neghenden achter Zamba ten ancker. S anderdaeghs ſaghen een Schip dicht langhs t landt unt de Windt op kommen; d welck was den Otter dit by haer te reede quam: verhaelde haer hoe dat den twee en · twin⸗ | tighſten des vooꝛleden maendts Lande Kie vier dooꝛ ſtoꝛm was af ghedꝛeven / 6 ende onder het Enlandt Jamaica gheraeckt: alwaer hp een Bercke teghen de wal hadde ghejaeght / doch niet konnen af-krijghen: vooꝛts over-gheſteken 0 te hebben naer de Cabo Tiburon; doch was van Navaza weder over: ghezenlt / ende ontrent Se Martha te lande ghekommen; alwaer hn een Schip hadde gez 1 nomen met vier hondert Swarten / kommende van Catchicu: unt het welcke alleen hadde ghenomen vier en twintich ſtucken geel Waſch / ende wat Kijs / ij ende hadde t Schip voorts laten varen. Ben twaelfden ſaghen weder een 0 i Zenl t zee waerts / d welck bende de Jachten vervolghden; doch den Otter | quam den veerthienden weder onder Zamba; ende De Phœnix vervolghde fijn | jachte; den ſelven dach ſaghen weder een Zepl unt de windt ofte van t Soften | kommen / d welck den Otter naer-middach veroverde: was een Bercke unt | Rio Grande de Madalena ghekommen / en gheladen met ſeventhien hondert Hunden / ſes canaiſters met blaeuw Cottoene Garen / wat Suycker en ander | Waren: liepen daer mede onder Zamba om t ſelve te loſſen / Door dien t ſeer | leck was. De Barcke gheloſt hebbende / ſetten daer ſeſthien man op / om te fien offe haer Daer konden van dienen; dan de ſelve beproeft hebbende / ende ſiende dat niet wel en zenlde; gaven die de Spagnaerden ledich weder / en lie⸗ | tenfer mede naer Cartagena lopen; ende gaven Haer een bꝛief mede aen de | Gouverneur / waer mede haer vier (als Bozen ) ghevangheus los enſten. |
Bleven
0 6
Het achtſte Boeck. 271
Bleven Daer vooꝛts af ende aen laveren; dan den vier en twintighſten en vijfen-twintigbften begondt daer ſeer hardt te wanen (ghelijck het op die Cuſte meeft naer· middaghs Doet / ende noch meeſt s nachts / unt de Nooꝛdt· Ooſte⸗ lijcker handt / foo dat hier qualijck ſoude weſen bn te houden / indien de ſtroom niet inde windt op gingh) doch beterden daeghs Daer aen een wennich; maer gingh weder even hardt aen des avondts. Den ſeven en twintighſten ver⸗ overden de Phoenix ten Bercke met ſes dunſent vier hondert Hunden ende an⸗ dere goederen gheladen / kommende van Caraques: ende alſoo de ſelve heel leck was / liepen Daer mede onder Punta Verde, ende s anderdaeghs voorts naer Zamba: al waer onder haer belloten / foo veel Hunden als laden konden int Schip Domburgh ende t Jacht de Phoenix over tenemen / ende voorts de Bercke te vooꝛſien / ende Daer mede te zenlen onder Hiſpaniola, ende foo vooꝛts naer t Vaderlandt; t Jacht den Otter ſoude Daer noch wat blijven / alſoo noch
ANN O 1631.
wel vooꝛ acht maenden Vipzes hadde. Den derden Auguſti ſchenden Dom- Auguſtus.
burgh ende de Phoenix van Zamba, Deden haer beft om wat meer op te laveren; ende over · ſtekende / hadden foo variabel weder / dat eerſt den thienden in Porto Negrillo aen't Enlandt Jamaica ten ancker quamen. Zijn hier aen landt ghe⸗ gaen / hebben haer Schepen op- gherunmt ende kiel ghehaelt de Hunden unt de Pꝛijs die nat waren / ghedꝛooght / ende vijf dunſent vier hondert en vijftich over ghenomen: ende alſoo niet meer en konden bergen / foo hebben de Bercke met de reſterende Hunden in bꝛandt gheſteken. Hadden / dewijl daer laghen / veel reghen / met ſchꝛickelijcken blirem en donder. Den twaelfden September vertrocken weder unt Porto Negrillo, ende namen haven wegh langhs de Caicos naer hung. De Bange van Porto Negrillo leght op achthien graden en vijf en twintich minuten; ende arriveerden in't Vaderlandt den twintighſten November. Het t Jacht den Otter quam den vierden Auguſti weder vooꝛ Rio Grande de Madalena, ende ſaghen den vijfden 8 moꝛghens / van verre / de Spaenſche Vloote / ſterck (woo? foo veel tellen konde) achthien Zenlen / onder het hooge landt van S“ Martha, ende dꝛagende houden naer Cartagena. Dette Baer naer voor t Oofterfte gat vande Nie vier / Daer loopt een harde ſtroom unt / ende het barnter over al / foo dat het ſchijnt men daer niet in en kan / ende de Zee loopt daer hol aen; liepen van Daer naer het Weſter gat vande Rie⸗ vier / ende daer is een riff van deen gat tot het ander; naer den middach qua⸗ men in t Weſter gat ten ancker / ende ſchepten daer unt het Schip alle hare water vaten vol waters. Als men Daer in wil / moet men dicht bn het reciff unt lopen op vier vadem; ſettent op vier en een half vadem; Daer is dan ten dꝛooghte Zupdt-Ooft vanu / ende het ennde van het veciff leght Nooꝛdt· Oort vanu / ende de Savanilles Ooſt: den Weft-hoeck Weſt ten Zunden; tuſſchen het reciff ende de dꝛooghte en is het niet wijdt / doch binnen veel wijder / ende twee mijlen op / ſchijnt het heel toe / ende Daer gaet een tamelijcke ſtroom unt: het is Daer over al vol volcks aen landt: maeckten weder zenl / dan waende {oo hardt dat het groot zenl ſcheurde / foo dat lang met de fock zenlden / tot dat weder ghemaeckt was; den neghenden 's moꝛghens quamen vooꝛ Morro Formoſo te lande / ende ſetten Daer op vijf vadem / het waende alle daghe hart / {oo dat alles in ſtucken zeplden datter was. Den elfden namen een lichte Fregat / kommende van Cartagena, dan weghen de harde windt moeſten die weder verlaten. Den twaelfden ſetten weder onder Morro Formoſo. Den derthienden ſaghen een Zenl / d' welck fn aen de wal jaeghden, boeren met de Sloep daer aen; het volck liep aen landt / ende vonden daer niet in als een
wennich Saut. Den veerthienden / quamen 's avondts ontrent anderhalf
mijle beneden Rio Grande te landen / ende anckerden op ſeven vadem: inde honde- wacht ginghen weder t zenl; ende quamen 's anderdaeghs s morgens dicht
ANN O
1631.
27 Verhael van Weft-Indien. dicht vooꝛ de Rie vier / ende laveerden by de wal op. Den ſeventhienden d moꝛ⸗ ghens haden Caep d Aguia Zundt. Zundt . Goſt: ontrent ſeſthien mijlen bn Ooſten deſe Caep is het leegh landt: hielen haer wat unt de wegh / om de vnandt te abuſeren; den dꝛy ren twintighſten 's moꝛghens waren ontvent an⸗ derhalf mijle van Cabo d' Anguilla; t ſelve is een Enlandt / ende daer legghen noch twee of Dan klippen; ſaghen een Zenl te loef. waert / d welck de onſe ghe⸗ waer werdende / liep naer de wal / ende zenlde inde Baye bn Ooſten de vooz⸗ fende Cabo: deſe Bane ſtreckt verde in / meert Zundt-Ooſt / is een ſandt⸗ ſtrandt / ende Daer zijn twee Dorpen van Indianen; de Barck ſetten aen de grondt / foo datter niet aen boeren. Den vier en - twintighſten ſetten haer kours naer Morro Formoſo daer gingh een groote ſtroom be Rievier unt; ſet⸗ ten het s nachts / Boen de eerſte wacht unt was / onder Morro Formoſo. Den vijf-en-twintighſten 's morgens ſaghen een Zeul / daer naer toe zenlden / ende alfoo ſtille wierdt / ſetten de Slorp unt; Daer bn kommende / wierden foo met muſquetten ghegroet / dat Dep bande Officieren ſwaerlijck wierden ghequetſt / foo dat weder naer booꝛdt boeren; dan een koeltjen kommende / namen it ſelve naer de middach; was een ledighe Fregat / kommende van Cartagena, ende willende naer S“ Marcha. Verſtonden unt de ghevangens / datter elf Schepen naer Porto Belo waren om t Silver te laden / ende dat de Generael Vande Vloote Thomas de Raſpure hieldt ontrent de Cabo S: Anton: lieten de fregat weder vaten. Hielden hier een dach ofte vier af ende aen: den leſten bevonden ſich op veerthien graden ende vijf en twintich minuten. Staken over naer
September. Hifpaniola: den Berden September hadden het Enlandt Navaza twee mijlen
October.
Nooꝛdt· Ooſt van haer; ende s anderdaeghs Cabo Tiburon ſes mijlen Goſt
ten Rooden; den vijfden quamen aen [la de Vaca ten ancker. Den ſeſten voer t volck aen 't Enlandt om te jaghen / maer en vonghen niet; daer zijn Beeſten
genoegh / doch t gras foo langh / dat de Honden niet lopen en konnen: s mid⸗
daghs zenlden vooꝛ de Kie vier achter t Enlandt: vonden geen rijpe Oꝛagnieappelen / dan overvloet van Limoenen. Bleven hier tot den achthienden /
maeckten haer Schip ſchoon / namen water ende bꝛandt houdt in / ende von⸗
ghen {oo veel Verckens als eten konden. Den achthienden verzenlden weder
van Daer; den vier en- twintighſten ſaghen weder de Sierras Nevadas. Den
negen en. twintighſten hadden Cabo d' Anguilla Zupdt ten Weſten van haer /
ginghen Z undt· Weſt aen / ende meynden onder Morro Formoſo te lopen / dan
by Rio Grande kommende / ſagen een Zeyl in lije / dan kondent niet bezenlen:
des anderendaeghs ſettent onder de vooꝛſende Morro, doch wierden 's nachts
boog De harde Windt weder af ghedꝛeven. Den derden October waren bn
Ooſten de Kie vier / ende ſaghen cen Zenl/ d welck naer de middach bequa⸗
men / was een Schip / kommende van Angola, met Swarten gheladen / hadde
aen S. Domingo aen gheweeſt; ende fende Daer een Koninghs Schip lach met
vieren twintich ſtucken / ende cen Fregat: lieten dit Schip weder varen /
om dat met de Swarten niet wiſten te verrichten. Den vijfden liepen onder
Morro Formoſo, ende lichten daer haer verloꝛen ancker; ende ginghen we⸗
der t zeyl: doch quamen den ſevenden Daer weder te reede. Den neghenden
’g avondts ginghen weder t enk ende s anderdaeghs hadden Zamba ZupdtOoſt van haer; s middaghs hadden de hooghde van thien graden ende vijf⸗ en- veertich minuten / ende Punta de Canoa Soft ten Zunden acht mijlen; was feer ſchoon weder; s avondts Ronden het landt bn Ooſten vande ſtenghe fen; Doen de eerſte wacht unt was lietent Drijven / hadden ontrent neghen mijlen Tundt-Weſt aen ghezenlt. Den elfden ginghen Zunden aen / kreghen een harde travade van winde, naer de middach liep de windt Zundt-Weſt met een ſtijve koelte, was doncker weder; ſaghen landt; ende waren de Eplanden van
Het achtſte Boeck. 273 van S Bernardo: den twaelfden hadden het Weſtelijckſte van de ſelve Zupden
ten Ooften van haer; de andere zijn heuvelich / ende niet heel hoogh; wierdt 5 85
heel ſtil / (oo dat den heelen nacht dꝛeven. Den derthienden hadden die Entanden Zundt-Ooft van haer / s anderdaeghs de hooghde van neghen graden ende ſes. en. dertich minuten / de koelte quam unt de Weſtelijcker handt / ende ſn waren van menninghe vooꝛ Porto Belo te lopen / maer wierden dooꝛ de ſtilte belet / ende de ſtroom liep om de Ooſt; s avondts mochten Nooꝛden ten Ooſten zenlen / konden t landt Zunden ten Ooſten noch ſien / ende giſten ontrent elf mijlen bn Weſten Cartagena te weſen. Zenlden hier af ende aen eenighe da⸗ ghen; den een en twintighſten bevonden de Sierras Nevadas Zundt. Weſt ten Tunden van haer foo verre als om de Weſt fien konden; waren dap mijlen vande wal; ende Verder om de Ooſt als fn giften / foo datter om die tijdt een harde ſtroom om de Ooſt moet gaen. Den dꝛn· en. twintighſten hadden den hoeck van t landt van S“ Martha Eundt- Weſt van haer; wierdt ſtille. Den ſes. en twintighſten hadden Morro Formoſo Eundt . Zundt· Weſt / ende gin⸗ ghen Zupden ten Weſten aen / weghen de harde ſtroom die unt de Kievier komt / ende als de eerſte wacht unt was / ſettent onder de ſelve. Den ſeven⸗ en · twintighſten ſagen een Zenl Weſt· Mooꝛdt· Weſt van haer / dan dooꝛ ſtilte konden niet t zenl gaen vooꝛ dat doncker geworden was. Den acht · en· twin⸗ tighſten waren even vooꝛ Rio Grande anderhalf mijle van landt ; ſaghen een Zenl Nooꝛdt ten Ooſten van haer; d welck naer de middach namen / quam unt Porto del Principe aen Cuba, ende hadde in Den hondert berende Hunden / eenighe Tobat / Talck / Vleeſch. Den negen en. twintighſten liepen tuſſchen Morro Formoſo ende de Savenillas, namen unt de Pꝛijs t ghene haer diende / ende lieten de Spagnaerden baren. Hielden hier voorts over ende weder: den
derden November hielden dꝛaghende naer Rio Grande, ende quamen ontrent November,
den thien upzen inde mondt / oeghen haer water; ende voeren unt diepen met een Canoe ; bevonden dicht tuſſchen het reciff ende t landt ; daer de Nie vier op nauwſte is vijfthien voeten diep / ende Daer ſy lagen was het vijf vadem diep. Den ſeſten s morgens waren dicht bn Zamba, mennden daer in te lopen, doch wierden dooꝛ de windt ende ſtroom verhindert: hielen hier ontrent. Den elf⸗ den liepen in Zamba te rede; ende s anderdaeghs weder unt / ſaghen twee vnandts Schepen die op de onſe unt. gheſonden waren / doch alſoo t ſtil was / quamen niet bn een. De volghende daghen Deden haer beſte om de Ooſt te winnen / ende naer langhe ſuckelinghe / om dat de Brize foo hardt waende / ſoo
quamen den vijfden December aen Cabo de la Vela: alwaer bleven legghen December,
tot den ſeventhienden / ende quamen foo weder achter Illa de Vaca ; om haer Schip te timmeren. Sullen haer hier nu laten. d
Eer wn ern ennde maecken met de Hiſtozie van dit jaer / foo ſullen hier bnvoeghen het groot ongeluck / d welck de Bloote van Nova Hiſpania (nde vooꝛ⸗ leden maendt van October heeft ghetroffen / meeſt dooꝛ dien unt vꝛeeſe van onſe Vlooten foo laet op t jaer tʒenl gingh van S* Juan de Lua. Te meer / om dat in onſe handen zijn ghevallen de impoꝛtanſte brieven unt dat gheweſte om die tijdt ende in t begin van 't toe kommende jaer twee en dertich geſchꝛeven / inde welcke de Hiſtoꝛie van dit groot verlies boor Spagnien ſeer naecktelijck werdt beſchꝛeven. Ende ſullen hier vooꝛ eerſt in. voeghen het regiſter ofte de lijſte bande goederen die opentlijck in deſe Bloote waren gheladen ende aenghegheven aen des Roninghs Officiers / de welcke wn inde ſelve brieven heb⸗ ben ghevonden / ende lundt als volght.
Kegiſter van t Silver / Cochenilla / Anil / Zijden / Hunden / Brafilettenhout / ende andere Roopmanſchappen / die geregiſtreert gaen naer de Kijcken ban Caſtilien / inde Vloote Daer Generael over is Miguel de Echazaretta, de
Mm f welcke
ANNO
1631.
274 Verhael van Weft-Indien. welcke den veerthienden Lande maent October des jaers 1631 tzenl gingh.
Inde Capitana S' Jufepe, daer Schipper op was Joan Lopes; ten millioen, ſeven- en- tſeventich dunſent / acht hondert en veertich Kealen van achten: duypſent vijf hondert en dertich aroben fijne Cochenille; dunſent en ſeven en. dertich aroben Cochenille Silveſtre: vier dunſent en ſeven aroben Anil: twee duyſent vijf hondert ſeven en. tſt eventich pondt Zijde; vier hondert en vijf quintalen Bꝛaſiletten hout; ſes en twintich kaſſen Chocolate.
Inde Almirante S“ Tereſia, Daer Schipper op was Franciſco de Supide: 833.288 Utalen van achten: 1581 aroben fijne ende 1182 aroben Silveſtre Cochenilla: 3836 aroben Anil. 1850 pondt Zijde: 550. quintalen Bꝛaſiletten· hout / en 16 kaſſen Chocolate. Best 4
In t Schip S: Franciſco de Natividad , Baer Sthipper op was Franciſco
Nicolas: 84782 Hralen van achten: 617 aroben fijne en 438 Silveſtre Coche
nilla: 2574 pondt Zijde. 8362 Hunden: 850 quintalen Campeche -houtz 3 kaſ⸗ ſen Chocolate: 36 quintael Salſaparilla.
Int Schip El Roſario, van Balthaſar de Spinoſa. 113269 Ktalen van ach⸗ ten: 812 aroben fijne ende 403 aroben Silveſtre Cochenilla: 2348 aroben Anil. 2421 pondt Zijde: 9368 Hunden: 611 quintalen Bꝛaſiletten· hout: o quin⸗ talen Campeche hout: 10 kaſſen Chocolate. ˖
In t chips: Antonio Amezquita, van Balthaſar de Ameſquita. 87161 ear len van achten: 513 aroben fijne en og aroben Silveſtre Cochenilla: 1616 aro⸗ ben Anil. 13 o pondt Zijde: 8672 Hunden: soo quintalen Bꝛaſiletten-hout: 1703 quintalen Campeche hout; 3o kaſſen Chocolate.
In t Schip van Domingo d Arano: 355 aroben fijne en 155 aroben Silveftre Cochenilla: 1032 aroben Anil. 125 pondt Zijde: 13963 Hunden. 2015 quin⸗ talen Bꝛaſilette en 1044 quintalen Campeche-hout: 15 kaſſen Chocolate.
In t Schip van Alonſo Xuarez: goso hunden: 729 quintael Bꝛaſilette b 200 guintalen Campeche-hout; 9 kaſſen Chocolate: 35 quintael Salfa
Arilla. ö
In t Schip van Manuel de Steniſoro: 13538 Hunden: 18 98 quintalen Bꝛa⸗ filette en 160 quintalen Campeche -hout; 10 kaſſen Chocolate.
In t Schip van Lazaro de Tompes: 3927 Hunden. 100 quintael Bꝛaſilette ende soo quintael Campeche -hout.
Int Schip van Franciſco de Olano: 2900 Hunden, en 175 quintalen Cam⸗ peche-hout.
Soo datter in alles in deſe Schepen waren Loo? particuliere / twee millioge nen / hondert en ſes· en · tnegentich dunſent Dap hondert en vrertich Kealen van achten: ende vooꝛ de Koningh unt de kaſſen van Mexico, Guatimala, ende Neuva Veracruz; ten millioen, vier hondert en ſeven· en · vrertich dunſent / acht hondert en acht en. vijftich Kealen van achten / ende in alles 3.644.198 Kealen van achten. Vooꝛts voor particuliere waren: 5408 aroben fijne ende 3879 aroben Cochenille Silveftre. 15413 aroben Anil; 10018 pondt Zijde. 77 8ohun⸗ den: 68 58 quintalen Bꝛaſilette ende 7972 quintalen C ampeche-hout: 112 kaf: {en Chocolate: en i quintalen Salſaparilla. Ende dit alles op de Koninghs boecken aen-gheterckent. Datter grooten rijckdom noch ſteels· ghewijs ende bunten regiſter komt / is een neder ghenoegh bekent. De bꝛie ven melden een⸗ paerlijck datter gheen rijcker Vloote van Nova Hifpania ont en was af ghe⸗ ſonden; t welck ſal blijcken unt de extracten van brieven die hier ſullen bn voegen. Pedro de Angieta unt Tabaſco den Derden December 1631. Opdijnſ⸗ dach den 14 October, naer dat Godt tot fich hadde ghenomen de Generacl vande Vloote Miguel de Echacareta, foo zijn t zenl ghegaen unt de Haven van Neuva Vera Cruz met negen Schepen vande Vloote / met veel andere Sehen
ens
Het achtſte Boeck. 275 kens en Fregatten gedeſtineert naer verſchenden gheweſten: den eerſten dach 8 avondts ſchende met mijn Fregat van de Bloote met oꝛdꝛe van de Generael Manuel Serano de Ribera naer de Havana te lopen / ende de Generael Thomas de la Raſpuru te verwittighen dat de Vloote van Vera Cruz was unt ghelo⸗ pen: ende hebben dꝛn daghen ghezenlt met goede winde tot Saterdaeghs den achthienden / quamen op de hooghde van twee en · twintich graden; daer over en weder hielden / wachtende de tijdt om over te ſteken den vier- en · twintigh⸗ ſten s Vꝛndaghs den avondt van de conjunctie, over viel ons een Vracaen ſoo ſterck / en van foo verſchenden winden / ſtoꝛmen ende flagb-reghenen/ dat wn niet anders en ver wachten als de doot: d welck tempeeſt dupꝛde tot Son⸗ daghs s middaghs / en wiſten in alle dien tijdt niet wat wegh dat wp voeren: zeylden alleen met de blinde / de andere zenlen waren bande windt wegh·ghe⸗ nomen: s Maendaeghs den ſeven en twintighſten bevonden ons opeen en twintich graden / ende bn de Cuſte van Campeche, Godt danckende dat ons van foo grouwelijcken tempeeſt hadde verloſt; ende wel bef: oꝛght vooz onſe Vloote. Ende dooꝛ dien t onweder ons de zeulen ende t wandt hadde wegh genomen / foo reſolveerden naer Campeche te lopen. Dijnſt daeghs den acht en twintighſten s avondts ſaghen wn een Zepl / ende naerder kommen⸗ de / wierden ghewaer dat het een groot Schip was vande Bloote; ende ſagen / bn kommende / dat het was 8 Francifco de Natividad, Capitenn Franciſco Nicolas, de welche ſeer gerampaneert was / ſonder groot zen / ſonder galerije / en een blinde voor de beſaen: haer ghegroet hebbende / verſochten dat wn bn haer wilden blijven / en haer niet te verlaten vooꝛ s anderdaeghs s morgens, om dat giften niet ver te zijn van de dꝛooghten d welcke men noemt Las Arcas: haer vꝛaghende naer de Ploote / ſenden bande ſelve niet te weten / alfoo van ttempeeſt waren verſtront. 3 Woonſdaeghs s moꝛghens ten acht upꝛen / ſchenden van haer / en lieten haer in groote benauthent en gevaer / en volghde mijn kours. S anderdaeghs s moꝛghens over · viel ons een {oo machtighen Nooꝛde windt / dat hn ons groote maſt ſtucken ſmeet / en t voer gantſch wegh nam; foo dat niet anders als de doot boo? ooghen ſaghen; want ſonder roer ende zenlen foo dꝛeven met De windt / ſonder te weten waer dat wp waren: bez loofden veel Bevaerden / inſonderhent aen een Beeldeken van de Henlighe Maghet Maria, d welck een Vꝛouwe in't Schip over haer hadde: ſtelden dat Beeldeken op den helm ſtack ende baden haer dat vooꝛt· aen wilde tieren /
ende bꝛenghen Daer it fijn Goddelijcke Majeſtent beliefde: t gheliefde Gode naer dꝛn nachten ende dꝛn daghen ons te bꝛenghen op de Cufte van Tabafco; d welck ons een geoot mirakel docht / ende danckten onſe Henlighe Stier: ſter: anckerden den tweeden November op de Cuſte; hadden daeghs te voꝛen noch een Schip gheſien van de Dloote / oock ſonder groote maſt / Daer niet bn konden kommen / dan konden wel ſien dat het niet en was de Natividad, daer Wy vijf dagen te voꝛen waren af gheſchenden: 8 nachts foo ſagen op ſtrandt / ontrent een legue van ons / veel lichten / d welck ons dede verwonderen : ſoo dat ick s anderdaeghs met den dach aen landt voer; t eerſte dat ons ghemoe⸗ te/ waren kaſſen van Anil, ende Cochenilla, ende balen Zijde / en veel doode Lichamen / foo dat wel ſaghen datter een Schip van de Vloote was vergaen / volgden t ſtrandt ontrent twee mijlen / vonden daer in ſekere Hutjens de Ca⸗ pitenn Balthaſar de Amezquita, enghenaer van t verloꝛen Schip S Antonio: de welcke ons verhaelde dat fijn Schip foo vol waters was gheweeſt / dat moeſte ſtranden; dat meeſt fijn Silver gheſalveert hadde / untghenomen twee baren ende vijf of fes kaſkens met Kealen; datter twee en twintich Men⸗ ſchen waren verdꝛoncken / om dat het Schip ſtracr in dunſent ſtucken ſtiet: ende vꝛaghende naer de Dloote / fende ons datter was van gheſchepden den Mm 2 dach
AN NO 162 k.
ANNO 1631.
276 Verhael van Weſt-Indien.
dach vande conjunctie, ende dat de Capitana S' juſepe; en de Provedor Domingo de Arano’, hebbende Dap ſcheuten gheſchoten / de Capitana ende Almirante bp die waren ghekommen om te helpen; ende dat hnde Mezquica ſich dicht daer bn vindende / gheſien hadde datſe gheſoncken was / dooꝛ diender foo veel water in was ghekommen: ende dat El Roſario Capitenn Balchafar de Eſpinoſa, ſonder maſten en ſonder gallerijen gheſien hadde; als mede t Schip van Alonfo Suarez feer qualijck gheſtelt / foo dat onmoghelijck was dat kon: den ontkommen: de Almiranta S Terefia, Capitenn Franciſco de Supide vol waters / en dat de Vloote in dien miſerabelen ſtaet hadde gelaten / op de hoogh⸗ de van twee en twintich graden / den vijf en- twintighſten October, ende dat
de reſterende Fregatten / die nevens de Ploote waren unt-ghelopen / dꝛn da⸗
gen te voꝛen hadde ghemiſt / men weet niet watter van bekommen is. Keerde weder naer mijn Schip / d welck met de Nooꝛde Windt groot ghevaer liep aen ſtucken te ſtooten; dede mijn beſte om inde NRievier van Tabaſco te kommen / daer ick noch Dep leguen af was / om mijn Schip te repareren / en mijn renſe te vervolgen naer de Havana: dit is t gene ick vernomen en gheſien hebbe tot den derden November; den ſeſthienden gheraeckte in Tabaſco, alwaer t volgende vernam: den thienden November ontfongh de Pꝛieſter van dat Doꝛp een bꝛief vande Alcalde, die ep de Cuſte was om t goet te berghen / de welcke aviſeerde hoe dat dien avondt gheſien hadde Lijf Zenlen die naer de wal quamen met de Nooꝛde windt; ooꝛdeelden het Schepen van de Vloote te weſen / ende dat haer eenighe hulpe ſoude konnen doen indien quamen te ſtranden / mande mijn Boot met twaelf Matrooſen / ende Loer de Rievier af / tot de plaetſe Daer de Alcalde vondt / en veel volcks vꝛaeghde haer wat bande Schepen was bez kommen; antwoorden dat vijf groote Schepen dicht bn ſtrandt waren ghe⸗ weeſt / dan de windt s avondts van t landt kommende / waren weder tzee⸗ waerts ghedꝛeven / dat veel vieren hadden ghemaeckt; ende alſoo het nu mid⸗ der · nacht was eer bn haer quam / en wel vier mijlen van Tabaſco, bleef daer bp haer tot s moꝛghens / om te fien ofter eenich Zenl ſich ſoude verthoonen; dan en ſaghen gheen / ende keerden weder naer de Nie vier / en wete niet of ſoo veel volcks oock wel qualijck ſouden konnen gheſien hebben. Den veerthien⸗ den quam een Mulato en Meſtiſo van Campeche hier te lande / de welcke ver⸗ haelden / hoe datſe aen dees zijde van Champeton op t ſtrandt hadden gemoet veel volcks te Loet; die haer met de Boot gheſalveert hadden unt een Fregatte die Daer vergaen was ende dat de Capitana dicht bp haer was ghebleven / en affirmeerden ſeer hoogh voorde juſtitie dat ſulex waer was: en weetniet of het foo is / dan ſiende t grouwelijck tempeeſt / is wel te geloven. Dit is t gene ick hebbe konnen vernemen tot den derden December. Dus verre deſe Capi⸗ tenn vande Fregatte. Juan de Ledeſma aen Pater Diego de Sofa Aſiſtente de la Compagn. de Iheſus por las Provincias de Eſpana; te Roomen. Dpt Mexico den 24 Martij 1632. C verlies vande Vloote / untghenomen twee Schepen (ende die heel qualijck ghetracteert) is ſeecker / inde welcke meer goederen en volck verloꝛen is / als in die / de welcke bn de vnandt wierdt ghenomen / onder de dooden is de Marquis de Salinas ende andere veel van groote middelen en qualitent. Deden is tijdinge ghekommen van Cinaloa, dat de Wilde twee van de onſe hebben doot ghellaghen / etc. Don Franciſco Carrello aen Padre Fran
ciſco Creſpo den 23 December 1631. De Vloote ſchende unt de Haven den
veerthienden October, een wennich dagen Daer nae keerdender weder een (nde Haven: den thienden December quam nieuws van Campeche, dat de Almiranta was gheſoncken / Daer veel treffelijcke Wieden zijn verſopen / en onder andere de Marquis de Salinas; ende Daer is een groote Schat verloꝛen / die
men ſchickt op twee milleoenen: een ander Schip is ghekommen aen Rio de Lagartos,
| Het achtfte Boeck. 277 | Lagartos, ende noch twee andere op berfchenden plaetſen / van de andere en 7 weet men niet: Daer was den grootſten rijckdom in die ont unt Indien ſchen⸗ N de: men ſeght dat oock een Schip van Peru is ghebleven met vier milledenen, Ì t zijn ſecrete doꝛdeelen Godts / die wilt dat dit Rijck vervallen ſal / etc. Franciſco Tirolmonte aen Donna Maria Rodriguez; Mexico den 20 Martij 1632, Men ſal aen 't Hof nu al verſtaen hebben t quaet ſucces van de Vloote de welcke van hier vertrock naer Caſtilien den veerthienden October leſtleden | ende hoe haer t onweder over · viel de Veſpera van aller Benligen op de Cuſte van Campeche in haren kours naer de Havana: de Capitana ende Almiranta zijn bende vergaen / ende andere Schepen met het Silver van ſijn Majeſtent ende Particulieren / in grooter quantitent als ont unt Indien is geſcheept ghe⸗ weeſt: van de Schepen die naer Spagnien wilden / en zijn maer ontkommen / in als twee die inde Havana geraeckt zijn heel qualijck gefteltsende een d welck weder ghekeert is te Vera Cruz; ende een d welck gheſtrandt is ende t meeſte Silver daer unt geberght / welck niet veel te bedieden heeft in t regardt vande reſte die verloꝛen is. Conſidereert Donna Maria, hoe dat dit ſal verdꝛieten aen onſen Roningh / ende hoe het ſmerten ſal aen de Conde Duque, ende 't gant⸗ EE ſche Hofgheſin / etc. Juan de Aramburu aen fijn Vader unt Vera Cruz den | 28 Martij 1632. Mn liepen unt deſe Haven den veerthienden October, en ons over · viel foo grooten onweder van Nooꝛde winden / dat mennden te vergaen / want de Nortes zijn hier llimmer als in Spagnien de Vendevales, ende alſoo t weder flimmer en llimmer wierdt / foo keerden weder inde Haven; welck een groote ghenade Godts was / want is een ghevaerlijcke Barra vooꝛ Bercken / ick laet ſtaen vooꝛ een Galeon. (Ick vinde in een ander brief dat dit Schip was ghenaemt La Biſcaina Grande.) Daer zijn in dit tempeeſt vergaen twee Galesenen van de Koningh / Capitana en Almiranta; en twee Schepen van particuliere; en t franſte bolck dat ont herwaerts over · quam / ende inſonder⸗ hent bele Biſcaners / ende de beſte Soldaten die de Koningh hadde. Alonſo Garzia del Caſtilla gen Donna Beatris de Herrera unt Vera Cruz den terſten Martij 1632. In mijn vooꝛgaende hebbe verhaelt het ongheluckich ſucces van de Vloote / ende hoe datter in ghebleven zijn meer dan twee dunſent Zielen / ende foo grooten Schat / zijnde nont rijcker Vloote af. ghevaren / unt dege Haven. Don Iſidoro Mendes de Sequera aen fijn Bꝛoeder / van Neuva Vera Cruz den rs Januarij 1632. ier is een Scheepken aen- ghekommen van Campeche, ende bꝛenght nieuws / dat daer aen ghekommen was een verdwaelt Scheepken / het welcke mede bꝛacht (nde dertich Perſonen / de welcke fn ghe⸗ bonden hadden in een Boot inde Zee ; deſe fende te weſen van de Capitana van Miguel de Chazareta, de welcke wegen ſijn overlijden nu de plaetſe hadde van Almiranta, ende de Ammirael Serrano was nu Generael, in deſe Capitana, ende | nu om de vooꝛſende reden Almiranta, commandeerde als de oudtſte Capi⸗ | tenn Don Andres de Ariſtleca, Widder van S' Jago; en was vergaen met wel | vijf hondert Menſchen; ende deſe wennighe hadden haer alleen gheſalveert / Door dien (naer haer ſegghen) haer vonden nde Chaloupe welck boven hielt Boen t Schip te gronde gingh / en ſouden mede vergaen zijn / ten ware dit Scheepken haer hadde in ghenomen: t welck een klenne ſtraffe ſoude ghe⸗ weeſt zijn vooꝛ haer groote miſdaet: want alſoo deſen goeden Ridder fijn Chaloupe achter aen hieldt / om foo veel volcks te ſalveren als hn konde / foo liepen deſe de Chaloupe af / en lloeghen veel volcr doot datter in was / ende en wilden den Arrmirael niet in nemen / en dooden oock de Marquis de Salinas, die reede Daer in was / (andere bꝛieven ſegghen dat de Marquis wel feer badt / ende alles beloafde om inde Chaloupe te moghen kommen / dan dat hem niet wilden over nemen / ende dat met de reſte is verſoncken) om te rooven een g Mm 3 koffer
—
—
| | | | |
AN NO
1631.
1278 Verhael van Weſt-Indien.
koffer met Juweelen en Goude Kerenen vande Marquis / ende een ander van
den Ammirael, en ſtaken foo van booꝛdt / en t Schip ſonck ſtracx Daer nac: die
inde Chaloupe hadden noch eten noch dꝛincken / noch en wiſten niet waer ſn
waren / doen dit Scheepken bn gheval bn haer quam / ende hun over nam.
Kommende te Campeche, Wierden wel ontfanghen; dan Godt openbaerde
haer ſchelmerije; den Hoogh - Bootſ man Franciſco Granillo, ende twee ghe⸗
bꝛoeders Los Farfanes Wierden oneenich over tt denlen van de Juweelen ende
Gout: t quam ter doꝛen van de Overhent / Granillo ende eenige andere wier⸗ den ghevanghen / de twee Bꝛoeders vluchten; eenighe wierden ghepijnicht /
ende bekenden de gantſche daet; als voꝛen verhaeltʒ ſn beſchuldigen alle ſeer de Capellaen N. N. de Cardenas, ett. Baer nae kregen nieuws / dat op de Cuſte van Tabaſco gheſtrandt was t Schip van Balthaſar de Amezquita; hebbe ſijn brief gheſien / inde welcke hu ſchꝛijft een Schip geſien te hebben met een licht /
d welck een ſcheut geſchoten hebbende / verdween / foo dat ghenoegh verſtondt dat gheſoncken was. De andere Fregatte die mede lande aen Tabaſco, ſeght dat de Capitana hadde gheſien ſonder maſten / en vol waters / ende dat de Fre⸗ gatte hadde belaſt bn te houden / t welcke ſoude ghedaen hebben / ten ware een ghewaldighe Nooꝛde windt hem hadt ghedwonghen t landt te kieſen; geeft quade tijdinghe bande Capitana ende de gantſche Vlootez en noch ſlimmer van t Schip van Alonſo Suarez, d welck mede ſijn maſten quijt was / en vol wa⸗ ters. „Daer naer foo heeft men op deſe Cuſte van de oude Vera Cruz ghevon⸗
den een groote maſt / reede ende boegh⸗ ſpꝛiet / die ick gheſien hebbe; waer unt
men doꝛdeelt de heele Vloote ghebleven / untghenomen t vooꝛnoemde Schip / welck hier inde Haven is ghekommen / d weſck niet wetende waer het was / vondt ſich bn Villa Rica, ende wierdt miraculeullijck binnen ghebꝛacht. Inde Havana zijn alleen gekommen t Schip van Franciſco Nicolas; ende El Roſario van Balthaſar de Eſpinoſa, de vefte houdt men vooꝛ verloꝛen: de twee vooꝛ⸗ noemde hadden wel tſeſtich daghen inde Zee gheſwarmt. Don Louis aen ſijn Vader unt de Vera Cruz ſonder datum zZ. En twijffel niet ofte het verlies van de Ploote ſal de Boꝛſe van Sevilla in 't grootſte ongemack ſtellen dat ont heeft gheleden want t is inder daet de rijckſte Vloote gheweeſt die ont is t ʒenl ghe⸗ gaen unt deſe Haven: inſonderhent de Capitana ende Almirantaʒ want bunten het regiſter / d welck veel beliep / waſſer een onghelooflijcke quantitent van Gout en Silver bunten regiſter; van de Marquis de Salinas, vande Generacl ende Ammirael die van China waren ghekommen / ende veel andere. Vooꝛ dit ongeluck ende naer / heeft men hier veel teeckenen geſpeurt van Godes tooꝛne; vooꝛ / een aerdtbevingh beginnende vande Zee / foo dat de Schepen die ghe⸗
voelden / ende Daer naer eenighe Dunfen om · verre vallende: de Vloote liep unt
naer dat daeghs te voꝛen haer Generael hadt begraven / die foo ſubitelijck ſtierf / dat gheen teſtament konde maecken: ende wennighe daghen naer dat unt-ghelopen was / ontſtondter s nachts op t Enlandt S* Juan de Lua foo grooten bꝛandt / datter meer als hondert en tſeventich Hunſen in d'aſſchen gheraeckten. Ende ſtracx Daer op quam Daer een Scheepken in van Campeche, en bꝛacht het dꝛoevich nieuws van 't verlies / d welck veel wel ghevꝛeeſt hadden / die t ghevaer kenden vanden bocht / ende de furieuſe Nooꝛde winden die ontrent die tijdt Daer waenen; want de Vloote was unt ghelopen den veer⸗ thienden October; Manuel Serrano hadt de plactfe van Generael, een Man die gantſch daer toe onbequaem was / en gantſch geen Zee. Man / ſoo dat daerom gheen raedt en wiſte teghen t onweder: en Don Andres de Ariftigaval was Ammirael, een Perſoon die wel goede menninghe hadde / maer alſoo onweten⸗ de was bande ſaecken ter Zee als de Generael: foo dat bende deſe Schepen drerlijcken om quamen; ende vande Almirante quamen maer een en dertich man
Het achtſte Boeck. 279 man af vande gheringhſte ſooꝛte / al Matrooſen die haer vilennlijck meeſter maeckten van de Chaloupe om t Gout ende Juweelen te ſteelen; Daer een Jeronimo de Meſa ende de Farfanes de vooꝛnaemſte van waren / weerdigher om 9 5 ghehanghen te woꝛden / als eenich goedt gheluck te hebben / etc. El Archider |
: | | ANN O |
Don Alonfo de Campos aen Don Johan Grao y Monfalcon unt Mexico den 15 Februarij 32. Ick heb V. E. gheantwooꝛdt Booz de ongheluckighe Vloote / die ſonder raedt wierdt af gheſonden den veerthienden October foo gantſch | bunten ſaiſoen / ende foo temerairlijck / als men wel ghewaer is ghewoꝛden | bp t groot verlies. De Almaranta ig gantſch ghebleven / met alle t ghene in | hadde / ende het vooꝛneemſte volck; Daer zijn alleen van ontkommen eenighe Matrooſen met de Chaloupe: ende men verſtaet dat de Capitana Bock is ghe⸗ 6 ſoncken; met noch twee groote Schepen; ende naer Dap maenden zijn alleen | twee Schepen / ende die wel gherampaneert / inde Havana gheraeckt: van d andere Schepen weet men tot deſen dach niets: een groot verlies / want nont | rijcker Dloote vertrock van Nova Hiſpania, ete. Ick ſoude noch veel meer | bꝛieven konnen bn. bꝛenghen / en de naemen van veel vooꝛname Wieden verz i halen die Baer zijn ghebleven / dan ſoude te verre lopen bunten mijn voorne: men / derhalven ſal het hier bn ſtaecken: en alleen ſegghen dat bn die bꝛieven N ſien / dat de Generael Thomas de la Raſpuru ernighe daghen de Vlodte die naer | Nova Spagnia gingh / op-hiel / ende ſelfs bn. hieldt ontrent de Cabo S* Anton, unt vꝛeeſe van onſe Schepen / waer Door de Spaenſche Vloote laet quam inde Haven van S Juan de Lua; ende deſe ongeluckige Vloote mede te langh wierdt | op-ghehouden. Sal hier noch etwes bn voeghen Lande Bahia de todos los Santos, (om foo weder ons Quartier te naerderen) om dat het aen merckens weerdich is / ende De curieuſe Leſer mijng bedunckens ſal aen-ghenaem zijn. Bn hebben hier voꝛen aen gherobert unt de bekenteniſſe vanden ghevangen Franciſco de Fuentes, hot dat van het ſetours ghekommen inde Bahia bn de ö Armada van Don Antonio de Oquendo Almirante General da Real do Mar Oceano (ghelijck de bꝛieven vanden Provedor Major van de Staet van Braſil | Franciſco Soares hem intituleren) inde vooꝛnoemde Bahia waren ghelaten twaelf hondert Soldaten onder een Regiment: maer alfoo mn ter handt is ghekommen een packet met brieven Banden vooꝛſenden Provedor Franciſco Soarez aen den Koningh gheſchꝛeven / met verſchenden relatien / inde welcke de gantſche gheleghenthent van dit ſecours naecktelijck werdt beſchꝛeven / | (oo ſal de ſelve tot meerder openingh hier bn voeghen / ende met eenen hoe veel de ſelve jaerlijcx den Koningh kommen te koſten. Vnt de ſelve bꝛieven ende relatien blijckt; dat over t ſelve volck als Maeſtre del Campo commandeerde ö Don Chriftoval Mexia Bocanegra, wiens maentlijck tractament was vier en⸗ | veertich dunſent en acht hondert Kees (alg de Poꝛtugeſen rekenen) ofte hon⸗ dert en twaelf Cruſaden; ende in it jaer vijf hondert en ſeven en dertich dun⸗ ö {ent fes hondert Kees / ofte derthien hondert en vier en. veertich Cruſaden: a hem was bn. ghevoeght een Sargeant Major die maentlijck verdiende twin⸗ | tich dunſent Meeg / ofte vijftich Cruſaden: en twee Lieutenanten die maent⸗ | lijck trocken vier dunſent acht hondert Kees / ofte twaelf Cruſaden elck. De ghemenne Soldaten (want de andere Officieren gagie was naer advenant) gagie was neder man twee dunſent vier hondert Kees ter maendt / ofte ſes Cruſaden. Daer waren onder Dit Kegiment neghen Compagnien onder verz ſchenden Capitennen; de welcke beſtonden ſommighe unt twee. en. vijftich / ſommighe unt acht en vijftich / en de ſterckſte unt acht. en · tſeſtich koppen ſon⸗ der de Officieren: ende dat in alles unt. maeckten met hart Officieren bn de ſes ö hondert koppen: t welcke de helft verſcheelt van t ghene de vooꝛnoemde de Fuentes heeft verklaertz foo dat men hier unt kan fien wat rekeningh op ſulcke | ver⸗ |
280 Verhael van Weſt-Indien.
verklaringhe is te maecken; want mijn ſegghen gaet vaſt / als kommende van © de gene Die moſt monſteren ende betalen. Dpt fijne rekeninge aen de Koningh over gheſonden blijckt voꝛder dat dit nieuw Hegiment tot ſecours gheſonden / de Koningh jaerlijcks koſte negen · en. veertich dunſent ſeven hondert en veer⸗ tich Cruſaden van maentlijcke ſoldije alleen. Daer was te Lozen (nde Bahia een ander Kegiment onder de Maeſtre del Campo Don Vaſco de Maſcarennas, beſtaende unt derthien Compagnien / de welcke met de Officieren in alles unt maeckten Dupfent en ſes· en tſeventich koppen; ende met haer Officieren ende t bolck vanden treyn ( beſtaende unt een Capitenn / fes Conſtapels Majoꝛ / en ſe ven en twintich andere Conſtapels / twee Lieutenants van t geſchut / ende vier Capitepnen entretenidos) den Koningh jaerlijcr quamen te koſten vier en. tneghentich dunſent Dep hondert en dꝛn·en· tſeſtich Cruſadenʒ t welck alles naerder blijckt bn de monſter rollen ende rekeninghen die den vooꝛnoemden Provedor aen fijn Koningh over. ſchickt: foo dat het Garniſoen Lande Bahia alſdoen den Koningh weghen ſoldije alleen jaerlijcks heeft kommen te koſten hondert vier en · veertich dupſent / een hondert en Den Cruſaten: d welck is een Ducaet gherekent teghen Dzn onſer Guldens / vier hondert twee en dertich dunſent / Dep hondert ende neghen Gulden.
VAN DE
Aerrichtinghen der Gheoctroyeerds Weft-Indifche Compagnie.
| kot Begrijp van t neghende Boeck,
|
h) verftaen de gheleghentheyt van het Arrayal uyt twee B Over-lopers. Een Carveel ghenomen by Rio de Jenero, met Wijn gheladen. Den aenflach op Tamarica werde Dm voor-gheflaghen: ende andere Plactfen: doch den tocht op Rio Formofo ghearrefteert. T volck ende Schepen daer toe gheſchickt. Vergeefſen tocht naer Olinda. Des vyandtsaenflach op AuronioVaaz Eylandt. Hoeden tocht op Rio Formoſo af-liep. De vyandt fteeckt een Pack-huys met Suyckeren aen brandt. Een Suycker- Molen in Serinhain gheruyneert. Een Carveel verbrandt. Nieuwe raedtſlaghen. Den tocht naer Tamarica befloten. Een Carveel kommende van Portugal ghenomen. Noch een Carveel met Suyckeren ghenomen. Befluyten de Cabo S. Auguſtin aen te raften. Een Carveel ghenomen by de Brack, met twee hondert en dertich kiften Suyckeren. Den aenflach op de Cabo mifluckt. Aen Rio Formoſo gelicht twee Carveelen met ontrent vijf hondert kiften Suyckeren. Een Scheepken verovert
2 9 leuwe raedtſlaghen om de vyandt af-breuck te doen:
met hondert en twintich kiſten Suyckeren. Den Ammirael Marten
T bijfg. vertreckt met een groote Vloote naer Weſt. Indien, ende eenige Schepen naer tVaderlandt. Een Carveel ghenomen met twee hondert en vijftich kiften Suyckeren by de Bonte Koe. Den tocht naer Garaſſu. Nemen t Stedeken in, plonderen het, ende bekommen rijcken buyt. Gheleghentheyt vande Plaetſe ende ander omftandigheden uyt een gheintercipieerden brief. Des vyandts ſecours komt te laet. Een Carveel verovert ende inde grondt ghehackt. Verſlaghentheyt der Portugefen ten platten lande. De vyandt foeckt onderhandelinghe,
| Nn a ende
282. ende de conſideratien daer op ghevallen. Een Paflagie-Barcke ghenomen. Den tocht vande Gouverneum naer Barra Grande. Landen daer. Vinden een Pack-huys met Wijnen, die af-brenghen. Verbranden eenige Huyſen, ende keeren weder naer Reeiff. Een Schip ghenomen met dry hondert en dertich kiften Suyckeren. Den tocht naer Cattawamba. Een Paflagie-Barcke ghenomen, ende een Carveel ghedeſtrueert met ftuck-goederen. « Den tocht vande Gouverneur om de Zuydt. Landen aen Barra Grande; marcheren te landt-waert in: de vyandt verbrandt twee Huyſen met Suyckeren : de onſe verbranden een Suycker-molen, ende keeren te rugghe. Landen aen Porto Franceſe: trecken te landt· waert in; ruyneren een Suycker· Molen ende eenighe Huyſen. Wordt van de vyandt in t retireren ghevolcht. Verkieſinge van twee Heeren ghedeligeerde Bewinthebberen, ende haer vertreck. Copije vanden brief by de onſe aen de Inwoonderen arn Ontdeckinghe van t verraedt van Leonardt wan Lom: fijn confeſſie: executie daer op ghevolcht. De Heer Matthijs van Ceulen arriveert in Brafil, Den tocht naer de Zuydt. Landen achter S Alexio: trecken naer . Rio Formoſo: vinden onder weghen dry Schepen, daer fy twee van ruyneren. Kommen aen de mondt van de Rievier: verbranden eenighe Huyſen; ende beſichtighen t Fort drwelck de vyandt daer hadde. Keeren naer S Alexio, ende verzeylen weder naer Camarigibi. Vinden een Pack-huys met neghen-en-twintich kiften Suyckeren, die af-brenghen: trecken langhs de ſtrandt naer t Zuyden : verbranden eenighe Huyſen, ende een Suycker- Molen, ende keeren den leſten December weder voor t Reciſf. De reyſe van Cornelis Cornel. Fol met den Otter. Neemt een Schip van Madera met Wijnen. Verrichtinghe van eenige Schepen vande Vloote van den Ammirael Marten T hijfz. Befoecken de (aribife Eylanden; ende Porto Rico. Eenighe particuliere aenmerckinghen op de Suydt- Cuſte van Hifpaniola. De Rave verovert een Scheepken met Wijn ende Suyckeren. Gheleghentheyt van Beata ende Aliovelo. Voorder verhael van de Vloote van den Ammirael. Verdeylinge van de Schepen op verſcheyden tochten. Kommen weder by een aen de ¶ abo Tiburon. Particulier verhael vande voyagie van Galeyn wan Stapels. Komt aen de (abo de Corrientes. Steeckt over naer de vafte Cuſte. Kommen op de Cuſte van Yucatan. Landen aen Sial, ende plunderen de Plaetſe, varen voorts de Cuſte van Tucatan ten eynde. Nemen een ledighe Barcke voor Campeche. Lopen tot inden bocht van Mexico. Kommen alle huys fonder voordeel voor de Compagnie. Vervolgh vande voyage van Cornelis Cornelifz. Fol, met den Otter, neffens de ZeeRidder en de Zuydt-Sterre, Doen een landt-tocht op Hifpaniola. Eenighe gheleghentheden van’t Weft-eynde van Hifpaniola endet Eylandt Juanabo. Lopen aen de Tortuga achter Hifpaniola: des. ſelves ghele| gentheyt.
8 2 | 283 gentheyt. Keeren van daer weder naer de vaſte Cuſte, ende kommen daer aen ontrent S“ Martha, ende foo voorts in Zamba: kruyſſen ontrent de groote Rievier Magdalena. Nemen een Schip met hondert 5 pijpen Wijn. Den Oꝛrter ſteeckt daer mede over naer Cuba, vervalt op de Serrazilla. Gheſtalte van die drooghte. Komt te reede achter het WMeſt- eynde van Ila de Pinos. De andere twee Jachten kommen daer weder by hem. Nemen cen Schip kommende van Nova Hiſpania: Nemen noch een Barexken ofte twee; ende varen voorts naer huys.
Lijſte vande Schepen ende Jachten dit jaer naer Pernambuc uyt de reſpective Cameren vertrocken.
_ Dpt de Camer van Amſterdam.
f Schepen laſten metale yſere ſtucken Matrooſen Soldaten. 4Januarius Overijſſel 166 8 22 83 40. BlaeuweLeeuw 220 8 24 106 357. S wol 130 8 20 Ale 40. Weſt-Vrieſlande 200 21 bevzacht 26 52. Swarte Leeuw 150 a 11 bevzacht 18 bj Sia Clara 130 16 bevꝛacht 28 36. Koningh vans weden 140 11 bevꝛacht 19. 10 Mayus Gelderlandt 300 8 22 52 10. N Naerden 60 14 40 sSeptemb. Phoenix 60 2 16 30 Spieringh ig 8 October Fama 300 10 28 1301129. Zutphen 250 14 26 91 86. Otter 90 6 14 58 20. II Ditto Haringh 2 16 30 59. 13 Novemb. Witte Duyf 140 bevꝛacht 17 30. ro Decemb. Bonte Koe 150 14 bevꝛacht 24 50. Vijghe- Boom 1360 2 8 bevꝛacht 18 50. Pnt de Camer van Zeelandt. 3 Martius Eendracht E een 22 40 31. 13 October Middelburgh 250 10 22 100. De Leeuw ien Kalos 16 36. 16 Degemb. Noordt- Sterre 302 14 30 40. Vnt de Camer vande Mafe. Martius Tijgher 4 18 61 Oragnie- Boom 120 14 41 17. Vnt de Camer van Stadt en Landen. ꝙMayus t Vosken To 4 10 42 11. De Hope 150 14 bebꝛacht 20 26.
11 Noyemb. Goude Leeuw 250 8 22 65 8,
Nn z Het
: Pe 7 Januarius. 2
N le
2 | Verhael van Weft-Indien. wi Pelie Het neghende Boeck.
E volck van den tocht naer Rio AC) Grande weder ghekommen zijnde den thien⸗ den ſanuarij deſes jaers / in borgen bogen verz haelt: heeft men ſich op nieuws beginnen te bez % raden / wat men nu vooꝛzder beft ſoude vooꝛ - ne⸗ men / om den vnandt af-beeuck te doen. Daer of waren eenighe van onſe Over lopers weder „ gbekommen / dewelcke verklaerden dat al⸗ N leen des nachts twee van des vnandts Com⸗ 1E pagnien quamen waken inde Stadt Olinda, maer datter des daeghs geen wacht en wierde . ghehouden. Dat by het Arrayal laghen negen
van des vnandts Compagnien / van de welcke maer een deurgaens daer in lach / ende de andere daer om her / doch datter des nachts noch ten in trock om de wacht te beſtellen. Dat het volck nieuwlijck haer unt Spagnien toe ghe⸗ kommen / unterlijck beſtaen hadde / in acht hondert man / bande welcke al inde hondert gheſtoꝛven waren / ende dat de Gaſthunſen allenthalven noch vol la⸗ ghen van krancken. Dat het meefte volck / Dwelck binnen het Arrayal lach / waren Poꝛtugeſche Roop-lieden / die unt de Stadt Olinda ontkommen wa⸗ ren. Dat het ſelve ghelegen was op een heuvel / de wal foo hoogh als die van ons Foꝛt de Bruyne, maer niet foo ſtenl op: ghewꝛocht / ende de grachten niet vel te bedieden: dat t ſelve vier kant was (onder flanckeringhen, de Rieviere een mufguet-{cheut Daer af lopende / ende t landt daer ront· om vol Boſſcha⸗ gie. Dat de Bꝛaſilianen meeſt al waren verlopen / ende ſeer bevꝛeeſt boor de komſte vande Tapuyes. Dat die van het Legher des vnandts hare behoeften mteſt moſten krijgen vande Cabo S; Auguſtin, ſulcx dat indien de onſe de ſelve konden bemachtighen / het ooghen.· ſchijnlijck met het Legher bn het Arrayal ſoude ghedaen weſen. Booz dit aen· bꝛenghen wierdt inden Kaedt wederom vooꝛghellaghen dat men het Arrayal behooꝛde aen te taſten / doch wierdt het ſelve als ondoenlijck bp de Krijghs· Overſten af geſtemt. Den elfden Januarij quam daer een Carveel op / bn de Schepen de Meerminne ende Leeu winne opgheſonden / de welcke krunſſende vooꝛ Rio de ſenero, het ſelve Daer ontrent onz der de Eplanden hadden ghenomen / was geladen met tachtich pijpen Bijns, ende eenighe klennigheden. Ten ſelven dage wierdt mede inden Kaedt vooꝛ⸗ geſtelt of men nets ſoude vooꝛ· nemen op de Cabo S? Auguſtin, doch niets beftoz ten. Den twaelfden wierden twee Compagnien vier roers ende twee Com⸗ pagnien muſquettiers geſonden over de Kievier / achter t Foꝛt Erneſtus, doch en vonden daer gheen ghelegenthent om pets te verrichten: in't weder -keeren ſchoot de vnandt unt het Boſch onder haer / doch en quetſte maer een Soldaet. Het beraden werdt ondertuſſchen vervolght onder de Kaden ende de Krijghs. Overſten; ende alſoo deſe het beſpꝛinghen vande Cabo S!. Auguſtin Booz als nach niet Doenlijck en ooꝛdeelden / ende t ſelve af loeghen: ende Daer teghen Wederom vooz⸗floeghen de bemachtinghe van t Enlandt Tamarica, om de noodighe ververſinghe boog t bolck ende beandt-hout beter ende ghemacke⸗ lijcker te bekommen: foo wierdt bn de Baden haer te ghemoet ghevoert / ofte niet alſoo bequaemlijck de vooꝛdeelen die bn Tamarica verwachten / naerder bn ſouden verkreghen werden / met een Quartier te legghen achter het Foꝛt Wardenburgh: dit ſcheen de Krijghs· Overſten niet qualijck te ghevallen / 27 8 N f ende
Het neghende Boeck. 8 285 ende de gheleghenthent daer toe wierdt bn eenighe beſiehticht / de welcke aen bꝛachten / dat het hout daer waſſende / tot bꝛandt niet bequaem en was. Daer
AN
NO
werdt mede bn de Major Rembach vooꝛghellaghen dat men op de Afogados 132.
verſoecken ſoude / ende verthoonde t ſelve doenlijck te weſen / indien den Am. mirael een goedt aental Boots · volck konde leveren / de welcke ondertuſſchen de Foꝛtreſſen hielpen bewaren. Ende eyndelijcken wierdt by den Raedt Carpentier 9oog-gheftelt dat men met klenn ghevaer Rio Formoſo ſoude konnen in nemen / ende met een Glepn Nꝛtjen bellaen / waer Doo? de vnandt groote af bꝛeuck foude kommen te lijden. Des anderendaeghs den Naedt weder verga⸗ dert zijnde / wierdt bn den Ammirael vooꝛ· ghedꝛaghen / dat hu ſeven hondert Bootſ.gheſellen konde aen lande bꝛenghen / om alſoo den tocht ofte naer het Arrayal ofte naer de Afogados doenlijck te maecken: doch de meeſte Officieren werden daer in eens / dat men den tocht op 't Arrayal noch wat ſoude laten bez ruſten / ende onderſtaen wat men op Rio Formoſo ſaude konnen doen. Deſ⸗ ‚ wegen alleg met der ijl tot deſen tocht veerdich ghemaeckt zijnde, is den Heere Gouverneur ſelfs nevens den Ammirael Walbeeck, den Overſten Lieutenant Schutte, de Majoꝛs Berſtet ende Schuppen, unde andere Krijghs. Officieren ſcheep ghegaen met derthien Compagnien / \vaer onder twee Compagnien bier-voerg waren / ende zijn naer Sonnen onder gangh t zen ghegaen. De Schepen waren deſe / de Gheunieerde Provintien, Amſterdam, Amersfoort, de Gulde Leeuw, Zeeu w ſche Jagher, de Hope, de Maeght van Dordrecht, t Wapen van Delft, Munnickendam, de Griffoen, it Wapen van Medenblick, Groot Hoorn, Omlandia, Vrieſſche Jagher, 't Jacht Pater, Ooſt- Cappel, ende t Jacht Pernambuc quam onder- weghen bn haer. Dewijl deſe unt waren / {eo trocken de Capitennen Cloppenburgh, de Vries, ende noch een met hare Compagnien / ende eenige untſchot van muſquettiers / den twee. en. twintigh⸗ fen inde Stadt Olinda, mepnende volghens het aen bꝛenghen vande Over. lopers / aldaer te vinden twee Compagnien bande brandt / ende die te verraſ⸗ ſchen / doch daer kommende / en vonden gantſch gheen volck / als twee Mun⸗ nicken / een Swarte / ende twee Bꝛaſilianen / foo dat onverrichter ſaecken we⸗ der keerden / ende alleen den eenen Munnick mede brachten. De vnandt loer⸗ de ondertuſſchen op onſe ſterckten op’t Enlandt Antonio Vaaz, ende quam den dan en twintighſten 's nachts met een ſtercke partije / Doen t water op fijn leeghſte was / over de Rie vier / ende Dede een aenval op de Redouten achter t Foꝛt Erneſtus gheleghen / ende mennde die te beklimmen / maer ons volck haer bn tijdts ghewaer werdende / weerde ſich dapper / ende lloegh de brandt af met moꝛghen. ſterren ende piecken: de vnandt niettemin en liet ſich foo niet af. wijſen / maer wierp veel vier potten inde Kedouten: doch ons volck welck in t groot Quartier lach / ondertuſſchen inde wapenen gebracht zijn⸗ de / foo dede den Overſten Lieutenant Colonel een ſcheut met canon onder de vnandt doen / foo dat de ſelve (eer confuſelijcken te rugghe trock. Den fes-entwintighſten ende ſeven en twintighſten keerden de Gouverneur met fijn bn hebbende Schepen ende volck weder aen’c Reciff, hare renſe was in deſer voe⸗ ghenaf-ghelopen. Als ſy des nachts t zeyl ginghen van t Reciff, foo quamen des moꝛgens in t geſicht van Rio Formoſo; alwaer twee unꝛen vooꝛ middach ſetten op ſeven vademen water / ontrent een vierendeel mijls bunten de wal. Dien dach wierdt om ghebꝛacht met het volck te landen ende in oꝛdꝛe te bꝛen⸗ ghen. De Poꝛtugeſen de onſe ghewaer woꝛdende / ende wel ſiende dat niet machtich waren de onſe te weder houden / ſtaecken een Pack huns met dꝛn
hondert kiſten Sunckeren ſelfs aen bꝛandt: ende ons volck lende ſich dien
nacht neder op het ſtrandt. De plaetſe daer men het Foꝛtjen legghen ſoude / wierdt beſichticht / doch wierdt gantſch onbequaem bevonden / want Hee Ru 3 ſtrandt
Februarius.
Martius.
286 „ Verhael van Weſt-Indien.
ſtrandt daer het legghen ſoude / en was maer ten half muſquet · ſcheut bꝛeedt / ende daer aen lach Boſſchagie / ende achter de ſelbe Berghen / die over alles
heerſchſten wat men op ſtrandt hadde konnen maken. D' welck de onſe ſien⸗ de / ende geen vooꝛdeel meer binnens landts konnende doen / vertrocken weder van daer naer t Eylandt S Alexio, ende ſonden 't volck naer de Kieviere van Serinhain; bevonden dat het volck Daer ontrent oock al ghevlucht was: ende daer eenighe ſterckte te legghen / gantſch ondienſtich / om dat de vnandt daer deur niet en konde benauwt werden / maer eſßen · wel een vꝛijen wegh dooꝛ het binnen landt behouden: vijf ofte fes hunſen die Daer ſtonden / werden inde aſſchen gheleght / ende alles wat berencken konden / bedoꝛven; oock een treffe⸗ lijcke Duncker Meulen / hoe wel wat dieper in t lande lach. Vinde by de onſe aen - gheteeckent / dat Daer wel bn de twaelf hondert kiſten wierden verbꝛandt / dooꝛ dien gheen karren ofte ander middel hadden om die af te bꝛenghen. Keer⸗ den wederom t ſcheep / ende het Schip Groeninghen neffens den Haringh on⸗
der S' Alexio ghelaten hebbende / ende de Fortuyn gheſonden naer de Cabo Ss?
Auguſtin; fo voeren van hier voorts naer Barra Grande, (doch waren eerſt aen in Porto Calvo, deden een landt-tocht / doch bequamen niets als inde Devz tich Breſten / die vver de Schepen verdenlt wierden) al waer mede gheen ghe⸗ leghenthent naer haren ſin en bonden: verbꝛanden Daer een van des vnandts Carveelen: ende zenlden vooꝛts naer Camarigibi: landen daer / ende joeghen eenighe Beeſten op. Doch alſoo de twee Suncker- Molens van dat gheweſte wel Dep mijlen vande Kie vier ſtonden / ende by de fes mijlen bande plaetſe Daer ſu ghelandt waren / foo en konden niet gheraden vinden derwaerts te trec⸗
ken / maer deden t volck weder ſcheep gaen / ende quamen te rugghe naer het
Reciff. Deſen tocht foo met wennich voozdeels af - ghelopen zijnde / foo bez gonden op nieuws raedt te pleghen wat men voꝛder doen ſoude: ende alſoo de meefte Hoofden van het Krijghs· volck alle weder vooꝛ · loeghen den tocht naer Tamarica, foo wierdt de ſelve eyndelijck beloten ende alles Daer toe veerdigh gemaeckt. Dewijl daer mede doende waren / foo wierdt ter Zee mede den oꝛboir gedaen; het Jacht Pernambuc ontmoete den vijfden Februarij het Jacht Pater ende quamen den ſevenden by de Fortuyn, dewelcke ontrent Rio Formoſo ten Carvtel kommende unt Poꝛtugal hadde ghenomen Daer ſn mede naer Pernambuco liepeu ende quamen te ſamen den een en twintighſten vooꝛ het Reciff op de reede / was geladen met Wijn / Vijgen en Kaſijnen. Den vijf⸗ den gingen t ſenl de Griffoen en de Pater, zijnde vooꝛ vijf maenden ghevictua⸗ liert / om Boor de Bahia te krunſſen / ende den ſevenden t Schip Munnickendam om bn Zunden te krunſſen. Den twaelfden Amſterdam ende Groot Hoorn, om ontrent veertich mijlen bunten de wal te krunſſen. Ende den vijfthienden t Jacht Muyden, om vooꝛ de Cabo S Auguſtin te houden. Den Ammirael Marten Thijfz. was ondertuſſchen den negenthienden des felben maendts met het Jacht de v indt. hondt, ende noch twee andere Schepen / van t Reciff t'zenl gegaen / om te fien of hn eenige Schepen vande Vnandt op de Cuſte konde bez trappen; nam ſijn cours naer tZunden / ende was den twee en twintigſten nez vens Barra Grande, ende alſoo daer gheen Schepen en vernam / ſackten weder waer het Nooꝛden / ſo dat ſich den vijf en twintigſten weder be vont nevens de Cabo S: Auguſtin. Sach daer binnen leggen elf Poꝛtugeſche Schepen / Lande welcke vier Carveels ende een ree· ʒeyl gereet lagen om unt te lopen: ſo dat daer ontrent af ende aen hielden om op de ſelve te paſſen / ende den Ammirael ver⸗ overde enndelijck een Carveel gheladen met twee hondert ende veertigh kiſten Sunckeren / ende quam daer mede in Marcio vooꝛ t Reciff op de rede. Den twee⸗ den Martij track de Gouverneur Wardenburgh'gnachs unt met eenige troupen /
om de vnand in een embuſtade te locken / doch deſelve wachte ſich Daer vooꝛ eũ
hieldt
—
nk.
Het neghende Boeck. 3 287
hieldt ſich bunten haren renck / foo dat onverrichter ſaecken weder keerden. | Ondertuſſchen waren eenighe Schepen unt het Baderlandt aen ghekommen Ax No | met bꝛie ven bande x1x. de welche haer beklaeghden dat aldaer niet ten pꝛin⸗ 1632. | tipalen en wierde verricht / ende belaſten op't hooghſte / het Arrayal ofte eenige andere Plaetſe van importantie aen te taften. De Booft-officteren ende Ca⸗ pitennen wierdt openinge van deſcu bꝛief ende laſt gedaen / ende men begonde op nieuws te beraden wat men beft ſoude ter Bandt nemen om deſen laft te vol doen: want eenighe bande Kaden oordeelden mede datmen met het deſtrueren van de Suncker molens ende runneren van t platte landt / de Inwoonderen niet licht tot een onderhandelingh ſoude konnen bꝛenghen / ſoo langh men de vnandt niet unt ſijn vooꝛnaemſte vooꝛdeelen ende inſonderhent de plactfen aen de Zee leggende / hadde verjaeght / langs de welche ſu nu ende dan alle tor voer bequamen ende meerder hulpe verwachten. Sulcex dat alles met rijpen raede wel overweeght ʒijnde / enndelijck den vierden Martij wierde beloten dat men de Cabo S: Auguſtin ſoude aen-taften ende fien te bemaghtigen / want het Arrayal te winnen / d welck haer boven al in acht was gegeven / ooꝛdeelden de mi⸗ litaire Officieren boo? als noch onmogelijck. Terwijle men ſich hier toe ghe⸗ reedt maeckte / foo wierdt den Ammirael Maerten Thijſz. den Overſten Lieu⸗ tenant Steyn-Calenfels, de Majoꝛs Kray ende Berſtet, nevens eenighe andere Offitieren geſonden om de gelegenhent van die Plaetſe wel te onderſoecken de welcke daer ontrent geweeſt ʒijnde / den thienden weder quamen ende vooꝛ be⸗ | ſchent brachten; datſe twee Bankens gebonden hadden, daer fh ooꝛdeelden dat | men t volck ſoude konnen onverbindert landen / de eene aen den voet vanden f Bergh / ende de andere Dan ofte vier uren gaens daer beneden: Den neghende Wiert een Carvrel / unt Spagnien kommende / aen de wal ghejaeght ende be⸗ i | doꝛven. Den elfden arriveerde aldaer unt het Daderlandt het Jacht de Brack, ö d welck op de Cuſte van Braſil verovert hadde een Carveel geladen met twee | hondert en dertich kiſten Sunckeren / ende bꝛacht t ſelve op. Alles nu tot den tocht veerdich zijnde / (oo zijn den derthienden / de Gouverneur, de Politique Raden Carpentier ende Walbeeck , den Ammirael, den Overſten Lieutenant Steyn- Calenfels, met achthien Schepen / te weten: de Geunieerde Provintien den Hollandtſchen Thuyn, de Goude Lecu w, Hollandia, Amersfoort, den Oli. phant, Walcheren, Dordrecht, de Pinas, Groeningen, Graef Ernſt, Omlandia, Pernambuco, de Brack, de Winds-hondt, t W apen van Delft, t Wapen van Medenblick. den Vrieſſchen Jagher; t ſenl ghegaen des nachts / hebbende op deſe Schepen gheſet veerthien Compagnien Soldaten. Sn quamen ontrent de midder nacht ontrent de Cabo ende daer gemoeten haer noch vijf Schepen die daer om her kruyſten. D'anderdaeghs s moꝛghens voor den daghe zijn daer geanckert; ende t volck ghererdt zijnde / is de Gouverneur ende den Overſten Lieutenant neffens de Kaden Carpentier ende Walbeeck in de Chaloupe ghe⸗ treden om den anderen van raedt te dienen ende zijn foo nevens het Krijghs⸗ volck naer de wal gevaren: maer dicht aen land kommende vonden deurgaens een riff Daer de Zee (eer op bꝛande / foo dat moeſten af houden ende wenden: ondertuſſchen wierden een klepne Baene gewaer / wat hooger liggende ter ʒij | den van een Baternken / van de welcke de vnandt met ten ſtuck ſchoot hielen f Daer nae toe / ende Daer verthoonden ſich fes man te peerde:noch naerder kom⸗ mende / wierden eenige Wercken gewaer / doch ſagen geen volck / doch als vaſt BE op ſtonden met de piecken inde hand/vanmenninge zijude aen land te ſpꝛingen / ö ſo verthoonde ſich de vnandt / ende dede op de onſe een dappere charge / unt twee Boꝛſt. weren / deen boven d ander tegen het voet· ſtrand op gewoꝛpen: ſoo dat maer den Booten bn haer hebbende (de eene met vier · roers en de andere al met piecken / ende in de Derde de vooꝛnoemde Officiers met have Dienaers weder | vande
Aprilis,
288 Verhael van Weſt-Indien.
vande wal moeſten af. wenden / de andere Boots noch een goet fuck weeghs achter zijnde. Het ſcheen aen de charge dat ide Boꝛſtweringen wel dꝛn hon⸗ dert mannen moſten liggen / ende daer verthoonde ſich op een bergh noch meer volck. De Gouverneur Dede terſtont alle de Capitennen in fijn Chaloupe kom⸗ men / ende overlende met de ſelve de gelegenhent vande Plaetſe ende de macht vande brandt die ſich verthoonde / ende wierdt geooꝛdeelt / dat het landen / ende de vnandt unt fijne Wercken te dꝛijven / eenichſints doenlijck was / ende waren des wel gewogen / hoe · wel t ſelve oock al fijne ſwarigheden ſtondt te hebben / dooꝛ dien het Banken foo enge was / dat maer Lijf of fe Boots ten hooghſten konde aen leggen / ende de Soldaten vande andere Boots ſouden hebben moe⸗ ten over klimmen / daer unt licht eenighe diſoꝛdꝛe hadde te ontſtaen: dan over. woghen daer bn / dat alſe ſchoon deſe wercken ſouden gewonnen hebben (alſoo vanden bergh Daer NoflaSennora de Nazareth opleght / getommandeert wier⸗ den) de ſelve alſſer meerder macht vande vnandt quam / weder licht ſouden moeren verlaeten / ten ware men den grooten Bergh in name ende foꝛtificeerde;
t welck fp ſeer ſwaer achten om dat van ſulcke aerde beſtaet / als den rooden
Bergh bn Olinda, ende dat de Wercken te wijdtluftich ſouden Vallen, bele koſten / ende grooter beſettinge verenſſchen als r Reciff ſelve / ende dat als dan noch niet veel te bedunden ſoude hebben. Daer quam oock Loo? dat het een Haelen Bergh was / ſonder hout ende andere materialen tot foꝛtificeren noo⸗ dich; ende inſonderhendt / dat Gare troupen niet machtigh genoech ſouden weſen / om den gantſchen Bergh teghende aenkomſte Lande Vnandt unt het Arrayal te beſetten. In ſomma om deſe ende andere redenen en vonden niet ge⸗ raden met dit werck vooꝛt te varen / maer bonden geraedender t ſelve als noch te ſtaken / ende weder naer tReciff te keeren. Ondertuſſchen alſoo vernaemen unt een Poꝛtugees / dat in Rio Formoſo laghen twee Carveelen met Suncke⸗ ren gheladen / ende datter twee Hunſen ſtonden vol Sunckeren / foo wierden den vijfthienden te rade / derwaerts te zennden Lijf ofte ſes Schepen met vier Compagnien Soldaten / onder het belendt vanden Majoꝛ Schuppen, ende keerden des anderendaeghs weder naer t Reciff. Den twintighſten quamen te rugghe aen t Reciffde Goude Leeuw, t Wapen van Medenblick, de Pinas, de Brack, de Rave, Sandijck, den Boeyer, ende twee Chaloupen, die met de vooꝛnoemde Major gheweeſt waren aen Rio Formoſo, ende hadden Daer ghe⸗ licht de twee Carvetlen / te ſamen in hebbende ontrent de vijf hondert kiſten Supckeren. Daeghs daer aen arriweerden twee Fluyten, de Swarte Leeuw van Edam, ende Weft-Vrieflandt, kommende unt t Vaderlandt; ende de Bonte Koe, de welcke onder wegen een Scheepken hadde ghenomen / gheladen met hondert ende twintich kiſten Sunckeren. Inde maendt van April, alſoo het winter ende veghen-faifoen nu vooꝛ handen was / ende op deſe Cuſte met de groote Schepen weynich te verrichten / foo wierdt goedt ghevonden ende bez floten den Ammirael Marten Thijſa. met ten ſtercke Vloote naer Weſt- Indien te ʒennden / om aldaer de vnandt te beſchadigen. Hem werden toe ghevoeght de volghende Schepen. De Goude Leeuw ende Munnickendam vertrocken den twerden April ende de v indt· hondt den ſeſten: ende den Ammirael volgh⸗ de den elfden met negenthien Schepen / te weten / de Gheunieerde Provintien, den Hollandtſchen Thuyn, Groot-Hoorn, Amſterdam, Hollandia, den Oliphant, Amersfoort, Groeningen, Omlandia, Maeght van Dordrecht, Walcheren, Pernambuc, Vrieſſche Jagher, Weſter- Souburgh, Arca Noë, Rave, t Wapen van Delft, Zeeuw ſche Jagher, ende Pater: doch deft vier laeſte zijnde met Sunckeren gheladen / hadden met den Overſten Lieutenant Steyn-Calenfels, die fijn afſchent hadde bekommen) ende de Politique Kaedt Seroos-Kercken, maer een ſtuck- weeghs mede te zenlen / ende dan vooꝛts recht naer t 1 3 7 andt
J
Hef neghende Boeck. 289 landt te keeren. Op de Cuſte van Braſil bleven noch derthien foo Schepen als A Jachten / ende vooꝛ Commandeur op de Cuſte Jan Matt van Zeelande. De 5 8 verrichtinghe van deſe Vloote onder t belendt vanden Ammirael, ſullen hier 32. | naer verhalen / ende vooꝛts varen met t ghene te lande / ende ontrent Brafil | vooꝛder is vooꝛ genomen. Den thienden werdt bn de Bonte Koe, d welck den f | ſevende van c Reciff was t zenl ghegaen / opde hooghde van bijf graden verz N overt een Car veel / kommende unt Goiana, gheladen met twee hondert en vijftich kiſten Sunckeren Blancos. Den ſeſthienden wierden Swol, Graef 9 Ernſt, ende t Bootjen Ooſt-· Cappel, gheſonden naer de Bahia om te krunſſen. Den ſeventhienden wierdt bn de onſe ten Carveel / kommende unt Spagnien / gheladen met Wijn / Olne / ende ſtuck goederen / aen ſtrandt ghejaecht / achter ten klenn retiff tuſſchen de Caep ende t Enlandt St Alexio, daer de onſe naer toe voeren / doch alſoo de vnandt ſterck op t ſtrandt was / ende fel ſchoot / moes ſten met verlies van een man ende eenighe ghequetſte retireren. De Bloote vertrocken zijnde / ende Daer mede de oudtſte ende langhſt in dienſt gheweſene Soldaten: ende bn pꝛeuve bevonden ʒijnde dat met de macht die in Braſil was / op de Plaetſen bn oorden ende bn Zunden Olinda gheleghen / niet voꝛder⸗ lijcks en was te verrichten / foo wierdt de Gouverneur te rade een tocht bin⸗ nens landts te doen / op een Stedeken ghenaemt Garaſſu, fez of ſeven mijlen van het Reciff Nooꝛdt· waerdts gheleghen / ende anderhalf mijle vande Zeeſtrandt; op dat de vnandt met het benauwen ende verderven vande Inwoon⸗ deren / die hem daghelijex in ſijn Legher met Volck / Gelt / ende Wives behul⸗ pich waren / van deſe middelen mochte werden ontſet. T welck met de Poli⸗ tique Raden overleght hebbende / ende bn de ſelve goedt ghevonden zijnde / is alles inder ijl daer toe veerdich ghemaeckt. Ende is de Gouverneur ſelfs / met de Majoꝛ Rembach ende ſes Compagnien Soldaten / te weten / vijf Compa⸗ gnien vier roers onder De Capitennen Pierre le Grand, Cloppenburgh, Meppel, Droft ende Buſſon, ende een Compagnie ghecommandeerde pieckeniers / onder t belendt van Capitenn Balchafar Bijma; te ſamen ſterck vijf hondert man; ende Daer bp noch dertich of veertich Swarten / om de noodigheden naer te dꝛaghen, den leſten April des avondts ten ſes unꝛen van het Reciff ghetroc⸗ ken langhs het ſtrandt vooꝛ· bn de Stadt Olinda. Tot daer ghekommen zijn⸗ de / Bonden Daer twee Sentinellen te peerde / die aldaer wacht hielden / om ſoo wanneer eenich van ons volck Daer ontrent mochten ghewaer werden / den Souverneur Albuquerque ſpoedelijck Daer van te waerſchouwen: ghelijck dan foo haeſt ſu de onſe vernamen naer het Real toe zijn ghevlucht. Dit en konde de onſe niet verhinderen / dooꝛ dien het Real wel twee umen van daer was / ende ter de vnandt konde bn de werck kommen / waren de onſe / alſoo ſterck marcheerden / te verre vooz- unt. Souden effen-wel ghenootſaeckt ghe⸗ weeſt zijn weder te keeren / ten ware Godt den reghen twee daghen te voꝛen hadde Doen op houden / want moeſten dooꝛ Dn wateren paſſeren / die van deen zijde tot de andere / tot aen de middel Diep waren; foo dat indien t deſe daghen ghereghent hande als te voꝛen / ende ghelijck het in deſe Landen om deſe tijdt ghewoonlijck is te Doen / meeſt alle dage / en hadden deſe wateren niet konnen Deur kommen: zijnde de twee welche bn Zunden Paratibi legghen / wel een quartier unꝛs wijdt vooꝛ een man alleen te gaen / ende het derde aen de over zijde van Paratibi wel een half mijle. Trocken voorts over hooghe ſteenach⸗ tige Berghen / ende dan weder Deur foo enge paſſagien wel twee umen langh / dat man boor man alleen Daer konde Doo? gaen / ende ſoo dunſter / midts de | donckerhent Bande nacht / (alſoo de Mane ontrent dꝛn umen Boor dach onder | gingh) en de dichthent bande Boomen, dat niemant een ander / Die maer twee | treden vooꝛ hem was / en konde bekennen / * de troupen verſchenden | 5 0 malen |
ANNO
1632.
290 f Verhael van Weft-Indien.
malen vande wegh / ende malkanderen verdwaelden / foo dat een merckelijcke hulpe Sodts was / dat den anderen weder vonden: ende en was daer gheen kleyn ghevaer in gheleghen / want op deen ende d ander zijde van Paratibi, ter rechter ende ter Aincker-zijde vande wegh / ſtonden menichte van Hunſen ende Doꝛpen / Daer veel volcks woonde: behalven fes ofte ſeven Dupeker- Molens ront om Garaſu gheleghen; de welcke / indien ſu de onſe maer hadden ghewaer ghewoꝛden / lichtelijck met verkappen van Boomen dwars over de wegh / den voort-gangh Lande onſe hadden konnen verhinderen / tot dat hulpe unt het Real hadden bekommen. Weſweghen dan de Gouverneur beducht zijnde / foo ſtil vooꝛt trock als moghelijck was / ende mijde alle Hunſen die bn de wegh la⸗
ghen. Ondertuſſchen ghemoeten hem vier Waghens in top-gaen van cen
Bergh / dan de Lieden dieſe ghelenden / wierden terſtondt neder⸗ghehouwen / ghelijck alle andere die in haren wegh ghemoeten / alſoo weghen de enghte vande ſtrate niet en konden ontgaen; behalven eenige wennighe die haer vꝛn⸗ willich ghevanghen gaven. Zijnde foo enndelijck den eerſten May ontrent de middach / ſonder ontdeckt te zijn / vooꝛ de Stadt ghekommen / foo heeft de Gouverneur den Major Rembach belaſt met Dan Compagnien daer in bataille te blijven ſtaen / ende is ſelfs met dp andere Compagnien vooꝛt ghetrocken / ende heeft de Plaetſe heel onverſiens over vallen / want weghen den reghen⸗ tijdt ende llimme weghen / Daer gantſch gheen vꝛreſe voo? de onſe en hadden: Daer Wierden inde eerſte furie veel Poztugeſen / vooꝛnaeme Lieden / ter neder ghehouwen / ende eenighe wennighe met vijf ofte fes Geeſtelijcke Perſonen ghevangen ghenomen. Men giſt datter wel over de hondert Poꝛtugeſen zijn doot ghebleven / behalven de ghequetſte die noch ghevlucht zijn; vande onſe ble ven ſeven ofte acht doot / ende twintich of vijf en twintich ghequetſt / waer onder de Majoꝛ Rembach een was / nevens noch eenighe Officieren. De Gouverneur de Plaetſe machtich weſende / vondt aldaer over de twee hondert pijpen Wijns / de welcke hy alle / unt vꝛeeſe dat het volck ſich ſoude dꝛoncken dꝛincken / den bodem dede in laen. Dꝛoegh oock ſoꝛghe Loor het Vꝛouw· volck / want alſooder vele frane Drouwen wierden gevonden / vꝛeeſende vooꝛ ontucht / Bede de ſelve al inde Rercke gaen / ende bn een Lieutenant ende eeni⸗ ghe muſquettiers bewaren. Naer dat de Stadt bn t volck gheplundert was / (Be welcke Daer een ſeer rijcken bunt bequamen / om dat den meeſten rijckdom unt Olinda ſich derwaerts hadde vervoeght) ende t volck ghereedt zijnde om weder af te trecken / foo wierdt den bꝛandt gheſteken in eenighe hunſen / ende de Gouverneur nam fijn wegh naer het Foꝛt Oragnien, op't Eplandt Tamarica, weſende wel Dep unzen gaens van daer. Dit Stedeken (naer tt verhael van Duarte Mendez Serraon, Pꝛieſter / wiens bꝛief gheleſen hebbe unt deſe Plaetſe naer het in nemen gheſchꝛeven) wierdt bn de Poꝛtugeſen ghenoemt Villa do Santo Coſmo de Garazu, ende lach vijf Spaenſche mijlen van Olinda onder welck het ſtondt) naer t Rooden. Hadde vier Kercken / de Parochiale ghenaemt do Invocagaon do S. Coſmo: de Miſericordia: de Heremitage de Su Cruz: ende aen 't ennde t Clooſter van de Capuchinen da Invocagaon de St Antonio. Js ouder als Olinda „ende heeft eertijdts grooter gheweeſt / dan met het op-kommen van Olinda heeft dit af ghenomen: foo dat Doen maer en hadt in ſijn begrijp veertich of vijf en · veertich Hunſen / ende fijn meeſte In⸗ woonders waren unt ghewekene van Olinda, ende t Reciff. Deſen Pꝛieſter ſchꝛijft dat ons volck Daer quam terwijlen t meeſte volck inde Miſſe was / alfoo het de Feeſt was van S' Jacob ende Philips: ende hoer · wel eenighe de onſe ſaghen unt hare deuren / Doen ſy Loor de Stadt ſtil hielden / foo lieten haer ſel⸗ ven vooꝛſtaen dat het haer enghen volck was / d welck naer Tamarica wilde / om dat men wennich te voꝛen hadt unt gegeven dat ons volck een * t ſelve
Het neghende Boeck. 291 ſelve Enlandt hadden. De Gouverneur Albuquerque den tocht van ons volck vernomen hebbende / doo? een dirſe ontrent Paratibi hadde geſien / fout datelijck derwaers Don Fernando met het Spaenſche Regiment / ende de Capitenn Louis Barbalho, neffens een Paulo de Perada met de Poꝛtugeſen / nevens Hele Edellieden Voluntairen; doch quamen veel te laet / ende naer dat de onſe al vertroc⸗ ken waren. Dien Pꝛieſter ſchat den bundt die Daer ghenomen wierdt op vijf⸗ en · twintich ofte dertich dunſent Cruſaden van den Gulden tſtuck. Den acht⸗ ſten Maij wierden den Ghekroonden Haringh ende de Bonte Koe geladen ( na⸗ mentlijck den Haringh met hondert een en- twintich kiſten Sunckeren Blancos, ende dꝛn.en· veertich Maſcovados: ende de Bonte Koe met twee hondert een · en dertich kiſten Blancos, ende acht en: twintich Maſcovados: bp welck Schip in t weder keeren noch een Scheepken wierde verovert / Daer hondert ende twintich kiſten unt bequamen:) naer t Vaderlandt af geveerdicht / ende den thienden t zenl ghegaen. Ten ſelven daghe keerden op de reede t Jacht den Eenhoorn, vooꝛ de Bahia ghekrunſt hebbende / ende een Carveel verovert ende inde grondt ghehackt / doch wennich van impoztantie bekommen. Den twaelfden arriveerde t Jacht de Eendracht van Ter. Veer unt t Vaderlandt. Deſe tochten bꝛochten een groote verllagenthent onder de Inwoonderen van t Landt / dewijl fp nu in plaetſen daer fp haer mennden bunten gevaer te woo⸗ nen / onſe wapenen hadden beginnen te voelen / ende bevonden dat hare Solda⸗ ten hun daer van niet machtich genoech waren te bevrijden; ſulex dat men inde brieven die nu en dan inde genomene Schepen wierden ghevonden / in plaetſe van roemen / veel hooghe ende dꝛoevighe klachten vernam / over haer llechten toeſtandt / ende de klenne hoope die hadden van de onſe ontllaghen te konnen werden. Deſe verllagenthent ontſtondt niet alleen unt de gheledene ſchaden / maer meeſt unt de klenne hope / ofte eer wan hope die (n hadden / datter gheen groote Vloote en hadde te kommen unt Poꝛtugael tot haer ontſet. Hier quam bn / dat bn de onſe was unt ghegheven ende ver ſpꝛent datter een machtighe Vloote unt Mederlandt hadde te kommen: t welck haer noch benauwder maeckte / konnende licht ooꝛdeelen / dewijl ſn reede de onſe niet konden weder ſtaen / wat te verwachten hadden, Dit wꝛocht niet alleen op de ghemeyne In⸗ woonders / maer oock op de vooꝛnaemſte Hoofden vande Poztugeſen: foo dat in deſe reghen maenden by de onſe quam eenen Pedro Alvares, die langhe bn
ons ghevanghen was gheweeſt / ende over ſulcx met de meeſte Officieren wel
bekendt was. Deſe gaf voor laſt te hebben van Duarte d' Albuquerque, Heer van de Capitanie van Pernambuco, ende den Gouverneur Matchias d'Albuquerque, om te onderſtaen bn de onſe / ofte ſn oock eenighe ghenegenthent had⸗ den om met hun te handelen / ende midts ghenietende eenighe dunſent kiſten Sunckeren / als dan ſouden met onderlinghe beſpꝛeck goent vinden / de Plaet⸗ fen te verlaten. Eenighe vande onſe waren van meeninghe men behoorde deſe niet gantſch af te llaen / maer llenpende te houden / hoe · wel ghenoech verz ſtonden in hare macht niet te weſen / ſich in ſulcke onderhandelinghe in te la⸗ ten / veel min pets daer van aen te nemen. Andere hadden veel bedenckeng over deſe beſendinghe / ende en konden daer gheen vooꝛdeel in ſien / t zu de ſelve ghemeynt wierdt ofte niet. Want Albuquerque, die wel bevꝛorden kon⸗ de / dat t zu wp het landt Border wonnen / oft dat de Koningh bn t ſennden van een machtighe Dloote t ſelve ons weder af nam / dat het in benden ghe⸗ val Loo? hem verloꝛen (oude blijven / Door dien de Koningh het Loor een Conqueſte ſoude rekenen / ofte weghen de onkoſten ghedunzende deſen Ooꝛ⸗ logh ghedaen / aen taſten / ende niet weder aen den enghenaer laten kommen, waer unt men dan ooꝛdeelde dat het wel ernſt mochte weſen deſe Dupckeren te willen geven / om ons quijt te werden eer de spie meer onkoſten dede.
0 2 Maler
ANN O 1632.
292 Voerhacl van Weft-Indien. Maer deſe aen-biedingbe ſcheen meeſt te legghen op bedꝛoch ende wan ho pe / 9 dat ons dooꝛ deſe onderhandelingh ſoude konnen op⸗houden / ende alfoo het
ſen / dat de Inwoonderen dooꝛ deſe groote ſchaden ende klenne oft gheen hope van beternis / ſich geperſt vindende / tot eenighe onderhandelinghe ſonder fijn wille ofte weten mochten in laten: ende dat des weghen haer ſoude op-houden met haer verſtaen te geven / met de onſe ſelfs te handelen. Doch alles bn de onſe wel ende rijpelijck over woghen zijnde / ende wel merckende dat het haer niet als hinderlijck konde weſen / naer eenige pꝛeſentatie van Sunckeren te lunſte⸗ ren / om dat dit in de gemoeden der Inwoonderen / de welcke begonnen naer ons te nepgen/ een groot achter dencken ſoude gheven / dat wy ons d'een of D'ander tijdt ſouden laten unt kopen / ende overſulcx met ons niet wel bewaert weſen / als haer onder ons ſouden begheven hebben: foo werdt deſen Pedro Alvares geantwooꝛdt; dat des Compagnies voomemen niet anders en was / als de Plaetſe te behouden / ende de vooꝛdere / met alle mogelijcke middelen paer bn te voegen : foo dat met gheen Suyckeren waren af te wijfen; ende dat ſu lieden oock gants geen laſt hadden: maer indien hn Gheſondene / hem wilde laten gebꝛuncken om den Albuquerque te raden het Landt aen ons te runmen / dat hu fulcy unt: gewꝛocht hebbende / groote ſaken van ons hadde te verwach⸗ ten. Met deſe antwooꝛde werdt deſen Alvarez Goor die tijde wech gheſonden; ende de reghen· maenden ginghen vooꝛts Deur (onder pets merckelijck vooꝛ te vallen. Alleen dat den vier en twintighſten Maij unt het Vaderlandt arriveer⸗ de t Jacht den Tijger unt Zeelandt; ende den Oragnie-· Boom hy de Camer van Junius. de Mafe bevꝛacht. Den derden Junij was de Gouverneur ſelfs unt met dan
Compagnien vier- roers / om des vnandts Bercken te beſichtigen / de welcke
wegen de harde regens / dees tijdt s jaers meeſt continuelijck vallende / ende de
af- wateringen der ſtroomen meeſt ingevallen vonden / ſoo dat die licht hadden
konnen overrompelen / dan konden wegen de Diepte der Kie vieren daer niet bn
kommen. Den ſeventhienden is t Jacht Muyden geſonden om vooꝛ de Bahia Julius. te krupſſen: quam Baer Hoor den eerſten Julij, ſagen daer binnen veel lichte Augultus. Schepen legghen. Den vijfden Auguſti werdt bn den Tijger van Rotterdam ontrent Morro S. Paulo een Paſſagie· Barck met Saut geladen / hebbende veel bꝛie ven / ghenomen; was den vierden upt de Bahia ghelopen / ende verhaelden Baer onlanghs acht foo Barcken als Carveelen unt Poꝛtugael waren aen-qez komen: ende noch acht verwacht wierden. Dan de Soomer-maenden ende September nu vooꝛ handen zijnde + de Gouverneur blijvende bn zijn vooꝛne⸗
men / d welck was de Poꝛtugeſen dooꝛ het verderven van de Molens ende rui⸗
neren van het Landt / moedeloos te maecken / ende tot onderhandelinghe te brengen; nam weder eenen tocht vooꝛ naer Barra Grande; te meer om dat bp de onſe was over gekommen een Mulaet genaemt Domingo Fernandes Calabar,
de welcke Daer ontrent geboꝛen was / ende alle de wegen wel konde aen· wijſen.
September. Vertrock den twintighſten September des avondts met 't Wapen van Medenblick, Muyden, de Brack, ende de Eendracht, mede nemende twee Majoꝛs Redinchoven ende Rembach, ende vijf Compagnien vier- roers / nevens een Compagnie ghecommandeerde muſquettiers / makende te ſamen Lijf hondert ende tſeventigh mannen. Den een en twintighſten des avondts quamen in Barra Grande ten ancker: ende verſtaende unt de vooꝛſende Mulaet / dat aen ſtrandt ſtondt een Pack huns met Wijnen / ende vꝛeeſende dat de vnandt onſer komſte vernemende lichtelijck de pijpen den bodem mochte in aen: foo heeft noch des nachts den Major Rembach aen landt gheſonden met Dap Compa⸗ gnien vier roers / om 't (else te verhinderen. Den twee en twintigſten 8 moꝛ⸗
gens is (elfs ghevolght met de reſterende Don Compagnien ende den Majo:
Redinc
ghevaer Baer ſich nu in ſach / vertrecken. Te meer om dat billick had te vꝛee⸗
2 en en en
Het neghende Boeck. 293 Redinchoven. De Majoꝛ Rembach aen lant kommende / vont in t ſelue Pack N huns veertigh pijpen Wijns / de welcke den Commandeur over de Schepen / werden belaſt datelijck aen booꝛdt te bꝛengen: en vonden daer gheen Krijghs⸗ 193 volck / dan alleen eenighe Inwoonderen die ſtracr vluchten / foo dat maer een ghevanghen en bequamen. Ontrent de middagh trocken vooꝛts met de gant⸗ ſche troupe / de Mulaet haer de wegh wijſende / ongevaerlijck anderhalf mijle langhs het ſtrandt naer het Nooꝛden / tot bn ſeker Doꝛpken / d welck de In⸗ woonders ſelfs met t goedt d welck fn niet konden wegh voeren / in brandt ſtaecken / verſtekende de andere goederen / die meeſt Tabac waken / inde naeſt⸗ gelegene Boſſchen: van de welcke de Soldaten een goedt deel bequamen / ende alſoo t volck nu met den bunt gheladen / ende ſeer moede was van t marche⸗ ren / foo vondt de Gouverneur geraden die weder te bꝛengen in't Quartier / als waer dien nacht ruſten. S anderdaeghs s moꝛghens cen upze vooꝛ Sonnen op. gangh / trock de Gouverneur weder met de gantſche troupe langhs het ſtrandt Zundt- waerts aen / ontrent twee mijlen; bondt onder ⸗ wegen eenighe leedighe Hunſen / die in bꝛandt wierden gheſteken; ende Aoegh doei ontrent een vierendeel mijls te landt· waert in / alwaer een Doꝛp lach: de Inwoonde⸗ ren hadden hare meeſte goederen wech gebracht / ende de Hunſen vooꝛts ſelfs in bꝛandt gheſteken: doch t bolck bequam daer weder een Deel Tabac / inde Boſſchagie gheboꝛghen. Alſoo nu alle dat bn der handt ſtondt verdeſtrueert was / ende men unt ſeker ghevanghen vernam / dat de brandt aen de Cabo St Auguſtin ligghende / onſen tocht ontdeckt hebbende / in aen⸗ tocht was / ende dat reede twee Compagnien aen Rio Formoſo waren ghekommen / ende over ſulcx allet volck Daer ontrent gewaerſchouwt moeſte weſen / fo vondt de Gouverneur ende fijne bn. hebbende Officieren geraden / ons bolck weder ſcheep te bꝛengen ende naer it Reciff te keeren / te meer / om dat verhoopten eenich volck unt t Daderlandt aen - ghekommen foude zijn: gheraeckten noch Lao? den avondt aen booꝛdt / ende zijn alſoo den vijf en twintigſten weder Hoor tReciff op de reede gekommen: weynich met deſen tocht verkregen hebbende / als bunt vooꝛ de Soldaten. Het Jacht den Eenhoorn was den elfden September untgeſonden / om bn Zunden Pariba te krupffen; hielden daer van den ſeventhien⸗ den tot den twintighſten af ende aen / ende kreghen doen jacht op een Carveel / het welck haer ontdonckerde. Den twee en twintighſten ſaghen weder twee Barcken / dan om dat de ſelve al binnen de reciffen bleven / en konden fp daer niet bn kommen. Den acht en · twintighſten ſagen weder een Zenl ontrent Dau mijlen te loef· waert van haer / d welck fn naer· jaeghden / ende enndelijck na⸗ men; was geladen met dꝛn hondert ende dertich kiſten Sunckeren / ende twine tich quintalen Bꝛaſilie hout / eenighe Hunden ende Coufituren / ende bꝛoch⸗ ten t ſelve op de reede vooꝛ t Reciff den eerſten October. De Gouverneur alg Ober. bogen den vijf· en twintighſten des vooꝛleden maendts weder aen t Reciff ge⸗ keert zijnde / ende gheen meerder toe · voer van volck unt het Vaderlandt verz nomen hebbende / en heeft effen· wel niet willen ſtille fitten / maer fijn volck — naer gheleghenthent deſe Somer⸗ maenden beſich houden. Ende over langh kondtſchap gekregen hebbende / dat ontrent vier mijlen bn Nooꝛden het Ste⸗ deken op t Enlandt Tamarica, ende anderhalf mijle binnen het vaſte landt / op een Plaetſe genaemt Catu wanba twee Suncker Meulens ſtonden / ende vele Suncker-Hiedt· Velden / is te rade geworden een troupe van dꝛn C ompagnien vier -roers derwaerts te zeynden / onder het belendt banden Capitenn Chriſtoffel Artiſſeu ski, de welche Daer te voꝛen was ghemaeckt Majoꝛ over de vijfde Bꝛigade van t Krijghs.· volck. De welche den vierden derwaerts ghe⸗ trocken zijnde / de voozſende Suncker⸗ Molens ende vele Suncker-WiedtVelden in bꝛandt ſtack; ende ſonder eenighe ene te lijden / weder keerde. 0 3 Den
NNO 632.
1632.
294 Verhael van Weſt-Indien.
Den derden quam vande Zund op de reede t Bootjen Sandijck, tuſſchen de Cabo ende 8 Alexio den acht. en · twintigſten des vooꝛleden maents een Paſſagie. Barcxken ende een Carveel (met ſtuck⸗goederen gheladen / kommende van Port à Port, ) aen ſtrandt gejaecht hebbende / doch wennich vande goederen ge⸗ berght. Den vijfden quam unter tee te reede t Schip Graef Erneſt, voor de Bahia de todos los Santos gekrunſt hebbende, ende bꝛocht aen dat de Vloote unt de Bahia vertrocken was / ende noch bn haer / noch eenige van de onſe gheſien / ende datter nu maer veerthien Barcken ofte Carveelen daer binnen laghen. Ondertuſſchen wierden int laeſte opgebꝛaghte Schipken ghevonden veele bꝛieven bn de Poꝛtugeſche Inwoonderen daer te lande gheſchꝛeven aen have vꝛienden in Spagnien ende Portugael/inde welcke fm ſeer jammerlijck klaegh⸗ den over De groote ſchaden die ons volck haer Deden, met bꝛanden ende runmne⸗ ren van Hunſen / ende Suncker - Molens ende het deſtrueren vande SupckerWieden; waer Doo? de Gouverneur meer ende meer gepoꝛt is geweeſt / om in zijn begonnen werck vooꝛt te varen; ende bn Zunden Pernambue ſoo vele te de⸗ ſtrueren als hn eenighſints konde / om alfoo haer epndelijck te dwinghen om ſich onder ons te begheven. Sulcx dat weder den vijfthienden October 's az vondts Zee heeft genomen / met Overyſel; Muyden, de Brack, den Eenhoorn, de Eendracht, Naerden, met vijf groote Boots / een groote ende een klenne Chaloupe. Met nemende vijf Compagnien vier roers / ende een Compagnie van dap-en-tfeftich gecommandeerde muſquettiers / noch niet volkommen ges reſolveert zijnde oft hn Zunden ofte Nooꝛden wilde aen gaen / maer hem wil⸗ lende voegen naer dat de wint hem beſt ſoude dienen; want de havenen waren hem nu weder zijdts wel bekende ghewoꝛden. In Tee kommende / kregen de Winde ſterck unt den Ooſten / foo dat doen beft vondt noch een tocht te Doen op Barra Grande, ende Bede Daer nae toe houden. Sanderdaegs ſavonds bevon⸗ den dat een wennigh bn Zunden Barra Grande waeren vervallen ende alſoo om de plaetſe te bezenlen de windt tegen was ende oock de ſtroom die deſe tijdt van t jaer hardt om de Zundt treckt) (oo en konden niet vooꝛ den achthienden 5 Morgens Loop t Mooꝛder . gat van Barra Grande te reede kommen / ende dat alleen met dꝛn Schepen / de andere Dap noch achter zijnde. y landen effen· wel datelijck met twee Compagnien vier roers ende de muſquettiers / ende mar⸗ cheerde met De ſelve (alfoo gheen hope hadde dat de reſterende Compagnien {oo haeſt ſouden volgen) langs het ſtrandt ontrent Dep quartier mijls Zundt
waerts op / ende lloeg van Daer te land. waert in / ontrent vier mijlen / dooꝛ ſeer
moenelijcke ende gevaerlijcke wegen ende over hooge ſteenachtige Berghen / Daer de vnandt ſich ſomwijlen verthoonde / ende eenighe ſcheuten dede op onſe troupen. Marcheerden vooꝛts tot s nachts ten elf uren ende lenden haer ne⸗ der op eenen bergh ende ruſten tot den dagheraet. Trocken doen noch een ure gaens vooꝛder ende quamen ontrent ſeven uren bn een Suncker-Molen / en vonden de ſelve alſmede de aenliggende hunſen leedigh. Dewijl de Gouverneur hier mede beſigh was / quam t Jacht de Brack mede in Barra Grande te reede: de Compagnie die Daer in was / wierdt ſtracr gelandt / ende volgens de laſt bn de Gouverneur gelaten / bn de Commandeur ober de Schepen gheſon⸗ den langs ſtrant naer het Nooꝛden / om twee ſchoone hunſen / die daer ſtonden in daſſen te legghen: maer al eer fn Daer konden kommen / ſoo hadde de vnandt gerunmt foo veel hn konde / ende hadde die vooꝛts met ernighe kiſten Suncke⸗
renende Tobac / aen bꝛandt gheſteken / de Soldaten hebben even wel een deel
Tobac unt. gevonden ende gheplundert. De Gouverneur verloſte in de vooꝛ⸗ fende Meulen twee Bootſ geſellen / die inden dagh vande Generael Pater ghe⸗ berght ende ghevanckelijck daer ghebꝛaght waren: ende alſoo unt de ſelve werdt vernomen / dat de Poꝛtugeſen de komſte van ons volck van in * ghe⸗
8 peurt
8 Het neghende Boeck. 29
|
| 5 ſpeurt hebbende / alle bare goederen tijdelijcken hadden ghevlucht / ende nu | beſich waren om alle t Landt. volck bn een te verſamelen / ende onſe troupen ÀN ** |
te over vallen: ende haer bp aenmerckende hare klenne macht / ende de nauwe 132. paffen Door de welcke {n te keeren hadden; en bonden niet gheraden daer lan⸗ her te vertoeven / maer reſolveerden weder te rugghe naer Barra Grande te 2 trecken. Verbꝛanden de Suncker Molen / ende ſmeten de Dupfen onder de Boet / ghelijck mede alles wes ſn onder weghen ghemoeten: de vnandt quam 8 | ondertuſſchen achter haer / ſoo datter al eenighe ghequetſt wierden: keerden IE foo des avondts in t Quartier / gelijck mede de Compagnie die om de Nooꝛdt KE was gheweeſt: ruſten daer dien dach / ende den twintighſten ginghen weder | | aen booꝛdt. CT fcheep zijnde / overlende de Gouverneur met de Hooft· Officie⸗ KN ren / dewijl fp noodich te keeren hadden naer het Reciff, of niet al voꝛen / ghe⸗ iN raden was te landen aen Porto Franceſe, ende te trachten de vnandt aldaer | eenighe ſchade tedoen. Het welcke bn allen goedt ghevonden zijnde: hebben | den een en twintighſten bn haer ghekreghen t Jacht de Eendracht’, Baer ten Compagnie op was / d welck fn ſints den achthienden niet en hadden gheſien / 1 als doen van haer verſteken zijnde. Zijn foot ſamen t ʒenl ghegaen van Barra Grande, ende den vijf. en . twintighſten s middaghs Loor Porto Franceſe, ten | ancker ghekommen. De vier Compagnien vier-toers/ ende de ghecomman⸗ ijk deerde mufquettierg / Wierden datelijck aen landt ghebꝛacht. De vnandt vuann | Il |
t geberghte gheſien hebbende dat de onſe haer ſtelden om daer te landen / hadt Hb ſich achter het ſtrandt op een (eer bequame plaetſe / in achter laeghe ghelecht / | | om t landen te verhinderen / dan naer dat eenighe ſcheuten naer de onſe hadde | ghedaen / ende Den ofte vier ghequetſt / nam voorts de vlucht. De onſe gelande 6 zijnde / ende metter ijl in laghoꝛdeninghe gheſtelt / is de Gouverneur vooꝛt- | | ghetrocken bp-naer den mijlen te landt-waert in / tot bn een Dupcker- Molen: (latende ter zijden noch een onbeſchadicht legghen) vondt hier tenich teghen⸗ ſtandt / doch de vooꝛ· tocht hardt in vallende / is de brande gheweken ende ge⸗ vlucht / foo dat ons volck dien nacht daer ruſten. Daer wierden wel eenighe kiſten / ende ettelijcke dunſent voꝛmen ende potten met Sunckeren ghevon⸗ den / maer alſooder gheen gheleghenthent en was om die van ſoo verre af te | bꝛenghen / foo wierdt s moꝛghens met den daghe· raedt de Molen ende alle de bn·legghende Hunſen in bꝛandt gheſet ende gherunneert. Trocken noch on⸗ HE trent een mijle voꝛder naer een ander Suncker. Molen ende eenighe Hunſen / EE ende handelden Daer mede als met de vooꝛgaende. De Inwoonders daer om 10 her quamen ondertuſſchen op de been / foo dat het tijdt was om te retireren: . ontrent hondert en dertich foo Poꝛtugeſen als Bꝛaſilianen volghden de onſe IE, naer; doch deden gheen ſchade. De Gouverneur weder bn. naer aen de ſtrandt ghekommen zijnde / ende ſiende dat de vnandt noch al volghde / lende een em⸗ buſcade van dertich mannen vooꝛ aen t Boſch / om de ſelbe Daer in te locken / ende trock ſelfs vooꝛt / doch belaſte een troupe vanden achter tocht op de ach⸗ ter laege te paſſen / ende foo het noodt dede / haer te hulpe te gaen. De vnandt ) HE die van verre volghde / paſſeerde de embuſcade onverdacht / ende de onſe on⸗ verſiens op bꝛeeckende / bꝛochtenſe altſamen op de vlucht / untghenomen vijf 0 Bꝛaſilianen die haer te water begaven / ende de onſe met een Chaloupe daer Ki achter her / ſchoten een in t water Doot/ ende kreghen de vier ghevanghen / de 1 welcke op ſtrandt wierden neder⸗gheſchoten / tot ſtraffe van de wꝛeethent die IE teghen de onfe ghewoon waren te ghebzuncken: oock en waſſer doen noch 0 gheen quartier ghemaeckt. Dit foo verricht ʒijnde / zijn den fe en- twintigh⸗ fl |
ſten weder altſamen t ſcheep ghegaen / ende s anderdaeghs weder op t Reciff
ghekommen: doch de Eendracht quam Daer eerſt den dertighſten. Onder
tuſſchen was in t Vaderlandt bn de Vergaderinge der xix. goedt ghevonden | | | | naer |
| 296 Verhael van Weft-Indien. * 1 naer Braſil te zepnden twee unt de Bewinthebberen / om aldaer het opperste N NO gebiedt te aenveerden; ende wierden Daer toe verkozen de Heeren Macchijs 163% van Ceulen, ooft. Participant / Bewinthebber ter Camer van Amſterdam, |
ende de Jehan Gijflelingh, Bewinthebber moe Camer van Teelandt tot Vifinghen. Vande welcke de Heere van Ceulen unt Texel vertrock den achtſten October met het Schip de Fama, groot den hondert laſten / ghemonteert met N thien metale ende acht · en twintich pfere ſtucken / gemant met hondert en der⸗ tich Bootſ-gheſellen / ende hondert acht · en twintich Soldaten / daer Schip: | per ende Capitenn oy was Jan Jan{z. van Hoorn. Ende het Schip Zuephen, groot twee hondert en vijftich laſten / ghemonteert met veerthien metale ende | feg-en-twintich nfere ſtucken / ghemant met een en tneghentich Booef-ghez ſellen / Capitenn Claes Voghel. Ende den Otter, groot tneghentich laſten / | ghemonteert met ſes metale ende veerthien pere ſtucken / ghemant met acht. en. vijftich Bootſ⸗gheſellen / Capitenn Cornelis Corneliſz. Jol. Hem volghde noch den elfden den Haringh, groot hondert en vrertich laſten / ghemonteert i met twee metale ende ſeſthien yſere ſtucken / ghemant met dertich Bootf-gheſellen / ende neghen en vijftich Soldaten / Capitenn Jan Wendelfz. De Heere | Jehan Gijſſelingh ſchende van Vlifinghen den derthienden October met het Schip Middelburgh, groot twee hondert en vijftich laſten / ghemonteert met N thien metale ende twee · en · twintich yſere ſtucken / gemant met hondert Bootſ⸗ | gheſellen / Capitenn Pieter Janſa. Domburgh. Ende t Schip de Leeuw, groot | hondert en twintich laſten / ghemonteert met twee metale ende ſeſthien nfere ſtucken / ghemant met feg-en-Dertich Matrooſen / Capitenn Harman Claeſa.
Van welckes aenkomſte in Braſil wn het toekommende jaer ſullen verhalen. De Gouverneur deſe vooꝛ . verhaelde tochten aldus ghedaen hebbende / ende gereſolveert blijvende het daer bn niet te laten ſteken / maer altijdt verder ende natrder te gaen / foo veel als de gheleghenthent des tijdts ende fijne teghen⸗ wooꝛdighe macht wilde toe laten / om dooꝛ die middel de hardtneckighent van de Inwoonderen te vermoꝛwen / ende tot een onderhandelingh te dwinghen / * ende ſich enndelijck onder ons te begheven. Doch al voꝛen daer toe te treden / | {oo wierde te rade de vnandt ende fijne onderdanen ander-mael (ghelijck vooꝛ | deſen was gefchiet) te waerfchouwen ende te vermanen / dat in acht nemende | Be groote ſchaden die reede hadden gheleden / ende noch vooꝛder hadden te ver⸗ wachten / haer wilden bedencken / ende haer onder ons begheven op feer goede
conditien / om alle vooꝛdere ſchaden ende onhenlen te verhoeden.
| Copije vanden Brief gheconcipieert omme aen de Inwoonderen tlande-waert gheſonden te werden. a
| | OD E-wel wp vooꝛ deſen verſchenden malen aen B. E. gheſchꝛeven heb⸗ | ben / V. E. unt Chꝛiſtelijcke beweginghe vooꝛ ooghen ſtellende de onhen⸗ | len welcke apparent waren (foo B. E. hartneckelijck perſiſteerden de wape⸗ nen teghen ons te ghebꝛuncken / ende wengherich bleven met ong te kommen handelen ende vereenighen) ghedupzende deſen Oozlogh foo over dit Lande ende uwe Woonſteden / als V. E. enghene Perſonen te ſullen kommen: ver⸗ hopende dat V. E. t ſelve foo ſoudet overwogen hebben / dat Daer dooꝛ alſulc⸗ ke onghelucken ende verwoeſtinghen hadden moghen vooꝛ- Kommen / ende geweert zijn geweeſt; foo dat wp voor Godt ende de Werelt onſchuldich moe⸗ | ten ghehouden werden / wegen de deſtructien Die ghedumende deſen Ooꝛlogh over V. E. ghekommen zijn / ende noch in toekommende foudet te verwach⸗ | ten hebben / als niet zijnde ons / die altijdt ghereet zijn gheweeſt D. E. onder | feer favoꝛable conditien vooꝛ B. E. ſelven te amplecteren / ende met mi E. in | f ' andez * |
Het neghende Boeck. - 297
handelinge te treden / waer doo? gln-lieden ende dit Landt in ſijnen fleur had⸗ ——
den konnen blijven / ende de Vꝛuchten deſes landts met alle gheruſtighent ende
ANN O
vꝛnhent uwer Perſonen ende der Conſcientie konnen genieten / B. G. hebben
dan ſelve dooꝛ uwe obſtinaethent ooꝛſaecke Daer toe ghegheven / ende die over den hals ghehaelt / top ſouden dan billijck (ſonder ons B. E. verders aen te trecken) alfoo moghen vooꝛtvaren / doch de Chꝛiſtelijcke liefde / die un V. E. als onſe mede Chꝛiſtenen zijn toe · dꝛaghende / ende dat wu poghen foo ſeer het vergieten van onnoſel Chꝛiſten. Bloet / te vooz kommen ende verhoeden als ons mogelijck is / ende ghn· lieden ſelve ſult toe laten: heeft ons bewogen noch deſen ten allen over vloet aen V. E. te ſchꝛijven / of miſſchien enndelljck ghn⸗ lieden doo? overweginghe van V. E. klepne middelen / ende de alreets ontfan⸗ ghene ſchaden / daer en teghen onſe goede pꝛogreſſen / ende hoe machti ch wn zijn (doo Godes genade) B. E. aen alle kanten notabele af. bꝛeucken te doen / mocht bewoghen werden op uwe ſaecken naerder te letten; dat des Koninghs Soldaten B. E. Landen niet en konnen beſchermen / ende V. E. van een to⸗ tale deſtructie behoeden / heeft de experientie D. E. alreets ghenoeghſaem / jae meer als ons lief is / gheleert / ende ſal in toe: kommende B. E. alſoo perſiſte⸗ rende / met Godes hulpe / meerder blijcken. Siet ghy. lieden niet dat het gant⸗ ſche lande vooꝛ ons open is legghende / dat wp aller weghen met klenne macht onſe intentie konnen erlanghen / dat ghn . lieden nerghens foꝛces zijt hebbende om onſe Soldaten te reſiſteren / maer dat waer wu kommen / vooꝛ B. E. niet is als jammer ende vluchten / werdende ondertuſſchen aen twee zijden ghe⸗ plaeght / eerſtelijck van u ſelven / dat gh lieden gedwongen zijt uwe Hunſen ende ſchoone Ghebouwen ſelve inden bꝛandt te ſteecken: ende van ons / die daer in dan uwe vort. ſtappen dock naer· volgen / want wp nont ſoo hart ſou⸗ den gheprocedeert hebben / ten ware ghy lieden met branden ons waert voren ghegaen / doch wn ſullen in t ennde fien wie des eerſt moede werde / ende wat DP. E. Hoofden van uwen ſtant oordeelen / konnen B. E. fien unt deſe bngaende Copije van eenen Bꝛief van de Conde de Banjola, gheſchꝛeven aen Don Frederico, ende bn ons gheintercipieert op het Schip van Rocque de Barros, foo fiet ghn dan wat uwe teghenwooꝛdighe macht kan unt · richten tot B. E. beſcherminghe. Daer beneven is V. E. dock wel bekent / dat gn gene ſetourſſen unt Spagnien hebben te verwachten / gheen Vloote noch nets tot uwer ontlaſtinghe: als blijckt bn deſe nevens-gaende Copijen unt Poetugael aen eenighe onder Y. E. gheſchꝛeven / ende dat gljn-lieden banden koningh verlaten zijt / fijne becommeringhe zijn van B. E. af / elders henen ghewent / want hnelders naerder ghedꝛuckt wert / hu mediteert hoe hy fijne Majeſtent den Koningh van Sweden / ende den Voꝛſten van Duntſchlandt ende haer victoꝛieus Legher het hooft bieden ſal / die al over lange den Kenfer verſchen⸗ denmael ghellagen / ende bn.naer unt gantſch Duntſchlandt verdꝛeven heeft / waer toe dan foo exceſſive ſchattinghen / ende onlijdelijcke laſten in Poꝛtugael ende elders den Onderdanen werden op. ghelent / als B. E. ende ons unt ver⸗ fehepden bꝛie ven unt Poꝛtugael bekent is / hier teghens foo weet gh lieden oock hoe dat wn onſe Dloote van daghe tot daghe zijn ver wachtende / die ſoo⸗ danich ſal zijn als noch nont op deſe Eufte gheſien is / ende naerdemael men D. E. nu foo qualijck kan beſchermen / konnen B. E. wel af meten hoe het hier naer wil af lopen / der halven foo willen wn B. G. ghewaerſchouwt heb⸗ ben tijdelijck met ons te kommen handelen / want onſe meerder macht hier ge⸗ arriveert zijnde / zijn wn onſeecker of wn V. E. foo favoꝛabele conditien ſul⸗ len konnen verſchaffen als inde teghenwooꝛdighe / wn zijn hier niet ghekom⸗ men omu van Landen ende uwe Goederen te beroven / maer V. E. de ſelve vꝛeetſamelijck te laten beſitten. * troel p Wp
298 Verhael van Weft-Indien.
4 Wy willen B. E. oock met foo ſware laſten / als Spagnien E. V. op-ghez NNO gent heeft / niet dꝛucken / want ghn-lieden konde de ſelve vꝛijhent van Neligie
| 1652. Conſcientie ghenieten/ die in ons Baderlandt neder van wat Keligie hn zy /
| toe-ghelept wert.
Endt op dat ghn-lieden te beter mochte retouvꝛeren de ſchade ghedunzende
deſen Ooꝛloge gheleden / foo wert V. E. niet alleenlijck vꝛijen handel op onge
| Landen vergunt / Die gn wel weet dat vꝛn pꝛofijtelijcker ſal vallen als op Poꝛ⸗
| tugael / maer ſullen oock alle gherechtigheden / die B. E. nu aen de Koningh
ʒijn betalende / bn ons tot op de helft vermindert werden. r
Ende wp wenſchen dat D. E. dit boven gheſchꝛeven ſdo moghen betrach⸗ ten / dat daer unt moghe blijcken / dat ghn-lieden vooꝛ u ende uwer Vꝛouwen ende Kinderen behoudt ende welvaren zijt ſoꝛgende. Willen u met eenen aenghecondicht hebben / dat in ghevalle ghn.lieden bunten redenen even havtnecs kich blijft / ende wenghert B. E. onſe regeringhe te onderwerpen / foo hebben V. E. alle extremitenten / die eenen rechtveerdighe Ooꝛloge mede is brengen: de / ende als van eenen vnandt / wiens patientie ende goedertierenthent ten hooghſten is ghevioleert / te verwachten. |
Het opſchꝛift ſoude lunden: Aen de S” vande Ingenios ende Inwoonders van Braſil.
Doch dit dede wennich vꝛuchten / door dien de Inwoonders foo overheert waren van t Krijghs volck / ende de Gouverneur Albuquerque het unterſte | wilde waeghen / ende haer altijdts met het fecours unt Spagnien te kommen | trooſte. Ghelijck dan al eenighe Carveelen met Divzeg ende Soldaten nu en | dan / niet tegenſtaende onſe Wachten / inde Haven achter de Cabo St Auguſtin in quamen: weſweghen de vnandt ſich in dat Quartier ſeer verſterckte / ende aldaer een groot Foꝛt lende; weſende de vooꝛnaemſte plaetſe waer fijn toe voer November. hadde te verwachten. De Gouverneur nu meer - maels gewaerſchouwt zijnde bn ſekere ghevangene / datter een Mulaet was / die continuelijck bn de vnandt | over ende weder gingh / foo heeft grooten pber acn-ghewendt om die unt te | vinden / ende heeft die enndelijck bekommen; de welcke beleden heeft verſchen⸗ den renſen in t Boſch gheweeſt te zijn / gheſonden bn fijn Meeſter Leonardt van Lom, (de welcke aen landt wierdt ghebꝛunckt tot opſicht bande veroverde goederen / ende tranſlateren bande bꝛie ven: ) de welcke Daer over ghevanghen 1 ende tot ſcharper examen ghebꝛacht / bekent heeft t ghene hier naer
volght.
Confeſſie ghedaen by Leendert wan Lom, in preſentie van E. E. Heeren den Preſident, Gouverneur ende andere Politique Raden, midtſgaders de Hooft - Officieren vande Militie, ende den Commandeur.
| Lr van Lom, oudt Megen- en twintich jaeren / geboꝛen tot Dordrecht, He verklaert dat hn Ghevanghen eenigen tijdt vooꝛ dat hn Ghevanghen met | het Barckjen unt voer / aen-ghefproocken is gheweeſt van Duarte Rodrigues 1 Delues, Portugees Koop-man woonende (nde Bꝛee ſtraet ofte Jeuden· ſtraet | t Amſterdam, omme hier kommende alle ghelegenthent aen Rocque de Barros ‘| te ſchꝛijven / waer nae hn Ghevange lunfterende met den vooꝛnoemde / Rodri
10 gues Franciſco Aleyzo Roop- man ofte Maeckelaer woonende achter de Jeu⸗ den ſtraet ende hout · tupnen / Maniel Alves Godijn Roop-· man woonende in een
dwaers : ſtraet tuſſchen den Jeuden· ſtraet ende Hout tunnen / foo verre ghe⸗
komen is / dat de ſelve beloofden / dat bn aldien hn Ghevangen foo * te ci
zenghen
Het neghende Boeck. 299 bꝛenghen dooꝛ ſijne advijſen ende anders / dat het volck van hier mochte ver⸗ dꝛeven werden / ende deſe Plaetſe weder quamen in handen vanden vnandt / hn Ghevanghen ſoude genieten de ſomme van veertich tot vijftich dunſent Du⸗ caten / ofte Naer dat fijne dienſten (ouden groot ende vooꝛ haer voꝛderlijck zijn: waer op ſu den anderen de handt ghegheven hebben / het vooꝛnoem de met op- gheheven vinghers ende erde be veſticht / ende malkanderen belooft / dat in ghevalle nemandt van haer Daer over in hechteniſſe quam / ſu den anderen niet melden ſouden / ende alſoo den anderen op toe ghedꝛoncken hebben / zijn
{te ſamen inde Miſſe ghegaen / in een uns achter t Rruys Rerckjen / al⸗
waer t Sacrament op ontfanghen hebben: ſeggende den vooꝛnoemde Duarte teghens hem Ghevanghen / dat hu het vooꝛnoemde contract aen Caſpar Domingo Rego over ſchꝛijven ſoude / op dat alſoo Rocque de Barros Daer van geadverteert ſoude mogen werden; t vooꝛnoemde accooꝛdt is alſoo gemaeckt ende beloten ten hunſe van eenen Enghels man / zijnde Weerdt / woonen⸗ de in t KRromme Nelleboogh. Steechjen t Amſterdam / hebbende vooꝛ t Hung in ten boet unt hangen Konden ofte Pleymouth / ende meent hy Ghevangen datter vande vooꝛnoemde meer in duſdanigher voeghen om ghekocht zijn / doch kan / ofte weet niemandt t zu in Hollandt ofte hier / daer mede te beſchul⸗ dighen / weet hn Ghenanghen oock vaſt ende ſeecker dat Duarto Rodrigo vooznoemt / de handelinge met hem Ghevanghen begoſt ende vol voert heeft op t begheeren van Caſpar Domingo Rego, Bꝛoeder van Rocque de Barros, met welcke twee ghebꝛoeders hn Ghevangen te Vianen goede kenniſſe gehadt heeft: hebbende Duarte hem verthoont eenen brief vanden vooꝛſchꝛeven Ca{par Domingo dar in den ſelve de groeteniſſe Dede aen hem Ghevangen / ende mennt hn Shevanghen den vooꝛnoemde Cafpar ghelooft heeft / dat hu Ghe⸗ vanghen als niet langh unt Poꝛtugael geweeſt zijnde / Daer toe lichtelijck met ſchoone wooꝛden ende beloften (oude te bꝛenghen zijn. Verklaert mede dat hn Shevanghen hier ghekommen / van t Jacht de Brack gegaen / ende alhier ge⸗ bleven zijnde / hn ontrent derdehalf ofte dꝛn maenden gheleden / aen Antonio Gonfalves (alfoo hem van Duarte Rodriges gheſeght was dat fijne brieven aen den vooꝛnoemde Gonſalves beſtellen ſoude) een bꝛiefken geſchꝛeven heeft / Daer inne begheerende dat hn Gonſalvo, Rocque de Barros van fijne komſte ſoude adviſeren / daer op hn Ghevanghen ghekregen heeft een brief van Rocque de Barros, onder couverte van Gouſalves, zijnde Den inhout / dat hu de Barros verblijdt was van fijne komſte / ende hem Ghevanghen vermanende dat hu ſchꝛijven ſoude volghens het contrackt dat hn wel wiſte / ende dat hn dat dornde / een groot Man ſoude werden / daer op hu Ghevanghen weder ſchꝛeef aen Rocque de Barros dat hem aenghenaem was / de gheſt onthent van hem Rocque de Barros te verſtaen / ende dat hn verder continueren foude / in t ſchꝛijven ende adviſeren / ſchꝛijvende hier vooꝛts dat men hier ſterck was 3500 man ende 16 Schepen / ende dat een ſtarcke Vloote verwacht wierdt / ende dat men van Vivꝛes redelijck verſien was / doch datter even · wel niet veel overſchoot / zijnde noch verſien vande pꝛincipaelſte Vivꝛes ſtijf vooꝛ dan ofte vier maenden / ende vooꝛts dat hn van Rocque de Barros naerder beſchent begheerde te hebben: waer nae hn Ghevanghen weder gheſchꝛeven heeft aen Gonfalvo, dat hn verwondert was dat hn op ſijnen vooꝛgaende brief gheene antwoordt kreegh / ende dat hem gheliefde de antwoorde te voꝛderen / ende hem te ſenden / doch alfoo hu Ghevanghen noch gheen antwoordt kreegh / ſchꝛeef wederom als voꝛen / Baer op hem gheantwooꝛdt wierdt in eenen brief vanden vooznoemden Gonſalvo, dat hn den brief van hem Ghevanghen bez ſtelt hadde / maer noch gheen antwoordt ghekreghen hadde / ende dat hn Gonfalvo De ſelve krijghende / die datelijck aen hem Fun ſoude / doch datter f: a p 2 ver
AN N O 1632.
ANN 1632.
O
300 Verhael van Weft-Indien.
veel niet aen gheleghen was / de bꝛie ven van daer herwaerts te ſtieren / als was de bꝛieven van hier ginſwaert te ſenden / ende dat hn daeromme conti⸗ nueren ſoude int ſchꝛijven. Daer op weder aen den ſelven ſchꝛeef / als voor deſen aen Kocque de Barros ghedaen hadde / ende voꝛder dat hier dickwils het Volck unt ginghen ende tochten deden / doch dat hn nopt konde te weten ko⸗ men waer de ſelve heenen ginghen: enndelijck vermaendt hy ghevanghen men vooꝛt.aen gheen Poꝛtugeſen ſoude willen vertrouwen / ende verklaert Domingo Fernando verdacht te houden: eerſtelijck om dat foo grooten ken⸗ niſſe ghehouden heeft / met de Poꝛtugeſche Schippers / met de ſelve ſpelende / gelt ghevende ende zijn Couſijns noemende / dat {oo niet en is / ten tweeden dat vooznaemde Domingos Vꝛoum / een-mael in zijn Ghevanghens pꝛeſentie ghewenſt heeft / dat alle de Hollanders hier zijnde / met Roghels dooz· ſchoten mochten woꝛden / ende dat fp in t Boſch waren / ende dat Domingo den Reger van Piere le Grand gheſlaghen hebbende / Daer over queſtie vallende ende ghe⸗ ſeght wordende dat le Grand vooꝛnaemt vooꝛ ofte ontrent de deure ſtondt / hy Domingo fende laet den Hondt ſtaen / meynende Piere le Grand, hoe wel den vooꝛnoemde Domingo zijn wooꝛdt datelijck verdꝛaenende / fende den Negher te meenen. Alle welcke vooꝛſchꝛeven is / verklaert ende bekent hu ghevan⸗ ghen waerachtich te weſen / ende metter daet alfea te zijn / berendt zijnde het ſelve met zijn eedt ende doot te beveſtighen / ende ten oirkonde van dien met ſijn enghen handt ondertekent. Was ghetekent Leenardt van Lom. Lagher ſtondt; T bovenſtaende den Ghevangen behooꝛlijck vertoont ende voozgele⸗ fen zijnde, heeft den ſelven Daer bn als waerachtich gheperſiſteert / ende onder⸗ teeckent in pꝛeſentie banden Heer Preſident Walbeeck, Gouverneur, Carpentier, vander Haghen, Qverſte Lieutenant Schut, Commandeur Jan Maſt, Commiſſaris vande Artillerije / de Majoꝛs Redinchoven, Berſtet, Rembach, Schuppen, Artiſchau; opden 12 November 1632. Onderſtont ter pꝛeſentie ende kenniſſe van mn / ende was gheteeckent
P. Cornelifz. de Vos.
Waer op fijn vonnis heeft ontfanghen / de twee vooꝛſte vingheren bande rechter handt af gekapt / ende vooꝛts onthooft ende gevierendeelt te worden; ende is t ſelve ſtraex ter executie gheſtelt: de quartieren op· ghehanghen / ende t hooft op een ſtaeck gheſtelt; de Mulaet is gewoꝛght / ende t hooft inſgelijck op een ſtaeck geſtelt. Aengaende de Poꝛtugeſen inde Confeſſie vermelt / heeft de miſdadighe ter executie ghebꝛacht zijnde, gheheſt iteert / {oo dat men t rechte beſcheet daer van niet heeft konnen weten. Den thienden deſes was t Jacht den Tijgher vande Bahia weder op. ghekommen / niet anders bekommen heb⸗ bende als de twee Paſſagie-Bercrkens hier voꝛen op-ghefonden. Den veer⸗ thienden is c Wapen van Medenblick t zenl gegaen naer t Vaderlandt. Den vijfthienden Wierden de Bootjens Sandijck ende Ooſt. Cappel; twee groote Chaloupen / ende vier groote Boots / gheſonden naer Tamarica om hout te kappen. Den ſeſthienden liep Muyden unt / om voorde Cabo S. Auguſtin te krunſſen / ende quam den ſeventhienden s avondts vooꝛ St Alexio ten ancker / ende den neghenthienden is avondts op veerthien vader ontrent twee mijlen bande Capelle Noſtra Sennora de Nazareth. Den twintighſten s moꝛghens lie pen langhs de Cabo, achter welckes reciff laghen een Nee Zenl / ende een Carveel; inde KRie vier achter de Pack hunſen vijf of ſes Schepen; ende een Carveel zen- reed bunten t vooꝛſchꝛeven reciff onder de beſcherminghe van haer Caſteel / d welck veel hoogher ghemaeckt / ende kennelijck verbetert was / op den Bergh ront. om de Capelle was daer· en boven een hoogt ronael Foꝛt ghemaeckt. Naer de middach verſpꝛaken de Brack mede gheſi * om
ö aer
Het neghende Boeck. 301 daer te krunſſen. Den twee en twintighſten keerden t Schip S wol, boorde An AI | 0 Bahia gekrunſt hebbende / naer t Reciff, met veel ſiecken. Bleven daer voorts 5 és Hi krupſſen tot het ennde van deſe maendt: ende tot den elfden December, als „LCI. wanneer op Wierden ontboden. Den veerthienden arriveerde vooꝛ t Reciff t Schip de Fama met de Heer Matthijs van Ceulen; neffens 't Schip Zutphen, den Otter, ende de Phoenix, de welcke aen Iſla Fernando Noronha was aengheweeſt / ende daer eenighe Soldaten hadde ghebꝛacht. |
De renſe vande Heer van Keulen was in deſer voeghen toe-ghegaen/ hn ſchepde unt Texel den achtſten Octobris, met t Schip de Fama, groot dꝛn hon⸗ dert laſten / met thien metale ende acht en · twintich nfeve ſtucken / hondert en 0 dertich Matrooſen / ende hondert acht · en. twintich Soldaten / ende t Schip | Zutphen, groot twee hondert ende vijftich laſten / met veerthien metale ende | feg-en-twintich nfeve ſtucken / een-en-tmegentich Matrooſen ende .. Dol- 0 daten: den Otter, groot tnegentich laſten / met ſes metale ende veerthien yſere ſtucken / acht. en veertich Matrooſen / ende .. Soldaten. Den twintigh⸗ | ſten quamen bn Madera: ende den twee-en-tmintigften bn Salvages: is een En⸗ if lande bp-naer rondt / ende bn giſſinghe vier of vijf mijlen in t ronde / tamelijck | hoogh ende decht/ beeft in t midden een klenne vonden heuvel; van dit Enlandt
FTundt. Weſt ontrent twee mijlen / leggen verfchenden klippen ende dꝛooghten Baer het ſcer op barnt als twater hol gaet / foo dat ghevaerlijck is Daer bn |
nacht op te vervallen: t zijn meeſt leege klippen en gelijcks t water / uptghez
nomen een ronden heuvel ghelijck een rodts / die tamelijck hoogh is. Den | eerſten Novembris paſſeerden den Tropicum Cancri, ende kreghen s ander⸗
daeghs een Ooſtelijcke windt, die men ghemennlijck twintich oft dertich mij⸗ | len bn Mooꝛden ofte bn Zunden de Canariſe Eplanden bekomt / ende ghelendt | de Schepen tot aen de Cabo Verdſe Eplanden; al te met tot aen de Linie, ſom⸗ if tijdts oock wel Deur de ſelve / ſonder dat men daer ſeeckere giſſinghe op kan 1 maecken. Den vierden ſaghen Bona Viſta Eplandt; taemelijck hoogh aen t Mooꝛdt ennde / maer leegh aen t Zundt. ennde / met een tamelijcke langhe | 1 laeghte ſchunn af gaende; in t midden iſt Dubbel hackelich landt; heeft Day 1 ronde hooghe heuvels / boven de andere unt ſtekende / van welcke de eene 0 leght aen 't Nooꝛdt eynde / de tweede ſtreckt bant Nooꝛdt. enndt naer t Zune den / ende de Derde Daer het Zundt ennde begint leegh te werden / is wit langhs 1 ſtrandt in t aen · ſien als men daer vooꝛ bp zenlt; leght op ſeſthien graden ende ik vijfthien minuten. Den vijfden ſetten vecht naer Ila de Majo, ende quamen Daer s middaghs op de reede; den Otter quam g anderdaghs daer weder bn | haer. Vonghen daer ende runlden oock eenighe Bocken: den achtſten gingen | weder van daer tzepl. Dit Eplandt is doꝛ ende feen-klippich landt / met hoo⸗ 1 ghe heuvelen / ſwaer om op te klimmen, daer zijn twee Sout pannen ende me⸗ 1 nichte van Boeken: veel Prerden ende Eſels; oock Veldt; Hoenderen ende ander ghevoghelte: daer is mede hier en daer verſch water; de Inwoonders zijn ſwarte Banditen Chꝛiſtenen / ſterck volck / ende wel gemaeckt van leden 1 woonen Diep in't Landt / ende zijn naer t bericht dertich in ghetale / waer on⸗
der maer een Vꝛouwe; waren ſober ghekleet / ende ghewapent met halve piec⸗ ken ende koꝛte verroeſte houwerkens: hadden tot Over · hooft een Amaro van S: Jago, d welck Daer ontrent vierdehalf mijl ten Weſt over leght; ende moe⸗ ten jaerlijcks aen t ſelve ſeven oft acht dunſent Bocken vellen leveren: de
reede is aen de Zundt. Weſt· zijde; leght op ontrent vijfthien graden bn Mooꝛ⸗ |
Dende Linie. Den thienden ſaghen t Enlandt St Nicolaes , d welck ſich aen bende de kanten hoogh ende in t midden holmich op dede. Den elfden ſaghen S Luzia, ſich hoogh ende kartelich op doende / met Dap bn. legghende klippen; quamen s anderdaeghs onder S* Vincent te * Den veerthienden ſchey⸗ | p 3 den
ÄN No 1632,
302 Verhael van Weft-Indien, den weder van daer / om dat de Schepen unt Z eelandt ghevaren / niet en Bere namen. Den vijfthienden ſagen Ila del Fogo, ſtekende met ten hoogen Bergh dooꝛ de wolcken unt / Daer men 's nachts bꝛandt unt fiet op gaen. Den twee⸗ en twintighſten s avondts ſagen een Zeyl te loef · waert verre van haer / daer naer toe hielden, den dꝛn.· en · twintighſten / wegen de ſtilte t ſelve niet konnen⸗ de bezenlen, de Schipper Jan Jan{z. van Hoorn viel met twintich man inde Cha⸗ loupe / ende hem volgde de Lieutenant van Wer wen met de Boot / ende een deel muſquettiers ende een metalen ſtuerken / ſchietende fes pondt nſerg; den Otter mande mede fijn Boot ende poꝛde Daer naer toe; daer bn kommende / bevon⸗ den het een Spaenſch Schip met twee gotelingſkens ende twee ſteen· ſtucken; thoonden eerſt eenighe teghen . weer te willen doen / dan het metale ſtucrken op haer geloſt zijnde) ſtreken datelijck / ende gaven het op / was genaemt S Pieter ende bon Homme, ende geladen met hondert ſeven. en veertich pijpen Madera Wijn / ende eenighe ſtuck goederen / ende ghemant met twee -en twintich teters / wilde naer Pariba; Daer wierdt een Schipper op gheſtelt / ende vijfthien mannen. Den vijfden Decembris paſſerrden de Linie: den veerthienden ſa⸗ ghen de Cabo S* Auguſtin, ende quamen foo vooꝛts aen c Reciff.
Den vijfthienden gingh et Bootjen Ooſt⸗ Cappel t ʒenl om vdoꝛ de Cabo St Auguſtin te krunſſen. Den achthienden s nachts ginghen van t Reciff t ʒenl de Eendracht, de Brack, de Vos, Muyden, t Bootjen Sandijck, de klenne Barck / vijf Boots / twee Chaloupen / ende een Boener / met de Compagnien van Capitepn du Buſſon, Droſſaert, ende Rinckinks, ende hondert en veertich
koppen ghecommandeerde Soldaten foo muſquettiers als vier roers: onder
commande van de Commandeur Jan Maſt te water / ende de Majoꝛ Schuppe te lande haer kours met een top · zenls· koelte unt den Ooſt· Nooꝛdt· Ooſten om de Zundt ſtellende / ende teghen den dach weder om de Woot. Den neghenthienden s moꝛghens de windt Ooſtelijck / waren noch wennich van de reede; ende liepen om de Nooꝛdt tot ontrent Tamarica: voa: de middach wendent om de Zundt. Den twintighſten s middaghs even in t gheſicht van t landt / wel foo Zundelijck als de Cabo St Auguſtin zijnde / ende noch bn de windt over / die Ooſt· Mooꝛdt· Ooſt was / om de Zundt fenlende ; werdt bez laſt de Soldaten dꝛuumen naer de middach (nde met ghenomene Chaloupen over te ſetten; d welck alſoo gheſchiedt ʒijnde; is de klenne Chaloupe daer de Beeren Commandeur ende Major Schuppe in waren / vooſ- unt ghezenlt met een Poꝛtugeſen Piloot Bartolomeus, om beguamer ende bedecktelijcker te ver⸗ kennen; de Boots een kenningh van de Chaloupen / ende de Schepen inf: ge⸗ lijcks bande Boots houdende: quamen foo ontrent de midder· nacht achter S* Alexio met redelijcke koelte / ende kreghen daer de landelijcke windt met file: foo dat wel dꝛn umen naer middach was eer alle it volck ghelandt was achter t Reciff der Rieviere S: Alexios haelden hier datelijck unt verſchenden Hunſen eenighe Poꝛtugeſen ende Pegers ghevanghen: marcheerden vooꝛts met een der ſelver ende Don Compagnien Zupdt-twaerts langhs ſtrandt ontrent een mijl / ende foo veel te landt· waert in / tot dat 's moꝛgens met het aen bꝛeecken des daghs aen Rio Formoſo quamen / in welcke twee Nee. Zenlen ende een Carveel laghen: ſonder datter eenighe Foꝛtificatie was / dan alleen wennighe Hunſen aen den oever der ſelver ſtaendt: deſe wierden doo eenige Swemmers terſtondt bemachticht: de Poꝛtugeſen verliepen eenighe met de Boot ende eenighe ſpꝛonghen sock over booꝛdt / van welcke ſommighe doot gheſcho⸗ ten ende ſommighe ghevanghen wierden. De vooꝛſende Schepen beſichticht ende boven gheplundert zijnde / werdt bn de Krijghs· Naedt goedt ghevonden de ſelve te runneren ende verbꝛanden / om dat noch Boots noch Boots. volck bp haer hadden om de ſelve unt bꝛengen: ſulex dat de twee Nee Teylen / on 4
Het neghende Boeck. 303 de welcke foo de ghevanghens verklaerden / waren gheladen met vier hondert 7 en vijftich kiſten Sunckeren / een quantitent unden ende Tabac in bꝛandt * o ſtaecken / latende het Carveel / d welck leedich was / onbeſchadicht: mar⸗ 1632 cheerden niet vooꝛts vooꝛ dat twee ſtucken canon inde Nie vier ghewoꝛpen hadden / ende het vier inde Schepen onuntbluſſelijck fcheen te weſen: het grootſte een nieum Schip / zijnde onghelijck grooter als 't Jacht Muyden,
ende het ander wel ſoo klenn: keerden den ſelven wegh die in ghetrocken wa⸗
ren / ende weder op ſtrandt ghekommen zijnde / trocken Sundt- waerts naer
de mondt van Rio Formoſo; gen welckes Mooꝛdt· hoeck binnen het Reciff, de BVoots ende Chaloupen haer Verwachten: twee Compagnien wierden da⸗
telijck inde ſelve gheembarqueert; de Derde zijnde Capitenn Droſſaerts Com⸗ pagnie / trock langhs de Nooꝛdt kandt de Nie vier op / om des vnandts Font /
d welck aen de Zundt - kandt der ſelver ſaghen te beſichtighen; verbꝛanden
onder weghen noch eenighe Hunſen foo op t gheberchte als inde valleije.
Natr dat des vnandts Foꝛt met vier ſtucken gheſchuts vooꝛſien / van eenen hooghen Bergh daer teghen over / wel hadden beſichticht; {oo quamen te rugghe ende begaven haer mede inde Boots: ontrent de middach de laeſte,
ende ʒenlden naer de Schepen die achter S Alexio laghen / ende quamen on⸗
trent midder nacht bn de Schepen. Den dzn-en-twintígbften noch achter
t Eplande ligghende / wierdt bn den Kryghs· Kaedt goedt ghevonden / de Bootjens Ooſt· Kappel ende Sandijck, nevens de klenne Warche naer de Cabo
te zennden om Daer te krunſſen: ende de twee Boots en de Boyer naer t Reciff
de Pernambuco; ende met de reſterende Schepen de Brack, de Vos, ende Muy
den, Zupdt-waertg te lopen: wennich voorde middach ginghen die naer de
Cabo gheſchickte t zenl: ende de Schepen naer de middach Zundt-waerts. Latende t Schip de Blau we Leeuw noch achter S Alexio leggen. Tegen den avondt vooꝛ Rio Formoſo weſende / ende wennich / vermidts den harden Zuy⸗ delijcken ſtroom ghevoꝛdert hebbende / lenden 't om de Nooꝛdt / om de brande
alle quaedt vermoeden wech te nemen / wendent met donckeren weder om de Tupdt / de Windt was s nachts Ooft-Zupdt-Ooft met harde travaden. Den vierten. twintighſten s moꝛgens waren ontrent acht mijlen van de wal / weſ⸗ wegen Weſt . Zundt Weſt naer de rede van Camari gibi liepen / alwaer ontrent
ten neghen upzen ten ancker quamen op acht vadem niet ſeer ſchoone grondt.
De Soldaten wierden alle ſtracx ghelandt: naer de middach ſaghen een Carveel unt de Nooꝛdt naer de Ueede kommen / d welck de onſe ghewaer wer⸗
dende ſich bn de windt t See begaf; de Brack 't ſelve volg hende ende niet kon⸗
nende bekommen / quam z avondts weder ten ancker. De laeſte Soldaten
aen lant zijnde / is ontrent de middach een partije gecommandeerde Soldaten /
ſterck veertich koppen unt getrocken / onder tbelendt van Capitenn du Buffon,
met den Poꝛtugees Domingo Fernandes, ende marcheerden naer de Jood:
de welcke met den Daghe-raede weder in t Quartier quamen / ende bꝛochten
mede thien ghevanghen Poꝛtugeſen / de welcke twee groote mijlen Nooꝛdtwaerts langhs het ſtrandt in een Doꝛpken / alwaer ſich ontrent vijftich Poꝛ⸗ tugeſen in een groot Duns tot teg hen. weer onthielden / hadden bekommen /
ende vrerthien der ſelver doodt ghellaghen. Den vijf en twintighſten 8 moꝛ⸗
ghens met den dach is een der vooꝛſchꝛeven ghevanghenen met een partije on⸗
der de Capitenn Droſſaert Eundt-· waerts aen ghemarcheert / tot een Pack.
huns by de Kievier ſtaende / met neghen en twintich kiſten Duncker, ende
vier kiſten Tobac / de welche belaſt wierden aen tenigbe Bootſ⸗gheſellen te ſchepen: de Commandeur tot dien ennde met Dep Boots derwaerts kommen:
de: inde welcke de ſelve zijn gheladen / weſende meeſt Maſcovados; daer wier⸗
den vijf en. twintich vier. roers bn ghelaten onder t belendt vande Lieutenant 4 van
AN N O 1632.
304 Verhael van Weſt-Indien.
van Capitenn Droſſaert: ende de Capitenn retireerde met de reſte naer den grooten troup / de welcke terſtont te landt· waert in trock: een ander partij met Domingo Fernandes over de Nievier gebaren zijnde / marcheerde met de vooꝛ⸗ ſeyde gevangen Poꝛtugees ende eenige Bootſ / gheſellen om de Zundt langhs ſtrandt / ende ontrent een half mijle bande Kie vier zijnde te landt· waert in / branden onder weghen eenige Hunſen / ende bequamen een te peerde ghevan⸗ ghen; die haer verder bꝛacht bn eenighe Hunſen aen de Nie vier / wel verſien van Hoenderen / Kalkoenen ende Frunten / die de onſe plunderden; de gevan⸗ ghen Poꝛtugees ontliep 's nachts; ende eenighe te peerde quamen de onſe bez ſpꝛinghen; dan de trompette alarm blaſende / liepen weder wech / ende de onſe
ſonder alles te plunderen ende verbꝛanden / keerden den ſelven wegh die ghe⸗
kommen waren: de vnandt ſich hier ende daer onthoudende / ende de onſe tot op t ſtrandt volghende / ſchoot van achter in / doch ſonder pemande te quetſen / ende quamen naer de middach weder by de groote Chaloupe; ende de Schepen dichter aen de wal kommende / laden noch elf kiſten Sunckeren. Den febenen · twintighſten wierden de Soldaten weder aen booꝛdt vande Schepen ghe⸗ bracht; waren den vijf· en twintighſten wel vijf mijlen te landt . waert in ghe⸗ weeſt / ende over hooghe Berghen bp een Suncker⸗Molen ghekommen / daer den gantſchen nacht bleven legghen / ende eenighe ghequetſte bequamen; ende naer dat den ſes· en · twintighſten de Suncker⸗ Molen in bꝛandt hadden ghe⸗ ſteecken / weder ghekeert naer ſtrandt / verloſt hebbende dꝛy man van t Schip
Prins Wilhelm, inde flach van de Generael Pater ghevanghen. Naer dat eeni⸗
abe ghevanghens aen landt hadden gheſet / ginghen s avondts t zen met variable windt. Den neghen en- twintighſten 8 moꝛghens miſten t Jacht de Vos, ende hadden de Nie vier Camarigibi Mooꝛdt- Mooꝛdt· Meſt van haer ontrent ſes mijlen: werden hier twee Zenlen in t NooꝛdtMooꝛdt· Ooſten gez waer / ende hielden naer de wal om die te onderſcheppen / bevonden het eene ten Spaenſch Carvrel te weſen / ende t ander t Schip Overijffel, d welcke het naer· jaeghde; doch is t ſelve Carveel onder tanon· ſchoot vooꝛ de onſe over· ghelopen / ende ontkommen om dat beter bezenldt was. Ende Daer naer haer kours vervolghende / quamen den leſten December Boog t Reciff op de verde. De Commandeur Smient was den dꝛn en twintighſten met de Phoenix ende de Spieringh t zenl ghegaen om op de Cuſte om de Nooꝛdt te Kkrunſſen. Ende den vier en twintighſten wierde gebracht van Tamarica t Lichaem van Caz pitenn Hellingh, die aldaer verdꝛoncken was: hadde met Capitenn Bijma op ten tocht gheweeſt / ende hadden onverſiens overvallen een Hupcker-Molen by het Nit vierken Maria Farinha, ende nde twintich Poztugeſen ende eenighe Swarten doot ghellaghen; foo weder keerende naer t Enlandt ſonder ſchade gheleden te hebben; bn het Enlandt kommende was t water ſeer hoogh / foa dat een wijl moeſten vertoeven / ende de Commandeur Hellingh Daer naer pve⸗ rich zijnde om de Ponten en de Boots te voꝛderen die t volck ſouden over bꝛenghen / gheraeckte onder de Ponte deur / (men weet niet hot) ende wierdt bn · naer doot op · geviſt; ende verlooꝛ deſe vꝛoome Capitenn foo onnoſelijck fijn leven. Den acht en twintighſten vertrock t chip de Fama om Hoo? de Bahia te krupſſen: ende den negen.· en · twintighſten den Otter ten ſelven ennde : ende den leſten t Schip Zutphen mede derwaerts; ende den Tijgher om vooꝛ Pariba te krunſſen. Dus verre vervolght hebbende t gene in Braſil is vooꝛ· gevallen / ſullen nu verhalen wat elders is gheſchiet.
Hier boren inde maendt van April hebben aen-gheroert hoe dat het Jacht de Windt-hondr, daer Schipper op was Claes Hendrickſa. was vooꝛ unt gez ſonden naer de Enlanden van Welt. Indien: ſchenden den ſeſten van t Reciff,
ende lie pen eerſt naer het Enlandt Fernando Noronha, d welck den achthien⸗ ü den
Het neghende Boeck. 30 den ſaghen / ende quamen daer s anderdaeghs te velde : verzenlden weder van Pa Daer den twee en twintighſten naer de Caribite Enlanden / ende ſaghen den js lt ſeſthienden Maij, Bekia ende s Vincent, ende quamen Daer bn den Ammirael ee ri Marten Thijſz.: waren wel hondert mijlen eer als hare beſtecken ende giſſin ghen hielden / aen deſe Enlanden / foo ſtercken ſtroom gaet daer om de Weſt / als men van Braſil af Romt. Scheyden den ſes en twintighſten weder van daer / om naer Hifpaniola te lopen: den acht en twintighſten quamen aen t Enlandt Dominica aen de Weſt . zijde ontrent het midden op de hooghde van derthien graden ende vijf en twintich minuten. Den dertighſten quamen onz der Nieves te reede neſfeng de Hope ende de Rave, aen de Weſt. zijde op acht vademen ſandt grondt. Den eerſten Junij quamen aen S Chriſtoffel, ende Junius. ſchenden s avondts weder van daer: s anderdaeghs paſſeerden S Martin, ende den Derden Annegada, ende lie pen Baer bn Nooꝛden om / naer Porto Rico. Van dit Enlandt Annegada ſtreckt leegh landt af om de Weſt / tuſſchen het Weſt·Mooꝛdt· Weſte ende Ooſt . Zundt . Goſte / met wit ſandt ſtrandt ontrent vijf mijlen verre; ende aen de Ooft-zijde ſtreckt mede een riff af Diep in Zee: zenlden des nachts de Virgines vooꝛ· bn ende den vierden 's moꝛghens hadden den Ooſt. hoeck van t Enlandt S Juan de Porto Rico Zupden van haer on⸗ trent vijf mijlen: deſen hoeck loopt om de Ooſt leegh af / is anders hoogh landt / ende loopt om de Weſt af met een leeghe Vallepe. Stelden vooꝛts haer
kours Weſt langhs de wal, ende ſagen s anderdaegs op de middach de Weſt⸗ boeck van t vooꝛſchꝛeven Enlandtz ſulcx dat t ſelve naer giſſinghe langh bez vonden vier- en- twintich of vijf en twintich mijlen / ſtreckende meert Ooſt ende Weſt. Den ſeſten ſaghen Mona, ende quamen daer onder ten ancker. Den achtſten maeckten weder zenl / om tuſſchen Hiſpaniola ende Porto Ricote kKrunſſen / hadden daer gewaldich onweder met blirem ende donder. Den ſeſ⸗ thienden quamen ten ancker onder het Enlandeken Zaccheo, ontrent Dap mij⸗ len Weſt van S* Juan de Porto Rico; dicht aen de wal ft fes ende acht. en der⸗ tich vadem diep / ſandt . gront met klenne kepkeng; bꝛanden Daer eenige Traen unt de Zee Robben. Den achthienden maeckten weder zenl: ende ſaghen den ten en twintighſten t Enlandt Hiſpaniola, ende ontrent thien unzen g moꝛ⸗ ghens Saona. Den Ooft-hoeck van dat Enlandt is ſchoꝛre / niet heel hoogh / het Enlandt ſelve is anders hoogh landt / aen t Ooſt· ennde hooghſt / ende ſtreckt om de Weſt leegh af / tuſſchen Ooſt ten Zunden ende Weſt ten Nooꝛ⸗ den; ende is ontrent acht mijlen langh. Den dꝛn- en- twintighſten liepen naer t Eplandeken Se Catalina, ende quamen daer bn de Rave, de welche een Scheepken verovert hadde / gheladen met Wijn ende Suncker. Den vier en- twintighſten liepen achter de Catalina ten ancker aen de Nooꝛdt zijde op dꝛn vademen ſandt grondt / hier en Daer klippen, voꝛder inde Sane meet klip⸗ pighe grondt / ende wit ſandt· ſtrandt; leght dicht onder Hiſpaniola: de Zee iſſer ontrent een mijle wijde; leght ontrent ſes mijlen Nooꝛdt· Weſt van Saona: ende is bn de twee mijlen langh daer is gheen geboomte op als kreupel . boſch. Den ſes en twintighſten ginghen weder t zeyl / ende hielden langhs de Cuſte. Ontrent twee mijlen Nooꝛdt· Weſt van t Enlandeken is een Rievierken aen Hiſpaniola, welck de Spagnaerden noemen Tchile; het iſſer vooꝛ de ſelve on: trent een cartouw . ſcheut van de wal twintich en ſes en · twintich vademen diep / ende dicht onder de wal thien / ſteenighe grondt; in tin Kommen heeft men ſeven vadem / ende een wennich binnen⸗waerts fes / ende vooꝛts vier en een half / ende oock dꝛn en een half is ſchaers een muſquet · ſcheut wijdt: noch ten mijle neder waerts aen / hebbende 8 Catalina Zundt - Ooſt ten Ooſten van haer Dep mijlen / joeghen een Spaenſche Barcke aen de wal in een wijde fandt-bane / dan konden Daer niet bn kommen: een wennich van daer vooꝛder @a ghemoe⸗
306 Verhael van Weft-Indien. ghemoeten een wit ſandt bapken / Daer een uns aen ſtrandt ſtondt: hielden {og vooꝛts langhs de wal henen / ende quamen in een Wijde ſandt bane / heb⸗ bende een grooten bocht / ende ſetten aldaer op thien vadem ſandt⸗grondt: leght ontrent vijf mijlen van S Catalina naer het Weſten: Daer komt een KRie⸗ vierken unt / d welcke de Spagnaerden noemen Socho, neghen Beet diep / in t in- kommen ſandt - grondt. Voeren daer aen landt / ende kreghen twee Spa⸗ gnaerden ghevanghen: aen deſe Baye waſſen van wat Oꝛagnie appelen tuſ⸗ {chen 't Kievierken ende den Ooſt-hoeck / doch wijdt ende zijdts ver ſpꝛendt. Langhs deſe Cuſte en zijn geen dꝛooghten / doch vunle ancker gronden. Den acht- en- twintighſten maeckten weder zenl naer de Kieviere Martoriſis, leg⸗ ghende ontrent een mijle Weſt van Socho, ende fes mijlen van Sa Catalina. Deſe is in 't in kommen fes vademen diep / ende een wennich naerder kom⸗ mende / vijf: nevens den Goſt- hoeck / een ſteen · woꝛp daer af / Dap ende een half vadem / ende is inde mondt een muſquet ſcheut wijdt / ſtreckt Weſt-Mooꝛdt⸗ Weſt in / vooꝛ in leght een Eplandeken dat men aen De llincker . handt laet leg⸗ ghen / daer loopt een barninghe af om de Ooſt / daer men by in moet / een wen⸗ nich daer binnen leght een ſandt⸗ hoeck / die men aen bagh booꝛdt laet legghen. In t in kommen van de Rievier / ontrent een half mijle op / begint men Oꝛa⸗ gnit- Boomen hier en Daer te vinden / ende bp-naer anderhalf mijle op aen bagh· booꝛdt / ſtaen Palmiet . Boomen / ende daer begint de Nie vier verſch te woꝛden. Streckt in met allerhande kourſſen / doch met klenne bochten. Den neghen-en-twintigbiten ginghen weder t zeyl langhs de wal / ende ſaghen g anderdaeghs s avondts Beata ende Alto Velo. Aen de Nooꝛdt- Goſt- zijde is Alto Velo hooghſt / ende loopt naer de Zundt-Weft-zijde leegh af / met een kloof aen de Zundt-Weſt⸗ zijde; is ontrent een mijle langh / leght van Beata Nooꝛdt - Ooſt ten Rooden ontrent anderhalf mijle; daer leght tuſſchen ben⸗ den een klippe / doch Alto Velo naeſt. Beata ſtreckt Mooꝛdt· Goſt ende Zundt· Weſt ontrent een groote mijle langh / leght van Hiſpaniola niet over een klen⸗ ne mijle / en is aen fijn Zundt· Weſt· ʒijde hooghſt. Van Alto Velo Nooꝛden aen ontrent vier mijten op / leght Hiſpaniola hoogh landt / Daer neven een lee⸗ ghen ſchoꝛren hoeck / de welcke met het hoogh landt / dobbel-landt maeckt. Den vijfden Julij quamen onder Ila de Vaca, ververſten daer / ende ginghen den achthienden weder t zenl / ende quamen den neghenthienden s avondts aen Cabo Tiburon, ende ſetten den twintighſten aen de Weſt· zijde op achthien vademen. Den neghen en twintighſten quam Daer bu haer den Ammirael Marten Thijſz. met negen Schepen van fijne Dloote. Den achtſten Auguſtus ſchenden de Windt-hondt van daer naer t Vaderlandt dooꝛ de Caicos, ende gheraeckten naer veel teghen ſpoets in Verlandt. N Den Ammirael Marten Thijfz., alg vozen hebbe verhaelt / gingh van t Reciff de Pernambuct'zepl den elfden April met negenthien Zenlen/ vande welc⸗ ke vier die naer t Baderlandt hadden te keeren / den derthienden der ſelver maendt van hem ſchenden. Bleven ſeer langhe onder de Linie hanghen / ende konden weghen de winden qualijck om de Noozdt winnen / foo dat naer lange ſuckelingh eerft den vijfthienden Maij de Barbados quamen te ſien / ende anc⸗ kerden s anderdaeghs inde Baye S‘ Anton, onder t Enlandt S* Vincent: giften deſe bende Eplanden banden anderen te leggen by de vier en · twintich mijlen; de Windt- hondt quam hier bn haer als bozen verhaelt / ende bracht tijdinghe dat het Jacht Goeree ende 't Schip Oudt Vliſſinghen haer noch hadden te vol⸗ gen. Vonden de Griffoen van Hoorn, Munnickendam, de Goude Leeuw van Delft, die vooꝛ- unt waren ghegaen: ende den Oliphant neffens 't Jacht de Vrieſſche Jagher, die van haer waren af - ghedwaelt: bande welcke verſton⸗ den dat de Fortuyn van Zeeland: Daer hadde gheweeſt / en dat de Schipper | ende
Het neghende Boeck. 3
ende Onder Stier man / neffens eenighe andere / Daer waren doot ghellaghen by de Wilde. Ververſten daer / ende haelden water. Den twintighſten quam Daer mede bn haer ten ancker t Jacht Rotterdam, nevens de Mane, de welcke tuſſchen Pernambuc ende hier neghen· en- twintich daghen hadden toe ghe⸗ bꝛacht / ende onder weghen verſpꝛoken een ghehunzt Schip van Schiedam, d' welck een Spaenſch Schip hadde verovert met twee hondert en vijftich kiten Sunckeren. Den ſes- en- twintighſten zijn Goeree ende Oudt-Vliſſinghenbn haer ghekommen. Den acht- en twintighſten gingen van daer t'zenl fes Schepen / te weten / de Gheunieerde Provintien, Groot-Hoorn, Hollandia, den Oliphant, Amersfoort, Walcheren. t Jacht de Rave ende de Hope van Groeningen, ende Wefter-Souburgh met de groote Chaloupe / ende de Windrhondt, waren al te voꝛen vertrocken. Den dertighſten quamen bn et Enlande Margarita, ende den leſten aen Illa Blanca. Vonghen daer eenighe Bocken. Lichten den eerſten Junij weder have anckers / ende liepen foo vooꝛts langhs de Tortuga ende ander Enlanden tot onder kleyn Bonayre. Landen daer naer aen groot Bonayre, ende vongen Daer vele Schapen. Den thienden is Galeyn van Stapels mede inde Dloote ghekommen met deſe Schepen / Goeree, Oudt Vliſſinghen, ende de Goude Leeuw. Den veerthienden gingh de Commandeur Galeyn van Stapels over / op t Jacht Pernambuc, ende gingh 's ander⸗ daeghs met t ſelve alleen t zenl: ſullen fijne verrichtinghe hier naer verhalen. Den Ammirael Marten Thijfz. ſchende weder van Bonayre den twee en twin⸗ tighſten Julij met neghen Schepen. Om den hoeck van t Enlandt ghekom⸗ men zijnde / ſtelden haer kours Mooꝛdt· Mooꝛdt· Weſt: ende het Schip Walcheren bn de windt over / nemende fijn kours naer 't Vaderlandt. De Vloote quam den ſes- en- twintighſten onder Ila de Vaca te reede / alwaer den Ammirael peder een ſijn oꝛdꝛe gaf / waer naer hadden te dꝛagen: ende naer dat aldaer wat ververſinghe hadden ghehaelt / ſchenden den acht en twintighſten weder van daer / ende quamen s anderdaeghs aen Cabo Tiburon. Men moet den hoeck vande Caep wat mijden / want is wat vunl. Haelden hier inder ijl wa⸗ ter. Den ſevenden Auguſti zijn daer mede te reede ghekommen de Jachten de Vrieſſche Jagher ende de Mane, de welcke inde Kievier van de Baue van Savana achter Ila de Vaca ſeg- en twintich man hadden verloꝛen / bn de Spa⸗ gnaerden doot ghellagen. Naer dat deſe Jachten mede van water wel verſien waren / gingh de Dloote den neghenden t'zenl. Den elfden ſaghen t Enlandt Cuba bn Ooſten Cabo de Cruz. De Mane wierdt belaſt onder de wal te lopen / ende gheen Zenlen vernemende / teghen avondt weder bn de Vloote te kom⸗ men; ende indien fn Zenlen ſaghen / die te vervolghen / ende vooꝛts haer beſte te doen om aen Cabo de Corrientes weder bn de andere te kommen. Doch guamen s anderdaeghs al weder bn de Vloote: ende Wierden ghelaſt te lopen naer Cabo de Corrientes, om de Commandeur Jacob Theunifz. te ſoecken / ende hem de Vloote Daer te Doen af. wachten. Waren ſeer ghequelt met ſtil⸗ te / ſoo dat wepnich voꝛderden. Den vijfthienden hadden de Cabo de Cruz Nooꝛdt - Mooꝛdt· Goſt van haer ontrent Dep mijlen. Deſe Caep is gheleghen op neghenthien graden en vijf· en· vijftich minuten; (waer haer bevindinghe) het landt bande ſelve is effen en llecht / allenſkens hoogende tot het berghach⸗ tigher landt toe: de punt is heel laegh / ende verthoont ſich van verre ghelijck of de Boomen in t water ſtonden / ende het hooghe verthoont hem langhs de voet· ſtrandt met witte plecken / bn. naer als de Cuſte van Enghelandt. Deſe Cabo ende de Cabo Tiburon legghen vanden anderen Nooꝛdt· Weſt wel foo Weſtelijck bn de tſeſtich mijlen. Den achthienden vervielen op de Cayos by Ooſten Iſla de Pinos, ende kreghen koets Daer naer t ſelve Enlandt: maecken giſſinghe dat van Cabo de Cruz leght ontrent 4 eventich mijlen Weſt NR 2 ten
ANN O
1632
Auguſtus .
ANNO 1632.
September.
Junius.
Julius.
308 Verhael van Weſt-Indien.
ten Nooꝛden ende Weſt· Mooꝛdt Weſt. Den een en twintighſten hadden Ca bo de Corrientes op zijde / dan aldaer niets vernemende / lieten het deur ſtaen naer de Cabo S. Anton. Hielden Daer af ende aen tot den ſes - en twintighſten, ende den Ammirael niet vernemende / liepen vooꝛts naer de Croone. Den der⸗ tighſten quamen de Schepen weder alle bp een niet verre Vande Havana. Hiel⸗ den hier af ende aen; den eerſten September quam t Schip Amersfoort mede bn de Vloote: hadde aen de Caimans twee ſtucken ghelicht van t ghebleven Schip den Dolphijn. Den vierden acht ghenomen hebbende op de victualie die noch bn de Schepen was / reſolveerden doo de Strate van Bahama naer huys te lopen. Den derthienden October ſaghen t Enlandt Flores, ende s an⸗ derdaeghs Corvo, ende quamen ſoo / naer dat veel ſtoꝛm ende onghemack hade den gheleden / in November meeft alle thuns.
Hier voꝛen hebbe verhaelt hoe dat de Commandeur Galeyn van Stapels den veerthienden Junij was ghegaen op t Jacht Pernambuc, ende met het ſelve vande reſterende Vloote ghefchepden / ende den vijfthienden van Bonayre t zenl ghegaen: liep tuſſchen t groot ende klenn Eylandt deur / ende ſtelde zijn kours meeſt Nooꝛden ten Weſten; foo dat den achthienden t Enlandt Hifpaniola in t geſichte kreegh / ende den twintighſten achter Iſla de Vaca anckerde. Hier ververſt hebbende / ende t Jacht W eſt· Souburgh met een Zepl-Chaloupe bn ſich bekommen; is met deſe Jachten weder den ſes- en- twintighſten tzepl ghegaen. Vertoefde twee daghen aen de Cabo Tiburon met water te ha⸗ len / ende ſchende van daer den negen en twintighſten. Den eerſten Julij kre⸗ gen t Eplandt Cuba in t geſichte: ende quamen den vijfden bn de klepne Cay- man: ende den achtſten aen de Cabo de Corrientes. Staecken van hier den neghenden over naer de vaſte Cuſte / ende ſtelden haven kours Weſt· Zundt⸗ Weſt naer de Cabo de Cotoche: hadden des middaghs de hooghde van een. en · twintich graden ende dertich minuten: den elfden begonnen grondt te wer⸗ pen / eerſt vier en ſeſtich vademen / Daer naer vier · en vijftich ende acht · en⸗ veertich / ende vonden s anderdaeghs allenſkens ondieper water; hadden ‘8 middaghs een · en · twintich graden ende acht · en dertich minuten ende twee ⸗ en twintich vadem waters; ende quamen ontrent een une naer de middach het landt te ſien / weſende nu op thien vadem ghekommen; anckerden teghen den avondt op acht vademen / by giſſinghe vier mijlen ende een half bn Weſten Cabo de Cotoche: ſaghen heel leegh landt / ſtreckende meeſt Weſt ten Zune den. Den derthienden begaf de Commandeur ſich inde Zenl· Chaloupe / ende Boer Hoor dach naer de wal toe / ende zeylde vooꝛts Daer langhs / ende de Jach⸗ ten volghden hem met den dach. Teghen den avondt ſpeurden ten Zenl / het welcke voor windt af quam / ende haer met de nacht ontdunſterde. De Cha⸗ loupe hadde op den dach een dꝛooghte ghevonden / daer maer twee vadem ende oock thien boet waters op was / ende ſtack bp de twee mijlen van de wal Mooꝛdt-waerts af: anckerden s avondts in Den en een half vadem wa⸗ ters. S anderdaeghs maeckten weder zenl / ende liepen over een ſteert vande dꝛooghte / Daer maer Dep en een half / dꝛn ende twee en een half vadem waters vonden / ende al klippige grondt: vooꝛts hadden langhs de wal al acht / ſeven
vadem / twee of Dan mijlen bunten landt: anckerden s avondts in acht bac dem. Den vijfthienden lichten fp weder haer anckers / de Schepen liepen met kleyn zeyl langhs de wal / ende de Commandeur met de Chaloupen als voren dicht onder t landt: en ghemoete niet dan arme Indiaenſche Diffchers: g avondts anckerden weder op acht vadem fandt-grondt / ontrent dꝛu mijlen vande wal. De Chaloupe s anderdaechs weder dicht onder t landt houdende ſach daer een huns / dan aen landt kommende vondt het bolck ghevlucht ende bequam maer een Meſtiſo ghevanghen: de Jachten ſetten op Lijf en een half | vadem /
Het neghende Boeck. | 309 vadem / twee mijlen van de wal. Den ſeventhienden zelden als voꝛen / ende
ſetten s avondts op vijf vadem. Waren doen / naer t ſegghen Lande ghe⸗ 16 32
vanghen / noch vier mijlen van Silal. S anderdaechs s moꝛghens Leer de Commandeur met de Chaloupe ende Boot wel ghemandt naer de wal / ende lande op de middach aen Sial, ende maeckten ſich meefter Lande plaetſe. De Jachten zijn ondertuſſchen dooꝛ t vervolghen van een Bercke Boor bu de plaetſe gheraeckt: foo dat de Commandeur niet Volcks ghenoech bn ſich heb⸗ bende / om Daer langh ſtandt te houden / ende vꝛeeſende dat de Spagnaerden vande omliggende plaetſen hem wel haeſt over den hals ſouden moghen kom⸗ men / genootſaeckt wierdt ſich van Daer te maken / ende den brande in de plaetſe ſteken: Daer en waren maer acht ofte thien hunſen: leght ontrent vijftich mij⸗ len bn Weſten Cabo Cotoche: men kan Daer anckeren op de reede in dꝛn vade⸗ men ſchoone grondt / een half mijl bunten de wal: zijne Jachten anckerden g avondts Den mijlen bn Weſten Siſal. Don negenthienden liepen met de OoftZundt· Ooſte windt / Nooꝛdt· Ooſt in Zee; ende anckerden. Den twintich⸗ ſten hadden de windt Nooꝛdt· Ooſt / zenlden doen Zupdt - weſt aen; vonden haer teghen avondt ontrent Deſcognoſcida; Baer t vaſte landt van jucatan Zupdt-waerts begint te ontvallen: fetten het s avondts op vier vademen en⸗ de een half twee mijlen ende een half van de wal / giften acht mijlen ghezenlt te hebben. S anderdaechs voer de Commandeur Goor dach weder met de Cha⸗ loupe van booꝛdt / ende de Jachten volchden hem met den dach. Ginghen BOeft-Zundt-BOeft aen / over vier / dꝛuende twer vadem waters / ontrent twee mijlen van landt / ende anckerden s avondts op dꝛn vadem. Den twee en⸗ twintichſten ginghen met den dach weder t zenl ende liepen Zund- waerts over / langhs de wal in dꝛn ende dꝛn en een half vadem twee mijlen van landt / ende ſetten gavondts op dꝛn vadem waters. Den dꝛn· en twintighſten zenlden met de Jachten ende Chaloupe weder vooꝛts / over Dep en twee en half vadem. De Commandeur kreegh doen een ghevanghen / unt de welcke hu vernam dat noch dꝛn mijlen was van Campeche, alwaer eenighe Barcken laeghen. Soo dat de Commandeur Boo? midder- nacht met de Chaloupe ende Boot van zijn Schepen ſchende / ende liep naer Campeche in hope eenige vande Bercken op de reede te verraſſchen / ende gheboodt de Jachten met klenn zenl te volghen / die het ontrent midder· nacht ſetten op vijfthien voet waters. Den vier entwintighſten 's moꝛgens waren recht vooꝛ Campeche, ende de Commandeur vero verde cen ledighe Bercke / die vande Havana was ghekommen: bevondt vooꝛts dat alle andere Bercken foo dicht onder de Stadt laghen / dat niet ghe⸗ raden was die aldaer aen te taſten; ſijne Jachten lagen gheſet in dan vademen waters anderhalf mijle bande wal. De Stadt S Franciſco de Campeche leght ontrent achthien mijlen van Punta Deſconnoſcida, men wert die kennende aen t klooſter S* Franciſco, d welck ſich heel wit verthoont: van Cabo de Cotoche tot hier toe / is al leegh landt / dan van hier vooꝛts begint het hoogher te woꝛ⸗ den. Den vijf en twintighſten ſtelde de Commandeur de ghenomene Bercke toe / ende gingh ſelfs Daer in / om t landt wat beter te beſichtighen / ende de Jachten krunſten ondertuſſchen bn Nooꝛden Campeche, ende quamen den
N NO
laeſten Julij weder bn een / vier mijlen bunten de wal. Den eerſten Auguſti Auguſtus.
s moꝛghens maeckten weder zenl / ende liepen met de landt windt langhs de wal / giften s avondts ſeven mijlen bn Zunden Campeche te weſen; ende liez ten den gantſchen nacht met kleyn sepl Zundt· Weſt ten Weſten aen lopen / langhs de wal over vijf / vier / ende dꝛn vadem waters; giften s avondts achthien mijlen van Campeche te weſen. Den tweeden ſtelden haer kours Nooꝛdt-Weſt ten Weſten aen / met een deurgaende koelte unt den Nooꝛdt⸗ Nooꝛdt-Ooſten. S anderdaeghs 1 de Windt Zundt. Ooſt /
N q 3 ende
El
1
ij
|
. HA
AN NO 1632.
310 Verhael van Weſt-Indien.
ende ginghen Weſt ten Nooꝛden aen / hadden s middaghs de hooghde van nez genthien graden en een derde. Den vierden hadden de windt Ooſt / ende zenl⸗ den Weſt aen; hadden s middaghs de hooghde van neghenthien graden en een half. Den vijfden s morgens ſaghen Roca Partida van haer Zunden ten Ooſten ontrent ſes mijlen; ende Weſt·Mooꝛdt. Weſt van haer het hooge landt van Villa Rica, g; middaghs de hooghde van neghenthien graden en ten half; waren g avondts ontrent ſes mijlen vande wal / de welcke Daer ſtreckt Zuy⸗ den en Mooꝛden. S anderdaeghs op den dach hadden een Mooꝛdelijcke windt met reghen / ende hielden bn met klenne zeplen. De volghende daghen al de ſelve Windt met onſtunmich weder / foo dat de Commandeur reſolvrerde ſich unt dien bocht naer de Havana te begheven. Den neghenden ende thienden hadden noch al harde weder / ende en konden maer ſchover zenlen ghebꝛunc⸗ ken / s nachts harde travaden: foo dat het volck niet langher dervende wagen inde Bercke / de ſelbe verlieten / ende inde grondt hackten. Genighe daghen daer naer waren ghenootſaeckt haer Chaloupe mede te verlaten / alſoo niet langer boven was te houden. Den leſten Auguſti bevonden Baer op de ſeven⸗
en twintich graden ende vier minuten / ende de ſtroom gaende om de Nooꝛdt
September.
Weſt. Den eerſten September teghen avondt begonden grondt te werpen met hondert vadem / ende lenden het weder over naer de Zundt / foo dat den ſeſten s moꝛghens de Croone ende Tafel ſaghen aen t Enlandt Cuba: ende alſoo de Ploote vanden Ammiracl Marten Thijſz. Daer niet en vonden / nochte oock eenighe Schepen inde Havana ſaghen legghen / op de welche fn hadden mogen
wachten / foo ſtelden haer kours naer huns / ende quamen weder in t Vader⸗
Januarius.
reciff / dat op den horck leght; voeren aen landt om it padt te ſoecken / ende is
landt den thienden Noyembris. Sulcx dat deſe / ghelijck oock de groote Plons te / ſeer wennich vooꝛ de Compagnie aen - bꝛachte. 1 855
N vooꝛleden jaer hebben Cornelis Corneliſa. Jol met t Jacht den Otter ghe⸗ laten achter Iſla de Vaca; de Jachten de Zee. Ridder en de 2 uydt· Sterre quaz
men daer bn hem. Naer dat hem daer wel hadden ververſt / ende de Schepen herſtelt, fo zijn den veerthienden Januarij deſes jaers weder van daer t zenl gez
gaen; ende quamen s anderdaeghs s avondts aen Cabo Tiburon ten ancker: Haelden daer water ende ballaſt: den ſeventhienden ginghen van Daer weder t zenl, hadden den achthienden Cabo de Donna Maria Boft-Zundt-Ooft van haer; ende waren den neghenthienden tuſſchen Cuba ende Cabo S! Nicolaes;
den hoeck van Cuba hadden Nooꝛden van haer / ende de Caep Ooſt- Mooꝛdt
Oyſt ontrent acht mijlen. Het landt van de ſelve Caep verthoont ſich meeſt
rondt / met witte plecken / ende is mone hoogh; doch het alder Nooꝛdelijckſte
is leegh. Den ten- en- twintighſten s moꝛghens waren boven de Caep / ende
quamen naer de middach inde Baye te reede. D anderdaeghs s avondts
maeckten weder zenl/ ende Doen om den hoeck waren / liepen meeſt Zunden
ten Ooſten naer de Gonaves toe: waren den dꝛy en. twintighſten ontrent dꝛn
mijlen Daer van; is vooꝛ : aen Hecht landt; ontrent thien unzen wendent aen Tee / en gingen Nooꝛden aen; naer de middach quam de windt unt de Weſten /
zenlden doen meeſt Ooſt ende Nooꝛdt· Mooꝛdt· Ooſt / van Guanabo aen Hiſpa
niola is ten plaetſe daer het ſchijnt of een gat waer; quamen 's avondts tuſ⸗
ſchen benden in; is ontrent anderhalf mijl wijdt in t in kommen / ende aen de
Nooꝛdt· wal legghen dꝛnof vier klippen. Den vieren · twintighſten 's moꝛ⸗
gens was het ſtille / hadden het Boft-ennde van Guanabo Zunden ten Weſten
van haer: ende s avondts de klippen Ooſt van haer / ende het ander Eplandt
dat binnen Guanabo leght / Zundt· Weſt. Den vijf. en. twintighſten 8 mid⸗
daghs waren bu t landt / ende ſettent op twee · en twintich vadem ſteeck⸗
grondt / ontrent een gotelingh-fcheut vande wal / bn Zunden een klenn ſteene⸗
effen
Het neghende Boeck. 311 effen bn Zunden dat reciff. S anderdaeghs s moꝛghens ginghen met acht. en tſeventich man aen landt / naer de Hunſkens toe / ende is wel twee mijlen en ten half op een Rievier / op een black velt; t volck liep wegh; vonden daer vijftich Hunden / vande welcke maer de helft konden met krijghen; met Son⸗ nen onder gangh quamen aen booꝛdt / ende ginghen inde honde⸗ wacht weder t zen naer de Goaves: ende quamen s anderdaeghs daer bn haer Sloepen / haelden Vꝛuchten van t landt / doch vertoefden Daer niet. Daer! eght een En⸗ landeken inde Baye aen de Ooft-zijde / ende midden inde Bare een dꝛoogh⸗ te / men kan de grondt ff ien op vijf vadem waters. S avondts zenlden omde Nooꝛdt / om de Zee. Ridder te ſoecken / die van haer verdwaelt was; s nachts koelde het ſeer / ende ſu zenlden aen een dꝛooghte / die aen het Ooſt ennde van Guanabo leght / ende is wel een mijl van 't Enlandt / op Den plaetſen Boogh; men kan tuſſchen het Enlandt ende die dꝛooghten deur / ende is wel ander half mijl in t ronde / en men kan de grondt over al ſien / meert ſchulp-grondt; ſtreckt Mooꝛdt Ooſt ten Mooꝛden ende Zundt. Weſt ten Zuyden een halve mijl: de andere Eplandekens legghen meeft Nooꝛdt. Goſt ende Tundt- Weſt vande dꝛooghte / ende als men het Nooꝛdt eynde van de dꝛooghte vooz bu is / heeft men de leeghen boeck van t Enlande Nooꝛdt.- Mooꝛdt. Weſt van ſich; ende werpt men gheen grondt / d welck men aen de veranderingh van t water wel ghewaer wordt. Den achten twintighſten liepen boven de dꝛooghte / teghen de middach hadden ſtilte: daer leght een ſteenen· reciff aen de Nooꝛdt-zijde van Guanabo, wel een gotelingh· ſcheut van landt / ende ſtreckt Nooꝛdt. Goſt in tee / ende is ghelijck een Den-hoeck gheſtreckt / ende loopt ſoo weder naer de wal: den neghen en twintighſten handen Guanabo Ooſt van haer ontrent een mijl: ſtelden van Baer haer kours naer Valderis, ontmiseten onder -weghen de Zee. Ridder; ende liepen g anderdaeghs daer in om kiel te Baten: ende wa⸗
ANN O
1 32.
ren daer mede beſich tot den ſevenden Februarij ginghen doen weder t ʒenl unt rebruarius.
Valderis: daer legghen veel dꝛooghten die men ſien kan / ende is meeſt ſteeck⸗ grondt, zeplden over een dꝛooghte van twaelf voet water / ende is wel cen mijl zenlens: ende als men in komt iſt Dn vadem en een half diep / men moet dan bn de Naoꝛdt wal in lopen / men kan de grondt over het heele gat ſien / ende dan moet men wat treckende naer de Zundt. wal toe wijcken ; Daer legghen hier en Daer klippen: t gat ſtreckt eerſt Weſt in / ende dan Nooꝛdelijcker / ende dan Weſt Noot. Weſt / aen de Zundt. wal iſt verdꝛoncken landt; in het in kommen leght Guanabo Mooꝛdt- Ooſt ten Ooſten ende Zundt Weſt ten We⸗ ſten van Valderis: ende het landt van de Cabo St Nicolaes Noozdt Ooſt ten Nooꝛden ende Zundt. Weſt ten Zunden van malcanderen: bunten ʒijnde / liez pen Ooſt aen / met een ſtijve llenckende koelte unt de Weſtelijcker handt / naer de Goaves tot. Den achtſten s moꝛghens was het ſtille ende doncker weder / ende Goaves leght wel neghen mijten van Valderis, ende is wel Dan mijlen tuſ⸗ ſchen 't Eylandt Guanabo ende Hiſpaniola wijdt. Naer de middach quamen in Goaves, ende anckerden op vier vadem klippighe grondt / op de dꝛooghte Die inde Bane leght; hadden den Ooſt⸗hoeck van Guanabo Nooꝛdt- MooꝛdtOoſt van haer / ende de Weſt⸗hoeck Nooꝛdt-Weſt ten Moorden. Als men inde Bane ſetten wil / foo moet men dicht bn de wal ſetten / dan kan men met ten ſteen aen landt werpen / ofte men kan oock ſetten op de dꝛooghte / Daer iſt klippich ende is Dap of vier vademen Diep: inde Goaves zijn veel ſoete Appelen te plucken ende water te halen; inde Valderis is mede water; vinghen foo veel Verckens ende Roe. Beeſten als eten konden; ende Daer binnen zijn wel dꝛn ofte vier gaten daer men in kan lopen. Den neghenden naer : middach ten vier umen maeckten weder zenl; het koelde een half tap. zenl unt de Nooꝛdt We⸗ ſten / s avondts wierde het ſtille; ende Doen de eerſte wacht unt was / quam de
windt
AN N Oo 163 Ä.
ten weynich te regenen. Den dep-en-twintigbften's middaghs hadden hoogh⸗
312 Verhael van Weſt-Indien.
windt unt de wal / ginghen Nooꝛdt, Weſt ten Weſten aen. Den thienden g moꝛghens waren by het Weſt ennde van Guanabo, t was ſtille ende donc⸗ ker weder / naer de middach begon it koeltjen te wackeren / ende De winde liep Neoꝛdt Mooꝛdt-Weſt; wenden het naer de wal / ende s avondts weder Baer af / s nachts liep de windt Ooſt. Den elfden s moꝛghens hadde de Platte Foꝛme van Cabo 8: Nicolaes Nooꝛdt- Mooꝛdt· Ooſt van haer / naer de mid⸗ dach reghende het / en koelde een top-zenl; waren bp de wal / ende mochten Nooꝛdt-Weſt zenlen / s nachts namen de mars zeyls in / om dat foo hardt waende. Den twaelfden s middaghs waren beneden de Cabo S' Nicolaes, ende wendent aen ee / met een top · zenls koelte unt den Nooꝛdt· Ooſten / ende hol water; s nachts liep de winde Ooſt / lieten het twee quartieren aen Zee ſtaen / ende wenden doen naer de wal / (oo dat haer de ſlagh · boegh teghen liep. Den derthienden 's morgens waren ontrent fes mijlen vande wal / en zeylden boven de Caep: naer de middach liep de Windt Ooſt - Mooꝛdt· Ooſt / ende koel⸗ de een ſtijf top. zenl / s avondts waren dicht by de wal / ende twee mijlen boven de Caep: ontrent ſes mijlen bn Ooſten de Caep loopt een leeghen boeck af / het is een bocht / ende is daer hoogh / wendent aen Zee; de windt liep Ooſt / ſoo dat / Doen de tweede wacht unt was / weder wenden. Den veerthienden g morgens lieg de windt Ooſt · Zundt· Ooſt / wendent aen Zee tot de middach toe; hadden de Tortuga Zundt . Zuydt· Goſt van haer twaelf mijlen / ende konden de Eylanden aen lij ſien; was Hecht water; s nachts doen daer vier glaſen unt waren / quamen ontrent ten halven de Tortuga te landen; den vijf⸗ thienden s moꝛghens liepen beneden om / Waende foo hardt / dat s avondts niet te reede konden kommen / foo dat de heele nacht bn hielden: den ſeſthien⸗ den g moꝛghens quamen ten ancker; ende alſoo ſchoon weder was maeckten haer Schip dicht / daer is een goede reede Hoor de Schepen / ende op tEnlandt / naer it ſegghen van de Enghelſche / waren wel vier hondert Tielen; de reede is tuſſchen twee dꝛooghten in / bunten ſandt / ende binnen ſteeck grondt; maer is nauwe. Men mott bn Ooſten in kommen / ende men kan bn Weſten oock unt ʒenlen; oock kan men ſetten bn Weſten de dꝛooghte / en is ſandt grondt / aen t Ooſt· ennde van Tortuga: aen Hiſpaniola zijn dock Verckens te vangen / en men kan daer oock ſetten. Den ſeventhienden ginghen weder t zenl / dan was ſtil / foo dat wennich vertierden. Den achthienden naer de middach quam de koelte unt de Nooꝛdelijcker handt / ende waren by de Cabo S; Nicolaes, ende inde eerſte wacht ſetten haer kours Zundt-Weſt aen. Den neghenthienden g moꝛghens was de windt Nooꝛdt· Ooſt met ſlenckende koelte / s middaghs konden t landt bande Cabo Donna Maria fien Zundt - Weſt ten Zunden van haer / ende is leegh landt. Den twintighſten hadden de vooꝛſende Caep Poodt-@oft van Haer / ende Cabo Tiburon Zundt-Ooft ten Zunden; werdt
ſtille ende llecht water / ſoo dat den heelen nacht dꝛeven. Den een-en-twin⸗
tighſten quam de koelte unt den Zundt . Zundt.· Ooſten / met harde koelte / daer
gingh hol water / ende fp paſſeerden de Cabo Tiburon. Den twee en twin⸗
tighſten was de windt Soft ten oorden met een ſtijve top. zenls koelte / had⸗ den ontrent de dertich mijlen Zunden aen ghezeplt: teghen den avondt begont
de van veerthien graden ende ſeven en dertich minuten / hadden vijf en- twin⸗ tich mijlen ghezenlt Zunden ten Ooſten aen / met ſtijf top· zenl. Den vier- en twintighſten hadden ſes· en twintich mijlen ghezenlt; s middaghs hooghde van twaelf graden neghen en veertich minuten; haer kours was Zupden ten Ooſten; ende de Briſe waende foo hardt / dat geen mars zenls konden voeren de Windt Ooſt· Mooꝛdt· Ooſt ende Ooſt ten Nooꝛden / lieten het de eerſte wacht naer de wal toe ſtaen / ende wendent doen aen Zee; de windt liep Ooſt / ende
Doen
r
Het neghende Boeck. 313 IE Doen De tweede wacht unt was / wendent naer de wal / ende zenlden den hee⸗ SR len nacht met ſchover zenlen. Den vijf en twintighſten s middaghs banden 3 EK N boogbde elf graden ende een en. vijftich minuten / ende hadden vijfthien mij⸗ 32 len Zupdt-Zundt-Ooft ghezenlt; de windt liep Nooꝛdt· Ooſt ten Nooꝛden / gingen doen Zundt · Ooſt aen / ende ſagen ten twee unzen naer noen het hooge landt; ende een une Daer naer waren op twintich vadem ſteeck grondt / nez 0 | vens het leeghe landt / dat bn Ooſten het Hooghe landt van S* Marcha leght; 0 | guamen hoogher als ſn mennden / foo dat De ſtroom om de Ooſt gingh. Zenl- ij den ontrent dꝛn mijlen bande wal / ende lieten het dꝛijven. Den ſes- en- twin⸗ | tighſten s moꝛghens maeckten weder zenl / t was dijſich weder / ende ſtille; 1 s middaghs guamder een koeltjen unter Zee / hadden de Sneeuw Berghen Hd Sundt . Zundt- Weſt van haer / ende waren ontrent Den mijlen vande wal. | | Inde eerſte wacht liep de winde Ooſt ten Zunden / koelde ſtijf / foo dat het lie⸗ | |
ten Drijven. Den f even en twintighſten begont te ſtillen / foo dat ten thien ij umen vooꝛ S. Marcha waren / ende hielden dragende Weſt ten Zunden aen; 1 S middaghs liep de windt Noozdt-Ooſt ten Nooꝛden / hielden s nachts bp;
inde naer nacht begont hardt te warnen / foo dat de ſchover. zenls naeuw kon⸗ ö den boeren. Den acht en twintighſten waren Booz S“ Martha, ende hadden den hoeck bn Cabo d Anguilha wel ſes mijlen Soft van haet; hielden dꝛagende | Weſt· Zundt· Weſt acn ; de Zee liep hol aen / ende koelde de heele nacht hardt | |
unt den Nooꝛdt Ooſten / ende ontrent een umze vooꝛ Sonnen onder - gangh quamen in Zamba den leſten Februarij s moꝛgens inde dach · wacht begon het te ſtillen de winde liep Ooſt ghemepnelijck alle dage ende als de Windt Nooꝛ⸗ kj delijck waent/ dan gaet de ſtroom om de Ooſt. Hadden s middaghs hooghde | van thien graden ende vijftich minuten. Den derden Marij g moꝛghens gin⸗ martius. 1 | ghen weder t zenl met de windt unt t lande ; ontrent thien unꝛen lep de windt bi Nooꝛdt-Ooſt; wendent naer de wal / ende quamen daer aen ten twee umen/ 0 tuſſchen Morro Formoſo ende Zamba; koelde een top-zepl/ {oa dat vande wal | | wenden / ende waende s nachts foo hardt / dat de mars. zenls qualijck konden 1 boeren, Den vierden s moꝛghens waren een mijl beneden Morro Formofo; | z middaghs liepen naer Zamba, ende Doen weder aen Zee / waenden s nachts ſeer hardt. Den vijfden / dooꝛ dien de Briſe ſoo hardt waende / dat alles in ſtuc⸗ IN ken zenlden / liepen in Zamba: waenden even hardt / ende ſtoꝛmde ſomtijdts de | |
volgende daghen / foo dat qualijck vooꝛ ancker konden houden. Den ſeſthien⸗ den s morgens ſaghen een Zenl aen Zee van haer / ende maeckten zenl; kre⸗ | ghen het tuſſchen Buyo del Gatto ende Punta de Canoa ; quam van Teneriffe, ende was geladen met hondert pijpen Wijn / ende Daer waren vier en · vijftich 1 Zielen op / foo Mans / Drouwen, ende Kinderen: de welcke bn de Zee. Kidder | en de Zuyde-Sterre Wierden aen landt gheſet; ende den Octer dede fijn beſte om 1 over te kommen; het waende foo hardt / dat de Prijs niet bolwercken konde: | den ſeventhienden s moꝛgens beterde het weder / hadden’s middaghs hoogh⸗ de elf graden ende ſeven en. dertich minuten / ende ontrent veerthien mijten ghezenlt: s anderdaeghs s middaghs derthien graden ende twintich nunu⸗ ten / ontrent twee en twintich mijlen Nooꝛdt · Weſt ten Nooꝛden aen gezeylt / | Aenptende Peijs achter aen. Den negenthienden veerthien graden ende der⸗ 0 tich minuten / ende ontrent vijf en twintich mijlen Nooꝛdt . Mooꝛdt Weſt aen | |
ghezenlt. Den twintig hſten s moꝛghens doende Son een half ume op ghe⸗ Ii weeft was / quamen op de Serranilla te Vervallen / ende liepen daer bn Zunden ij om; is niet bꝛeet / maer naer Dat fien konden / dꝛn mijlen langh / ſtreckt Mooꝛdt | Ooſt ten Ooſten / ende Zundt- Weſt ten Weſten / ende leght tot vier ſteden boz | ven water / men kan het bande Ooft-zijde niet aen Diepen / maer aen t Weſt⸗ |
ennde Diepten het / ende konden de grondt fien . thien / twaelf vadem / ende 5 8 Nr was
1632.
Aprilis.
ANN oO
314 Verhael van Weſt-Indien.
was op achthien vadem cozael-grondt / ontrent een half mijl bande dꝛooghte; een wennich daer naer diepten weder / ende vonden goede grondt om te ancke⸗ ren / ghelijck ſandt: wanneer men Daer bp is / foo kommen daer eenighe Vo⸗ ghelen / ende foo dꝛae als men die vooꝛ bn is / dan en fiet men de Boghels niet meer. Ten negen upꝛen hadden het Zunden ende Zundt-Ooft van haer / ende ginghen Nooꝛden ten Go ſten aen tot de middach; s middaghs hooghde ſeſthien graden ende vijfthien minuten / foo dat de Serranilla inde Caerte wel op fijn hooghde is geleght; z enlden dat etmael acht en · twintich mijlen Nooꝛdt ten Weſten aen / met een Hap top-zenl koelte unt den Ooſt ten Nooꝛden. Den een · en · twintighſten kreghen de windt unter Zee / ende konden Jamaica fien Nooꝛdt· Ooſt van haer ontrent twaelf mijlen; hadden ontrent vijfthien mijlen Nooꝛdt ten Weſten aen / ende Nooꝛdt Mooꝛdt- Weſt in t etmael ghezenlt: nachts kreghen een travade / dan duerde niet langhe. Den twee en twin⸗ tighſten s middaghs hadden hooghde ſeventhien graden ende acht · en veer⸗ tich minuten meerder als giſten / want hadden dat etmael niet meer als vier mijlen ghezenlt Mooꝛdt· Mooꝛdt· Ooſt aen / bleef den heelen nacht ſtille. Den Den-en-twintigbften s middaghs achthien graden ende elf minuten / ontrent vijf mijlen gezenlt Nooꝛden ten Weſten aen. Den vier en twintighſten hade den regen / ende giften ſeſthien mijlen vertiert te hebben Nooꝛdt . Mooꝛdt · Weſt aen / ende hooghde neghenthien graden ende twaelf minuten. Den vijf-entwintighſten s middaghs hooghde van twintich graden ſeſthien minuten / on⸗ trent vijfthien mijlen Nooꝛden behouwen; hadden vooꝛts dien dach variable winden. Den ſes- en twintighſten s middaghs twintich graden ſeven - en dertich minuten maer vier mijlen Nooꝛdt.· Mooꝛdt· Ooſt in t etmael ghezenlt: nachts waende ſeer hardt / als oock s anderdaeghs / foo dat het met ſchover⸗ zenlen moſten afffen; tegen de middach de marg· zeyls weder bn; hooghde een en. twintich graden ende vijfthien minuten; ontrent ſeven mijlen Nooꝛdt ten Ooſten aen ghezenlt / ſaghen naer middach landt / ende waren der s avondts noch vijf mijlen af / foo dat bn lenden. Den acht · en twintighſten s morgens ginghen Nooꝛdt. Weſt aen / wierdt ſtille / ende naer de middach liep de windt untter Zee: het landt d welck ſaghen / was in t midden hoogh / ende aen t Weſt . ennde hackelich; aen t Ooſt· ennde als in t midden / ende Daer zijn dꝛn witte plecken / het Weſt ennde naeſt: in t laeſte van de eerſte wacht quam de Windt unt den Ooft-Zupdt-Ooften / ende fn ginghen Weſt ten Zunden aen; s anderdaeghs 's moꝛghens waren geen mijl van landt / ende Daer de Enlan⸗ dekens van het leeghe lande legghen; hadden ontrent neghen mijten Weſt ten Zupden aen ghezenlt; is Daer over al ghebꝛoken landt / ende ſeer leegh; gin⸗ ghen Weſt ende Weſt ten Zunden aen / ende zenlden dien dach wel veerthien mijlen / s nachts lieten het dꝛijven / want is daer s nachts niet te ʒenlen. Den dertighſten s moꝛghens hadden het Ooſt - ennde van Illa de Pinos, ende het Weſtelijckſte is ſchoꝛ / ende is vooꝛts leegh landt; ende wijf of fes mijlen van het Ooſt ennde iſt wit ſandt. ſtrandt / ende Daer leght een riff langhs / al ſtee⸗ nich / wel vijf mijlen / men heefter geen grondt bn het landt: s avondts qua⸗ men te reede aen het Weſt ennde op vijf vadem klippighe fandt-grondt/ is een bocht daer niet ſeer goedt is te anckeren. Tot den tweeden Aprilis maeckten
haer Schip ſchoon / ende begonnen Doen te loſſen; den 5 — quam de Zee
Ridder bn haer: ende den ſevenden de Zuydt. Ster, die een Schildt· pad Barcke genomen hadde. De ghevangens verklaerden Dat fn twee maenden ende een half unt de Havana waren geweeſt / ende dat doen de Vloote beſtaende in tſeſ⸗ tich Zenlen / onder de Generael Thomas de Raſpurges ghererdt lach om unt te lopen: ende dat de Vloote van Nova Hiſpania gebleven was op twee Schee pen naer: als de Vloote in t landt is / dan iſſer wacht op de Caep S* Antonio
ende
Het neghende Boeck. 315 5 9 ende de Corrientes, ende vooꝛts op anders gheen plaetſen: de windt bleef wel vier daghen Nooꝛdelijck / ende ſn haelden ondertuſſchen water / d welck Daer in putten ſtaet ontrent een piftool-fcheut van ſtrandt. Den derthienden gin⸗ ghen van lla de Pinos weder t zenl / ten twee unzen naer de middach meteen Nooꝛdt-Mooꝛdt· Ooſte windt / ende ginghen Weſt ten Nooꝛden aen: aen | t Weſt · ennde van t Eplandt loopt een riff af. Den veerthienden s moꝛghens hadden Cabo de Corrientes Mooꝛdt-· Weſt ten Nooꝛden twee mijlen van haer: | ende des avondts de Caep S Antonio Mooꝛdt Mooꝛdt. Weſt / was meeſt de heele nacht ſtille. Den vijfthienden s moꝛghens ſaghen een Zeyl ZundtWeſt van haer / ende alſoo een harde koelte hadden unt de Nooꝛden / kreghen N hem; quam van Nova Hiſpania; ſetten vooꝛts haer kours om de Nooꝛdt: den ſeventhienden / alſoo het ſtille was / haelden een Deel goedts unt de Peijs; zeyl⸗ N den s nachts Nooꝛdt-Goſt ontrent ſeven mijlen, Den achthienden s moꝛ⸗ 0
| |
ANNO 1632.
ghens hadden de Windt Nooꝛdt. Weſt / ende ſchoon weder / s middachs Iſla de Pinos Nooꝛden van haer / foo datter moefte ſtroom om de Ooſt gaen: de vol⸗ ghende daghen hadden variabel winden / ende verſcheyden kourſen: foo dat geeft den twintighſten 's middachs quamen aen Ila de Pinos op haer vooꝛighe reede: onderſochten de Pꝛijs van t onderſte boven / en Londen Haer vooꝛts niet in dan Merl foo dat die s anderdaghs lieten baren: ende (n ginghen dock we⸗ 1 der t zenl. Den vijf· en twintighſten s moꝛghens ſagen t landt van Cabo de 1 Corrientes, ende gingheu Weſt ten Zuyden aen tot s middaghs / ende doen | | Weſt ten oorden. Even bn Goſten de vooꝛſende Carp zijn ſeven oft acht HE boffen Boomen / ende Daer begint de ſandt ſtrandt; op den avondt ſaghen een | Schip bn de Cacp S* Antonio aen ancker legghen / d welck de onſe ghewaer | woꝛdende / zepl maeckte / ende de onſe hem naersdach wierdt avondt / ende hiel⸗ den by de heele nacht met ſchover-zenlen. Den ſes en twintighſten / ſchoon weder met Zupdelijcke windt; de Zuydt· Sterre nam een Barcke by de Caep / | dan was ledich / ende t volck aen lande ghevlucht: was z nachts ſeer ſtille. | Den ſeven en- twintighſten konden t landt van de Organos ſien: s anders | daeghs (agen weder een Zenl/ ende ver volghden het langhe / dan gheraeckte 1 de Havana in. Den dertighſten hadden Matanga Zupdt ten Weſten acht mij⸗ len van haer / ende ginghen Nooꝛdt Ooſt ten Hoorden aen: s middaghs | hooghde Lier-en-twintich graden. Den eerſten Maij (agen het landt bn Nooꝛ⸗ Hi den de Caep van Florida; ende Boeren foo vooꝛts naer huns / ende hadden foo 6 goeden ſpoet / dat den Otter den ſevenden Junij in Texel arriveerde. Bracht | mede dunſent vijf hondert negen en. veertich ſtucken Armeſijntjens: dꝛn hon⸗ dert acht · en veertich Damaſtjens: twee en veertich ſtucken gheblomde Dar tijntjens: twee ſtucken goude Tolet: Dn hondert ſes en tſeſtich Hunden: vijf dunſent twee hondert vijftich pondt Campechie - hout: twee dunſent hon⸗ dert en tſeventich pondt Tabac: twee dunſent vier · en · vijftich pondt Anijs: een kaſken ende dan baeltjens Benjuin: dꝛn balen Peper: twee vaten Mar N gelen: twaelf kaſſen Marmeladen: derthien marck Goudt: hondert dꝛ nen. Hij twintich Kealen van achten: neffens noch verſchenden klepnigheden. | Dit ſelve jaer wierdt Capitepn Cornelis Corneliſa. Jol weder af-gheveerz 0 dicht met het Jacht den Otter. Vertrock unt Texel den achtſten October. Den twee en- twintighſten quamen ontrent de Canariſe Enlanden; ende | den leften ontrent Cabo de Barbas : ende den tweeden November bn Cabo Blanco: voeren met de Boot aen landt / ende bevonden al witte ſteenen / ende | heel doz landt; Daer is ſulcken bocht, dat men die niet kan over fien; ende loopt Nooꝛden in; waren daer wel Dan mijlen in / ende hadden vijf ende ſes | | |
vadem / ende vier het minſte / altemet hardt / ende altemet ſteeck-grondt. Den ſeſten waren bj Ila de Majo; ende zenlden den neghenden boven S Jago; Kr 2 ende
ANN o 163 2.
\
316 Verhael van Weft-Indien.
ende den elfden boven S*Nicolacs; ende quamen's anderdaeghs bn s · Vincent; en konden daer gheen Bocken krijghen / noch goedt water: foo dat weder zel maeckten. Den Dep-en-twintigbften 's moꝛghens ſaghen een Zenl; zelden Daer naer toe; dan was ſtillekens / foo datter eerſt naer de middach met de Boot bn quamen; was gheladen met wijn / quam van Madera, ende wilde naer Pariba. Ende bꝛochten t ſelve te Pernambuc, alwaer den veerthienden December arriveerden. Wierden den neghen· en · twintighſten weder uptgheſonden naer t Zunden om te krunſſen.
Extratten uyt eenighe gheintercipieerde Bꝛieven vande | vyandt dit jaer ghelchꝛeven.
Diego Lopes Chaves 25 Julij 1632. inde Bahia.
Gans dat van deſe Bahia vertrocken is Don Antonio d'Oquendo, weſende
bn. naer elf maenden / ende is de vnandt nont gheſchenden van deſe Barre ende Cuſte met feer groote ſchade van dit landt / om datter gheen Schepen konnen unt lopen / ende alles is op⸗ gheſchoꝛt / gheen aftreck ofte verkoop van Sunckeren / vande welcke de Inwoonders van BraGl moeten leben ende ick verſekere B. E. indien deſe beſettinghe langh komt te dunzen / dat men wen⸗ nich rekeninghe ende acht ſal maecken op deſe Pꝛovintie; ſiende de vnandt foo
machtich is.
Franciſco Soares 30 Januarij 1632. Bahia.
De Thienden van deſe Capitanie vande Bahia ende fijne bn. gevoeghde / als
daer zijn de Capitanien van Seregipe del Rey, Ilheos , ende Porto Seguro, zijn verpacht in maffe dit jaer / ofte Saffra beginnende den eerſten Auguſti deſes jaers / Hoog twee en. veertich dunſent ende vijf hondert Cruſaden / de twee Derde in Geldt / ende een Derde in Waren; d weick is twee dunſent vijf hondert Cruſaden minder als het voozleden jaer. 5
Caſpar Demeres aen N. N. uyt het Real den 22 October 1632.
[8 K hebbe verſtaen datter dierte gekommen is inde Granen tot Liſbona, het KRoꝛen tot vier hondert Kees; achte ſulcx niet met allen / bn de dierte die hier is / geldende een pot Wijn twee ſtucken van achten; een vierde vat Sauts vier ſtucken van achten; een pot Olpe vier ſtucken van achten / ende dat al teghen Gelt / en niet tegen Sunckeren / want niemandt die begeert / de Blancos gelden twee hondert veertich tot Dan hondert ende twintich Kees de Arobe; Mafcovados hondert veertich Kees / ende in manghelinghe teghen goet / en willen die foo niet aen nemen: conſidereert hoe wn onſe hunſen foo konnen onder hou⸗ den / en hebben gheen kleynodien die niet verſet ofte verkocht en zijn. Daer komt impoſt op impoſt; ende en konnen nieuwers gheen plaetſe vinden om vier kiſten Suyckeren af te Schepen: die ons gouverneren en wenſchen niet hooghers als dat deſen Ooꝛlogh eeuwich mochte duren; ſchꝛijven aen den KRoningh / dat de brandt gantſch deſperaet is / ende dat van t Reciff ſal wegh· lopen, Duarte d Albuquerque ladet in peder Schip twintich of dertich kiſten Sunckeren; ſulex dat men ſeght reede naer Poꝛtugael over de hondert dunſent Ducaten in Dupckeren heeft geſonden. Heeft belaſt dat de Ingenios niet meer ſouden maelen; ende tot op heden en maelen oock niet / foo dat deſe Soomer wennich Sunckeren ghemaeckt ſullen werden / want Januarius kommende / hebben wn de Winter; ende Daer en Wordt niets ghedaen : de Heer wil ons hel⸗ pen / want wn hebben / noch Heere noch Raden die voo het ghemeyn .
e
Het neghende Boeck. / 317 De vnandt marcheert naer Porto Calvo ; ende hebben onder-wegen verbꝛandt de Ingenio van Manuel Ramalio, ende Voor eenighe daghen noch twee / van Domingo d Olivera ende van Miguel d Alures: Doen foo veel quaedt als (elfs willen / ende nemen veel Dee wegh / alfoo men ſeght haer Vivzes ontbreken. Godt wil des Koninghs ooghen openen / dat ons een Armada ſeyndt / want hoe meerder fecours ſonder Geldt / hoe meerder verderf voor t Landt.
Een ander van den twintighſten October.
1 C k hebbe mn moede ghelopen om twee kiſten Sunckeren te laden / ſonder newers plaets te konnen binden / want eenen Roover die het Landt regeert / en lijdt niet dat de Schippers hun engen goedt voeren / ladet de Schepen Loo? hem en ſijne Bꝛoeders / als oock vooꝛ des Koninghs rekeninghe; heeft het Landt in ſulcken ſtant gheſtelt / dat ſich niet ſal konnen verhalen: handelt veel harder als eenighe tirannis Lutriaen / ende dat onder ſchijn van een Chꝛiſten / met anders dꝛoomende dan hoe hy ſtelen ſal / ende de ghemeynte tiranniſeren; niet tegenſtaende wn den Goꝛlogh twee jaren langh ghevoert hebben / in ſtede van retompenſe / beſwaert ons met een groote ſchattinghe / die de ghemeynte niet heeft willen conſenteren. Dy merckende die niet wilde aen gaen / heeft elcke Capitenn naer ſijn quartier gheſonden / om te bidden dat men hem wilde aſſiſteren / tot onderhout van het Real: de minſte gaeve die hp van 't bolck ghe⸗ trocken heeft / is gheweeſt van elcken Koop man een kiſte Supcker; van ette⸗
AN N G 1632.
lijcke vier ofte wijf kiſten / naer dat rijck waren. Naer dat hu dat ontfanghen
Badde / heeft huſe de ſchattinghe op gheleght / foo ſwaer als ont gheweeſt is / tot de Kinders toe moſten alle maenden vijftich Rees betalen: ende ſints het ſetours ghekommen is / foo is het Landt aen-ghegrepen tot fijn verderf. De brandt is in verſchenden plaetſen in ghevallen; heeft in Garaflu over de tach⸗ tich dupfent Ducaten foo aen Juweelen als Gout gevonden; Daer naer vielen in Serinhain, welck fp oock gantſch unt plonderden; op andere plaetſen veel Hunſen verbꝛandt / ende veel Dee wegh⸗ghevoert. Hier is een groot diluvie gheweeſt / die over de twee hondert dunſent Ducaten ſchade heeft ghedaen.
Een ander van den twaelfden November uyt de Cabo S. Auguſtin.
J z dinghen van deſe quartieren zijn van dach tot doch quader; de vnandt heeft de grootſte tocht ghedaen / die ont heeft derven vooꝛ nemen, want heeft inde Stadt Garaſſu geweeſt / ende die gheplundert / vele doot gheſlagen / ende wegh · ghevoert wat h begeerde: ende nu in Porto Calvo: vijf Ingenios verbrandt / ſonder pewers op te paffen: ende dit doet hn terwijl hem gheen fez tours toe komt / wat ſal hn doen als hu meerder macht bekomts Alle menſchen zijn verwondert / de Koningh ſich foo weynich aen-treckt/Dat deſe plaetſe vers lozen gaet / die van foo grooten impoztantie is / als al de werelt weet,
Rr 3 Jaer⸗
— —
— — SNS 7 — ‚§ NVE
Jaterlijck Uerhael
VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Weft-Indifche Compagnie.
Koet Begrijp van het thiende Boeck,
E Commandeur Schuppe keert van den tocht. Beſettin
NG e ge van de Cuſte. Een Suycker-Prijs verovert. De Heere N Gijffelinghs arriveert. De Major Schuppe wordt weder op b PD 2 een tocht geſonden. Een Carveel met Wijn ende Olye
rare Shenomen. Den tocht naer Rio Formoſo. Dry Schepen met Suyckeren verbrandt. Een Suycker-Molen verbrandt in Camarigibi. Tocht van Tamarica nacr Maria Farinba. Tocht naer Rio Formofó: veroveren een Fortjen : de vyandt hackt inde grondt, ende verbrandt vier van fijne Schepen met Suyckeren geladen; alsmede een Pack-huys vol Suyckeren : de onfe nemen voorts in Rio & Antonio, een Baterije vande vyandt: deftrueren fes Schepen van de vyandt; bekommen hondert en vier kiften Suyckeren, ende eenighe Wijnen , lopen voor-by (amarigibi ende andere plaetſen, ende verdeftrueren noch twee Schepen. De vyandt maeckt op Tamarica cen Batarije, om ons Fort te beſchieten, doch ſonder ſchade te doen. Albuquerque ſtroeyt brieven, ende onſe doen van ghelijcke. De Colonel ¶ Vardenburgb ruſt ſich tot fijn vertreck van Braſil. Een Schip genomen met twee hondert pijpen Wijn. Den tocht op Gojana: verbranden dry Suycker-Molens, ende vele Huyſen. EenSchip ghenomen met hondert en twintich kiften Suyckeren. Laurens wan Rembach wert Colonel: ende Sigefmundus van Schuppen Overfte Lieutenant. Ambaſſade vande Tapujas. Aenflach op de Afogados. Veroveringhe van t Retrenchement. I leggen van een Fort: Tocht naér het Arrayal: nemen een Redoute in, ende flaen alles
doot: de Major Padburgh ghemiſt, ende de Colonel dootlijck ghewondt:
laten hondert en dertich man achter: ons volck loopt de gantſche Vega
Sb
319 op ende neder , ende haelt Suyckeren af. Tocht vanden Overflen Lientenant Schuppe naer Moribeca: verbranden de Plaetfe uytghenomen de Kercke: daer naer noch een Suycker-Molen. Tocht ter Zee. In Rio Formofo verbrandt de vyandt ſelfs een Schi pendetwee Pack-huyfen met Suycker , ende de onſe de Suycker- Molens: halen uyt Porto Frances een Schip met Suycker geladen. Liche- hart loopt in Porto Calvo, verbrandt daer een Schip ende een Pack-huys met Suyckeren. De Commandeur Jan Maft ek een Schip, ende eenighe Huyfen. Dry SuyckerPrijfen op-ghebracht. Quartier met de vyandt gemaeckt. Sigiſmundus Dan Schuppe werdt Colonel, ende Baltazar Bijma Overſte Lieutenant. Een Wijn-Prijsaen-ghebracht. Veroveringh van t Caſteel ende Eylandt Tamarica: ende andere tochten ende verrichtinghe daer ontrent, een
Redoute gheleght op it Noorder-gat van Tamarica. t Landt wordt by
de Portugeſen in vele oorden verlaten. T volck in Gojana in diſordre.
Tocht naer Gajana: verbranden eenighe S uycker-Molens, ende keeren weder naer Tamarica. Een Schi p verovert met twee hondert en twins tich pijpen Wijns. De vyandt verlaet de naeft-gheleghen Huyſen
ende Netrenchementen. F verbranden van eenige Huy ſen en Ingenios.
Hooghe ſpringh- vloet. Den tocht vande onfe naer het Arrayal, ſonder cenich voordeel te doen. Een Partij uyt-gheſonden, verbrandt een Dorp by Noorden Rio Dolce. Den landt-tocht van den Overſten Lieutenant Bijma, naer Moruvere; ende ſoo dwars door t landt naer Tamarica. Scharmutſel met de vyandt. Den tocht van den Colonel Schuppe naer Rio de fangada. Twee Schepen vande vyandt aen ſtrandt by de onfe ghejaeght, ende een gheladen met ftuck-goederen, ghenomen. Noch een met ftuck-goederen ghenomen. Verrichtinghe vande Vloote van Jan Janfz. van Hoorn: Truxillo inde Honduras in- ghenomen, ende by ongeluck verbrande. S. Franciſco de Campeche in- ghenomen, ende ghe
ranfonneert. Sijn weder-komfte in t Vaderlandt. Tocht ter Zee naer Barra Grande, ende voorts nae Porto Calyo : eenighe Suyckeren, ende een Bercke verovert: varen de Rieviere op: bekommen Suyckeren: de vyandt ſteeckt fijn Pack-huyfen in brandt: marcheeren voorts naer (amarigibi. Twee Schepen van den vyandt verbrandt. Trecken voorts naer Porto des Francefes: vinden ende nemen veel kiften Suyckers. Kommen in Alagoa del Sul, ende verbranden de Vlecke Noſſa Sennora de Concepcion : ende cen nieuw Schip op Stapel ſtaende: brenghen van deſe
tocht mede twee hondert vijftich kiften Suyckeren, ende een partij Braſilie-hout, thien van des vyandts Schepen verdeſtrucert. Den landt
tocht van Tamarica naer Mongiape ; welck de onſe verbranden. Den
tocht van den Overffen Lieutenant Bijma naer & Amaro; welcke Plactfe
fy verbranden: werden in 't weder-keeren by de vyandt gheattaqueert,
ende lijden eenighe ſchade. De Commandeur Smient verdeftrucert twee
Duyn
320 8
Duynkerckſche Schepen, ende dry Bercken: daer naer noch vijf door de (emmandeur Lichts hart verbrandt. Arrivement van verfcheyden Schepen uyt het Vaderlandt. Den tocht naer Rio Grande: belegheringhe, ende veroveringe vande Fortreſſe. Een Scheepken, met Wijnen gheladen, ghenomen. De voyage vanden Otter. |
Lijſte bande Schepen ende Jachten dit jaer naer Pernambuc | uyt de velpective Cameren vertrocken, |
Vnt de Camer van Amſterdam.
Schepen nuſten metale yſere ſtucken Matrooſen Soldaten. 28 Januarius Nachtegael 15 4 4 13. St Jacob 140 10 bebzacht ar, Swarten Hondt 170 18 bevꝛacht 23. b Koningh van Sweden 140 II bevzacht 23. Martius Leeuwerck 14 4 4 13. 29 Ditto Goudt-Vinck 15 4 3 14. Canari-Voghel 11 4 dens 18, Mijfer-Boer 150 bevzacht 18. De Robbe 150 20 bevzacht 212 Jo. i Bonte-Koe wa de 12 bevzacht 23 30. 2 Maij Pharnambuc roo 8 14 616% Ne Windt-honde 80 4 8 47. 15 Auguſtus Goeree 170 8 20 61 log. Campen 130 8 20 66 91. zz Septemb. Koningh van Sweden 140 15 bevꝛacht 24 . Eendracht 140 16 bevzacht 19 50. 25 Ditto Raventjen 33 2 6 28. 8 Bonte Kraye 30 4 6 3 i 27 October Eendracht 190 13 bevꝛacht 30 93. ERaep eri 170 18 bevꝛacht 25 73. 3 Decemb. Deventer 150 10 22 650 104. | Haringh 140 4 „ 49 102. De Kar a 90 4 16 40 48. Sout- bergh „ 4 10 AANEEN GMG Kemp-Haen ee 6 4 20 10. Spreeuw 20 6 4, 19 10. Vnt de Camer van Zeelandt. a 5 Martius Zee-Ridder N 9 30 30. Aolus 150 28 40 56. 21 Mayus «Veere 90 2 12 30. f De Exter 1 4 4 20. o Septemb. Domburg 130 10 18 so 83. Meermin ve 40 4 6 30 20, Zuydt- Ster 38 * 14 30 20. 8 Spar wer 13/7 6 18 10. 28 Ditto Fortuyn 160 4 24 70 108.
Het thiende Boeck. | 321 Dpt de Camer van r Noorder- Quartier.
5 N Schepen laſten metale yſere ſtucken Matrocſen Soldaten. |
28 Januarius t Wapen van Hoorn 110 8 8 70, 1 Een Fluyt 110 4 bevꝛacht 14 18. ö
21 Mayus VIeermuys 1 2 19. 160 29 Auguſtus Enchuyſen 1 22 93 89. # | | 4 Decemb. Mercurius 000 20 66 oi. iN | Waſſende Maen 200 22 33 | Windt-hondt 4 21, 0 Vnt de Camer van Stadt en Landen. ö 29 Mayus Pegaſus 90 6 14 50 36. 9 Wieſeltjen 9 6 16 6. 9 29 Auguſtus Keet- Man 160 16 bevꝛacht 24 60. 9 zo Septemb. Waſſendo Maen 180 16 bepzacht 26 II. hi 2 Decemb. VrieffcheJagher 140 6 18 43 47.
Het thiende Boeck.
EN eerſten Januarij quam de Com- Anno J mandeur Schuppen met de ſchepen ende volck 1633. 1 weder Vanden tocht: hadden noch geweeſt aen Januarius. |
Camarigibi, alwaer een Suncker- Molen Gade den aen bꝛandt gheſteken; ende bꝛochten daer En O van mede den en- dertich kiten Sunckeren. 1
Den vierden wierdt t Schip S wol gelaſt naer | Camarigibi te gaen krunſſen / ende t Bootjen N Ooſt.- Cappel wierdt in zijn plaetſe gheſon⸗ den aen de Cabo S* Auguſtin: ende de Berc⸗ | ke Tamarica gingh s anderdaeghs om de Nooꝛdt. Den vijf den quam eenen Pieter Al.
bertſa, oftt Pedro Alvares de welcke eenighe gheſchencken van Papeganen ende anders bꝛocht aen de Gouverneur / nevens een beleefden bꝛief van de Conde Bagnola ; ende wierdt s anderdaeghs weder te rugghe gheſonden. Den ſeſten wierdt t Jacht Muyden gheſonden om een Bꝛaſiliaen ghenaemt Ik Fernandes te landen aen Barra Grande, alfoo vooz-gaf hope te hebben dat de Ht Inwoonders van zijne natie tot ons foude beweghen: ende een Chaloupe om N
het Bootjen Ooſt. Cappel ende den Klennen Tyger op te haelen / om dat de ſel⸗ | il ve tot ſekeren tocht hadden te ghebꝛuncken. Den elfden s avondts bꝛaght het lik t Jacht den Eenhoorn een Carveel op / geladen met dꝛn hondert ende vijftich Hij kiſten Dupckeven/ die vooꝛ Pariba Herovert hade / ende was twee daeghen te 0 | HI
|
vooꝛen van de Cabo unt gheloopen. Den ſeventhienden arriveerde vooꝛ c Re- 0 ciff de Heer Jehan Gyſſelinghs met de Schepen Middelborgh ende de Leeu we. | Den een en twintichſten keerde aldaer t Jacht Ouder-kerck, d welck naer | Iſla Fernando gheſonden zijnde / t ſelve hande mis ghelopen / verlendt foo het ſeheen met het jaeghen naer een Schip van Angola ghelaeden met Swarten 0 d welck genomen hebbende llechtelijck weder liet vaeren / foo dat t ſelve f quaelijck konde verantwoozden. Des s avondts embarqueerden haer de IE Compagnien van Cloppenburgh , le Grand, du Buffon ende Padburgh, in de 1 Schepen Overijſlel, de Leeuwe, de Brack, e Sandijck, mitſgaders den | fl Equi⸗
322 Verhael van Weft-Indien. Equipagie-Meeſter Jan Corneliſz. Licht- hart, in vijf ſos Boots als Chalou⸗ pen / om onder het gebiedt van de Majoꝛ Schuppe, ende Licht- hart ten tocht om de Zundt te Doen. Den vier en ⸗twintichſten wierdt men een Carveel in II Zee ghewaer / daer t Jacht de Vos naer toe liep; doch ſoude hem ontſnapt bebe | | ben / hadde t Jacht Naerden Daer ontrent krunſſende niet op hem afghekom⸗ 0 4 men / ende t ſelve genomen / was gheladen met Wijnen ende Olpe. Den vijf0 en twintighſten quam t Schip de Blaeu ye Leeuw op / van Hoor S. Alexio, | ij ende wierdt 't Schip Graef Erneſt in zijn plaetſe geſonden. De Major Schup11 pe den dꝛy en. twintichſten van 'r Reciff vertrocken ʒijnde / met onghevaer vijf | | hondert man / ſtelde zijn kours weder naer Rio Formoſo: Daer fn des anderen
1 daeghs ontrent ten Dep wien naer noen met de Boots zijn in- ghelopen / ende I 1 aen de Zundt zijde van de Rie vier Daer het Foꝛt lach / in een arm der ſelver / In gelandet: marcheerden ſtracx van daer vooꝛt naer Be hooghde die over t Foꝛt
| commandeerde / ende vielen mannelijck opt t Foꝛt aen / in de welcke ſy niet
|
|
|
ANNo 1633.
teghenſtaende redelijcke Grachten ende ſtenle Wallen hadde / in klommen; ende werdt alle t volck datter in was / ter neder ghehouwen / untghenomen twee die het ontſwommen; ende de Capitenn van t Fort die fn ghevanghen
| | naemen / zijn naem was Pedro d' Albuquerque, ende was naer zijn ſegghen 1 van verre maeghſchap van de Gouverneur Matthijs d Albuquerque: deſe | | wierdt ne beng de Capitepn Philibert du Buſſon, die int aenvallen op t Foꝛt dicht bn de ſtrot in ende achter het oo? unt was gheſchoten / naer t Reciff op gheſonden / met vier nfeve ſtucken Daer ghevonden: deſen Man haften ende vꝛoomen Capitenn / ſterf koꝛt Daer naer / de Klem ofte Convulfie (een quaedt / d welck in die landen de ghequeſte ſeer ſubijtelijck over valt ende die wegh neemt) bn de wonde llaende: ende werdt weghen zijn groot oordeel ende bez lende bn de onſe ſeer beklaeght. Den ſeven en twintichſten quam t Bootjen de Spieringh weder / weſende verlendt dooꝛ een Carveel d welck hem ontſnapt was. Ende den dertichſten keerde de Commandeur Smient mede ſonder pets op ghedaen te hebben. Den ſeſten arriveerde den Haringh unt t Baderlandt. rebruatius. Den tweeden Februarij gingh 't Schip Middelburgh t zenl naer de Bahia om aldaer nevens de andere Schepen te Krunſſen: ende de Phoenix ende Spieringh weder vooꝛ Pariba. Den vierden vertrock de Heere Gyſſelingh nevens Walbeeck naer Tamarica om aldaer oꝛdꝛe te ſtellen / ende quamen den ſevenden we⸗ der te rugghe: Ten ſelven daeghe quamen weder vooꝛ t Reciff de Schepen die om de Zundt op den tocht waren gheweeſt / de ſaecken ſich toe - ghedꝛaegen hebbende in de Loo? verhaelde wyſe: t vervolgh ſullen nu hier bn voeghen. De vnandt / foo haeſt hn onſe Boots de Kie viere ſagh in komen: hackte een Barck in de grondt / d welcke recht onder t Foꝛt lagh met Sunckeren ghelae⸗ den. Daer naer ſpeurende dat de onſe noch hoogher de Rieviere op roenden: hackten (n ſelfs noch den geladen Schepen inde grondt / ende als ſchenen niet genoegh te willen ſincken / ſtakender den bꝛandt in als mede in een Pack- huys vol Suyckeren daer ontrent ſtaende; foo dat d'onſe / wat devom fn oock aen wenden / maer fes kiſten Sunckeren en konden bergen / welck (p nevens vier nſere ſtucken die nevens het Foꝛtjen op een Baterije lagen) op ſonden / tFoꝛt⸗ jen al voꝛen gheraſeert hebbende: zijn de ie vier weder unt ghekommen / ende voꝛder naer t Zuyden gevaren; landen haer volck een wepnich bn Nooꝛden de
Rievier / d' welck ſn noemen St Antonio Grande, meynende Daer langhs naer | de Baterije te trecken / doch aen de Kie'vier kommende / bevonden dat die ſel⸗ | ve aen Dover zijde lagh / foo dat ſu moeſten over varen / ende namen alſoo de | Baterije in / hier lagen ſes vnandts Schepen die haer vlagghen lieten wapen ende haer aen-ftelden ghelijck als oft ſn Daer luſtich voo? hadden wilden vech⸗ ten / want onder andere / t een met thien ſtucken / ende een ander met vier ied
en
Het thiende Boeck, 323 ken was vooꝛſien: weſende Engelsche Schepen / die heftich op de onſe Stho⸗ ten ſoo datſe een Frans Schip / daer de onſe waeren inghekommen / alſoo treften / dat het hadde moeten ſincken / indien de onſe t gat niet tijdelijcken hadden gheſtopt / doch de onſe van achteren te landewaerts om kommende ende kloeckelijck op de Schepen aenvallende / is t volck unt de ſelve Schepen ghevlucht / ende zijn de Schepen foo bn de vnandt als bn ons verbꝛandt; unt⸗ ghenomen het Frans Schip / daer veertich pijpen Wijn in werden bekom⸗ men: ter nauwer noot wierden unt de Schepen geberght ende van landt ghe⸗ haelt / hondert ende vier kiſten Sunckeren. Miet verre van Daer lagh een Duncker Molen / welckers Engenaer fijn Sone ſondt / om de onſe demoedich
— ANN O
1633.
te bidden: zijn meulen te willen ſparen met belofte zijne Suyckeren in toe⸗
kommende met de onſe te verhandelen / alſoo nu geen en hadde: t welck hem wierdt vergunt / ende ſondt des anderen daeghs ſeer veele ververſinghe. Dan hier boeren fm int Boo? bn loopen noch in Camarigibi, ende andere haventjens / alwaer ſy noch twee Schepen vernielden: foo dat fn op deſen tocht derthien Schepen meeſt gheladen / vande vnandt verdeſtrueerden. Ende quamen ſoo weder op de rede Hoop t Reciff den ſevenden Februarij, ſouden wel langher unt ghebleven hebben / dan het klenne vaer tungh diende verſien ofte ſoude haer Doo? outhent beghe ven hebben. Ten ſelve daeghe vertrock t Jacht den Eenhoorn om ontrent de Cabo te krunſſen / ende de Bonte Koe arriveerde unt het Vaderlandt: alſ mede den thienden it Schip de goude Leeuwe van Groeningen, mede bꝛenghende een veroverde Spaenſe Bercke ghelaeden met Wijn en⸗ de Olie: neſfens de Witte Duyf. Het Schip Overyſlel ende t Bootjen Sandyck ende Ooft-cappel, ginghen s avondts t ʒenl om vooꝛ Rio Formofo ende Zundelijcker te Krunſſen. Ende den twaelfden t Jacht Naerden om bn Zupe den / ende den Jonghen Tyger om bn Moorden te krunſſen. Den derthienden Keerde Swol op de verde / ghekrunſt hebbende ontrent Camarigibi, hadde daer teghen een groot Spaens Schip llaeghs gheweeſt met acht. en · twintich ſtuc⸗ ken ende vol volcks lende tot vijf mael toe de volle laghen in / foo dat hem ſou⸗ de verovert hebben / ten waere de onſe doo een ongheluckighe ſcheut al haer focke- want ende maſt hadden verloren. Den neghenthienden quam t Jacht Tamarica opmet een verovert Schip / ghelaeden met twee hondert en⸗ de dꝛn ren twintich kiſten Suynckeren ende eenighe quintalen Braſil-hout. Den twee en twintighſten Wierden de Compagnien van Capitenn Byma, Everwijn ende Rinkingh germbarqueert inde Schepen S wol, de Brack, de Vos, ende zijn ghezenlt om de Nooꝛdt / ſullen haer verrichtingh hier naer verhaelen. Ten ſelve daeghe arriveerde de Vijge - Boom unt t Baderlandt. Den den-entwintighſten quam het Bootjen de Spieringh op de reede met een veroverde Caravelle ghelaeden met ontrent twee hondert pijpen Wijn ende vaſte koſt; d welck onder Pariba ghenomen was. Den vijfl en twintighſten liepen de Phoenix ende Spieringh weder naer haer oude plaetſe. Den acht-en-twintighz ſten quamen de Fama ende Muyden weder te reede / op ontboden zijnde. Ban zijnen tocht fullen hier naer noch ghewagh maken. Den Commandeur Jan Malt was al banden neghenden Januarij naer het Nooꝛder⸗ gat van Tamarica gheſonden met Ooft-cappel, den klennen Tiger, den Boyer, ende eenighe groote Boots / om aldaer hout te hacken / ende Daer mede foo wel die van t Re. ciff als die van t Fort Tamarica te 9oorfien/ alfoo nu houdt begonden ghe⸗ bꝛeck te hebben: De vnandt dit vernomen hebbende is naer t Nooꝛdt . ennde van t Enlandt gekommen / heeft hem daer gheretrenceet / ende een ſtuck ghe⸗
plant: maer ſiende dat de onſe met zijn ſchieten niet en konde verhinderen / is
hn weder op ghebꝛoken: Den vpandt hadde mede op ſeeckeren bergh / een goedt ennde weghs van ons Foꝛzt gheleghen / Er 220 ſtucken gheplandt / Dz ſchie⸗
—
ANNO 1633.
324 Verhael van Weſt-Indien.
ſchietende ſeſthien / ende twintich pondt yſers / ende begonnen daer mede te ſchieten Den vijf en twintighſten Decembris des vooꝛleden Jaers: dach ſien⸗ de dat ons Daer mede gheen hinder en deden / heeft die ſelbe wederom wech ghenomen / naer dat vier hondert ende inde twintich ſcheuten op de onſe hadde ghedaen: Bande welcke maer vijf- en veertich kogels int Foꝛt waeren ghe⸗ vallen ſonder ſchaede te doen; want donſe hadden de wal aen die zijde vier d half voet verhooght / ende eenighe traverſen ghemaeckt / niet werende wat de vnandt voꝛder mochte vooꝛnemen: De Gouverneur Albuquerque ſtronen⸗ de eenighe Franſche ende Engelſche bꝛieven ontrent onſe Foꝛten / onſe Sol⸗ daten tot overloopen aen - lockende / ende pꝛeſenteerende groote tractamenten
den ghenen die bn hem ſouden willen blyven dienen; ende die lie ver naer huns
wilden / met den eerſten naer Portugael of te fepnden. De onſe betaelden hem met gelijcke munte / ende gelijcke bꝛiefkens ſtronen / foo ontrent het Recift als op Tamarica. De Gouverneur ende Colonel Wardenburgh, (volghens zijn ernſtich verſoeck vande vergaderinghe der x1x. licentie bekommen hebben⸗ de) maeckte hem ghereedt om te vertrecken / nevens den Overſten Lieutenant
Engelbert Schut, ende de Majors Redinckhoven ende Berſtet, neffens andere
mindere Officieren meer: de Soldaten die haeren tijdt van dꝛn jaeren unt ghedient hadden / waeren mede ſeer onwilligh langher te blyven / foo dat de Heeren Gedelegeerde haer ſeer verleghen vonden: doch bedochten een middel
daer mede noch Vele tot langher verblijven bewoghen: niet te min vertrocken
met de vooꝛſende Gouverneur ende Officieren wel vijf hondert Soldaeten / ten grooter getal als men Daer in die gheleghenthent wel konde miſſchen: haer werden tot over - gaen ghegheven de Schepen den Blauwe Leeuw, de Eendracht vander Veer, den Haringh, de Pꝛijs St Pedro ende de Bercke Tamarica. Den terſten Martij keerden de Schepen onder t belepdt van Capitenn Bijma als vozen verhaelt unt gheſonde / weder op de reede; ende was den tocht af
ghelopen in manieren als volght. Ons bolck landen inde ſelve Rieviere en
trocken vooꝛts dooꝛ het landt tot vooꝛ bn Porto Franceſe, alle de hunſen ende ghebouwen die fp gemoeten deſtruerende ende verbꝛandende; ende namen van daer haren keer wat Dieper te landt· waert in / ende bꝛanden onder weghen den Suncker-Molens af tot de gronde / benevens veele andere fraue ghebouwen: in't weder keeren quamen langhs Catuamba, alwaer fn een Carveel met hon⸗ dert en twintich kiten Sunckeren verraſte / t Volck half laepende op den hals kommende; d welck fp in Zee ende vooꝛts naer t Reciff brachten. Den tweeden vertrock t Jacht de Vos om vooꝛ S Alexio te krunſſen. Den vierden vertrock de Fama weder naer de Bahia: ende Zutphen quam weder op de ree⸗ de. Den achtſten vertrock van Daer naer t Vaderlandt de Colonel Wardenburgh nevens de andere Officieren / ende daer bleven doen noch twee dunſent ende neghen hondert Soldaeten: vande welcke noch twee hondert en vijftich
werden gheſtelt op de Vloote die naer Weſt-Indien werdt gheſonden / van
welcker verrichtinge wn hier naer ſullen ſpꝛeecken. De Heeren Gedelegeerde Bewinthebberen naer dat wel hadden ghelet op de qualitenten ende meriten van alle de Hooft · Officieren / hebben tot Colonel over alle t Volck gheſtelt den Major Laurens van Rembach, tot Overſte Lieutenant Sigiſmund van Schuppen: tot Sergeanten Majoꝛs Balthaſar Byma, Daniel Padburgh ende Pierre le Grandt: bn welcke alle de Compagnien ſich wel hadden te voꝛen ghe⸗ dient bevonden. Den derthienden nam t chip de Witte Leeuw Zee / om onz trent t Enlandt S* Alexio wacht te houden / ende t Jacht de Vos werdt belaſt Zupdelijcker aen te gaen. Den veerthienden is de Compagnie van Capitenn Fredrick Maulpas gheſtelde Commandeur over t Foꝛt op Tamarica, geembar⸗ qutert in Ooſt-cappel, Sandijck ende Jongen Tijger, om aldaer over gebꝛacht f te
Het thiende Boeck. 9 te worden: met voꝛder laſt om in Cacuwamba ende daer ontrent eenigh vooz⸗ Deel de vnandt af te fien: ende cReciff van Bout te verſoꝛgen. Ontrent die tijdt quam Daer weder een boode vande Tapuyas, welck t vooꝛleden Jaer daer noch eens was gheweeſt / ende doen met t Schip Nieuw Neœederlandt watt Siara
AN N O 1
gheſonden: deſen quam als noch van weghen de Tapuyas verſoucken allian⸗
tie met De onſe te maecken / voꝛders aenbiedende alle hulpe ende aſſiſtentie te⸗ ghen de Poꝛtugeſen: ende in ghevalle de onſe met een ſuffiſante macht wilden kommen landen een mijle ofte twee bn Zunden Rio Grande, ende haer aldaer ver wachten / dat (p ons met haere gantſche macht wilden bn kommen / met de onſe op. trecken / ende de Poꝛtugeſen unt t gantſche landt verjaghen. Doch t Soomer- ſaiſoen nu gantſch verlopende / en liet niet toe de Schepen op de Nooꝛder Cuſte van Braſil te ſennden / oft pets op deſe aenbiedinghe te doen. De Deeren Gedelegeerde alles nu weder in goede oꝛdꝛe gheſtelt / hebbende en⸗ t Krijghs-volck van noodighe Hoofden wel verſien / hebben ſich vooꝛdachte⸗ lijck beraden aen wat ooꝛdt fn de vnandt de meeſte af· bꝛeuck ſouden konnen doen / ende den wegh baenen tot verſekeringh van de Conqueſten: ende heb⸗ ben enndelijck gheraetſaemſte ghevonden / vooꝛ eerſt aen te taſten t Quartier van de Afogados, alwaer de vnandt gheretrencheert lagh: weſende de aen⸗ komfte van de Verga, welche het beſte landt is van de gantſche Capitania van Pernambuco. Ende heeft bn naer alleen foo veel Suncker-Molens / als alle de reſterende plaetſen; foo dat men vaſtelijck gelooft dat de Gouverneur Mat
thias d Albuquerque, het Arryal hier meeſt geleght heeft tot conſervatie van dit
gheweſte: dit retrenchement inde Afogados lagh mede recht op de pas tuſſchen het Arrayal ende de Cabo S. Auguſtin, foo dat men deſe plaetſe bemachtende ende in houdende / de onderlinghe toe gangh tuſſchen fijne vooꝛneemiſte plaetſe feer ſoude onvꝛn maecken / ende deſe ſchoonen ende rijcken hoeck landts / nact wille af-loopen ; alg mede Daer dooꝛ een groote openinghe bekommen / om al⸗ len t halven in t hart van t Landt ſonder verhinderinghe te konnen intrec⸗ ken: oock foo wierdt deſen aenſlach (eer doenlijck gheacht / om dat ons foo naer was gheleghen. Den aenſlagh dan bellooten zijnde ende alles Daer toe noodich op t ſpoedichſte veerdich ghemaeckt; foo voeren de Heeren Ghedele⸗ geerde den ſeventhienden s avondts ten elf unꝛen met den Overſten Lieurcnant Schuppe van t Reciff op Antonio Vaaz, met de Compagnie van haer E.; die van den Overſten Lieutenant, van de Major le Grand; over kommende / vonden de andere Compagnien inde wapenen: ende hebbende vertoeft tot nachts ten twee umen: is de Colonel met de Compagnie vande Heeren Ghedelegeerde / de fijne / bande Majoors Bijma, Padburgh ende le Grand; van Capitenn Cloppenburgh, Everwijn, Bongarſon, Feller, Gartſman, ende Tourlon de jonghe / met ontrent twee hondert ghecommandeerde Bootſ-gheſellen / onder t belendt Banden Equipage-Meeſter Licht- hart op- getrocken / vooꝛ- bn t Fot Zmilia, over De vlackte tot ontrent de Rievier Capivaribi; men verz wachte hier tot het bꝛeken vanden daghe . raedt; met de welcke onſe verloꝛen troupe / gelent bn Jan Smit, Lieutenant van Cloppenburg, al over de Rievier quam / eer de vnandt haer ghewaer wierdt: de brandt hadde hier een beſettin⸗ ge van hondert en dertich man / de welcke bn de onſe ſeer licht unt het Retren⸗ chement zijn ghedꝛeven. De vnandt dus gheretireert zijnde op een ſeer groot pleyn / waer deur fijne vooꝛnaemſte weghen lagen van het Real naer de Cabo ende andere plaetſen: wierdt Daer weder bn de onſe op de vlucht ghebꝛacht / ende tot in t Boſch vervolght / daer fn datelijck van t Real ende andere plaet⸗ fen fecours kregen / waer mede (maen een breeden pas / ſtreckende naer c Real, ten furieuſen aenval deden op onſe Sootf-ghefellen, die aldaer onder t faveur van dertich of veertich muſquettiers / een n op wierpen; foo dat / 3 | teen
.
— —
— .
— —
———
—
—
2 zr
—
326 „ Verhael van Weſt-Indien.
een wennich moſten retireren; dooꝛ dien de Daendeich Lande Colonel, doo: het heftich aen-vallen / wat te rugghe ghedꝛeven / ende den arm ontween ghe⸗ ſchoten wierdt, doch wierdt ſtratx gheſecondeert bn de Major Padburgh, dit de vnandt weder dede Vluchten. De vnandt ſiende Daer gheen kanſe om Deur te kommen / (al hoe - wel fp nu al vier Compagnien Italianen unt het Real by haer ghekreghen hadden) retireerde weder in t Boſch / ende quamen op een anderen pas / die beſet was bn de Major Bijma ende Bongarſon, Die haer met furieus ſchieten ende in vallen / haeſt een anderen wegh deden ſoecken: Capi⸗ tenn Cloppenburgh haer vernemende / ſettender met een deel vier roers op in; alwaer hu ſtracx rontomme bn de vnandt beſet wierdt. D' welcke de Major le Grand ſiende / fonceerde foo dapper op de vnandt / dat hn den Cloppenburgh de baen weder opende / ende de vnandt in diſoꝛdꝛe bracht, die Daer op de plaetſe inde twintich man liet legghen / met wel tſeſtich muſquetten. Hier naer quam de vnandt altemet weder chargeren / maer wierdt over al te rugge ghedꝛeven. Sulex dat de Heeren Ghedeligeerde (die haer / om op alles oꝛdꝛe te ſtellen / in t Foꝛt Æmilia begheven hadden) het ſucces is aen· ghemelt / de welcke date⸗ lijck met Boots ende Chaloupen de ghemelte Rie vier op⸗gheſonden hebben Wijnen / Vivꝛes / ende noodighe Krijghs· behoeften / nevens een metale velt⸗ ſtucrken / ſchietende ſes pondt nſers / ende zijn des naer· middaghs te paerde daer naer toe ghereden / vergheſelſchapt met de Compagnie muſquettiers van Wildſchut ende de Commiſſaris van de Artillerije. Deſe Plaetſe alſoo meeſter
ghewoꝛden zijnde / hebben de onſe aen : ghevanghen een Foꝛt aldaer te leggen.
Welck wel veel arbent heeft ghekoſt / om dat de aerde Daer ontrent foo ombe⸗ quaem is; want als het werck is opghemaeckt / ſchijnt het wel te ſullen ſtaen / ende is ſoo hardt als ſteen / maer als den reghen daer op komt / ontlaet ſich da⸗ telijck / ende wert als bellaghen kalck / reghent gantſch wegh / ende maeckt ſulcke gaten / dat bnkans over - hoop komt te legghen / foo dat de onſe het bn naer weder ſouden verlaten hebben / ten ware het haer foo noodich ware ghe⸗ weeſt om een Doet aen de over ʒijde Vande Rieviere Capivaribi te maintineren. Ende alfoo de vnandt op t Enlandeken Rodinerho, Baer onſe Chaloupen dicht vooꝛ· bn moſten / ons eenich afbꝛeuck ſoude hebben konnen doen; foo is
den neghenthienden de Heer Gijflelinghs, nevens d' Overſte Lieutenant ende
Carpentier, met de Compagnie van Gartſman; daer naer toe ghevaren / doch bonden t ſelve verlaten; het was ſeer groen ende ſchoon bewaſſen met Booz men / inſonderhent Cocos. Baer ſtondt nietg als een vervallen uns / d welck in bꝛandt wierdt gheſteken. Den twintighſten trock Jan Smit voozꝛnoemt met ten partij unt; trefte de vnandt aen / op een plaetſe Daer achter een deel Duper ker kiſten lagen, doch wierdt daer gheſchoten; fijn Vaendꝛagher liet daerom niet aen te vallen / ende revengeerde ſijn doot; weder keerende / bꝛacht neghen Hooꝛn-Beeſten / ende vele ververſinghe. Den twee en twintighſten trocken de Major le Grand, Capitenn Cloppenburgh, ende Bongarſon, op een aenſlach op de wegh naer t Real; overvielen op fijn onverſiens de Suncker Molen van Juan de Mendoza: Daer laghen op twee Compagnien ende een Coꝛpoꝛael⸗ ſchap Soldaten / die den gantſchen nacht ghewaeckt ende inde moꝛgen · ſtondt haer tot ruſten begheven hadden doen de Major haer overrompelde / ende wat hu berencken konde / ter neder hiew; kreegh ghevanghen eenen Don Antonio Ortiz de Mendoza met ſijnen Vaendꝛich: deſe was met het Poꝛtugaelſche Ke⸗ giment unt Poꝛtugael vooꝛ oudtſte Capitepn ghekommen; ende dooꝛ dien ſijn Colonel achter ghebleven was / hadde hu het Regiment altijdts ghecomman⸗ deert; was ſwaerlijck ghequetſt ende gheſchoten in 't dun van den bunck ende lieſſe; de reſt bande vnandt ghevlucht ofte gevangen ʒijnde / ende de Suncker⸗ Molen inde aſſchen gheleght / zijn weder te rugghe ghekeert. t Schip Graef
Erneſt
Het thiende Boeck. 327
Erneft quam weder te reede. Sn vernamen daghelijcks unt ghevangens: afgewoꝛpen bꝛieven / ende allerhande infoꝛmatien / dat de vnandt ſeer onverſien was van alle Krijghs behoeften / de Soldaten naeckt ende bloot / ende de ar⸗ me Inwoonders gantſch moedeloos / ende ſeer qualijck met haren Gouverneur te Deden; om dan de verllaghenthent der Inwoonderen tot onſen vooꝛ⸗ deel te trecken / ende de vnandt meerder ſchꝛick aen te jaghen / ende te thoonen dat de onſe Daer nu ghenoeghſaem meeſter van t Belt waren doch meeſt om beter kennis te hebben vande ghelegenthent van het Arryal, hebben gheraden ghevonden een tocht derwaerts te doen. Dien volgens zijn den vier en twin⸗
AN N O 1633.
tighſten Martij des moꝛghens vꝛoegh unt de Afogados op- ghetrocken (latende Marcius.
haer Hetrenchement met dꝛu Compagnie befet) met twaelf Compagnien / van welcke vier / te weten: die vande Colonel, van de Major Padburgh, Bongarſon, ende Gartſman, weſende de Avantgarde, ghelendt wierden Doo? de Colonel Rembach: de Battalie inſghelijcks vier Compagnien ſterck zijnde / te weten: die van de Lieutenant Colonel, de Major le Grand, Everwijn ende Tourlon de jonghe / dooꝛ de Lieutenant Colonel Sigiſmundus van Schuppen: de Arrieregarde dock vier Compagnie / namentlijck: die van de Ma jor Bijma, vande Hee⸗ ren Ghedelegeerde / van Capitenn Smit ende Cloppenburgh, Boo? de Major Balthaſar Bijma; in deſe oꝛdꝛe zijn de Rieviere Capivaribi deo? ghewadet / ( ſeec⸗ ker Duns t welck aen deſe zijde op de paſſagie ſtondt / met eenighe muſquet⸗ tiers beſet houdende / om de pas te verſeeckeren) ende quamen foo ſonder eeni⸗ ghe tegen weer bn het Arryal: vonden daer een ſtraet met Hunſen ende Winc⸗ kels / gheſtoffeert met allerhande Waeren / foo dat ons volck Daer viel aen t plunderen in t dooꝛ marcheren: de vnandt ſchoot dapper met muſquetten ende canon / quetſten de Colonel, ende de Major Padburgh eer ſwaerlijck; doch hoe - wel de Colonel wierdt af ghebꝛacht; trock ons volck even. wel ront- om het Foꝛt / ſonder acht op haer ſchieten tenemen. Den Overſten Lieutenant Schuppe kommende aen de Nooꝛdt. ʒijde van t foet / vondt daer een Uedoute met twee ſtucken; Daer hn in viel / doot llaende alle die daer in waren: ende Bede groote neerſtighent om de ſtucken om te keeren / doch en konde t ſelve we⸗ ghen de ſwackhent van t bolck niet te weghe bꝛenghen. Het teecken van aftocht wierdt ghegheven; welck wat confuſelijck toe gingh / foo dat de vnandt unt t Foꝛt op de onſe unt viel / ſeer furieuſelijck ende met eenighe avantagie; ende dooꝛ dien foo ſterck aen dꝛonghen / en konde men de ghequetſte (Daer on⸗ der de Major Padburgh) niet af bꝛenghen: doch fn wierden te rugghe ghehou⸗ den dooꝛ den Overſten Lieutenant ende de Majoors, die haer elcke · rens ſtaende hielden; foo dat ons volck weder kommende aen de Kie vier vooꝛnoemt / onder het faveur vande beſettinghe aldaer ghelaten / weder over quamen / ende de vnandt bloot ſtaende / groote ſchade deden; de welck ſich enndelijck van daer begaf. De Colonel was inde rechter boꝛſt boven de tepel ghetroffen / dat de koghel achter de orel / beneden het rechter fs chouder-bladt bleef legghen. In t Quartier weder ghekeert zijnde / bevonden hondert ende dertich man achter ghelaten te hebben / ende hadden wel foo vele gequetſten: doch de meeſte ſchade was de ſware quetſure banden Colonel Rembach, ende achter laten vande Major Padburgh. De vnandt heeft mede groote ſchade geleden / inſonderhent bn t ghemelte Huys / alwaer naer haer engben bekentenis wel vijftich ver⸗ loꝛen. Daeghs daer aen trock te Lieutenant van Capitenn Cloppenburgh met een troup unt / op de wegh naer het Arryal, brocht tenighe Beeſten mede / ende vondt eenighe van onſe ghequetſte / die haer in't Boſch verſteecken had⸗ den / doch nerghens gheen vnandt. Moꝛts daer naer trock de Ma jor le Grand ſelfs unt met een troupe naer ſeecker Suncker- Molen / daer de vnandt wierdt gheſeght ſich te onthouden / om de ſelve op ſijn onverſiens te over vallen; maer
ö | 328 Verhael van Weſt-Indien.
ö An no maer alſoo hn vod. bn ſeecker Huns paſſeerde / daer de vnandt fijne wacht
| © hadde / is hn ontdeckt gewoꝛden / niet te min ſeer dapperlijck op het uns aen
ghevallen / ende eenighe ter neder ghehouden, en met verlies alleen van een
| man / ende twee ghequetſte: ons volck namen neder foo veel Sunckers alſſe
konden dꝛaghen / ende quamen ſoo weder naer t Quartier. Vooꝛts liegen Daz gelijcks onſe partije herwaerts ende derwaerts dooꝛ de gantſche Verga, want vonden Daer gheen volck / als nu ende dan eenige wennighe Swarten in deen
ofte d ander Supcker Molen / in alle welcke veel Sunckeren ſtonden: doch de | onſe van Oſſen / Karren / ende andere behoeften onverſien zijnde / en hadden 0 f gheen middel om de ſelve af te voeren / anders als op haer ſchouderen / welck 1 niet veel bn en konde bꝛengen: men dede een pꝛoeve om t ſelve dooꝛ het Boots 0 volck te doen / doch was mede niet veel te bedunden t ghene fm aen-beochten/ 3 niet teghenſtaende men bende vooꝛ t ſelve / naer de gheleghenthent aldaer / taz 1 melijck wel betaelden. Den ſes· en twintighſten quamen de Heeren Ghedeli⸗ | | geerde ſelfs in t Legher / ende ſonden een Tambour naer t Real, om naer ons 6 ghequetſte / ende inſonderhent de Major Padburgh te vernemen; nam dock IN 9 mede van de vooꝛghemelte Antonio de Ortiz, by de welcke ver ſochte 1 arn de Gouverneur Albuquerque ende Conde de Bagnola, gheranſonneert ofte ij verwiſſelt te werden: den welcken den feben- en twintighſten weder kommen⸗ ij | de / refereerde dat de Major niet te binden was / noch onder ghevanghens ofte de ghequetſte: was van Albuquerque ende de Conde Bagnola vziendelijck | onthaeldt; bracht mede cen Wonderbare Olpe Hoo de vooꝛſende Ortiz, die daer | naer op verſoeck aen de Colonel wierdt gheſonden / tot gheneſinghe van fijne | | 5 quetſure. Deſe Olpe wierde gheſtreken met een groote pinceel rondt om de
0
|
wonde / doch wel Dn vingheren bꝛeedt inde circumferentie van t gaetken daer de ſcheut was deur ghegaen: ende men hieldt het Daer vooꝛ / dat deſe Olxe / | ghenaemt Aurij, de koghel ſoude konnen upt-trechken : Daer neveng een bꝛief / 3 bn de welche verſochten de ontllaginghe van de Colonel Ortiz: d welck wierdt toe gheſtaen; ende is de Colonel Ortiz in een Hhamack naer t Real ghebꝛacht / | ende Gerard Barbier (die hem bꝛochte) belaſt / de vnandt aen te melden de goede | gheneghenthept vande onſe / tot onderhoudinghe van goede Krijghs· oꝛdꝛe / Ii: ende quartier. De welcke des moꝛghens weder kommende / verhaelde Daer wel onthaeldt was gheweeſt / ende dat onſe ghequetſten wierden gheholpen / om / tot ſterckte ghekommen ʒijnde / ons weder t huys te ſennden: bꝛocht mede een Chirurgijn / gheſonden van de Conde, met meer Olne vooꝛ de Heer Colo| 2 Hier- en tuſſchen gingh men vaſt vooꝛt met de Foꝛtificatien inde Afoga| dos, het Houte- wambas was alreede gemaeckt / ende met vier ſtucxkens vooz⸗ fien / ende lagen alle de Compagnien in een Quartier bn den anderen ghetroc⸗ ken / ende met een Trenchement rondt· om; ende een ſtuck op de Batterije te⸗ ghen de aenkomſte: waerom de Compagnien van Gartſman, Smit, Tourlon de jonghe / weder quamen in haer Quartier / als mede de Bootſ·gheſellen op hare Schepen. T ghehuyꝛzde Schip den Oragnie- Boom arriveerde unt het Vaderlandt. Den neghen en twintighſten s nachts trock de Lieutenant van le Grand unt met ten partije / mennende een Suncker-Molen te overrompe⸗ len / doch wierdt ontdeckt bn ſeecker Huns / daer de vnandt wacht hieldt; de welcke hn met verlies van een man ende twee ghequetſte verjoegh / ſlaende doot die hn bekommen konde; ſtack Daer naer t huns in bꝛandt / ende quam weder met goeden bunt van Sunckeren ende anders: men voer vaſt vooꝛt met | het maecken van het Foꝛt. Den leſten Martij arriveerde t Schip de Windc| hondt unt het Daderlandt. Be Commandeur Jan Malt met eenighe Booten
ende Chaloupen t Reciff Zundt-waertg naer de Caep toe beſichtende / vondt een Barrette ontrent een klenn half mijle van t Reciff de Pernambuco’, Daer hn deur
| Het thiende Boeck. 329 deur lep tot op ſtrandt / ende voorts in t landt ſonder vnandt te fien / quam A | g avondts weder / en bꝛacht eenige Beeſten mede. Den eerſten Aprilis’g moꝛ⸗ e N
ahens is ghemelde Commandeur met dertich Soldaten de ſelve Barrette in. April 9 | ghezenlt / ende te lande in-ghegaen ; vondt een nieuw Schip / dat bn-naer vol⸗ | bouwt was / ende eenighe Hunſkeng / die (n alle in daſſchen lenden. Den der⸗ | den Capitepn Everwijn unt het Legher op ontboden / embarqueerde / nevens den Equipagie-Meeſter Licht-harc, inde Jachten / van Ceulen, Gijſſelingh, ijt die haer eerſten tocht Deden) de Spieringh , Ooſt. Cappel, ende Sandijck, ende ö liepen Daer mede om De Nooꝛdt / om de vnandt fijn naer. dencken te benemen / 1 doch liepen naerder· handt om de Zupdt naer Rio Formoſo, fijn verrichtinghe Ik ſullen hier naer verhalen. Den vijfden quam den Jonghen Tijger weder boor 1 t Reciff, ende wierdt de Colonel unt het Legher in fijn Logement ghebꝛacht. ö
Den ſevenden wierden twee hondert en vijftich Matrooſen naer t Legher | gheſonden / om ten pꝛofijte vande Compagnie Sunckeren te halen / waer toc | reede aerd ſacrkens waren berendt / peder van ontrent vijftich pondt. Deſe 1 ginghen is nachts / onder het belendt bande Major le Grand, met eenighe Sol⸗ daten naer een Suncker- Molen / die wel vooꝛſien vonden / unt de welcke na⸗ | men foo vele dꝛaghen konden / ende ſtaken die voorts in brandt. De vnandt Kij Bede op haer verſchenden aenvallen / doch moſte ſich in t Boſch retireren met 1 eenich verlies; ende de onſe quamen 's avondts weder. Den neghenden arri⸗ | veerde unt het Daderlandt de Voghel Struys, ende den thienden de Koninck 9 van Sweden; ende den elfden de Nachtegael ; ende den twaelfden de Arca Not. EE Den veerthienden keerde t Jacht Gijſſelingh weder banden tocht; hadden
ghevonden in Rio Formoſo een Engels Schip / t welcke de vnandt ſelfs inde grondt hackte / ende inde brande ſtack; ende ſiende dat d onſe Daer wilden lan⸗ den / ſtack inſghelijcks den bꝛandt in twee Pack hunſen vol Sunckeren / daer 9 de onſe noch ter naeuwer noodt twaelf kiſten unt ſalveerden; trocken voorts 10 ontrent twee mijlen te landt· waert in / verbꝛanden twee Suncker-Molens / 9 | ende keerden weder aen de Kieviere / (onder eenighe verhinderinghe vande 0 vnandt. Dpt Rio Formofo weder t zepl ghegaen ʒzijnde / ende in Zee kommen de / kreeghen een Zenl in t gheſicht / welck ſn naer jaeghden tot bn-naer vooꝛ Porto Frances, daer dꝛn Schepen in waren / welcker een / de onſe ſiende kom⸗ men / unt liep; den Equipagie-Meeſter merckende datter weynich kans was op t Schip welck fn naer· jaeghden / is in Porto Francez aen-ghelopen / ende | heeft daer een Schip unt ghehaelt / geladen met twee hondert ende thien kiſten Sunckeren / ende t ander welck ledich was / niet wel konnende unt IE bꝛenghen / hackten fpinde gronde / ende keerden alſoo weder vooꝛ t Rcciff. J N | Den vijfthiende quam 't Schip Swol op de reede met een verovert Schip / 1 d welck neffens noch elf Schepen ghekommen was unt Rio de Jenero, inde IE welcke gheladen waren de meeſte contanten in Rio de la Plata verhandelt; dit 14 Schip was vande andere af ghedꝛeven / ende giſte wel hondert en vijftich mij⸗ len van t landt af te weſen / doen t de Cabo S: Auguſtin ende de onſe in t ghe⸗ ſight quam / was ghelaeden met twee hondert ende twintich kiſten Suypcke⸗ ren / een kiſt met ontrent vier dunſendt Kealen van achten ende eenich Silver 0 werck / weerdich t ſamen ontrent twaelf dunſendt Gulden. Den ſeventhien⸗ den wierden over ghebꝛaght de Articulen van t quartier / d' welck de vnandt verſocht hadde tuſſchen onſe ende hart partnen te maecken; waer toe ghe⸗ committeert waren gheweeſt de Majoꝛ Byma, Capitenn Charles de Tourlon, de Lieutenant Tugel, ende Barbier. Deſe waeren onthaelt bn een Sergeant Majoꝛ ende een Capitenn Ajudant op een huys tuſſchen ons Legher ende het Real ſtaende / daer de Conde Bagnola zijn Hof. meeſter gheſonden hadde met 5 zijn Silver werck / ende waeren op naerder rapoꝛt gheſchenden. Den negen⸗ f ö Tt thienden |
ee ern
—
— —
ANNO 1633
Mayus.
330 Verhael van Weſt-Indien. | ft thienden keerden t Jacht Den Eenhoorn vod t Reciff ſonder nets ghenomen te hebben. Den twee en- twintighſten wierden de oude Soldaten gheſcheept
om naer Wett-Indien op den Tocht te gaen; ende vertrocken den vijf en
twintighſten onder het belepdt van Jan Janſz. van Hoorn; haer verrichtinghe
ſullen hier naer verhalen. Den ſeven en twintighſten ginghen bepde de Her⸗
ren Ghedelegeerde naer het Legher inde Affogados om t Werck aldaer te bez ſichtighen ende te voꝛderen. Des naer middaghs quam Capitepn Jochim Gijſz. met Overijſſel op de reede / met een Carveel d' welck hu ontrent Porto Calvo ghenomen hadde / ghekommen upt de Bahia, met noch dn Schepen /
Baer van de kloeckſte ghemonteert was met fes gotelinghen / was bande ſelve
af. gedwaelt / ende giſte wel veertich mijlen bande wal te weſen / Doen bn Porto Calvo werdt ghenomen; fijn ladinghe was ontrent twee hondert ende tachtich
kiſten Supckeren; verklaerde dat upt de Bahia ſints November 1632 wel der⸗
tich Schepen waren unt - ghelopen. Den neghen en twintighſten vertrock Ben Equipage-Meeſter Licht. hart met het Schip den Tijgher als Ammirael, ende de Bootjens Ooſt- Cappel, Sandijck, Ceulen ende den Jonghen Tijger op een ſeker explont / daer van de untkomſte t ſijnder tijdt ſullen ſeggen: als mede t Schip Overijſſel om te krunſſen. Den laeſten arriveerde t Jacht de Leeuwerck unt tVaderlandt. Den eerſten Maij is den Overſten Lieutenant Schuppe nevens de Major Bijma unt- ghetrocken met ontrent vier hondert man naer Moribeca, mepnende de Plaets onverſiens te overvallen: marcheerden ſonder eenighe vnandt te ghemoeten / dooꝛ Rio Jangada, maer ontrent Moribeca kome mende / Londen de paſſagie met om ghehouwen Boomen gheſtopt / foo dat fn wat moſten om trecken / in Moribeca vonden alles te boren ghevlucht / gheen volck inde Wooningen / wennich Hung raet / maer wel een groot Pack huns / daer over de vijf hondert kiſten Sunckeren in lagen / die de vnandt derwaerts unt de Verga hadde ghellenpt / meynende Daer wel vooꝛ de onſe beſchermt wa⸗ ren; alſoo deſe Plaetſe / naer t ſegghen vande Swarten / wel fes mijlen leght van ons Quartier inde Afogados, ende moeten wel lange mijlen weſen / want ong volck marcheerden des avondts metter Sonnen onder -gangh unt het Quartier / ruſten qualijck een unze onder weghen / ende quamen eerſt aen de Plaetſe als t nu al hoogh dagh was. De onſe deſe Sunckeren niet konnende wegh voeren / ſtaecken t Pack- huys ende de andere Hunſen aen bꝛandt / ſulcks dat alles / untghenomen de KRercke / tot de grondt af - bꝛande: in t weder Keeren brander noch een Suncker-Molen af / ghenaemt Ingenio Neuvo; ende keer⸗ den wederom in't Quartier / ſonder eenige vnandt te ſien. Waer unt dan wel was af te nemen de groote ſchꝛick ende verllagenthent die onder de Inwoon⸗ deren ende de Soldaten van de vnandt was / dewijl foo verre alles verlaten hadden / ende vooꝛ de onſe ten beſten gaven. Daer wierdt daer en-tuſſchen neerſtich ghewꝛoght aen 't Foꝛt inde Afogados, alſoo daer gheſtadich thien Compagnien wierden ghehouden / het weder naer Den tijdt van t jaer noch tamelijck dꝛoogh houdende / ende de onſe favoꝛiſerende: Bonden haer meeſt verleghen met t ghebꝛeck van ſtoꝛm· palen / foo dat die meeſt unt t Boſch mo⸗ ſten doen kappen / ende waren maer tamelijck bequaem / tot dat een goedt aen⸗ tal in ſeecker uns inde Afogados vonden / Daer haer ter noodt van dienden. Den eerſten Maij s nachts is de Colonel Rembach van fijn quetſure overle⸗ den; ende 's anderdaeghs in t Clooſter op Antonio Vaaz met grooter eeren begraven. Den achtſten gingh den Eenhoorn ende Leeuwerck t zenl met al de ghevanghen Poꝛtugeſen / om de ſelve bn Zunden de Bahia pewers te landen. Den thienden ginghen de Weeren Ghedelegeerde de Wercken by de Affogados beſichtighen / die al tot aen de Boꝛſt- weer op-ghetrocken waren. Den Eenhoorn dit nevens het Leeuwerck gheſonden was om een deel ghe⸗ vangens
Het thiende Boeck. _ 331
vangens boven de Bahia de todos los Santos aen landt te ſetten / heeft den veer⸗ A
thienden Maij een verovert Schip op. geſonden / bn hem verovert op de hoogde van negen graden ende een Derde / geladen met hondert en ſeven kiſten Sunc⸗ 165 keren / ende ſes en dertich Silvere ſchoteltjens / welck den twee en twintigh⸗ |
ſten Martij gheſchenden was unt Rio de Jenero: unt d welcke men vernam dat | U
aldaer noch een Schip inde ladinge lagh met ſes · en. twintich ſtucken / d welck alleen wel dunſent kiſten ſoude laden: datter noch meer Schepen laghen / | maer datter gheen meer ladinge vooꝛ haer en was. De onſe hadden ghereſol⸗
weert deſe ghevanghenen aldus wegh te ſennden / dooz Dien ſn ons maer laſtich 6 ende in Schepen inde wegh waeren / gheen bequaem ghevanghenis aen landt / | hebbende: doch meeft om die niet te behoeven Daer ontrent te laeten gaen / als t quartier ſouden ghetroffen weſen. Want de vnandt hem Doo? ons Inleghe⸗ ringhe bn de Afogados ende andere intochten daghelijeks meer ende meer bez | naut bindende / ende Doorgaens vele ghevanghens verlieſende / hadde reede Boog Brieven vande Grave van Bagnola verſocht met de onſe quartier te maec⸗ | ken op de Voet die in den Nederlantſchen Ooꝛloge woꝛdt ghebzuncht: ghelijck | dan epndelijck daer over zijn verdꝛag hen in manieren als volght:
Eerſt: datmen gheene Rercken ſal bꝛanden / noch gheene Beelden Daer in zijnde qualijck tracteeren / maer foo Daer unt eenighe reſiſtentie deden / ofte haer lieden ſtarck maeckten in de ſelve / foo verlieſen deſe Pꝛivilegie / ende | 0 Libertent. el. ö
Ten tweeden: dat de Soldaten malcanderen bejegenende / het ſ in batalie | ſcarmutſeerende / in embuſcade ligghende / het fn op wat maniere het (oude | moghen weſen / den Overwinder is verobligeert foo haeſt den overwonnen quartier enſt / hem t ſelve te gheven / ſonder hem in eenigher manieren in
t minſte point ter Werrelt te verhinderen ofte quaedt tractament aen te doen / alleenlijck den overwonnen ſal verlieſen zijn wapenen / ende altemael wat aen 1 ofte bn ſich heeft / behalven t hemde / bꝛouck / wambas / kouſen ende ſchoenen. IE
Ten Derden : dat de ghevanghens ſullen betalen voo? haer vanfoen als ij volght:de Over elt. Heer ofte Colonel een maendt van zijn gagie: een Lieu⸗ nij tenant Colonel; cen Overſte Sergeant / ende Commiſſaris van t gheſchut / IE ten maendt gagie: een Capitenn veertich Cruſaden van thien Kealen Dilver | yder een / een Lieutenant van een Capitenn / een maendt gagie; een Vaendꝛa⸗ aber vijfthien Cruſados / een oꝛdinaris Sargeant neghen Cruſados een Soldaet vier Cruſados.
Ten vierden: dat de ghevanghens foo van deen als dander zijde: ſullen IE ghehonden zijn te verſoecken aen den Overſten ter plaetſe daerſe ghevanghen | zijn / een Tamboer die datelijck fal gaen adviſeeren de quantitent / ende qua⸗ litent vande perſoonen die ghevanghen zijn / ende dat binnen den termijn van 1 twintich daghen naeſt. volghende het advijs vanden Tamboer fournieren ſul⸗ Et len hun ranſoen ende koſten: ende foo den dertighſten dagh niet alles betaelt Hi en hebben het vooꝛſchꝛeven ranſoen ende koſten / fullen blijven ter beliefte van den Over winder / ende verſteken van t quartier / alles wel verſtaende dat vooꝛ de mont Koſten van een Soldaet / men (al rekenen een Keael in Silver daegs. ie
Ten bijfden : zijn begrepen in dit quartier / alle Officieren, foo van Solda⸗
| N | ij N |
ten als Zee-barende Lieden / al waert dat gheviel ſn met hare Schepen ofte | | Chaloupen Doo? quaedt belendt ofte onweder op deſe kuſten quamen te verz IN vallen / ende pericliteerden / ofte dat ſn ter Zee ofte te Lande op haere tochten IE lopen / ſullen ghenieten van bende zijde het vooꝛ· ghenoemde quartier / midts | betaelende een nder ghelijck de Soldaten: adverterende dat de Boots Ghe⸗ ii
|
|
1
fellen ofte Zeevatrende Lunden komende met Schepen vande Kroone van | Spagnien / niet en zijn begrepen in dit quartier. Yi If elf Tt 2 | Ten
ANNO 1633.
TTN Verhael van Weft-Indien.
Ten ſeſten: belanghende d Inwoonders / fal men onderhouden ghelijck in Nederlandt ghebꝛupckelijck is / tuſſchen de Onderſaten van fijne Majeſteyt, ende de Heeren Staten Generael vande Vereenighde Nederlanden, ende ſijn Hoogheyt de Prince van Oragnien: vooꝝts De Bꝛaſilianen ende Swarten ſul⸗ len betalen half ranſden van een Soldaet: maer indien (n ghebꝛuncken wape⸗ nen die ongheoozlooft ʒijn / ſullen ſtaen ter beliefte vanden Overwinner.
Ten ſevenden: dat men niet en ſal ſchieten met vergiftighde / gekaude / noch met dꝛaedt ofte gheketende koghels / noch met yſere ofte loode planck - akers / noch met ghetrocken Loopen: dan met roers / muſquetten / vier-roers / carbij⸗ nen / ende piſtolen. .
Ten achtſten: dat alle de ghevangens enſchende quartier / wel ghetracteert werden / volgens de vooꝛgaende conditien / ende in gheenderlen manieren met koelen bloede qualijck getracteert / in't minſte lide harer Perſoonen: van ghe⸗ lijck de onghewapende / als mede Geeſtelijcke / Vꝛouwen ende Kinderen ſal haer leven gereſerveert werden / ende aen de Nonnen / Munnicken / Pꝛieſters / zijnde Cappellanen vande Compagnien: Soldaten ſullen haer ranſoeneren met een maendt van haer gagie: de Munnicken ende Pꝛieſteren van t Landt vooꝛ vier ſtucken van achten: en de Pꝛedicanten / en de Vooꝛ ; leſers der Kerc⸗ ken vande Heeren Generale Staten, volghens de Cappellanen vande Com⸗ pagnien.
Ten negenſten: den Overwinner hem bevindende met vele ghevanghens / mach eenighe vande pꝛincipaelſte bn ſich houden / ende d andere relaxeeren / midts dat de blijvende haer verbinden vooꝛ het rantſoen der gherelaxeerde / om koſten te ſchouwen. | 2177
Ten thienden: nemandt van weder zijden / van wat qualitent ofte conditie hu ſoude moghen weſen ghevangen / ondervꝛaeght zijnde naer fijn ampt ende qualitent / ende de waerhent loghenende / (al gheſtraft worden naer merite / ten exemple van andere. a a
Ten elfden: die niet en onderhout deſe conditien / ende het belloten quartier bꝛeeckt / ſal aen den lijve gheſtraft woꝛden / tot vol contentement van weder. zijden.
Ten twaelfden: alle ghevanghene van weder ʒijden / van wat qualitent ofte conditie die zijn / foo vande Capitanien van Pernambuco, Tamarica, Parayba, mits alle de gene / die inde Schepen mochten weſen / foo onder t Reciff legghende / als op de Cuſte van Braſil Krunſſende / ſullen voo? deſe venfe liber ende vꝛij ghelaten woꝛden ſonder ranſoen / koſten ofte pets altoos te betalen. Ende was weder zijdts onderteeckent; bn Matthias d' Albuquerque, ende Conde de Banyola, opt behagen van den Koningh van Spagnien / ende lan⸗ gher niet: ende bn Matthias van Ceulen, ende Jean Gijſſelingh, op 't behaghen van de Heeren Staten Generael, den Doozluchtighen Prince van Oragnien, ende de Gheoctroneerde Weft-Indifche Compagnie.
Het vaer tungh met den Equipage-Meeſter den neghen en- twintighſten April unt gevaren / quam den veerthienden deſes wederom; hadden gheweeſt in Porto Calvo, ende hadden Daer een nieuw Schip verbꝛandt / ende Daer naer den twaelfden Maij in Camarigibi, alwaer fn ghevonden hadden twee Pack⸗ hunſen met Sunckeren / in t eene hondert ende ſeven / ende in t ander hondert ende ſeſtich kiſten: 9 00 meynden af te bꝛenghen / doch Door den ahedumigen ſwaren reghen die de Sunckeren deden ſmilten / was het ondoenlijck / ende Wierden ghenootſaeckt die in brandt te ſteken om de vnandt t ghenut Daer van te ontrecken. Tuſſchen den ſeventhienden ende achthienden s nachts quam tt Jachtjen de Spieringh op de reede mede bꝛenghende de twee Bꝛaſilia⸗ nen / op den ſeventhienden April vooꝛleden met den Tapuyas Maraca Potura
unt
*
Het thiende Boeck. 333 | unt · gheſonden om ontrent Rio Grande ghelandt te werden / ende vooꝛts van — ö | Daer met noch eenen Bꝛaſiliaen te landt-waert inte gaen / om aen zijne natie NN O II tijdinghe bande onſe te bꝛenghen: brachten aen / dat de ſelne Tapuya van haer 135. gaende / ghelaten hadde een touwken met achthien knoopen / wijſende dat ſu alle daghe Baer een knoop ſouden aß trecken / d welck een Bagh-repfens ſoude bedupden (want deſe niet anders en konnen tellen) het welck fn ghedaen had⸗
den tot achthien daghen toe / ſonder van de ſelve eenich bef chent te vernemen: waeromme ſn aen landt waren ghegaen om pets vande ſelve Tapuya te ver⸗ | | hooꝛen / met een wit Vꝛede· vaentjen onder pꝛetext van water te willen halen / 6 t welck haer bn de Poꝛtugeſen Daer ontrent woonende / was ghewenghert / | ſulex dat fp naer twee-en-twintich dagen wachtens / van daer herwaerts wa⸗ | |
|
ren ghekeert ſonder pets Vernomen te hebben. Des avondts verthoonde ſich kj de vnandt op 'tLandr-Reciff met eenighe eerden bupten de Kedoute van Jl t Foꝛt De Bruyne rende wierdt een ſcheut naer haer ghedaen / ſoo dat t ſelve
niet doꝛſten naerderen. Den een en twintighſten voeren de groote Booten f ende Chaloupen naert Legher om eenighe ſtoꝛm- palen ende Braſil-· hout van⸗ de vnandt te haelen. Den den-en-twintigbiten arriveerden unt het Vader⸗ 1
hn unt het Schip de Arca Noë, om de groote moet · wil die daer bedꝛe ven hade de / overghenomen: als mede de Æolus ende Zee · Ridder van Seclandt, mede bꝛenghende neghen en- ſeventich Soldaten: ende koꝛts Daer naer de Miſerboer ende de Robbe met vier. en· veertich Soldaten. Op de ſelve tijdt was een partij van ons volck ontrent vijftich ſterck / onder het belendt van een Sar⸗
9 landt t Schip het Wapen van Hoorn; brocht mede ſeventhien Soldaten / die N | 0
gewoꝛden zijnde / hadde Daer op een embuſcade van ontrent twee hondert en⸗ 1 de vijftich man gheleght de welcke de onſe lieten paſſeren / ende op haer weder Il Romſte paſſende / zijn op de onfe met Huncker gheladen / ghevallen; de onge i 1 hebben haer datelijck foo veel doenlijck was in oꝛdꝛe begheven / ende manne⸗ lijck daer Deur ghellaghen / ende wierden bn de vvandt vervolght tot dicht bn | |
geant van de Capitenn Cloppenbu rgh g nachts upt-ghegaen om Sunckeren | | te haelen van een ſeker Suncker· Meulen ligghende op de wegh naer de Cabo IE S' Auguſtin, D'welck De vnandt t zu dooꝛ konſchap ofte verraderne ghewaer
ons quartier; de onſen lieten hier achter neghen mannen / vande welcke de | Conde Bagniola twee ghevanghens weder ſondt ende twee die int Real ghe⸗ 1 queſt laghen / zijn gheſtoꝛven: de vnandt verlooꝛ hier meer volcks als de one; 1 ende (ouden naer alle apparentie de heele partij gerunneert hebben / hadden fn 1 niet te haeſt op ghebꝛoken. De Conde de Bagnola ſondt het randtſoen van de KN twee dooden te rugghe / ende het randtſoen van de twee weder gheſondene JH ſchonck hn aen den Tamboer. Den acht-en-twintigbften vertrock de Com⸗ ij mandeur Maſt naer t Vaderlandt met de Schepen Graef Erneſtus, den Co- f 1 ningh van Sweden ende den Engel St Michiel. Den negen en twintighſten 9
was de Heer van Ceulen int Legher bn de Affogados om de wercken te beſich⸗ 4 tighen / ende bevondt dat dooꝛ den grooten reghen ende t op· water het werck N
niet konde ghemaeckt woꝛden / ende over al af -ghelopen was. Dentweeden Junij quamen Dep Compagnien unt het Legher in garniſoen ende wierden Junius. | Baer noch twee Houte· wambenſen ghemaeckt / ende alleen teghen de aen· loop ii vande vnandt wel voozſien. Den thienden quamen van daer noch vijf Com. | pagnien; waer teghen weder naer de Affogados gingh Capitenn d'Efcars om i
t Foꝛt aldaer neffens de Commmandeur Mellinus ende Tourlon de Jongge Hi te beſetten. De plaetſe van Colonel dooz de aflijvichent van Rembach nu 1 eenighe tijt open gheſtaen hebbende / is bn de Heeren Gedelegeerde goedt ge⸗ | vonden / De ſelve weder te bullen ; ende hebben over ſultx den elfden Luni ij tot il Colonel over alle get Krijghg-volck e Man haften Sigiſmundus
t 3 van
AN NO 1633.
334 Verhael van Weſt-Indien. van Schuppe, ende tot Overſten Lieutenant Balthaſar Bijma. Den veerthien⸗ den bracht t Jacht de Vos een Pꝛijs aen / kommende van Madera, gheladen met ontrent hondert en tſeſtich pijpen Wijn / Welck hu verovert hadde bn de Cabo S: Auguſtin. De Heeren Gedelegeerde Bewinthebberen hadden nu een wijl vooꝛ· ghehadt d een of d ander Plaetſe van den vnandt aen te taſten / ende inſonderhent de ooghe ghellaghen op Tamarica, Doo dien deſe Plaetſe om de naer gheleghenthent de Compagnie foo noodich was / ende de bemachtinghe haer nu meer maels unt het Baderlandt was belaſt in achte te nemen. Alles dan wat tot deſen tocht noodich was / vooꝛdachtelijck veerdich gemaeckt heb⸗ bende / ende Daer toe gheſchickt de volgende Schepen ende Jachten: t Wapen van Hoorn, Naerden, de Vos, de Zee-Ridder, de Phœnix, de Canarie-Voghel, de Spieringh, Ooſt-Cappel, Sandijck, Ceulen, ende den Jonghen Tijgher, ende daer op gheſcheept hebbende de Compagnien vande Heeren Ghedelegeerde, ganden Overſten Lieutenant Bijma, van Tourlon den duden / van Stephen de Vries, van Ever wijn, ende van Gartſman, nevens noch hondert ghecomman⸗ deerde Soldaten / unt verſchenden Compagnien: ſoo zijn de Heer Matthias van Ceulen, de Colonel, den Overſten Lieutenant, ende de Politique Kaede ‘Carpentier, ghegaen op t Jacht de Phœnix, ende zijn den ſeſthienden Junij g nachts t zen ghegaen met de Schepen / untghenomen r Wapen van Hoorn, welck te Diep gingh: hadden b haer noch twee Chaloupen / ende dꝛn Boots: hadden oock daeghs te voꝛen af gheſonden de Chaloupe van den S warten Leeuw, ende twee groote Boots / aen Capitenn Maulpas, legghende op’t Foꝛt Oragnien, aen den hoeck van t ſelve Enlandt: den ſelven belaſtende / dat foo haeſt als hn onſe Schepen in t gat van Tamarica ſoude ſien kommen / dat hp dan datelijck fijn heele Compagnie / nevens dertich man Lande Compagnie van Gartſman inde ſelve Chaloupe ende Boots ſoude embarqueren / ende ſon⸗ der untſtel lopen vooꝛ· bn des vnandts Caſteel / ende ſich begheven naer de pas van Tapeſuna, om de ſelve in te nemen / ende te beſetten / om alſoo te ſpoedigher vooꝛ te kommen datter gheen ſecours langhs de wegh van t vaſte landt op t Eplandt mochte ghebꝛacht woꝛden. In Zee kommende / hadden dien nacht onſtupmich ende regenachtich weder tot den moꝛgen · ſtondt: des anderdaeghs ontrent de middach zijn Loor t Zunder gat van Tamarica ghekommen: inghelopen / ende tens loefs vooꝛt ghezenlt: de Boots die Voor t Foꝛt Oragnien veerdich laghen / waren volgens de gheghevene laſt mede t zenl ghegaen / ende vooꝛ· bn t Caſteel ghelopen / t welcke eenighe ſcheuten naer haer dede / ſonder te raecken. De Jachten ende Boots volghden haer koꝛt achter / ende liepen pock vooꝛ · bn t Caſttel / ſonder eenighe merckelijcke ſchade te lijden: oock foo verthoonde hem luttel volcks / ende ſchoot het Caſteel foo weynich / dat men wel konde oordeelen datſe van Volck ende Ammunitie niet ten beſten vooꝛſien waren. t Jacht de Canarie-Voghel, welcke gheoꝛdineert was om te verhin⸗ deren datter geen ſecours en quame van Garaſſu: langhs een Rievierken welck recht teghen over t Caſteel unt komt / ſetten het / nevens de Chaloupe Ceulen, inde mondt van t ſelve Rievierken / achter een Enlandeken / waer Deur fn van des vnandts gheſchiet ghenoeghſaem bevꝛijdt lagen. t Jacht de Vos ſette het vooꝛ de Marques, (Welck is de marck pale van t ſchent tuſſchen de Capitanie van Pernambuc ende Tamarica ofte Gojana) om te verhinderen datter gheen vnandt en quame van ſeecker Suncker-Molen / gheleghen op t vooꝛſende Rie vierken van Garaſſu, ende langhs een Bꝛugghe / leggende op de ſelve Kie⸗ viere: de Zee-Ridder ende Kleynen Tijger ſetten voꝛder; doch de Phoenix recht vooꝛ de pas van Tapeſuna, weſende de vooꝛnaemſte paſſagie van dit Enlandt / ende fo vooꝛts de Spieringh ende Ooſt- Cappel. Het Bootjen Sandijck was wat bet vooz· unt gheſonden naer het Mooꝛder· gat van Tamarica, om de ſelve tijdt
. —̃ — — —
2
Het thiende Boeck. f 335 tijdt dat de andere het Zunder gat ſouden aen doen / Capitenn Everwijn met
tſeventich man van fijn Compagnie aen t Nooꝛdt· ennde van t Enlandt te N
landen; ende het Jacht ſoude gaen legghen op een bequame plaetſe daer on⸗
trent / om te verhinderen dat de vnandt aen dat eynde gheen volck en ſoude
ſent. been t Zunder. gat mede binnen / ende liep mede vooꝛ· by het Caſteel / ſon⸗ der binder van ſchieten te lijden : de Boots van alle de Jachten wierdt belaſt den aenſtaenden nacht de Reviere op ende neder te baren / om allenthalven te verhinderen dat de vnandt gheen meerder volck op 't Enlandt over en voerde. t Caſteel ſchoot naer de noen niet meer / men ſach oock we mich bolck bn de Batterije ofte elders ontrent het Caſteel / ſoo dat de onſe ooꝛdeelden dat t volck van de vnandt meeſt was ghetrocken naer de pas van Tapeſuna, om de onſe t landen aldaer te beletten. S moꝛgens bꝛochten de Boots twee Poꝛtugeſche Deouwen ghevangen / welck fp in t Boſch op't Enlandt hadden bekommen: unt de welcke men verſtondt / datter wennich volck op t Caſteel was / ende ſter ſober van alles vooꝛſien / foo dat (nom die reeden alle Drouwen hadden Wegb-ghefonden op t Enlandt. De onſe ſonden unt 't Foꝛt Oragnien vijf en. twintich Soldaten / naer de plaetſe daer de vnandt voor deſen een Baterije hadde ghehadt / de welcke weder keerende / refereerde aldaer gheen volck ghe⸗ vonden te hebben / ende alſoo de onſe hier unt verſtonden datter een wegh moeſt weſen vanden Bergh daer de Baterije op hadde gheſtaen / naer het Ea⸗ ſteel / wierden te rade de Colonel ſultx aen te melden / ten ennde eenich volck langhs dien wegh mocht werden gheſonden / om den vnandt die ſwack van volck was / van verfchenden doꝛden aen te taſten / ende ſijn volck te doen ver⸗ deelen. De Colonel hadde den ſelven Bergh mede dooꝛ vijf- en dertich man Doen beſichtighen; ende een Netrenchementjen ontrent des vnandts Wercken Doen op. werpen: ende om de couragie vanden Gouverneur beter te verſtaen / hadde al van s moꝛgens t Caſteel bn miſſive op gheenſcht: doch de Capitenn Majoꝛ Salvador Pigniero antwoorde hem ſchimpelijck / dat hu middel genoegh hadde om de Plaetſe te defenderen / ende dat hn van Vivꝛes foo qualijck niet voonꝛſien was / als de onſe meynden: dat oock de Poꝛtugeſen wel Oſſen Hun⸗ den konden eten als des Roninghs dienſt fulcr verenſchte: de Colonel daer⸗ en. tuſſchen eenighe Vꝛouwen in t Voſch bekommen hebbende / ſondt de ſelve inde lecke / ende dede Die vooꝛ de tweede renfe ſommeeren: waer op (n vier umen ſtil· ſtandt verſochten: haer werden twee ghegunt: de C apitenn Majoꝛ ſondt een Capitenn unt om met de onſe te accorderen; welck accooꝛdt werdt ghelloten. dat de vnandt ſoude unt trecken met fijn gheweer / ende bꝛandende lonten / met alle de Inwoonders / untghenomen die gheneghen waren bnons te blijven; met alle het Kerck· Ciraet / Beelden / etc.: ende alle hare Goederen. Den Overften Lieutenant troch felfg Daer in met twee Compagnien / ende be⸗ ſetten de twee Poozten: des anderendaeghs is de Capitenn Major ende de In⸗ woonders unt-getrocken / weſende in alles ſterck vijftich Mans Perſoonen / behalven de Vꝛouwen ende Rinderen / bare Swarten ende Swartinnen zijn met Boots ghevoert naer de pas van Tapeſuna. Daer naer is by de onſe een Danckſegginghe inde Kerck ghedaen / ende des avondts heeft men met los bꝛanden van canon ende muſquetten gheviert over deſe ſpoedighe victoꝛie. Daer werden ghevonden een halve metale cartouw / ſchietende vier en twin⸗ tich pondt nſer: twee metale veldt· ſtucken van ſeſthien ende thien pondt: dan metale baſſen: acht nſere ſtucken: twee ſteen· ſtucken: twee hondert en een en dertich koghels: ſes vaetjens bedoꝛven pulver / etc. Achterhaelden mede op de pas naer Garaſu ontrent twee dunſent koghels van vier en twintich / ach⸗ thien / thien / ſes / vijf / ende twee pondt / ende ſes kiſtjens met muſquet-Rogels / neder
over: ſetten / tot ſecours van t Caſteel. Naer noen quam de Chaloupe Duy
ÄNNO
336 Verhael van Weſt-Indien.
peder van hondert pondt / welck ſn verſtonden van Pariba gheſonden te zijn tot vooꝛ· raedt van c Arryal. Des anderendaeghs wierdt een troupe van der⸗
tich man / onder het bevel van de Sargeant Bouart, Dwars van t Caſteel over
de Nie vier gheſet / de welcke daer waren in verſchenden Hunſen / dan Londen Daer niemant als een Vꝛouw met een Rindt / het ander bolck was als ghe⸗ vlucht: noch werdt het Jacht de Nachtegael, de Chaloupe Ceulen, ende alle de Boots / met twee Compagnien vier- rokrg / die van Bijma ende Garftman, nevens veertich ofte vijftich muſquettiers / onder het commando Bande Major de Vries, ende de Commandeur Jan Corneliſz. Licht- hart, de Rievier die naer Garaſu ſtreckt / og gheſonden / naer ſeeckere Suncker- Molen / om te ſien of paer geen Sunckeren en waren: quamen tot dicht by de ſelve / doch vonden de Rit vier Daer foo enghe / dat het Jacht pas daer in konde ſwaenen / ende de tac⸗ ken van de Boomen aen bende zijde raeckte: Daer was maer ſeſtehalf voet wa⸗ ters / ende de Rie vier was dwars over met palen geſtopt / alleenlijck in t mid⸗
den een klenn gat open zijnde / Daer een Boot toffens dooꝛ konde. De vyandt
hadde daer een Booꝛſtweeringh / daer naer giſſinghe vande charge die op de onſe deden / hondert man achter laghen: foo dat de onſe ſiende Daer weynich te doen was / ende vꝛeſende dat t water haer ſoude ontvallen / weder te rugh keerden. Ten ſelven dage ſonden de Poꝛtugeſen / die met Vꝛouwen ende Kin⸗ deren in 't Boſch waren ghevlucht / twee vande hare aen 't Caſteel / verſoec⸗ kende dat men haer aen den pas van Tapeſuna wilde over ſetten: haer werdt aen-gheboden in t Caſteel te blijven woonen / dat men hare hunſen ende Lanz derijen vꝛij ſoude laten ghebꝛuncken / ende hare Keligie vꝛij laten: ofte indien ſu wilden vertrecken / dat vꝛnelijck aen t Caſteel ſouden kommen / men ſoude haer onbeſchadicht wegh· voeren: een van deſe verkreegh ſauvegarde om in ſijn Huns ontrent de ſelve pas te blijven woonen. Daer naer in bedencken ghenomen zijnde hoe men de Plaetſe ende t Enlandt beft ſoude verſeeckeren: {oo is men vooꝛ eerſt ghegaen naer de pas van Tapeſuna, alſoo daer vooꝛne⸗ melijck aen gheleghen was. Dit is een karre wegh / lendende van 't Caſteel tot aen 't water welck binnen het Enlandt loopt / bp-naer een unꝛe gaens van t Caſteel / alwaer men met Boots kan af ende aen kommen: de aenkomſte is een enghe Kreecke / aen bende zijden met Manges bewaſſen / ſeer dicht: deſe Kreecke is / eer men aen landt komt / een goede muſquet· ſcheut langh / krom om lopende / ſpꝛaken onder weghen vele Inwoonders / die als noch verſoch⸗ ten over gheſcheept te werden: in t weder keeren verſtonden unt een Swarte datter cenich volck van de vnandt ontrent de pas lagh: hoe-wel een Daendꝛagher vande vnandt / die over ghekommen was / foo hp vooꝛ: gaf / om fijn Suſter unt it Boſch te halen / t ſelve loochende. Ten ſelven daghe werdt de wegh van de ſtrandt naer t Caſteel / die ſeer ghebꝛoken was / ghellecht / om alle noodtwendigheden te beter aen te voeren. Des nachts trock de Colonel
ſelfs unt met twee Compagnien / ende lande met den dagh aen de pas van Ta
peſuna, ende marcheerde tot aen het Huns daer men ſende dat de vnandt lagh / doch vondt daer niemant. Ende naer dat t ſelve Buns hadden in bꝛandt ghe⸗ ſteken, voeren tot voor de paſſagie naer Garaſu; ende trocken te lande tot den Suycker· Molen daer de onſe te voꝛen met de Chaloupen ontrent waren ghe⸗ weeſt: vonden die verlaten / ende alleen vijfthien ofte ſeſthien kiſten Suncke⸗ ren: trocken vooꝛts tot aen het Bꝛuggeſken; niet verre van Garalu over de Kievier ghelegen t welck foo ſmal is / datter maer een man t effens over kan: hier pꝛeſenteerde ſich eenich volck / die de onſe ten wijl in t retireren vervolgh⸗ den / doch deden wennich ſchade: quamen op de middach weder in't Quartier.
S anderdaeghs naer noen ginghen den Bergh beſichtighen / daer de vnandt
in tt laeſte van December voozleden een Baterije op hadde: konden haer niet en ghenoegh
r
Het thiende Boeck, f 337 ghenoegh verwonderen over de wijdtluftighe Wercken die doen daer by de vnandt waren ghemaeckt gheweeſt. Des avondts quamen twee Poꝛtugeſen over van t vaſte landt / verſoeckende ſauvegarde / met pꝛeſentatie dat ſu by nachte wilden over Kommen / haer goederen met de onſe verhandelen / ende kopen t ghene fp noodich achten: t welch haer is veraccoꝛdeert / mits dat onſe partijen niet ſouden beklappen ofte miſdoen: ende dat tot een recognitie neder
van haer op t Enlandt ſal leveren een jonghe koene / om Beeſten aldaer aen te teelen. Daeghs daer aen zijn twee Boots ende een Chaloupe weder naer
t Reciff gheſonden: ende alſos alle t volck hier niet noodich en was / is goet ghevonden een Compagnie / nevens het gecommandeerde bolck met het Jacht
de Vos ende Ooſt. Cappel naer Pernambucoogp te ſennden. Den vier en twin⸗
tighſten quam Capitenn Ever wijn van t Mooꝛder- gat in t Quartier / mede
bꝛenghende een ghevanghen Poꝛtugeſche Soldaet / die ſu te lande waert in
ghehaelt hadden / bn hem hebbende verſchenden bꝛieven. Men verſtondt unt
deſe / dat het volck te lande verlopen was; ende ſich meeſt onthieldt in een Voꝛpontrent Dap mijlen de Nie viere op gheleghen / ende ghenaemt Pariva (is een andere Plaetſe als de Vlecke Pariba) ende dat de Capitenn Majoz van Tamarica naer Goyana was ghetoghen / ende vooꝛ hadde daer een Foꝛt te maec⸗ ken / doch dat hn wennich volck bn hem hadde; alſoo t ſecours welck hem van Goyana was toe geſonden / niet over veertich Soldaten ſterck was gheweeſt.
De Heer van Ceulen, nevens de HooftOfficieren vande Militie / ende de Commandeur Licht. hart zijn deſen dagh met een Chaloupe binnen’t Enlande vm ghevaren / om te beſichtighen wat Avenues daer tot het Enlandt mochten weſen: vonden / behalven die van Tapeſuna, ende noch eene by de Rieviere Araripe, noch verſchenden andere Kreetrkens: doch t Eplandt dooꝛgaens aen de water. zijde dicht bewaſſen met Manges, ſtaende op moeraſſighe gronden / die op ſommighe plaetſen wel een halve mijle / op andere een wennich min⸗ der / bꝛeedt zijn; Daer de vooꝛſende Kreecrkens dooꝛ lopen. Quamen met den avondt aen t Nooꝛder gat / ende landen aen; t Nooꝛdt ennde van t Enlandt / Daer t polck van Capitenn Everwijn lagh in een klepn Nedoute op ſtrandt / ende ginghen vooꝛts beſichtighen ſeecker Heuveltjen / daer de vnandt in De⸗ cember voozleden een ſtuck hadde gheplant / om de onſe het in lopen te verhin⸗ deren. Dit Heuveltjen is gelegen op t naeuwſte van t in kommen van t gat / ende moeten de Schepen die Daer in willen / onder de muf: quet- ſchoot daer vooꝛ : bn. Sulcx dat bequaem geooꝛdeelt wierdt op 't ſelve Heuvelken een ez doute te legghen / ende op t ſandt· ſtrandt daer onder een Baterije van twee ſtucken om water. pas te ſchieten; ende foo t in kommen onder fijn ontſagh te houden. Den pas van t Nooꝛder gat naer t Caſteel Noſtra Sennora de Conception nu bn de onſe verovert / neemt Daer fijn aenvangh: daer lagh oock een verſch water / doch onſeker ofte het des Somers water hieldt. Des anderen⸗ daeghs zijn met de Chaloupe de ſelve wegh weder gekeert: ende alſoo fn ghe⸗ waerſchouwt wierden bn een Poꝛtugees die onder ons was blijven woonen / dat vooꝛleden nacht een Boot van des vnandts zijde met eenich volck was over ghekommen / om de Wieden die noch in t Boſch waren / meeſt Drouwen ende Kinderen / wegh te halen / wierdt ten Boot met thien ofte twaelf roers gheſonden om op des vnandts Boots te loeren / ende vijftich of tſeſtich vier⸗ roers unt gheſonden om het volck op te ſoecken / ende naer t Caſteel te bꝛen⸗ ghen. Des anderendaeghs quam it Boot vooꝛſchꝛeven / ende oock tt volck weder / ſonder dat des vnandts Boot ofte eenich volck hadden ghevonden / alfoo al 8 nachts te voꝛen weder vertrocken waren / ende de Vꝛouwen ende Kinderen met ghenomen. Eenige Poꝛtugeſen die ſauvegarde by de onſe had⸗ den verkreghen / quamen tot de onſe / ende aen eenighe Hoenders; ende gaven
ANN O 1633.
ANNO 1633.
333 Verhael van Weft-Indien.
gaven te kennen datter in Garaſu dꝛn Compagnien Soldaten laghen, daer die van Pariba noch vijftich man fouden bn ſenden: ende dat het landt · volck ſeer gheneghen was om met de onſe te accoꝛderen / doch dat Door vꝛeeſe van Albuquerque te rugghe werden ghehouden. De onſe om deſe goede gheneghent⸗ bent te onderhouden / ſonden een bꝛiefken unt aen t volck / met ſeer gunſtighe pꝛeſentatien. Ende alſoo dienſtich was de Kie vier van Goyana boor de vnandt onbꝛunckbaer te maecken / de welcke hem nu alleen in dit Quartier noch ove⸗ rich was / foo wierdt t Jacht de Canari . Voghel met vier en veertich man der⸗ waerts gheſonden / om inde mondt vande ſelve Kieviere te legghen. Des an⸗
derendaeghs verſtonden unt een Poꝛtugees / dat ter plaetſe Daer de vnandt het
Vꝛouw· volck hadt over gehaelt / cen uns ſtondt Daer ontrent dertich kiſten Sunckeren in waren / ende dat des vnandts Boot daer onder water verboꝛ⸗ ghen lagh / ſoo is daeghs daer aen met eenighe Boots ende de Compagnie van Garſtman, ende veertich muſquettiers Bande Major Tourlon derwaertg gheſonden. Ghelijck dan mede de vooꝛleden nacht vijftich man waren unt⸗ gheſonden / naer de Suncker- Molen nu meer -maels aen-gheroert / om te bez ſpieden wat de vnandt daer ontrent maeckte; als mede te fien of (nop de pas die naer Pariba ende Goyana naer Garaſu ende het Arryal lendt / nets konden attraperen. De Heer van Ceulen, de Colonel, ende Carpentier zijn haer met een Schunte ghevolght / ende ghekommen zijnde aen de pas die naer de vooꝛ⸗ ſende Ingenio loopt / hebben daer t volck ontmoet / die verhaelden inde ſelve niemant ghevonden te hebben / alleen dat verſtaen hadden datter eenighe Beez ſten Daer ontrent wenden / welcke ſu noch niet hadden konnen vinden / ende belaſt wierden naerder te ſoecken. Sn voeren van daer naer t Zunder gat van de Kievier Araripe, ende Voeren t ſelve op tot aen de enghte / Daer de Kit vier in tween ſich verdeelt / ende onſe Boots daer niet vindende / voeren weder af; ende vooꝛts naer den Nooꝛder· arm van Araripe: alwaer (jn ghemoe⸗ ten Capitepn Everwijn met ſes ghevanghens / die hn in S' Laurenzo ofte de Incopaba hadde gehaelt: de ſelve verhaelde hoe dat hp op giſteren in Caruamba met tſeſtich of tſeventich Soldaten was aen landt ghegaen / ende ghemar⸗ cheert naer t Vlecrken S'Laurenzo, ontrent twee mijlen de Nie vier Catuamba op ghelegen / ende mid weghs vande ſelve Rieviere tot de mondt van de Nie⸗ viere Goyana: ende hoe · wel hn verhoopt hadde haer onverſiens over te kom⸗ men / niet te min alles ghevlucht hadde ghevonden / ende niets bekommen als deſe ghevanghens. De onſe deſt Nooꝛdt- arm van Araripe een groot ennde weeghs op ſiende / ende de Boots niet ſiende / keerden weder naer de Zundt⸗ arm; Daer kommende ſagen de Boots af kommen / die verhaelden aen t ups gheweeſt te zijn / welche de Poꝛtugees hadde aen-gheweſen / ende Daer in vier- en twintich kiſten Sunckeren gevonden: doch dat het uns verder van de Rie vier lagh als hu hadde aen · ghegheven / foo datſe ontrent de helft hade den af ghebꝛacht; ſonder eenighe reſcontre. De vooꝛnoemde Heeren zijn we⸗ der des avondts naer t Caſteel ghekeert: ende Londen Daer de partij welck op de pas naer Garaſu naer de Beeſten hadden gheſocht / doch niets ghevon⸗ den. Des anderendaeghs / naer dat de ghevanghens neerſtelijck hadden ghe⸗ examineert / ende de ghelegenthent van Goyana, ende ſeſthien Ingenios die Daer legghen / heel dundelijck vernomen: foo hebben de Heeren in deliberatie ghe⸗ leght / wat men nu vooꝛder tot afbꝛeucke des vnandts beft ſoude vooꝛ· nemen. Daer quam in conſideratie: eerſt / Garaſu, alwaer men verſtont dat de brandt ſich begon te verſtercken / foo dat wel dienſtich waer gheweeſt hem bn tijdts van daer te jaghen / op dat t volck te platte lande aldaer gheen rugh en bequa⸗ me om fijn toe · vlucht toe te nemen:maer men vondt hier in veel ſwarigheden / ende was wel te vꝛeeſen dat de onſe niet wel tot Daer ſouden konnen Aber onder
—
Het thiende Boeck. 339 ſonder ontdeckt te werden / ende dat de vnandt bn tijdts ſich retirerende / de onſe op de retraitte ſouden in volghen / ende veel volcks ſchadeloos maecken. Ende ſonder de vnandt onverſiens over te kommen / en was hier gheen vooꝛ⸗ deel te doen: foo dat de Krijghs· Overſten dit werck ongheraden oordeelden. Ten twerden werdt in bedencken ghenomen / een tocht naer Goyana te doen / Doo? dien meeſt alle t volck Daer ontrent naer deſe Plaetſe was ghevlucht / ende men vermoede Dat aldaer een grooten ſchat van Sunckeren ende anders moeſt bn een weſen: men was oock onder · richt dat de vnandt Daer meynden te | foztificeeren. Hoe wel de militaire Doofden hier beter toe waren gheneghen / | foo en konde men De ſwarigheden die Daer op vielen / niet voldoen / ende inſon⸗ | derhent dat de Plaetſe foo verre gheleghen was / als zijnde vijf leguen mare N cherens van t ennde van Catuamba; ende it landt allenthalven vol waters: ſoo dat men op ſulcken tocht al acht of thien daghen ſoude moeten toe bꝛen⸗ ghen / ende foo het ondertuſſchen reghende / t volcks gheweer gantſch bedoꝛ⸗ | ven werden: doch bevonden Daer naer unt de verklaringhe van verſchenden ghevanghens / dat de ſaecke foo ſwaer niet en was als ſnghemennt hadden: | want vernamen dat Daer twee weghen waren om aen Goyana te kommen: een | Doo Catuamba van bu Zupden : ende een andere van bn Nooꝛden langs Ca- | pivaribi:foo werdt dan geraden gebonden het eerfte te beſoecken van bn Nooꝛ⸗ 0
ANN O 1633
—— —
den / langs Capivaribi vooznoemt / van waer men konde kommen aen Goyana, ende aen ſes ofte ſeven Ingenios , ende eenighe Pack- hunſen van Sunckeren / welcke men konde ind aſſchen leggen / ende dan fien hoe ſich de Inwoonderen | die bn Zunden laghen / ſouden aen-flellen ; alfoo te verhoopen was / de ſelve È Booz deſe ſchꝛick fouden konnen gebracht werden om met de onſe taccoꝛderen. Dan dit en konde Doen niet metter ijl ghedaen woꝛden / dooꝛ dien t ghetije on⸗ 1 bequaem was, ende de nieuwe Maen diende verwacht; oock foo vondt men | noodich eerſt noch een Compagnie bier-roerg te ontbieden van t Reciff, om fl dat de muſquettiers haer wapenen niet foo wel boor de nattighent ende regen konnen be waren: maer dewijl t ſelve al te veel tijdts bevende / is t ſelve naer⸗ ghelaten / ende is men s anderdaeghs ghevallen aen 't repareren ende verſien | van de Chaloupen ende Boots die men noodich tot deſen tocht hadde te ghe⸗ bꝛupcken. Ondertuſſchen was den negenthienden aen t Reciff ghearriveert kl
|
|
|
t Vlieghende Hart, unt Zeelandt, met acht- en- veertich Soldaten; bꝛacht me⸗
de een Schip onder: weghen verovert / gheladen met twee hondert en twintich pijpen Wijnen: ende den twee en twintighſten t Schip de Bonte Koe, met vijftich Soldaten. Den eerſten Julij arriveerde aen t Eaſteel de Chaloupe Jol Duy ſent. been, ende bꝛacht aen dat t Jacht de Canari-Voghel ſich gheleght hadde inde mondt bande Nievier Goyana, ende dat ons volck daer aen landt / 9 ende wel Dan leguen de Nie vier op waren gheweeſt / maer alles ghevlucht ghe⸗ IEN bonden. Bꝛochten mede een ouden Poꝛtugees gevangen / die Beer man was 1 gheweeſt op de mondt vande Nie vier Capivaribi: de welche verklaerde dat onz IE trent veerthien daghen gheleden / een Caravelle met Sunckeren gheladen / Il daer was unt-ghelopennaer Madera, welck wel da daghen vooꝛ it gat hadde 1 gheleghen: datter in Goyana ontrent den hondert Inwoonders waren / eeni⸗ 4 ghe met roers / andere met piecken / ende eenighe niet dan met ſijdt gheweer vooꝛſien: dat alles derwaerts ghevlucht was / ende dat de Cavalcanti, ende 9 andere Oꝛoote hare middelen Daer hadden / ende ſelfs daer op hare Hunſen | waren. Deſe Chaloupe was daeghs te boren ten acht unꝛen van de Barra van
Goyanaaf :- ghevaren / ende op de middach / ofte in dꝛn uren in t Nooꝛder- gat van Tamarica aen ghekommen. T volck dat men van menninghe was ghe⸗ weeſt weder naer t Reciff te ſennden / werdt mede te Tamarica ghehouden / te ö
meer / om dat de Heer Gijſlelingh van it Reciff Danne gheſchꝛeven dat hn met v 2 ten
ANN O 1633.
340 Verhael van Weſt-Indien.
ten tamelijcke recreute / die verſch unt 't Vaderlandt was ghekommen / ver⸗ ſterckt was / ende dit volck wel konde miſſchen: t welck aen de vooꝛſende Heer den tweeden wierdt geſchꝛeven. Verſtonden mede ten ſelve dage unt een Poꝛ⸗ tugees die op ſauvegarde ſat / dat alle de Inwoonders van Garaſu ghevlucht waren / ende dat daer alleen laghen hondert ende vijftich Soldaten / die alles daer om her vernielden / ende erger maeckten als ons volck hadt konnen doen. De ſelve ontdeckte aen d onſe ſeker Huys / daer ontrent veertich kiſten Sunc⸗ keren in waren / gelegen op 't Kievierken Maria Farinha. Des avondts wier⸗ den twee partijen unt gheſonden / deen aen de over. zijde naer Pernambuco tot / ende d ander naer de Marcos. De eerſte is s anderdaeghs s moꝛgens wee der gekommen ſonder pets verricht te hebben / dooꝛ dien in tween banden an⸗ deren verdwaelt waren. De andere keerde mede des avondts / hadden ghe⸗ weeſt op de pas van t Arryal naer Pariba, ende foo van achteren onder Garaſu. ende aldaer een tijdt gheleghen / ende niet vernemende / waren ontrent een mijl langhs de pas naer Pariba ghetrocken: bonden Daer alleen een uns Daer een Poꝛtugees in was met een Swartinne; dan de Man vluchte, ende de Slavin⸗ ne daer ghelaten. Daer was oock deſen dagh een partij van vijftich man ghe⸗ ſonden naer Marcos, om de eerſte / foo het noodich was / te ſeconderen: de ſelve Daer kommende / naer dat d eerſte al was af ghetrocken / ginghen naer ſeecker Hung / een half mijle daer bn Nooꝛden gheleghen / alwaer ſn eenighe kiſten Sunckeren vonden / Daer (n foo veel van mede bꝛochten als ſu laden konden. De Lieutenant Velthem, die gheſonden was naer t Nooꝛder- gat / om t Ene landt rondt. om af te teeckenen / weder kommende / rapoꝛteerde dat Capitenn Everwijn met ſijn volck een tocht hadde ghedaen op de wegh naer Goyana, ende naer datſe eenighe mijlen waren ghemarcheert / bevonden dat alle de wee ghen met om gehouwen Boomen geftopt waren; hadden in t gaen een uns gheplondert; ende int weder keeren twee ghevangens bekommen. Daeghs daer aen is de Heer van Ceulen, nevens de Colonel, Overſte Lieutenant, ende Carpentier, met ten partij volcks naer de pas van Tapeſuna gevaren / nevens de Commandeur Licht- hart: zijn herwaerts ende derwaerts gheweeſt / doch gheen Menſchen vernomen: bequamen in een ſchoon Landt- Huns; daer veel Cocos. Boomen by ſtonden / twee kiſten Sunckeren; ende twee Booten van de vnandt / ende hoorden noch van een grooter Boot / Baer mede naer gheſon⸗ den werdt: ende vonden mede een Bercke die begonnen was te timmeren: s anderdaeghs wierdt noch een van de vnandts Boots ghevonden ende afghehaelt. Daer was mede een partij van hondert man ghelaſt te gaen naer Maria Farinha, dan konden dien dagh weghen den reghen niet wegh kommen. Den ſeſten quamen noch eenighe Poꝛtugeſen om ſauvegarde te verkrijghen / de welcke vele dingen aen d onſe ontdeckten: ende onder andere dat in Goyana alles in diſoꝛdꝛe was / dat de Capitenn Majoꝛ Salvador Pigneiro naer t oer gaen van Tamaricadaer hadde willen foꝛtiſerren / doch dat het volck hem niet hadde willen ghehooꝛſamen / foo dat hp naer Pariba was vertrocken: dat Cavalcanti Baer naer getracht hadde t volck bp een te ſamelen / doch te vergeefs. Ten anderen / datter grooten twiſt was ghereſen / tuſſchen Antonio d Albuquerque Gouverneur van Pariba, ende ten vande machtighſte Inwoonderen aldaer / om dat hu op nieuws groote koſten wilde aen · wenden om 't Foꝛt Cabo Delo te verſtercken, daer deſe mepnden het onnoodighe onkoſten waren: aen⸗ gheſien de Hollanders wel een anderen wegh ſouden Vinden langhs Cabo Blanco, ende daer landende / het Stedeken kommen plonderen / ſonder dat Foꝛt te moenen. Weſen mede aen ſeker rijck Man ontrent Tamarica, die wel acht hondert kiſten Suyckeren bn hem moſte hebben / die gheneghen was met de onſe t accoꝛderen / foo wanneer fn ontrent fijn Duns ſouden kommen. Def ee
Het chiende Boeck. 341 heeft aen deſen gheſchꝛeven / ende hem tot accoordt ghenoodicht / nevens een
dꝛengement foo anders Dede: met pꝛeſentatie hem fijne Sunckeren af te kopen De
ende te betalen. Deſen dagh trock de troupe unt die nae Maria Farinha gingen / ende keerden ſonder vnandt te fien / ende bonden daer alleen vier kiſten Sunc⸗ keren / ende vier pijpen dicht bn de Kie viere / ende licht om af te balen. Des anderendaeghs hebben de onſe ſich veerdich ghemaeckt tot den tocht naer Goyana: ende Daer toe gheſchickt t Jacht de Phœnix, met den Commandeur Smient, de Spieringh, Kleynen Tijger, de Chaloupe Ceulen, S warten Leeuw, ende duyſent been, vijf groote Boots / behalven t Jacht de Canari-Voghel, rede legghende vooꝛ de mondt vande Kie viere Goyana, op de welcke ongevaer hondert en tſeventich Bootſcgheſellen waren: op de welcke ſouden gaende Compagnie bande Heeren Ghedelegeerde / ſterck hondert ende vier koppen: de Compagnie vanden Overften Lieutenant Bijma vijf en tnegentich koppen: vande Major de Vries hondert en vijf koppen: Capitepn Garſman neghen-entnegentich koppen: vande Compagnie van Everwijn tſeventich koppen: ende vande Commandeur Maulpas hondert: ſoa dat de Soldaten met de bn. lopers ſterck ſouden weſen ſes hondert man / ende ſouden de vero verde Plaetſen / tCa⸗ ſteel Oragnie, ende t gantſche Eylandt wel met bolck ende Jachten rondt- om beſet laten. Naer dat deſen ende de volghenden dagh beſich waren gheweeſt met alles ghereedt te maecken / ende met eenige Poꝛtugeſen te accorderen over
hare ſauvegarden: foo hebben enndelijck op den negenden Julij den tocht naer
Goyana vervoꝛdert: ende alfoo fnnoch twee Booten miſten / ſoo werdt een
Beel volcks dwars door t Enlandt Tamarica naer t Nooꝛder- gat gheſonden:
de Compagnie van Maulpas voer bunten om / ende de reſtrerende met de Heer
van Ceulen, de Colonel, Overſte Lieutenant, en de Major voeren teghen den
avondt binnen t Enlandt om naer t Nooꝛder gat / om met het bꝛeken van
den dagh in Catuamba ende Maſſaranduba over -gheſet te werden / ende van Daer te marcheeren naer de mondt vande lie vier Goyanaz ende ſouden de Cha⸗ loupen ende Boots ſtracx voort varen naer de ſelve mondt / om t volck daer mede over te ſetten / dooꝛ dien den tocht eerſt op de Nooꝛdt-ijde van Goyana was aen-ghefien. Des nachts aen t Nooꝛder- gat van Tamarica ghekommen zijnde / ſetten de twee Compagnien die bn haer hadden aen landt bn de Kie⸗ viere Catuamba, ende Maflaranduba, ende lieten de andere Compagnien van t Enlandt mede dooꝛ Boots over halen. S anderdaeghs s moꝛghens met den dage marcheerden vooꝛts langhs het ſtrandt / tot aen de Zundt-zijde van de Kieviere Goyana, de Chaloupen ende Boots ſtaecken unt het Nooꝛder- gat in Zee / om nevens de Phoenix, welck het Zunder gat van Tamarica was untgelopen, ſich ter beſtelder plaetſe te laten vinden ; ende zijn alfoo naer de mid⸗ dach aen ende inde mondt van de Nie viere Goyana bn den anderen ghekom⸗ men: alwaer unt Capitenn Maſt. maecker de ghelegenthent van alles naerder verſtaen hebbende / als mede unt eenighe Negros die bn hun waren over ghe⸗ kommen / ende ſich pꝛeſenteerden tot Guides, hebben alle t bolck gheembar⸗ queert in t vooꝛſende vaer. tungh / unt geſondert de Phoenix die dooꝛ de groote ondiepte van t in kommen der ſelver Nie viere niet en konde binnen kommen / ende met de meeſte Vivꝛes aldaer aen ancker bleef legghen; ende t Jacht den Jonghen Tijgher welck aen de grondt was gheraeckt: ſoo dat het gantſch avondt wierdt eer alle t volck ſcheep konden krijgen. De Heere van Ceulen ende de Dooft- Officieren begaven haer op de groote Chaloupe Duyfent-been, ende volghden de andere de Nie viere op tot ontrent de Suncker- Molen van Brandaon, de welcke ontrent dzn maenden te voren bnde onſe was af: ghe⸗ bꝛandt: hier moſten weghen it leeghe water blijven legghen tot de midder nacht. De vloet doen weder in kommende / is weder zepl / ende voe⸗ v 3 ren
N 22
Jr
AN NO 1633
344 Verhael van Weſt-Indien. ren vooꝛder op tot aen een anderen pas legghende aen de Nooꝛdt. zijde van de ſelve Rie viert. Hier ſtondt een Car veel op ſtapel / d welck de Poꝛtugeſen had⸗
den begonnen te timmeren / de welcke bn de onſe / om redenen / onbeſchadicht
werdt ghelaten; namen alleen naer haer veel ſchoone ſcheeps· plancken / met de welcke hare groote Boots naerderhandt onder gantſch vernieuwt hebben. De Poꝛtugeſen laghen hier achter een Ketrenchement / ende gaven vier op d' onſe die daer ontrent ten acht unzen aen quamen / ſoo dat twee Soldaten guetften : maer de onſe datelijck met de groote Boots ghelandt zijnde/ namen de vpanden ſtracr de vlucht / ende doꝛſten de onſe niet verwachten. Waer over dan te rade Wierden, alle de Soldaten van daer voorts te landt· waert in te la⸗ ten trecken / om alle de plaetſen aen de Nooꝛdt. ʒijde legghende vande Rievier te beſoecken: ende naer dat de plaetſe hadden beraemt / waer weder bn den an⸗ deren ſouden maecken te kommen / is de Colonel hier vande Heer van Ceulen gheſchenden / met ſich nemende verſchenden bꝛie ven bn de Heeren Ghedele⸗ geerde onderteeckent / waer mede de Inwoonders wierden ghenoodicht ſich bn ons te begheven. Degroote Boots wierden de Kie vier af - gheſonden naer de Phœnix, om Bꝛoot ende Wijn ende andere behoeften aen te halen: de welc⸗ ke des avondts weder ghekommen zijnde; ende de behoeften aen de Jachtjens over · ghegheven hebbende; maeckten weder zenl / ende zijn alſoo met zenlen / doch meeft met kracht van riemen de Nie vier hoogher op ghevaren: paſſee⸗ rende noch twee paſſen aen de Mooꝛdt. zijde / ende een aen de Zundt-3ijde; welcker Ketrenchementen al bp de vnanden verlaten waren / ſoo dat nergens gheen tegen ſtandt en vonden: roenden alfoo een groot ſtuck weeghs de Kier viere op / vooſ· bn de plaetſe Daer de ſelve haer in tween is verdeelende / het Moorder-deel op / tot dat het water foo machtich af quam / dat met alle 't ghe⸗ welt van roepen niet en konden winnen / ende t gheboomte bn. naer aen een quam: ſoo dat fn ghenootſaeckt waren het ancker te laten vallen: ſchoten eenige ſcheuten met canon / op dat t volck / welck te lande was in ghetrocken / mochte verſtaen / waer ontrent (p met de Booten waren ghekommen. Hier een wennich tijdts gheleghen hebbende / ende van ons volck te lande niet Verz nemende; ſonden Jan Noorman met een licht Schuntjen ontrent noch een mijle de Kie vier op tot aen de Ingenio Novo van Juan Pais Barretto; maer en verna⸗ men Daer mede niemant / hoe · wel dat de plaetſe was die beraemt hadden om weder by den anderen te kommen. Doch naer de middach quam de Major de Vries met fijn Compagnie aen de naeſten Nooꝛder - pas / Daer t vaer : tungh recht boven gheſet lagh / ende Deden teecken met vieren boven op een Bergh / ende ſchoten met muſquetten; de Heere van Ceulen haer weder gheantwooꝛt hebbende met de metale ſtucrkens / dede de anckers lichten / ende dꝛeef de KRie⸗ viere af tot aen de plaetſe Daer fn waren / ende op den avondt quam de Colonel met het reſterende volck daer mede. De Colonel, naer dat hn vande Chalou⸗ pen was gheſchenden in voeghen als voꝛen verhaelt / ghemoeten eerſt een Liez trenchement / welck de vnandt hadde gheleght recht op den wegh die hn op quam ( weſende een enge karre wegh) ende Daer een Gracht vooꝛ ghegraven / daer water in ſtondt tot over de goꝛdel: Daer in lagh Laurenzo Cavalcanti met ontrent twintich man met muſquetten ende roers vooꝛſien / de welcke de Colonel dooꝛ ſeecker ghevanghen Portugees een vande vooꝛſende bꝛie ven Dede behandigen / doch gaf Loor antwooꝛde dat hn alleen met de onſe niet en konde accoꝛderen: ende alſoo de vnandt op ons ſchoot / zijn de onſe Daer op in ghe⸗ vallen / ende bn de Boꝛſtweeringhr., op gheklommen. De vnandt dit ſiende / hoe · wel door de enghte van de wegh / ende moenelijckhent vande Gꝛacht als anders / ons volck wel hadden konnen keeren / nam de vlucht / ende de onſe bez gaven haer ſtracx inde Ingenio van de vooꝛſende Cavalcanti, dicht daer 5 Ws: ghende:
Het thiende Boeck. 343 ghende: ende alſoo daer verſtonden werwaerts hn vluchte / zijn eenighe van ons troupen hem ghevolght / tot bn ſeecker Huns ontrent een mijle van daer / in 't welcke vele Roopmanſchap ende andere dinghen laghen / ſoo dat t volck Daer grooten bunt bequamen. Trocken voorts in de Suncker- Molen van Pacheco, ende andere die aen die zijde vande Rieviere laghen: doch alſoo te Diep in it landt laghen / en waſt niet mogelijcken de Sunckeren aen de Kievier af te bꝛenghen / ende vooꝛ de Compagnie te oꝛboꝛen: ſoo dat hier mede twee of Dep daghen verlleten hebbende / ende verſtaende dat Salvador Pi gneiro aen de over. zijde Vande Nie vier lagh / ende hem noch twee Compagnien Solda⸗ ten waren toe ghekommen unt het Stedeken Garaſu; werdt geraden ghevon⸗ den met de Chaloupe Duy ſent· been weder een ſtuck de Nie vier op te varen / ende te beſichtigen waer den vooꝛnoemden Pigneiro hem was houdende: zijn epndelijcken ghekommen ontrent het Ketrenchement dat hn Dwars vooꝛ de Nie vier hadde gemaeckt / foo dat men met het vaer-tungh daer recht op moch⸗ te aen kommen / hy de onſe ghewaer werdende / maeckten veel bꝛavaden op Trenchement gints ende weder wandelende / ſoo dat / naer dat alles wel bez ſichticht hadden / hem vereerden met twee ſcheuten unt de metale ſtucrkens / ende weder te rugghe keerden: want de Negros gaven een anderen pas aen / Boo de welcke fp ons bolck beloofden te lenden / ende van achter in 't ſelve Trenchement te bꝛenghen. Soo is des anderendaeghs goedt ghevonden dat de Colonel met twee Compagnien Soldaten de Kie vier ſoude af dꝛijven / tot aen de pas op de Zundt. zijde die fn te voꝛen ghepaſſeert waren / eude t Jacht op de wacht vooꝛ hadden laten legghen. Hier ghelandt zijnde / is ontrent dꝛn vierendeel unzen gaens te landt· waert ghetrocken / alwaer ghemoete een Kez trenchementjen gheleght tot bevꝛijdinghe van de Ingenio van Traconhaon, ende dꝛeef de vnandt ſtracx Daer unt / fulcks dat feer onverſiens inde Ingenio vielen; bonden den Enghenaer op fijn Gallerije wandelende / ende de Paſtooꝛ in t Cappelleken vaſt beſich met de Mis te doen: kreghen die bende ghevan⸗ ghen / de reſte ontquamen met ſnel te lopen. Hier vonden ontrent veertich ki⸗ Ren Suyckeren ſtaen; die unt de Vergas ghekommen waren / om van hier te water ghebꝛacht te woꝛden naer Pariba, ende vooꝛts inde Molen groote me⸗
nichte van Sunckeren ſtaende (nde potten geveet om te kiſten; hier hadde een Bercke ghelegen om deſe goederen in te nemen / dan de Poztugeſen ons vaer⸗ tungh op de Nie vier ghewaer werdende / hadden de ſelve ontrent anderhalf mijle boogber op ghebꝛacht / ende de maſten met groen beksleet / om de onſe te bedꝛieghen. Alſoo de Colonel inde vooꝛſende Suncker Molen legghende aen de Zundt· zijde vande Zundt. arm vande Rieviere / nu boven de plaetſe was daer Pigneiro hem begraven hadde: foo ſtaken de onſe alle de plaetſen aen de Nodꝛdt. ʒijde aen bꝛandt / ende quamen bn den pas daer ons vaer tungh vooꝛ lagh bn den anderen: daer naer wierdt den Overſten Lieutenant Bijma met Dep Compagnien ghelandt / aen de pas die bn de Negros was den- gheweſen / om de vnandt van achteren in fijn Retrenchement te kommen. Deſen pas intreckende / ghemoeten een klenn Ketrenchementjen / welcke bn de Poꝛtugeſen datelijck wierdt verlaten, doch de onſe te furieus zijnde om de vluchtende te vervolghen / gheraeckten van de wegh af die tot het Ketrenchement van Pigneiro lende / foo dat hn daer mede tijdt bequam om mede met alle ſijn volck te verlopen / daer anders licht met alle de ſijne ende den Cavalcanti in onſer han⸗ den ſoude ghevallen hebben: de onſe vonden het Ketrenchement gantſch verz laten / ende een groote partij Braſilie hout daer ghereedt legghende om in dit Bercke te laden. Naer dat dit Ketrenchement beſet hadden / is een deel van t volck met het klenn vaer· tungh de Rievier op gevaren tot aen de DunckerMolen van Traconhaon, ende haelden van daer de voornoemde Bercke daer N niets
AN N O 1633.
nent
16
344 Verlaael van Weft-Indien. niets in was als ten Wepnich Braſilie· hout / foo dat Boor rerſt alle t Braſil· hout
© welck gevonden hadden in t groot Ketrenchement / haer in gaven; ondertuſ⸗
ſchen wierden de Sunckeren unt de Ingenio van Traconháon gelicht / ende in de Chaloupen gebꝛacht. De Colonel ende Lieutenant unt de gantſche Zundt⸗ zijde op treckende / verbꝛanden de Suncker Molen van Jeronimo Cavalcanti, ende andere meer / ende keerden weder aen de Boots ende aen de Chaloupen ſonder eenige tegen ſtandt te vinden / Doop dien de vnandt allenthalven weeck / ende vluchten tot inde Aldeas ofte Doꝛpen vande Bꝛaſilianen foo dat t volck weder keerden ende ſcheep wert ghedaen / ende de Nie vier af voeren tot bn de Phoenix, hier werden de Soldaten weder ghelandt aen de Zundt-zijde van de Kie vier / ende namen Garen wegh langhs ſtrandt tot aen het Nooꝛder⸗ gat van Tamarica ende foo voozts peder naer fijn guarniſoen. De Commandeur Licht- hart ende Smient werdt de ſoꝛghe bevolen om t vaer⸗ tungh met de ver⸗ overde goederen naer Tamarica te beſchicken / welck fijn ſwarighent hadde om dat het in tije ende inde windt was. De Bercke gheloſt zijnde werdt nde mondt van de Kieviere verbꝛandt / om dat reede op zijde was ghevallen. In ſomma ons volck dede thien daghen midden in des vnandts Landt al wat fn wilden / ſonder dat haer pemandt Doeft onder de ooghen ſien. Tot noch toe hebben vervolght den aenſlagh op Tamarica, ende t ghene daer op is ghe⸗ volght: ſullen nu mede verhalen t gene ontrent het Reciff is vooꝛ - ghevallen. Den acht en- twintighſten Julij wierdt de Compagnie van Hendrick Fredrick naer de Stadt Olinda gheſonden / om te verſoecken of fp eenighe ghevanghen konden bekommen / unt de welcke men den toe ſtant vande vnandt hadde kon⸗ nen vernemen / doch en vonden noch en bejeghenden niemandt. SGhelijck dan mede den achtſten Julij een Enghelſman (die al vanden begin van ons tot de vnandt was over gelopen / ende twee jaren de Gouverneur Albuquerque hade de ghedient / ende nu weder over quam nevens twee van onſe ghevanghene Soldaten) de onſe verſeeckerde dat de vnandt alle de hunſen ende Wercken / naer bn ons ghelegen / hadde verlaten: ende Capitenn Cloppenburgh, Picard, ende Hendrick Fredrick, bu ’t Foꝛt Wardenburgh is nachts over-ghegaen / ende t landt tot bn naer aen t Arryal in ghetrocken zijnde, metter daet bevon⸗ den / hoe · wel eenighe Wercken ſeer wel ende ſterck ghemaeckt waren. Den elfden s avondts ginghen de Compagnien van Bongarſon, Picard, ende Hendrick Fredrick, onder t belendt van de Major Tourlon, unt / ende quamen des nachts aen Rio Dolce, in ten Viſſchers Doꝛp / daer fn alles Aapende over⸗ rompelden; namen twintich ghevanghen / ende lenden de Hunſen in daſſchen. Den twaelfden bequamen unt het Vaderlandt dooꝛ t Schip Vere ken recreute van twee-en-tfeftich Soldaten. S anderdaeghs s avondts trocken Capi⸗ tenn Cloppenburgh ende Bongarſon weder unt / ende over · vielen s moꝛghens onverſiens het Sprel-huns van Laurenzo Cavalcanti, Generael van des vnandts Kunterije / dicht bn het Arryal gheleghen / ende ſtaken het ſelve aen brandt: Daer naer vielen inde Dupcker- Molen van Pedro d Acunha de Andrada, alwaer ſeer goede bunt bequamen: haer vooꝛnemen was gheweeſt daer den Cavalcanti te betrappen / doch hu was Doen in Goyana, als wn hier voꝛen hebben verhaelt. Den twee -en twintighſten trocken de Capitepnen Cloppenburgh ende Bongarſon weder unt tot ontrent het Arryal, ende vielen in de Ingenio van Ramires, de welcke fp nevens noch een ander uns gantſch ver⸗
taten bonden: hadden foo grooten reghen dat men de roers niet konde ghe⸗
bꝛuncken / foo dat de vnandt haer in t weder - keeren vervolghende / twee doo⸗ den bequamen / ende een ghequetſte. Deſe tijdt waſſer (ao hooghen fpeingbvloet / dat de Wercken op Antonio Vaaz groot gevaer liepen om wegh te ſpoe⸗ len; ende wierdt b vele aen-ghemerckt dat het water wel fes voeten boo
0 ag
pn ee,
Het thiende Boeck. 345 was ghekommen alg het ont was geweeſt gedumende t verblijven van d'onfe aldaer. Den ſeven en · twintighſten ontrent middach ſehende de Heer Matthias van Ceulen, nevens de Colonel, Lieutenant Colonel, Major de Vries, ende andere Bevel · hebberen vande vijf bn. weſende Compagnien / van Tamarica, ende quamen langhs het ſtrandt ghemarcheert tot op t Reciff, ſonder dat eenighe teghen · ſtandt hadden ghevonden / als dat de vnandt hier en Daer een ſcheut op t volck hadde ghedaen / ſonder nochtans pemant te beſchadighen. Vozder alfoo de Heeren Ghedelegeerde Bewinthebberen ende Hooft-Officieren van de Militie ende Politie / dooꝛ vele een ſtemmende advijſen ende verſchenden infoꝛmatien ende verklaringen van ghevangene / alg mede Doo? de aenwijſin⸗ gen ende verſoecken van vele Poꝛtugeſen / die hare ghenegenthent tonſwaert betoonden / vernomen hadden ende daghelijcks vernamen / dat de vnandt alle fijne Wercken inde Salinas ende de naeft-gheleghen Huyſen verlaten hadde / ende (ijn onmacht ende ongheleghenthent Daer Doo? ghenoegh te kennen gaf: dat mede de Inwoonderen nu {oo wanckelbaer ſtonden / ende bele al eenighe ghenegenthent thoonden om met de onſe ſich te vergelijcken / ende over ſulcks Baer niet foo velt / als wel vooꝛ deſen / ſouden willen bemoepen met Albuquerque, ende de beſcherminge van het Arryal: hebben gheacht dat het verthoonen van hare macht vooꝛ t vooꝛſende Arryal pets goets oude konnen wercken in de wanckelmoedighe harten vande Inwoonderen / die Door menichfuldighe ſthaden nu (eer te neder waren ghellaghen: hebben / naer dat al Lozen goede oꝛdꝛe op alles hadden geſtelt / goedt gewonden twee hondert en vijftich Bootſ⸗ gheſellen bande Schepen te lichten / onder het commandement van Cornelis Corneliſz., Capitepn op’t Jacht den Eenhoorn alg Commandeur, ende Jacob Huyghen, Capitepn op t Jacht de Exter alg Vice- Commandeur, nevens hon⸗ dert Swarten die op-ghefocht waren om de Vivꝛes ende andere behoeften te
ANN O 1633.
dꝛagen. Ende zijn alſoo den Derden Auguſti met vijfthien Compagnien Sol⸗ Augultus.
daten / ende t vooꝛſchꝛeven Boots volck ende Negros op- gebꝛoken. De Heer Johan Gijſſelingh ſelfs mede treckende om op alles goede oꝛdꝛe te ſtellen / ende dit explont te helpen unt· voeren: ende trocken eerſt naer De Afogados. Des avondts ten neghen unzen marcheerden vooꝛ unt de Compagnien van Capi⸗ tepn Cloppenburgh, Ever wijn, Bongarſon, ende Tourlon de jonghe / om de vnandt te doen delogeeren unt het uns legghende op de kant van t Kievier⸗ ken t welck ſu verſtaen hadden by de vnandt gheſterckt was: t welck oock geluckelijck bn haer wiert unt gewꝛocht; ende bleef Capitenn Cloppenburgh in t ſelve uns / ende de andere Compagnien logeerden haer (nde by⸗ghele⸗ ghen Hunſen ende Molens / de vnandt verthoonde ſich nu en dan unt het Duncker riedt / ende werden eenighe koghels verwiſſelt. S moꝛghens met het bꝛeecken van den daghe ·raedt trock de Heer Gijſſelinghs met de volghende Compagnien unt de Afogados. De Colonel lende de Avant. garde, beſtaende in vier Compagnien / te weten: die vande Heeren Ghedelegeerde, des Colòönels, ende Lieutenant Colonels, ende die van Capitenn d Eſcars: hier aen volghden de twee hondert en vijftich Bootſ-gheſellen met ſchoppen ende ſpaden. De Bataille werdt ghelendt bn de Major de Vries, beſtaende inſghelijcx unt vier Compagnien / van Capitenn Picard, van de Commiſſaris van de Artillerije, de Major Tourlon, ende Mortimer: daer op volghde Abraham de Rouff met de Negros Die Vivꝛes dꝛoeghen. d' Arriere- garde opt de Lieutenant Colonel Bijma met de Compagnien vande Major de Vries, Wildtſchut, ende Garſtman. Aldus marcheerden ſy dooꝛ eenen quaden ſompighen wegh tot aen de Supc⸗ ker · Molen van Franciſco de Brito Machado, op den pas vande Cabo naer het Arryal gheleghen / de welcke fp in namen / ende ſloeghen de Heer Giſlelingh ende de Colonel haer daer neder: ende de e Colonel logeerde ſich in
| r t Foꝛt
„
——
a
| 346 Verhael van Weſt-Indien.
t Foꝛt t welck de vnandt ten Deele ghemaeckt hadde bude Suncker-Molen ii [67 van Marcos Andre: legghende onder canon-{cheut van r Arryal, ſich vooꝛts 33. ten beſten daer in verſekerende: dn Compagnien / te weten: die vande Major |
1 de Vries, Tourlon de jonghe / ende die vande Commiſſaris vande Artillerije, ij werden gheſonden om te bemachtigen de Supcker- Molen van Montero, leg⸗ | if ghende opde pas van S Laurenzo natr t Arryal. Doch op deſe wierdt bu de 0 6 vpandt / die ſich in Dan ſtercke embuſcaden hadde geleght / ghepaſt: den Lieu⸗ | tenant Duyven-hoff lendende den verlooꝛen troup met ontrent veertich voersg van ſijne Compagnie / werdt den vnandt gewaer in ſijn embuſcade / ende ver⸗ | ſocht de Major, in te moghen vallen / die ſich begaf naer de Capitennen om | pꝛomte vefolutie te nemen: doch de vnandt bꝛack heel ſterck op / ende vielen aen alle kanten unt: maer de Lieutenant ſchoot foo heftich met fijn troupe we⸗ derom / datſe haer meeft naer de Compagnie begaven, die Daer dooꝛ in eenighe ij diſoꝛdꝛe gheraeckte: waerom de Major beducht zijnde Loor het af · ſnijden van den pas / commandeerde de Compagnie van d Eſcars ſetcker Huns dienende | tot open-houdinghe/ in te nemen: de vnandt daer· en · tuſſchen dꝛongh haer foo Ii ſterck onder / dat fnmede in het ſelve uns geraeckten / ende haer feer benar⸗ Ii den / ſultx dat het gheſchapen was daer een afront te lijden. Doch de Colonel 1 het ſchieten hooꝛende / hadde Daer ſtracx naer toe ghecommandeert de Compa⸗ Ii gnien van Garftman ende Picard, de welcke oock te rechter tijdt unt het Sunc⸗ |
ker · riedt quamen unt ſpꝛinghen / ende de vnandt haeſt deden vluchten. On⸗ | dertuſſchen verſamelde ſich De vnandt in een merckelijck ghetal om het Foꝛt / 5 ende konden d onſe mercken dat hr aldaer al over de twee Dupfent man ſterck IN moeſte weſen / contrarie t ghene haer was aen ghegheven / ende fn ghelooft | 0 hadden: niet te min foo quert ons bolck haer foo dapper / dat ſu hem dwongen | ij de Kievier aen onfe zijde te Verlaten. Daer naer Wierden over ende weder de | Rievitre eenighe ſcheuten ghedaen / waer doo? onder anderen Capitenn Bongarſon het been beneden met een kogel ontſtucken werdt ghebꝛoken. Die van het Arryal deden mede eenighe ſcheuten met canon / doch ſonder ſchade: ende nu reſteerde Daer noch over de Nie vier te kommen / waer toe van noode waren Boots ende Ponten: boven deſen was in't Leger groot gebꝛeck van Vivꝛes / want hoe wel de Soldaten wel vooꝛ vier daghen ghevictualieert waren / foo hadden dooꝛ de groote fatige ende het ſcharmutſeeren wepnich over ghehou⸗ den / ende t ghene men te lande konde halen / en mochte niet veel helpen. Om dan in deſen tijdelijck te vooꝛſien / werdt Jacob Huyghen naer t Reciff ghe⸗ ſonden / om ſijn Jacht de Exter te ontakelen / de maſten unt te nemen / ende daer mede de Kie vier op te roenen: Daer beneffens wierden noch twee Booten
_ pp-gheboent/ ende met Hunden teghen het ſchieten vande vnandt behanghen / ende Daer in gheladen eenighe Vidꝛes ende tranns behoeften: Daer mede op⸗ gekommen zijnde tot de Afogados, werdt Daer noch verſien met vijf- en- twin⸗ tich man / foo dat in alles vijftich ſterck waren / ende zijn alſoo den ſeſten naer de noen vooꝛts naer boven gheroent / hoopende dien avondt noch tot aen het Quartier te gheraecken; doch alfoo fn hier en daer altemet aen de grondt ghe⸗ raeckten / {oo bleven {pn tot het naeſte ghetije onder weghen legghen. Des anderendaeghs vooꝛt roenende / ende nu tot op een groot muſquet . ſcheut van het Quartier ghekommen zijnde ; alwaer de Kievier een bocht maeckt / ende de Diepte vande kil ſich onder de zijde Vande vnandt bevindt / Dede de vnandt met al ſijn macht / Daer legghende achter een Ketrenchement / foo gheweldi⸗ gen charge met muſquetten op het Jacht / dat niemant ontrent de metale ſtuex⸗ kens (naer dat eenighe ſcheuten met ſchꝛoot hadden ghedaen) langer en kon⸗ de dueren: de onſe niet te min weerden haer ſeer vꝛomelijck met muſquetten; doch de vnandt ſonder op- houden even ſterck ſchietende / ende alle die aen de riemen
＋
Het thiende Boeck.
N 347 riemen ſaten / quetſende / moſten de onſe eyndelijck t Jacht verlaten / ende ſich
arn den over. kant ſalveeren: want hoe wel de Jacht met Hunden was behan⸗ ghen / en konde t ſelve haer niet baten / dooꝛ dien de vnandt op een hooghen oever betrencheet legghende / van boven daer in konde ſchieten / ende quetſte alleg / oock de Capitenn met Den doodelijcke wonden. T volck welck daer⸗ en· tuſſchen op t ſchieten unt het Quartier te hulpe was gheſonden / daer aen kommende / ende merckende datter tegen de vnandt in foo merckelijcken avan⸗ tagie legghende / niets en was te doen / dan mede ſonder eenighe voꝛderinghe een deel dooden en ghequetſten te krijghen / zijn weder naer t Quartier ghe⸗ keert / ende zijn alſoo t Jachtjen ende de Boots in des vnandts handen ver⸗ bleven / van welcke ten in bꝛandt geraeckte. De onſe dan in acht nemende de ſchaerſhent van Vivꝛes Daer rede waren in vervallen / ende vernemende dat des vnandts macht daghelijcks toe nam; als mede dat de Gꝛave van Bagnola met ſeven hondert mannen in aen tocht was / en bonden niet gheraden met foo klennen macht ende luttel voz. raedts langer {os diep in vnandts Landt te vertoeven / maer haer op t ſpoedighſte weder naer hare Quartieren te be⸗ gheven / ende een beter ghelegenthent te verwachten / foo wanner ſu meerder den · tal van Soldaten unt het Vaderlandt ſouden hebben bekommemende zijn alſoo met goede oꝛdꝛe den achtſten weder af. ghetoghen / ende elck ghekeert in fijn garniſoen. Ondertuſſchen dit aldus paffeerde ontrent het Arryal, fog gez beurde het dat den ſeſten deſer de onſe van r Reciff een Zenl in Zee ſaghen / t welck fp vermoeden een van onſe Jachten te weſen die van Tamarica Wier⸗ den verwacht / dan naerder daer op lettende / ende inſonderhent merckende dat ſijn kours veranderde / werdt t Jacht de Exter gheſonden om t ſelve te ver⸗ kennen; doch t ſelve wat te langhe vertreckende / is de Commandeur Smient met Capitenn Duynkercker in ten Boot vallende / daer ſpoedich naer toe ghe⸗ roept: Daer bn kommende / bevonden het een Poztugers Schip te weſen / ende hoe. wel fp niets bn haer en hadden als dꝛn of vier piſtolen ende haer handt⸗ gheweer / deden haer niet te min met hooghe dꝛenghementen ſtrijcken / ſoo dat t ſelve al verovert hadden eer dat den Exter konde aen Kommen. Dit Schip quam van Viana unt Poꝛtugael / ende was met ſtuck-goederen gheladen / in⸗ ſonderhent Lijnwaten / die de onſe ſeer wel te paſſe quamen: verſtonden mede unt het volck / datter in Poꝛtugael gantſch gheen ghereedtſchap en wierdt gez maeckt om eenich merckelijck ſecours naer Bral te ſennden. Onder de ver⸗ overde Perſonen waren mede Den jonghe Dochters / vermaeghſchapt aen Rocke de Barros, ende andere pꝛincipale Inwoonders van t Landt ‚ foo dat den Gave van Bagnola een bꝛief ſchꝛeef om de ſelve te vanf: generen; doch alſoo hu twee of Dap ghevanghens / die vanden Exter waren bn den vnandt bekom⸗ men / elck met een nieuw kleedt t huns ſondt / werden deſe Dochters weder ſon⸗ der eenige ranſoen hem toe gheſonden. Den Barbier van 't Jacht Ter- Veere (Die een was van deſe dꝛn ghevangheng) verhalende dat de vnandt in t Jacht ghekommen ʒijnde / alwaer hu nevens noch een ſich in des Conſtapels Camer bevondt / ende haer quartier verſocht / t welck mn hem wengerden; daer op hu hun dan de lont thoonde / ende dꝛenghden * vier in t keune te ſteken / ſulex dat ſuhem t ſelve gaven / ende onderhielden. DeCommandeur Licht-hart arri⸗ veerde aen t Reciff van Tamarica met een Chaloupe den achtſten / ende hem volghde den ſelven dagh de Canari- Voghel, Ceulen, ende den Jonghen Tijger, ende a anderdaeghs t Jacht den Tijger. Den derthienden werden de Compa⸗ gnien banden Major ende Capitepn Tourlon gheſcheept int Jacht Ter-Veere ende Leeuwerck, ende een Chaloupe / om naer Tamarica ghebꝛacht te wer⸗ den: ende t Jacht Ter-Veere werdt belaſt van daer naer Pariba te zenlen / ende Daer Boog te krunſſen. t Wapen van Hoorn werdt gheſonden vooz de Bahia, 2
ende
— —— —
ANN O 1633.
348 Verhael van Weſt-Indien. ende t Leeuwerck belaſt hem derwaerts te volghen / naer Dat fijn volck ſoude NO gheloſt hebben. Den ſeventhienden bꝛacht het Wapen van Hoorn ten Schip 1635. gp / gheladen met hondert ende ſes · en · tnegentich kiſten Suyckeren / ghekom⸗ men unt de Cabo, ende de onſe bn gheval inde mondt ghelopen: ende tt ſelve tot op de rede BODY 't Reciff ghebꝛacht hebbende / vervolghde fijn renſe naer de Bahia, de Poꝛtugeſen mede nemende om aen t Enlandt Pacſch-avondt aen landt te ſtellen. Den negenthienden liep 't Jacht de Vos unt om vooꝛ de Cabo te krunſſen: ende Capitenn Cornelis Corneliſz. wierdt met den Eenhoorn ghe⸗ ſonden naer t Vaderlandt met bꝛie ven aen de xix. met verhael van alle t gene Daer gepaſſeert was. Ter ſelver tijdt vernamen unt ſeeckere geintercipieerde brieven / hoe dat den Kaedt van Indien in Spagnien verſtaen hebbende / unt den Bꝛdoeder van Don Antonio d' Albuquerque Gouverneur van Pariba, we⸗ fende een Geeſtelijck Perſoon / t ghene bn de onſe op 'r Arryal oo? deſen onder t belepdt banden Colonel Rembach was geattenteert / ende dat ſelve niet ſon⸗ der ghevaer van t ſelve te verlieſen was toe ghegaen / om Daer in eenichſints te vooꝛſien / twee Dunnkerckſche Schepen hadden doen bellaen / met veel Ammunitie ende eenich Volck doen laden / ende foa doen pꝛeſſen / dat de ſelve teghen den leſten deſes maents in Pariba werden vtrwacht. Om t ſelve te bez letten / ende deſe foo veel mogelijck ware te onderſcheppen / werden den twin⸗ tighſten gheſonden de Schepen S wolle, Overijſſel, en de Canari- Voghel, met eenighe Soldaten verſterckt / om vooz Pariba te houden / ende op de komſte van deſe twee Schepen te paffen. De Phoenix wert mede tot dit eſquadꝛe ghe⸗ ſchickt naer dat wat ſchoon ſoude ghemaeckt hebben. Den ſeven en -twin⸗ tighſten 's avondts is de Vaendꝛich vanden Overſten Lieutenant unt. gegaen met ten troupe ghecommandeert volck / ſterck ontrent hondert man; trocken bn Nooꝛden Rio Dolce in ſeecker Doꝛpken / Daer ſu den Eyghenaer van de Suycker. Molen / die Daer lagh / nevens eenighe andere ghevanghen namen / ende de Meulen verbranden. De vnandt t ſelve vernomen hebbende / ſondt in aller ijl unt het Arryal twee hondert man / om de onſe den pas en wederkom⸗ ſte naer t Reciff af te ſnijden. Doch by de Schiltwacht van de Redoute bun⸗ ten t Foꝛt de Bruyn ontdeckt zijnde / werdt den Overſten Lieutenant Bijma daer van ghewaerſchouwt / de welcke ſonder eenich untſtel met ſijn Compa⸗ gute ende veertich muſquettiers van Capitepn Beyart unt. liep / om ons uptghegaen bolck in te wachten / die nu vande Stadt af langhs ſtrandt quamen aen marcheeren. Hier op bꝛack de vnandt unt / ende ſchoot ſeer ſterck / ende onſe wederom / t welck runm ten une dunꝛde: doch de vnandt Biel ſich al aen de over · ʒijde vande Kieviere / kregen effen· wel eenighe dooden ende ghequet⸗ ſten; de onſe mede twee gequetſte / Baer van de eene naerder handt ſtierf. Den September. kerſten September arriveerde de Pegaſus unt de Camer van Stadt en Landen; endes anderdaegs de Eendracht van Dordrecht; ende t Jacht de Vleermuys. Den vierden voer de Heere Gijſſelingh met de Phoenix Naert Tamarica. Den ſevenden des avondts trock den Overſten Lieutenant Bijma met fijne Compa⸗ gnie / nevens die van Cloppenburgh, Garſtman, ende Picard van t Reciff naer de Stadt: Daer (n weghen de groote dunſterhept dien nacht moſten logeren: g anderdaeghs s moꝛghens trocken fp vooꝛt Dwars te landt· waert in ontrent anderhalf une gaens / tot een Doꝛpken ghenaemt Mori were, t Welck ſn on⸗ verſiens over vielen / alſoo het een Feeſt· dach was / ende t volck meeſt inde Miſſe: ſulcx dat de Soldaten hier goeden bunt bequamen. t Landt Daer om her in allarm geraeckt zijnde / ſondt Albuquerque datelijck unt het Arryal twee hondert man om op de retraitte vande onſe te paſſen: doch unt een Soldaet / die van de onſe over liep / gewaerſchouwt zijnde / dat de onſe den ſelven wegh niet en konden weder ⸗keeren / maer haer retraitte nemen naer Tamarica, ſoo com⸗
Het thiende Boeck. 349 tommandeerde hu t ſelve volck de onſe datelijck te volghen / ende met 't bolck
van deſe troupen aen een Rruns Heer Franciſco d' Almeda. Deſe vervolgh⸗ de de onſe tot ontrent een half ume boven Garaſu, bnde Suncker- Molen van Pedro de Rocha, Daer den wegh ſeer naeuw ende alſins met om ghehackte Voomen verſtopt was / ſulex dat de vnandt daer bn groote avantagie hadde: hier troffen den anderen aen ontrent des vooꝛ- middaghs ten elf unzen / de vnandt viel ſeer furieullijck van achter ende van ter zijden in; doch werden by de onſe foo ontfanghen / dat daer naer niet meer Deden als van achter aen te vallen / ende inden troup te ſchieten; waerom de onſe al embuſcades maeck⸗ ten / ende kreghen de vnandt al eenighe repſen tuſſchen benden / ende hiewen een goede partij ter neder / ende bequamen veel weghgewoꝛpen muſquetten / die de onſe in ſtucken lloeghen: ſulcx dat de brandt naer dat tot ontrent vier unꝛen naer de middach ghevolght hadde / ende wel ghematteert was / Daer unt moſte ſchenden / naer dat eenich volck / ende onder anderen den KRruns Heer Boot waren ghebleven / ende eenighe ghevanghen by de onſe bekommen. De⸗ {en Kruns Heer hadde den Roningh in Nederlandt ghedient / ende was een dapper ende ervaren Krijghs- Man / foo dat de Poꝛtugeſen groot werck van hem maeckten ende het verlies dapper ghevoelden. Hier naer marcheerde onſe troupe op de plain vooꝛ Garaſu, om te ſien wat couragie de vnandt ſoude thoonen, doch niemandt vernemende / vielen in 't Stedeken / ende ſtaken het vier Daer in; ende aldaer een nacht ghelogeert hebbende / quamen den thienden ontrent de middach op t Eplandt Tamarica, hebbende ontrent neghen ofte thien dooden achter ghelaten / ende ontrent de dertich ghequetſte / die ſu af bꝛachten / ende werden Daer dooꝛ belet pets voꝛders voor te nemen. De Colonel was den achtſten deſer / om de vnandt over al in alarm te houden / ende van alle kanten te beſoecken / met de Compagnien van Capitenn Ever wi jn, ende die van Bongarfon, De welcke weghen de quetſure van de vooꝛnoemde Capitenn gecommandeert wierdt bn Capitenn Fredrick Malepas; nebens hon⸗ dert ghecommandeerde muſquettiers / die ghelendt wierden dooꝛ Capitenn Hendrick Smit; ende de Compagnie van Capitenn Hendrick Fredrick, unt de Affogados op- ghetrocken / ende marcheerde vande ſandt plate vooꝛ t Foꝛt Emilia over de Rieviere te landt· waert in naer de Rieviere de J angada. Den Equipagit.Meeſter wierdt met twee zepl ende foo veel roen bootg gheſon⸗
welck noch onder weghen ſouden op-famelen / te llaen; gevende het belendt 8 ek
den / om de Soldaten over de ſelve Reviere ende andere Breken over te ſetten.
Doch dit vaer tungh en konde weghen de ondiepten verooꝛſaeckt dooꝛ het menichfuldich in · gheſchoten ſandt) binnen het Reciff niet op. kommen / foo dat de ſelve / t weder dat wel ghetempert was daer toe aen lockende / bunten t Reciff Boog de Zee werden geſonden tot vooꝛ de mondt van de ſelve Rievier / de welcke weghen de groote ondiepte ende ſware barninghe onmogelijck was in te kommen. Boven deſen hadde de vnandt op t in Kommen van de ſelve een Retrenchement geleght / dat hun het in kommen vande Haven lichtelijck konde beletten / ende ons bolck weghen de wijte ende kromte vande Nieviere hun niet konnen ſeconderen / foo dat s anderdaeghs weder keerden. De Heer Colonel ghemarcheert hebbende tot aen de vooꝛ · ghemelte Nie viere / vondt al⸗ daer een Pack huns met twee. en. dertich kiſten Sunckeren / de welche met wacht beſet latende / ſondeerde de Rie vier om erghens over te kommen / doch en konde fulcy dooꝛ De groote Diepte van de ſelve niet geſchieden. Waeromme dan vermerckende aen de geſtalte der ondiepten in de Haven / dat de Boots bn hem niet ſouden konnen kommen / ende dat op deſe zijde bande Rievier niet meer te doen was / heeft naer dat t vooꝛ-gheroerde Pack hung bu de Sol⸗ daten gheplondert ende in d aſſchen was * ſijn retraitte ghenomen.
1 3 Den
— —
ANN O 1633.
350 Verhael van Weft-Indien.
Den vnandt door dien roock in alarm geraeckende / vervolghden de onſe Dooz de naeuwe paſſagien / ende de onſe maeckten eenige embuſcaden ende ſchar⸗ mutſelen met den vnandt: ende quamen {oo s anderdaeghs s avondts we⸗ Derom: hebbende in t vechten twee dooden bekommen / ende twee zijnde in t over gaen bande Nievier verdꝛoncken: de vnandt oock ſchade gheleden heb⸗ bende. Den twaelfden arriveerden aen t Reciff t Jacht de Phoenix van Pariba op- gheſonden om victualie voor de eſquadꝛe te halen: unt de welcke men ver⸗ nam dat de Schepen al eenighe renſen jacht hadden ghemaeckt / ende twee Schepen van de vnandt aen ſtrandt ghejaeght: ende een Schip met ſtuck⸗ goederen gheladen verovert / welck op- gheſonden was naer t Reciff: ende Overijſſel hadde ſlaeghs gheweeſt teghens twee Schepen / elck met twee en. twintich ſtucken ghemonteert; doch alfoo de andere Schepen die Door contra⸗ rie windt ende ſtroom te laegh vervallen zijnde / niets bn hem konden kom⸗ men / hadde de ſelve moeten verlaten / naer datſe weder zijdts eenighe dooden ende ghequetſten hadden ghekregen. T ſelve Jacht werdt den veerthienden weder naer de eſquadꝛe Booz Pariba af-geveerdicht. Ende de Heer Gijſſelingh keerde weder van Tamarica. De volgende daghen arriveerden eenige Sche⸗ pen unt het Vaderlandt met Vivꝛes ende eenige recreuten van Soldaten; als namentlijck den ſeventhienden de Goudt-Vinck van Amſterdam: ende den achthienden Ou wer-kerck, nevens de W indt-hondt, ende Pernambuc: ende den tenen · twintighſten het Weleltjen. Soo dat ten ſelven daghe de GoudtVinck werdt gheſonden om de Commandeur Licht- hart te ſoecken ende op te
“vorderen teghen ſeecker explont dat bn der handt ſoude werden ghenomen.
October.
Ende daeghs Daer aen wierdt de Windc-honde gheſonden tot verſterckinghe van t eſquadꝛe vooꝛ Pariba: ende s anderdaeghs de Pegaſus, de Leeuw van Z eelandt voa de Cabo. De Commandeur Licht- hart arriveerde den vijf· en twintigſten met t Jacht Naerden, doch en hadde Door de groote ſtoꝛm· winden niet beſonders konnen untrichten / latende t andere vaer tungh noch achter / om pets te explontteeren. Den ſeven en · twintighſten werdt aen de Schepen / die om de Zupdt krunſten / geſonden / ten ennden (np mede op ſouden kommen: ende vier Bercken vande Poꝛtugeſen ghenomen / ende weder toe ghemaeckt / werden gheſonden naer Tamarica, om de paſſen van t ſelve Enlandt te bewa⸗ ren / ende van daer te verloſſen de Jachten ende Chaloupen die Daer laghen deſe Bercken waren by de onſe ghenaemt de Oeſter, de Papegaye, de Granaet, ende Arara: doch ſiende de bezenlthent van Arara, is de ſelve belaſt Zee te hou⸗ den / ende is Daer tot Schipper op gheſtelt Abel Pieterſz., Aſſiſtent bande Equipagie-Meeſter. De culture van t ſelve Enlandt Tamarica wierdt met meerder ernſt vooꝛ ghenomen / ende werden boven de gheue die te voꝛen haer met eenighe Swarten daer hadden neder - ghellaghen / derwaerts noch ghe⸗ ſonden twee Francoiſen met ontrent dertich foo Swarten als Swartinnen / ſultx dat de vooꝛt· plantinghe van allerhande Vꝛuchten Daer ſeer begonde toe te nemen. Den Overſten Lieutenant Bijma die op Tamarica was geweeſt / om met eenighe Signores de Ingenios te actoꝛderen / quam weder op c Reciff. Den eerſten October 'g moꝛghens met het aen· bꝛeecken van den daghe wierdt men een Caravel ghewaer ontrent op de hooghde vande Stadt / waer den Equi⸗ pagie-Meeſter met vier Boots / ende de Chaloupe Duyſent- been ſtracx naer toe liep; doch hu gheraeckte boven den hoeck vande Stadt; de onſe en lieten even. wel niet naer die te vervolghen / ende alſoo men ſach datſe de ſelve in. liepen / ende men gheloofde dat de vnandt / ſiende het niet en konden ontleg⸗ ghen / teghen ſtrandt ſouden aen . jaghen; foo is de Heer Colonel met de Com⸗ pagnien vanden Overſten Lieutenant, van Cloppenburgh, Picard, ende de Major de Vries, neffens de Heere Gijſſelinghs, inder ijl naer de Stadt rr cheert /
wier Het thiende Boeck. 351 theert / om te ſien ofſe eenich voordeel konden doen: doch fn quamen / naer de Stadt beſichticht te hebben / wederom / achtende dat het Carveel ontſnapt was: niet te min de Boots Deden het aen ſtrandt lopen in een Kievierken bn Pao Amorello, ende dat met leegh water: ſulcx dat den Equipagie Meeſter t ſelve met waſſende water af kreegh; ende t ſelve naer t Reciff op. bꝛacht / was ghenaemt ll Sanctiſſimo Sacramento, ende quam van Viana, geladen met ſtuck goederen. Den derden arriveerde Loo, t Reciff het Jacht de Vos; de welcke op de hooghde van ontrent thien graden een Caravelle ghenaemt Noſſa Sennora del Rofario hadde verovert / gheladen met ſtuck goederen; quam van Tercera, ende wilde naer Seregippe, de welcke hu met fijn volck hadt beſet / alfoo noch jacht kreegh op een andere. Den vierden werter een partij unt-gheſonden van ontrent tſeſtich koppen / onder tbelent van Hans Melchior, Sergeant van Capitenn Cloppenburgh: de welcke haer begaven op de wegh lendende van het Arryal naer de Cabo, alwaer fn een huns von⸗ den / welck de Soldaten unt plonderden / ende vooꝛts in brande ſtaken / ende keerden weder met den bunt ſonder eenighe vnandt ghemoet te hebben: s an⸗ derdaeghs gingher weder een partij derwaerts / doch deſe werdt bn de vnandt ontdeckt / ſoo dat weder keerden (onder nets te verrichten. Ln ſullen ons volck in Braſil nu wat laten ruſten / ende ons van 't Lande ter Zee begeven. In tbeginſel van dit Boeck hebben wn verhaelt hoe dat het Schip de Fama met noch eenighe andere Schepen onder t belendt vanden Commandeur jan Janſz. van Hoorn bn de Heere Matthijs van Ceulen, Ghedelegeerde Bewint⸗ hebber / den acht. en · twintighſten December des vooꝛleden jaers was af ghe⸗ ſonden / om boorde Bahia te krunſſen. Deſe quam met fijn Schip den twee⸗ den Januarij deſes jaers vooꝛ de Bahia, Kkrunſten ontrent de ſelve / ende Morro S Paulo, tot den ſeventhienden / ende ſonden een van de Schepen om te beſich⸗ tighen wat Schepen daer inde Bahia laghen: t welck den twintighſten weder kommende / den Commandeur berichte datter inde Bahia laghen veerthien ſos groote als klenne Schepen. Den dꝛwen· twintighſten hadden Morro St Paulo Nooꝛdt- Weſt van haer Den mijlen / ende alſoo t heel ſtil was / anckerden op ſeven · en · twintich vadem bequame ancker - grondt; t naeſte landt lagh van haer Weſt ontrent ten halve mijle; maeckten hare Schepen ſchoon / ende gin⸗ ghen tegen den avondt weder t zenl / ende bleven hier foo krunſſen ſonder pets vande vnandt te bekommen / alleen joeghen den achthienden Februarij een Spaenſche Berck aen ſtrandt / ende beſichtighden het Enlandeken bu de onſe genoemt Pacſch. avondt, welcke leght twee mijlen Zundelijcker als Morro S.: Paulo, op de hooghde van veerthien graden bn Zunden de Linie: is een leegh Enlandt / een half mijl in t ronde / omcingelt met een riff van klippen / de boet ſandt . ſtrandt / ende vooꝛts groen van Boomen: vonden daer op eenighe wilde Annanas; ende eenighe Appelen de Coloquinten niet onghelijck / doch niet foo groot / ende van binnen zijn als de Papayen goet om eten: de Poꝛtugeſen noe⸗ men dit keunt Maryconſſia: daer en is gheen verſch water / maer bꝛandt⸗ hout ghenoegh; keerden weder naer Pernambuco, alwaer ſu den leſten Februarij wel arriveerden. Capitenn Jol die eenighe daghen te Lozen ontrent de Bahia bn haer ghekommen was / voer meer naer t Zunden / om vooꝛ Cabo Frio te krunſſen. Den twee en twintighſten waren bn Rio de Contas, Daer is ten bocht ende binnen hoogh landt; ende als de ie vier vooꝛnoemt Weſt van u is / foo iſt hoogh binnen · landt oock Weſt van u. Zenlden foo al voorts langs
de Cuſte / ende waren den ſeven en twintighſten op de hooghde van twee en⸗
twintich graden ende twintich minuten / is daer hoogh hackelich landt / had⸗ den acht. en. twintich vadem ontrent Den mijlen vande wal / ſeer goede fandt
grondt. Den acht · en · twintighſten hadden hooghde twee · en twintich graden ende
ANN O 1633.
a K NE ——— en
9
—
ETE
—
—
ANNO
Mayus.
352 Verhael van Weſt-Indien.
ende vier · en · veertich minuten / hadden Cabo Se Thome Weſt ten Mooꝛden van haer / de welcke haer boven opdoet in den heuveltjens / waer van het eene is ghelijck een Suncker· bꝛoodt / en zijn niet hoogh / maer het landt ende de Cabo is hoogh / hadden Iſlas St Anna Weſt ten Zunden van haer ontrent Lijf mijlen / ende het eerſte Doet hem op als een Suncker - bꝛoodt / ende dan kommen Daer Den of vier bochtjens / ende het Weſtelijckſte ſchijnt het grootſte te weſen; des avondts waren ontrent anderhalf mijle van tEylandeken S Anna, (Daer zijn wel vijf of ſes Eplandekens ) mochten Cabo Frio fien / Doet hem in tween op / is hoogh landt / hadden altijdt grondt / ende was vieren · dertich tot veertich vadem diep ſteeck. grondt; den neghen en twintighſten 's middaghs hadden de hooghde van Dep-en-twintich graden ende ſes minuten; de Cabo Frio Weſt⸗ Zundt· Weſt van haer ontrent wijf mijlen. Den dertigſten 's avondts hadden de Cabo Mooꝛden van haer; ende s anderdaeghs Nooꝛdt· Weſt ontrent vier mijlen / de ſtroom gaet om de Ooſt; hadden s middaghs hooghde dzu -en twintich graden ende vijf en twintich minuten / liepen Weſt aen langhs de wal; bn Weſten de Cabo iſt leegh landt / ende Lijf mijlen Weſtelijcker weder
hoogh ende heuvelich. Den eerſten Februarij hadden hooghde dꝛn-en-twin⸗
tich graden ende twintich minuten / ende Rio de Jenero Weſt-Mooꝛdt· Weſt van haer ontrent vier mijlen / hielden daer over ende weder. Den thienden g middaghs hadden hooghde vier · en twintich graden / wenden naer de wal. Den elfden waren vooꝛ Rio de Jenero, ende hadden 's middaghs hooghde dꝛn en · twintich graden en veertich minuten / zenlden hier op ende neder. Den twintighſten ſaghen een Zeyl / dwelck fn namen / doch ſiende het een Schip was kommende van Angola met dꝛn hondert Swarten lieten het weder va⸗ ren / om dat gheen middel ſaghen om t ſelve met te bꝛenghen. Bleven daer krunſſen tot den neghenthienden Martij, ende keerden doen weder naer Pernambuc, alwaer den neghen· en. twintighſten wel arviveerden. Inde maendt van April werdt de Commandeur Jan Jan{z. van Hoorn gheſonden naer Weſt⸗ Indien / met het Schip de Fama, Middelburgh, de Goude Leeuw, Zutphen, ende t Jacht den Otter, Brack, Nachtegael, ende de Chaloupe Gijſſelingh: in welcke Schepen / boven oꝛdinaris Boots volck / ginghen twee hondert ende vijftich Soldaten. Schenden van Pernambuco den fes - en · twintighſten twee upzen naer Sonnen onder-gangh. Den tweeden Maij op de hooghde van vier graden ende veertich minuten bp Zuyden de Linie werden de Jach⸗ ten den Otter, de Brack, ende de Chaloupe Gijſſelingh af- gheveerdicht naer De Maragnan, volghens de laſt bande Heeren Ghedelegeerde den Commandeur mede ghegheven / om te ſien ofte aldaer eenighe Spaenſche Schepen la⸗ ghen / ende de ſelve / foo het moghelijck was / vande rrede te halen. De reſtee⸗ rende Schepen voꝛderden haren wegh / ende quamen den twintighſten onder t Enlandt Barbados op de reede / aen de Zuydt· Weſt· zijde tuſſchen twee hoec⸗ ken / die een groote gotelingh· ſcheut banden anderen leggen / tuſſchen benden iſt een groote ſchoone fandt-bape / bleven Daer tot den ſeven en. twintighſten / ende manghelden Daer vande Enghelſche verſchenden ververſinghe. S an⸗ derdaeghs s moꝛghens ſaghen t Eplandt S* Vincent, ende quamen naer de middach op de reede inde Baue S* Antonio. Den leſten Maij quam Daer bn haer t Jacht de Brack, ende de Chaloupe Gijſſelingh, ende daeghs daer aen t Jacht den Otter, de welche de gantſche Nooꝛdt - Cuſte van Bral hadden langhs ghelopen / tot de Maranhon tot / inde welcke oock waren gheweeſt /
doch hadden niets verricht / dooꝛ dien Daer niet ghenoegh verkent waren /
Junius.
noch niemandt hadden gheſien ofte verſpꝛoocken. Den derden Junij boeren naer 'tEplandt Bekia met den Boot om Schildt-paddente keeren: Bonden daer een ſchoone Bane / die men aen de BBeft-zijde moet in zenlen; * 12
ll
— Tm WI
S
De Caepe
De Wefthoeck Rw Quaimarotte Cen tunmerloots De Poorte
De Keri S.*Francyfto
T fort met het Kruythuys De Groote Kerok
Twee werfche Reevieren
Ther landen de Chaloupen
De Fam Com, Tan van Hoorn
„ Middelborgh de tui ammirael
5 Goude Leeuw Schoutby nacht Ten Auplen
0 TTacht den Otter
2
18 2
T Tacht de Braecſt
T Tachten de Nachtegael De Chaloupe Gyfehngh Dry Spaenft Bercken
*
il il Het thiende Boeck. — 353 | Ooſt⸗ hoeck is een riff diep Den/ vier / vijf / ſes / ende ſeven vadem klippich; dit e Eniandt is onbewoant doch de Wilde van S* Vincent planten daer Paares ÀN e | paer waſt veel Cottoen in 't wilde; leght van S* Vincent Zundt· Ooſt ontrent 3 Hi vijf mijlen. Den thienden ginghen weder t'zepl van S* Vincent, ende ſaghen 9 | | |
den vijfthienden ’t Ooft-ennde van Porto Rico, met twee klenne Enlande⸗ kens / die Mona ende Monica niet qualijck gheleken / doch waren niet wel ſoo llecht: oock lagh het klepnfte aen de Zundt-zijde / Daer Monica leght aen de Nooꝛzdt. zijde van Mona. Den achthienden ſaghen het Weſt· ennde van Porto Rico, ende koꝛts daer naer Mona, ende twee dagen daer naer Savona: ende ble⸗ ven daer krunſſen tot den vijf en twintighſten; ende berzeplden doen vooꝛts naer Ifla de Vaca; welck fp den acht · en · twintighſten 's morgens ſaghen / ende quamen naer-middach aen de Caba Tiburon: ſchenden 's anderdaeghs weder van daer / ende ſaghen den leſten Junij 't Eplandt Navaza. Den vijfden Julij julius. 9 quamen ten ancker onder de klenne Caiman. Den ſevenſten quamen de Jachte 1 Nachtegael en de Chaloupe Gijſſelingh, die maer Cabo de Cruz waren ghe⸗ | weeſt / ende beachten een Scheepken mede / welck fp hadden verovert / ghela⸗ | den met dunſent en feben-en-Dertich Hunden / Dn klepne kiften Suncker / ende | hondert vier- en · veertich pottifen Donigh. Den thienden ſagen de Enlanden 1 S. Milan, zijn leeghe dechte Enlandekens / dicht bn den anderen leggende / dat 0 men daer qualijck tuſſchen Deur kan ſien: van tWeſt· ennde vande klepne Cai- 9 man tot aen deſe / zin fes of ſeven en. vijftich mijlen Zundt· Weſt ende Zundt 9 Weſt ten Weſten: liepen bn Weſten deſe Enlandekens om / en ſagen veel bꝛan⸗ il dinghen een mijl bunten de wal. Stelden vooꝛts haer kours Zundt· Weſt ten | Weſten / ende ſagen s anderdaeghs s avondts landt / ſoo dat af hielden tot de midder- nacht / ende wenden Doen weder naer de wal. Den twaelfden gingen | Zupden aen/Doch bn t landt kommende / bevonden haer te leegh vervallen: ſoo dat die van S* Milan wil naer de Cabo de Honduras, maet ten minſten Zundt- EL Weſt ten Zupden aen-gaen. Sn liepen tuſſchen Guanaja ende Utila deur ; is 9 Baer wijdt ende bꝛeedt tot dat men komt by ſeven klenne Enlandekens die een 9 mijl van t vaſte landt legghen / de twee Goſtelijckſte zijn de grootſte / ende 1 zijn tamelijck hoogh / legghende dicht bn den anderen: de andere vijf zijn niet {eer hoogh / oock klennder als de vooꝛgaende; van het Weſtelijckſte loopt een Kf riff af een half mijl in Zee Weſt· Mooꝛd· Weſt van het Enlandt; legghen vier IH mijlen van Guanaja: aen 't Ooſt· ennde van Guanaja leght het dock vol En⸗ | landekens tot op een mijl aen Guanagua: van het Ooſtelijckſte van deſe En⸗ g landekens loopt een groot riff af Ooſt-Mooꝛdt. Ooſt / een half mijl in Zee / van t Beft-epnde van Guanagua loopt dock een riff af Weſt- Mooꝛdt-Weſt een derdendeel van een mijl in Zee / ſoo dat / die hier tuſſchen benden deur wil zenlen / moet meeſt midden water houden / Guanagua naeſt. Van Guanagua tot Punta la Rije is de kourg Mooꝛdt ten Weſten ende Zundt ten Ooſten vijf mijlen. Punta la Rije is een leegen hoeck Daer een uns met een baeck op ftaet: 0 deſe Punt ende de Stadt Truchillo legghen meeſt Zunden ende Nooꝛden van | den anderen ontrent twee mijlen. Van deſe Punt loopt een fandt-ríiffaf / dat | men mach looden foo diep ende foo dꝛoogh als men wil. Om vooꝛ Truchillo | f op de reede te kommen / loopt men Zundt-Ooft aen / want de ſtroom fet om de Weſt: als men bn dagh om deſe Punt komt / fiet men de Stadt vooꝛ ſich / ende ten groote Bane Daer het allenthalven goedt anckeren is. De Stadt leght op eenen Bergh / ende is aen de Zee · kant al betrencheet met een dicke mun? N ontrent fes boeten hoogh / wennich min of meer; men kan niet wel bn het Trenchement kommen weghen het kreupel· boſch / welck waſt in t hanghen | van't geberghte; Daer is maer een Pooꝛte / tamelijck ſterck vooꝛ een aen loop / Daer laghen twee metale baſſen / ende een weynich bn Weſten de Pooꝛte twee | Nn metalen if
AN
1633.
NO
354 Verhael van Weft-Indien.
metalen ſtucken; foo dat van die kant Daer niet wel ig aen te kommen. SO an⸗ derdaeghs Deden haer beft met laveeren om op te kommen / houdende foo verre bunten de wal als doenlijck was / om van t landt niet gheſien te woꝛden: ghe⸗ lijck oock daeghs daer aen: kreghen doen de Punt in t gheſichte / ende ver⸗ kenden de baeck. Den vijfthienden was doot ſtille / ſetten de Soldaten over in de Jachten ende Chaloupen: ontrent neghen umen kregen wennich koelte; ende vorderden foo wel / dat het ten twee unꝛen naer de niddach met de vier groote Schepen voorde Stadt ſetten. Daer werdt weder zijdts fel gheſcho⸗ ten / foo dat t Schip Zutphen dn dooden kreegh: weſwegen t ſelve een ſtuck bet af gingh legghen; ende t Schip Middelburgh ende de Commandeur ſetten dicht onder t Foꝛt. Ondertuſſchen zenlden de Jachten en de Chaloupen een canon. ſcheut bn Weſten de Stadt naer t Nie vierken St Antonio, daer fn het volck landen: marcheerden dan daer langhs ſtrandt: ontrent de Stadt kom⸗ mende / hielden de Schepen op met ſchieten / om ons engen bolck niet te beſcha⸗ digen: ende de Commandeur viel in fijn Boot / ende voer naer landt met twin⸗ tich man / doch eer hn aen landt konde kommen / was al eenich van ons volck inde Stadt gheraeckt / want foo haeſt fn ghekommen waren tot aen de voet vande hooghde Daer de Foꝛtreſſe op leght / klommen de ſelve op ſonder vertoe⸗ ven: de Spagnaerden wierpen wel fel met ſteenen, maer alfoo de onſe eenighe granaden tot onder de wal wierpen, verlieten (nde ſelve terſtondt; ende klom⸗ men de onſe Daer lichtelijck over. Dus werdt deſe ſtercke Plaetſe met luttel teghen weer ghewonnen / ende kleyn verlies; de onſe kreghen foo aen landt
als in de Schepen maer ſeven dooden; de veroveringhe gingh ſoo knap toe /
dat ten vier umen al meeſter vande Stadt waren. De Stadt leght op de hooghde van vijfthien graden ende vijf· en · veertich minuten bn Nooꝛden de Linie. S anderdaeghs deden haer beſt met het kriecken vanden dagh / om de goederen bp een te halen: beachten die in een Roꝛte · Garde binnen t Foꝛt dicht bn de ſtrandt. Doch ontrent ten negen upzen als t goet nu meeſt bn een was / ontſtondt Daer een bꝛandt in t Ooſtelijckſte huns van de Stadt (fonder dat men heeft konnen vernemen bj wie de ſelve toe quam / hoe neerſtich men Daer oock naer ghevꝛaecht heeft) ende nam foo ſchielijck toe / dat in koꝛten tijde de twee derde parten vande Stadt in d aſſchen gheraeckten: een peder hadde genoegh te doen om fijn lijf te ſalveeren / foo ſchꝛickelijck bꝛanden de Huyſen / die al met palmiet. bladeren ghedeckt waren / ende de voeghen vijg / ende met kalck ghevult / men konde van t goet niet bergen / het Krunt : hung gheraeck⸗ te mede in bꝛandt / foo datter eenighe van 't volck foo verbꝛandt werden datter van ſtierven. Daeghs Daer aen bꝛochten aen de Schepen t ghene der noch overich was ghebleven / te weten: twee hondert ende negen en dertich Drooge Hunden / fes baeltjens ende een half Indigo, acht hondert ende twintich pondt Salſaparilla, fever metale ſtucken / dꝛn metale baſſen / dꝛn yſere ſtucken / vier Klocken / ende eenighe klennigheden. Twee daghen daer naer accoꝛdeerden met den Gouverneur van Truchillo over de bꝛandt ſchattinghe van t verte vande Stadt vooꝛ twintich pondt Silver / alſoo haer beklaeghden dooꝛ den bꝛandt gheen middelen behouden te hebben. Verſtonden unt den ſelven dat van onſer komſte niets en hadden gheweten vooꝛ den veerthienden deſer / als wanneer des avondts ſpade bn die van t Punt wierden ghewaerſchouwt. Deſe Stadt was aen de water zijde ſeer ſterck / maer aen de lande zijde gants open aende Ooſt zijde was een ſeer ſtercke poort Daer de metaele baſ⸗ ſen op laeghen: opt Foꝛtjen dat meeſt midden in de Stadt light laghen ſeven ſtucken foo pſer als metael op twee baternen / inde Stadt waeren dꝛne kRerc⸗ ken / de grootſte genoemt Egreſia Major naer Ooften/S* Francifco naer t Wez ften;ende t Hoſpitael naer het Zunden, De Gouverneur Jan de Miranda ver⸗
klaerden
Het thiende Boeck. 355 klaerden datter waeren gheweeſt foo Borgers als Soldaeten / foo hier als te
Ledro woonende/ twee hondert Spagnaerden: ende vier hondert (ao Gu⸗
laten als Swarten. Daer ontrent waffen wennich Pꝛuchten als Oꝛagnie⸗ appelen; maer Oſſen ende Koenen zijnder met menighte te landt- waert in. Den handel was daer gants te niet gheloopen / om datter in twee Jaeren gheen Galeons en waeren gheweeſt; alleen waſſer in Apzil leſt leden een Schip met Hunden gheladen van hondert laſt / van daer af-ghevaeren / ende andere goederen naer de Havana: d welcke de ooꝛſaecke was dat de onſe daer foo wennich bonden. Den een en. twintighſten ſchenden weder van Daer ende liepen des anderen daeghs tuſſchen Guanaja ende Guanagua deur / doch Guanagua naeſt / hadden ſeer travadich weder. Den vij fen. twintighſten ſaghen t Enlandt Cozumel, is leegh ende ſlecht landt foo dat niet verre gheſien kan werden. Dooꝛ dien de ſtroom geweldich om de Nooꝛdt gaet / vonden haer den acht- en. twintighſten bunten alle giſſinghe op de hooghde van twee en- twin⸗ tich graden bn Nooꝛden de linie / ende wonnen wennich om de Zundt / tot dat
1633.
den terſten Auguſti landt ſaeghen / ende hadden diepte twintich vadem / dan Auguttus
dꝛooghde allenſkens op tot twaelf vadem / twee mijlen ende een half bunten de wal; De Spagnaerden noemen het Boca de Canal: men ſiet heel laegh landt met een unt ſtekende punt ghelijck als oft het een Enlandt ware met witte fandt-ftrandt ; anckerden 's avondts op neghen vadem waters. Des ander⸗ daeghs gingheu weder t zenl ende ſetten weder des 8 avondts op twaelf va⸗ dem / ende zenlden foo Voorts. Den vijfden verraſten een leedighe Fregat / verſtonden unt t Volck dat de Dloote van Spagnien int landt was / en⸗ de dat t Enlandt S. Martin de onfe hadden af ghenomen. Den elfden 8 mid⸗ daghs hadden de hooghde van twintich graden / ende acht minuten: ende ginghen al Zundt Ooſt aen; ende ſaeghen weder landt; foo dat g avondts Campeche van haer hadden Ooſt ten Nooꝛden vier ofte vijf mijlen / ende ſet⸗ ten het Daer op fes vadem waters / ſetten ſtracks het Krijghs-volck over inde Jachten ende Chaloupen / ende laveerden ſnachts naer de wal / latende inde groote Schepen ontrent tachtentich man ſoo ſiecke als gheſonde; naemen mede over de vier hondert man foo Soldaten als Matrooſen om te landen / de groote Boots waeren Daer en boven neder verſien met twaelf man / ende de Klepne naer advenant / om de ſelve te gebꝛuncken daer het noodich ware. De Stadt Campeche is gelegen op twintich graden ende twintich minuten / san⸗ derdaeghs laveerden noch al vooꝛts naer de Stadt / ende anckerden Savondts op vijfthien boet waters ontrent anderhalf mijl van de Stadt: ontrent de midder : nacht verdenlden het volck in twee troupen / ende de Schepen zenlden ende roenden vooꝛts naer de Stadt. Den derthienden ſmoꝛgens een upze naer der Sonnen op-gangh landen het Volck een half mijl Zundt-Weſt vande Stadt in een groene vallepe / aen een Recht ſandt - ſtrant. T volck in oꝛdꝛe gez ſtelt zijnde marcheerden datelijck vooꝛt / de twee groote Boots neder een ſtuck vooꝛ op hebbende roenden nevens 't volck bn de wal op / ende ſchooten alte⸗ met als t noode was / ende Deden de vnandt groote ſchade. De Chaloupen de Nachtegael ende Gyſſelingh zenlden mede bn de wal op / ende ſchooten mede. Ger ong volck al te lande was / quam de vnandt met twee Baendelen Volcks; {oo te Paerde als te voet / om ons Volck te ſtutten: maer moeſten haeſt vluch⸗ ten ; (oo dat de onſe aentrocken tot aen een trenchee b de vnandt ghemaeckt / unt de welcke fn hem met der haeſt unt dꝛeven / ende ſtracks daer gen unt een tweede tvenchee. De vpandt retireerde ſich in fijn Derde werck alwaer fn den ſtucken hadden / ende Deden. een Dappere charge op de onſe met canon / ende muſquetten doch d onſe foo dapper aenvallende kreghen dit werck mede in / met groote verlies vande vnandt / ende ſmeten 1 ſtucken unt de rampaerden . 2 fog
—
D
356 Verhael van Weſt-Indien. {oo haeſt als de vnandt die verlat ten hadde. De onſt marcheerden vooꝛts tot
© gen de marckt / alwaer de vnandt fijn pꝛincipaelſte vaſtichent hadde / want 53. daer komen ſes ſtraeten op de marckt / unt / d welcke (pat ghevult hadden met
ten boꝛſtweringhe vijf voeten hoogh ende met ſchiet - gaten: op de plenn ſton⸗ den twee metaele ſtucken / ende thien nere: hier meynde de vnandt ſtandt te Gouden; maer ons Volck dꝛongh foo hardt in / dat fn haer gheſchut maer eens en konden loſſen / ſu hielden evenwel ſtandt tot datſe met piecken ende Deegens te rugghe werden ghedꝛeven / foo datter een goet Deel doot bleef ligghen; oock eenighe vande onfe / doch meer ghequeſte: eenighe vande Dpaenfe vluchten _ boven op de huyſen die boven plat waeren / als mede op een Kercke die midden in deſe plenn ſtaet: foo dat de onſe veel te doen hadden / om haer Daer af te krij⸗ ghen: naert ſegghen vande ghevangens / waeren inde ſtadt doen de onſe aen vielen dꝛn hondert en vijftich Spagnaerden vijftich Mulaten ende Swar⸗ ten / daer en boven wel dunſent Indianen. Kreghen twintich ghevanghens van welcker een gheſonden werdt naer de Gouverneur Don Juan de Barros die unt de Stadt ghevlucht was op t Clooſter S* Franciſco ligghende bunten de Stadt / om fijn meeninge te verſtaen oft hn de Stadt van bꝛandt wilde ran⸗ ſoeneeren; Doch gaf boor antwooꝛdt dat hn des niet gheſint was / de Burge⸗ rije mocht doen wat haer goedt dochte. De onſe vonden vooꝛ de Stadt tweeen. twintich foo Schepen / Bercken als Fregatten / de meeſtendeel ledich / enz de eenighe met Hout ende Cacao ghelaeden: T goet datter ghevonden werdt in een pack - huns werdt inde Kercke ghebꝛacht. Des anderen daechs werdt wederom een Bode aende Gouverneur gheſonden / Doch en quam niet we⸗ der: de onſe bꝛachten vaſt Hunden ende hout aen de veroverde Bercken om mede naer Booꝛdt te nemen / ghelijck oock des anderen daeghs eenighe kaſſen met Was af. ſcheepten / ende elf ſtucken ofte gotelinghen. Den ſeſthienden ſon⸗ den weder de Secretaris Jacob Davits naer de Gouverneur weghen het bꝛandt · ſchatten van de Stadt / ende loſſen der ghevanghene; Doch de Gou⸗ verneur ontfingh de ſelve wel minnelijck / maer antwooꝛde bn miſſive dat wn met de Stadt mochten doen naer ons ghevallen; dat hn niet een Keal en wil⸗ de gheven / noch vooꝛ de Stadt / noch vooꝛ de ghevanghens. Naer de ghe⸗ vanghens zenden / foo waſſer van des Coninghs weghen op lijf ſtraf verbo⸗ den / noch Steden / noch Volck / noch Scheepen te ranſoeneeren. De onſe haer {oo ſwack van Volck vindende in foo een plaetſe / ende verſtaende datter licht veel Volcks ſoude konnen komen van de na geleghen plaetſen / dock Wetende hoe ſwack ghemant {nde groote Schepen hadden ghelaeten / en vonden niet gheraeden langher Daer te blijven / maer Scheep ghebꝛacht hebbende t geene nets weerdich was / begaven haer weder te water / ende daeghs Daer aen / nae⸗ men de ghevanghens met haer ende negen van des vnandts Schepen ende verbꝛaenden de reſte / aen de Stadt en Deden gheen ſchade noch en koſten het oock niet wel Doen om dat meeſt ſtercke ſteenen hunſen zijn. t T ſchijnt de Gouverneur merckende t klepne ghetal van ons Volck de ſelve hadde ghe⸗ ſocht op te houden tot dat hn ſecours van Merida, en de om· ligghende plaetſen bekommen hebbende / ons Volck in de woeſte Stadt hadde moghen overval⸗ len. Het is een van de alderſtoutſte daden geweeſt / die in langh bn foo weynich Volck waeren aenghevanghen / want hadden de Spagnaerden / doen ons Volck foo hardt op de marckt in dꝛongh: haer maer op de Kerck begheven die boven plat was / ende de boꝛſtweeringhe hadde van ſteen / ſouden ons Volck met ſteenen doot ghewoꝛpen hebben: maer en doꝛſten de Couragie van de Pe⸗ derlanders niet langher af wachten: hoe wel haer int eerſte dapper weerden / de Papen niet unt ghelloten: dan ons Volck eerſt ghelandt sijnde / doe fp de ſelve licht hadden konnen ſtutten / werden der Dape van haer kloeckſte * ers
Het thiende Boeck. 357 Ï ders met De ſtucken unt de Chaloupen gheſchooten / ende dat maeckte de con⸗ 1 fuſie ende de verbaeſthent. Deſe Stadt §·Franciſco de Campeche ig ten wel Kaa il ghelegen Stadt / Booz dien de groote Schepen weghen de vlackte de ſelve op 33. | Dep mijlen ofte vier niet en doꝛven ghenaecken: ende is dock wel betimmert als il bn de af-beeldinge te fien is / heeft dꝛn lercken / te weten de groote Rercke: de I Kercke van St Roman ende noch een nieuwe Kercke die fmnoemen de Los Re- |
medios: ende bunten de Stadt een ſchoon Clooſter ghenaemt S: Francifco, waer van de Stadt de naem ſchijnt ghekreghen te hebben: werdt anders | meeft Campeche ghenoemt / ende naer het t verw-hout, dat in Europa nu 9 ghenoech bekent is / ons Volck hadde hier wel wat meer konnen verrichten 9 hadden fp meerder macht ghehadt; maer nu miſten noch t Schip Zuephen f Daer ſeſtich Soldaeten op waeren / d welck al vooren van haer was af. ghe⸗ | dwaelt. Den achthienden quamen weder by de groote Schepen / ende t Volck werdt weder gheſcheept neder daer fn hooꝛden / ende t verovert goedt werdt over ghenomen: Daer quamen mede eenighe Spagnaerden om de afghe⸗ | bꝛachte Bercken te koopen / naer dat {n ſouden ontlaſt weſen / ghelijck dan vier vande ſelve verkochten; ende daer naer noch een / lieten de ghevanghens los ij op vier naer / die noch enndelijck gheranſoeneert wierden. Den vier en twin⸗ tighſten s moꝛghens ginghen t zenl ende ſtelden haeren kours Nooꝛdelijck / hadden s nachts de winde unt de wal ende daeghs untter tee / bevonden haer | g middachs op de hooghde van twintich graden / ende een en. twintich minu⸗ iN ten: des anderen daeghs s middachs hadden hooghde twintich graden vijf. ij en veertich minuten / ende giften haet s avondts bn Sial te weſen; doch hoe wel op vijf ende vier vademen grondt wierpen en ſaghen gheen landt: want naer de bevindinghe van de Spagnaerden / foo ſtreckt van Sial een riff af wel acht mijlen in Zee / Daer maer du voet water op is. Des anderendaeghs be⸗ September, vonden haer opde hooghde van een en. twintich graden ende elf minuten; | ende vervielen foo allenſkens naer het Nooꝛden behoudende al grondt tot den leſten Auguſti. Den thienden September hadden hooghde ſes.· en. twintich | graden ende twintich minuten; wonnen daer naer weder hooghde naer het | unden / ende den vijfthienden weſende op de hooghde van fs eg. en. twintich graden / wierpen grondt op tnegentich vadem; des anderendaeghs op tſeſtich vadem / hooghde vijf en twintich graden veertich minuten: daeghs daer aen op veertich ende ſes en. dertich vadem. Den achthienden ’s moꝛghens ſagen
Pan de Matanga Eunden van haer acht of negen mijlen; ende hoe wel fn gaer⸗ |
ne vooꝛ de Havana hadden gheweeſt / om te bef ichtighen hoe het daer ſtondt / 0 {oo vonden fn haer te leeghe vervallen / dooꝛ de ſtroom vervoert zijnde / ſulcks f dat gheraden vonden met de groote Schepen dooꝛ 't Canacl van Bahama naer | t Vaderlandt te lopen: ende ſonden alleen t Jacht den Otter, ende de Chalou⸗ | pen de Nachtegael ende Gijſſelin gh naer de Cabo S* Antonio, om bn Zupden If Cuba te lopen naer de Tortuga bn Mooꝛden Hiſpaniola gheleghen / om aldaer / recht te verſtaen watter was vande veroveringhe van t Enlandt St Martin, alfoo t ſelve unt een ghevanghen Spagnaert hadden vernomen: ende vooꝛts tedoen t ghene den dienſt vande Compagnie ſoude verenſchen: ende quamen | |
— eenige ſuckelingh dooꝛ ſtoꝛm ende hardt weder den elfden November in Texel. Wn keeren nu weder naer Braſil: De Heeren Ghedelegeerde Bewinthebbe⸗ ren wijſſelijck ooꝛdeelende / dat om des Gouverneurs Albuquerque credit in dat | gheweſte vooꝛts te boeken / ende der Inwoonderen harten van hem af te trec⸗ | ken ende voorts klennmoedich te maecken; niet alleene noodich was dooꝛ continuele in tochten Daer om her de Soldaten in allarm te houden / ende de | Inwoonderen dooz de menichfuldighe ſchaden 7 te maecken / maer | n 3 dat 1
October.
358 Verhael van Weft-Indien. f dat het dock nootſaeckelijck was / de vnandt onſe wapenen wat verder af te Doet proe ven / op dat ten laeſten niet ſouden weten waer haer hadden te wach⸗ ten / ofte werwaerts ſich te wenden: zijn te raden ghewoꝛden / een tocht naer unden te doen / ende hebben daer toe gheſchickt de volgende Schepen ofte Jachten / Pernambuc, de Eendracht van Dordrecht, Naerden, de Vos, Vleermuys, Goude-Vinck, Spieringh, Wefeltjen, Arara, Ceulen, Licht-hart, met een klenne Tenl. Chaloupe / ende twee groote Boots; op de welche ſich hebben gheembarqueert dep hondert muſquettiers / ende foo vele vier roers / t ſamen unt maeckende fes hondert koppen / beſtaende unt de Compagnie vande Hee⸗ ren Gedelegeerde / de Major Cloppenburgh, Capitenn Garſtman, ende Picard, ende hondert ghecommandeerde muſquettiers unt alle de C ompagnien / onder t belendt van Capitepn Wildt. ſchut: met deſe Schepen ende volck is den elf⸗ den October t zenl ghegaen de Heer Jan Gijſſelingh, ende de Colonel, nevens de Politique Naedt Servaes Carpentier, ende zijn 8 anderdaeghs ghekommen in Barra Grande, ende aldaer ghelandet; doch ſonder ſich daer op te houden / datelijck vooꝛts ghetrocken naer Porto Calvo, doo; dien fn vernomen hadden dat aldaer een groote partij Sunckeren ghereedt was legghende: quamen des midder· nachts aen de mondt vande Nie viere: ende ſonden partijen unt aen alle kanten om de Sunckeren op te ſoecken / gelijck (p al te vozen / Doen ſu de Hie vier begonden te naerderen / den Major Cloppenburgh met fijne Com⸗ pagnie ſeeckeren pas hadden op-ghefonden : vonden bn de mondt bande Liez viere een op ghellaghen zenl / waer onder acht-en-dertich kiten Sunckeren laghen / ende ſaghen een wennich meer de Kievier op- waerts een Bercke leg⸗ gen / bn de welcke fp niet en konden kommen / doo? dien gheen Boots en had⸗ den mede gebꝛacht / ende des vnandts Boots aen d over zijde vande Kiebiere laghen: doch alfoo de Barcke niet verde van landt lagh / foo ſtelden eenighe Soldaten daer bn / om te beletten dat de vnandt niet over en quam om de ſelve in brandt te ſteken / ofte inde grondt te hacken. Ondertuſſchen quam de Major Cloppeuburgh mede Daer aen / welcke mede een Pack huns hadde ghevon⸗ den met Dp-en-beertich kiſten Suyckeren. Als het nu dach ghewoꝛden was / maeckte de Deer Gijſlelinghs, met belofte van eenighe kannen Bijns, eenighe Soldaten unt / die met de houwer om den hals aen de Barcke ſwommen / daer Wierden vier en veertich kiſten Sunckeren in bevonden; de ſelve ſwemmers haelden mede des vnandts Booten over ſonder eenich weder ſtandt / dooꝛ dien de vnandt al van te vozen gevlucht was / ende ſich gantſch geen volck en ver⸗ thoonde. Deſe Boots quamen de onſe ſeer wel te paſſe / dooꝛ dien dat hare Jachten ende Boots eerft dien moꝛgen unt Barra Grande t zenl gegaen zijnde, niet voor den avondt hier konden arriveeren. Deſe Kievier werdt bn de Poz⸗ tugeſen genaemt Porto de Piedras, ende ontrent vijf mijlen de Rie vier op / leght het Dorp ofte Vlecke welcke engentlijck wordt ghenoemt Porto Calvo, Met de ſe Boots is ſtracx eenich bolck aen d ander zijde geſonden / om aldaer mede naer Sunckeren te ſoecken ende verſch water over te halen / van welck aen de Nooꝛdt. zijde (Daer ong volck was) ghebꝛeck vonden. Doch groeven daer
naer eenighe putten daer redelijcke water unt bequamen. Als nu teghen den
avondt de Commandeur met het klenne vaer tungh binnen de Nie vier was ghekommen / foo is de Colonel ende Commandeur met eenighe Soldaten de ie vier twee ofte Dn mijlen op⸗ghevaren / alwaer (pn mede een Pack. Huns vonden met wel twee hondert kiſten Sunckeren naer giſſinghe / doch was bn de vnandt al in bꝛandt gheſteken / foo dat maer cen kiſte bequamen die aen den oe ver ſtondt om af gheſcheept te woꝛden / inde Rieviere lagh een Barcxrken met elf kiſten Sunckeren / welck fn af bꝛochten / ende quamen alſoo weder nez der- waerts ſonder eenige vnandt te fien, Scheepten de gevondene e re
ren op t ſpoedichſte inde Jachten / ende naer datſe alle haer volck over de Rie⸗ 4 vier hadden ghebꝛacht / verbanden (nde Scheepkens ende de Boots / eenige 5 N vooꝛ: raedt van maſten / roers tot Schepen / ende anders meer / alſoo ſu 't ſelbt 163 t mede nemen niet weerdich achten: ghelijck dan mede hebben doen verbꝛan⸗ | den een redelijck groot Schip / welck met dan hondert Swarten van An gola in | Barra Grande was ghekommen / ende de onſe van verre ſiende / van daer we⸗ 9 der herwaerts ghelopen / alwaer t volck t ſelve hadde verlaten / ende waren | met een Barerken ende t meeſte van haer goet border aen-ghevlucht. Naer dat de onſe met het boven gheſchꝛeven Dan ofte vier daghen hadden doo ghe⸗ 9 bꝛacht / zijn fp van Porto de Piedras vooꝛts ghemarcheert naer Camarigibi: ij alfoo fp onder: weghen t Rie vierken Tatona Man te paſſeeren badden / ſoo 1 belaſten fn de Chaloupe Duyſent· been binnen het ſteen · riff deur der waerts te a | gaen / om t bolck over te ſetten / ende de Jachten 's anderdaeghs bunten om te I volghen. Aen t Kievierken kommende / vonden ſy dat de Chaloupe t diep |
Het thiende Boeck. 309 | | |
hadde ghemiſt / ende mits het leeghe water dꝛoogh fat: naer langhe ſoecken vonden enndelijcke plaetſe / Daer men tot boven de middel doo? waden konde. 9 Hier trock de Heer Gijſlelinghs ende de Colonel met twee Compagnien vierroers Boop de Kie vier / de reſte van t volck / om dat het water wies / moeſte aen | d ander zijde blijben tot dat de Chaloupe weder vlot werde. Vonden aen de over. zijde een Kerexken ende eenige Hunſen / dan de Poꝛtugeſen hadden alles 9 wegh ghevlucht / ſoo datter niet en was te binden. Als i volck nu al t ſamen 9 over-ghekommen was / is de Beer Gijflelinghs met de Major Cloppenburgh, If ende eenige Soldaten met de Chaloupe wel vier mijlen de Kieviere op-gheva⸗ ren / vonden daer twee Barcken / de eene ledich / ende d ander hadde eenich 6 ghevlucht goedt in vanden vooꝛ-verhaelden Angolas. Daerder: wierden bn t volck geplondert / ende hebben die alfoo daer nietg mede te verrichten was / in bꝛandt gheſteken. Weder in 't Quartier ghekeert zijnde / is t Doꝛpken mede / untghenomen de Rercke / af gebꝛandt / ende zijn foo vooꝛts ghetrocken naer Camarigibi; vernamen onder weghen een kudde Hooꝛn· Beeſten / ( doch gheen vnanden) de welcke fn vooꝛ haer dꝛeven foo mack als lammeren / tot dat fp quamen aen Camarigibi, alwaer ſn onder t volck werden unt; ghedeelt. Hier werden weder verſchenden partijen unt gheſonden om Sunckeren te ſoecken / maer bonden niets: foo dat de Heer Gijſlelingh nevens de Colonel, ende Commandeur ende Carpentier, met de twee groote Boots ende eenighe Blepne/ ende Daer in twee Compagnien Soldaten / de Kie vier bn nacht onz ij trent vier mijlen op· waerts boeren tot dat het hoogh dagh was / ende de kille | foo engh wierdt / dat men wegen de Manges pas roenen konde / daer bn begon t water ſeer te vallen / foo datſe reſolveerden te ruggbe te keeren. Op dat wy | dit eens vooꝛ al ſegghen / deſe Manges ſtaen meeſt op de oevers van al de Rie⸗ | vieren Daer te lande: ende is een gellachte van Boomen ofte Heeſters / welck I fijn tacken neder ſlaet ter aerden / ende weder wortelt ende vooꝛts· krunpt / foo | 0
dat cen Boom van eender woꝛtel vooꝛt kommende veel velt bellaet / ende belet dat men de oevers van deſe Kie vieren / die veel tijdts black ʒijn / ende meeftentijdt van t jaer onder lopen / niet en kan ghenaecken / ofte naer fijn wil van deen zijde tot d andere over Kommen / ten (pmen te voꝛen met groote moente | ende koſten de oevers van bende zijden ſunvere / ende deſe Manges wegh hackt. | In t weder keeren ſchooten vele Beeſten tot behoef van it volck / ende verz deſtrueerden veel Hunſen vande Poztugeſen: keerden in t Quartier met den | donckeren avondt. Twee of dꝛn Soldaten die vande troupen waren af ghe⸗ | dwaelt / hadden eenighe ghevanghens op ⸗ghebꝛacht / die verklaerden datter | ten goede partij Sunckeren in Porto de Francefes lagh / t welck de onſe be⸗ woegh gheen langer tijdt te verſunmen. Quamen in Porto de Franceſes tegen
360 Verhael van Weft-Indien.
den avondt; doch niet ſonder ghevaer: want het reciff Daer men achter leght / © firecktop Mooꝛdelijck / ende de windt was heel Pooꝛdelijck / ende de ſtroom viel ſterck unt / foo dat de zenl- boots boven de barninghen niet en konden zenlen / noch roen· boots de ſtroom doot roenen; Capitenn Maulpas gheraeck⸗ te met een Boot vol volcks inde barninghen / en ſouden daer verſopen hebben / hadde de Commandeur hem niet een Boot te hulpe gheſonden / ende wat ont⸗ laden: de Chaloupe Duyſent· been, Daer de Heer Gijſſelingh, de Colonel, ende de Raedt Carpentier in waren / gheraeckte boven de barninghe / ende ſy gin⸗ ghen veerthien ſterck aen landt / Daer noch een ter naeuwer noot bn quam met thien of twaelf man; met welck klenn gheſelſchap tot Diep inde vooꝛ· nacht fn daer moſten blijven legghen: ende ſouden wel Alecht gheſtaen hebben / indien de Cuſte foo ghekrielt hadde van volck als men Loor deſen wel heeft voozghegheven: doch en ſaghen niemandt. De reſte van t volck ghelandt ʒijnde / ſonden ſn aen alle kanten partijen unt om Sunckeren te ſoecken / de welcke niet verre van Daer een ſtroyen dack vonden in t Baſch Baer vier en tſeven⸗ tich kiſten Sunckeren onder ſtonden: Daer naer wierdt ghevonden een Pack huns met ſeven en dertich kiſten / ende een ander met ſes kiften; dan alſoo deſe twee wat te verre af ghelegen waren / ende geen karren ofte oſſen bn der handt en hadden om de ſelve af te boeren / foo gaven die ten beften voor de Matroo⸗ (en ende Soldaten om met ſacken af te halen / lie ver dan dat die ſelve ſouden verbꝛanden: ende kochten die daer naer van t volck de Blancos vooꝛ vier ſtun⸗ vers / ende de Maſcovados vooꝛ Den het pondt. Bꝛochten vooꝛts hier eenighe dagen toe met verſchenden tochten naer verſchenden plaetſen / als naer Alagoa del Zul, ende Alagoa del Norte, ende naer S* Miguel: vonden in Alagoa del Zul, welck hem Zupdt-waerts op ſtreckt achter Porto de Franceſes, een ſchoone Vlecke / ghenaemt Noſſa Sennora de Concecaon, niet minder in begrijp / ende ſchoon van ghebouwen als het Stedeken Garaſu, welck fn gantſch verbꝛan⸗ den / nevens vele ſchoone Hunſen hier ende daer. Binnen de Kievier ſtondt mede op ſtapel een ſchoon Schip / bp-naer gantſch volmaeckt / met alle fijn toebehooꝛten daer bn / welck mede verbꝛanden / niet teghenſtaende de vnandt achter een ſtercke Boꝛſtweeringhe legghende / dapper op de onſe ſchoot. Aen de mondt Bande Alagoa ſtonden mede een deel hunſen / ende daer bn lagh de gereetſchap ende toebehooꝛten van twee Schepen / welck al mede in de aſſchen werdt gheleghtz fes kiſten Dupckeren daer bn gevonden / wierden bn de Sol⸗ daten ende Bootf-ghefellen in ſacken ten pꝛofijte vande Compagnie af ghe⸗ dꝛaghen / hoe · wel het volck Daer qualijck aen wilden: als mede acht · en · tne⸗ ghentich ſtucken Braſilie· hout. Deſe Plaetſen en waren nont bn de onſe bez (ocht gheweeſt / foo dat t bolck daer gheruſt woonde / waer Deur te paſſe quam dat de Soldaten ende Matrooſen hier goeden bunt bequamen. Kreghen hier dock eenighe ghevanghens / de welcke fn ſeer curieullijck van alles onder⸗ vꝛarghden; deſe bekenden dat in Caroripo een groote partije Brafilie-hout lagh / doch dat ongevaer vooꝛ een jaer een Capitenn derwaerts was geſonden om t ſelve ofte te begraven ofte verder af in t Boſch te bꝛenghen / ende dat ſn niet wiſten ofte ſulcx was gheſchiet: welck de onſe dede reſolveeren om naer Caroripo te lopen / daer ſu des anderendaeghs naer de noen vooꝛ quamen: doch het begon doen ſterck te wanen / foo dat het bolck inde Boots niet en was te vertrouwen / ende dat Daer dien avondt moſten ſetten op llechte grondt. Des nachts ſtack de Windt noch meer op / foo dat de Barcke Arara tot twee-mael van ſijn ancker ſpoelde ende deur moſte gaen. Des moꝛghens was het wat ſtilder / doch ſach ſeer ſtoovich unt / foo dat niet gheraden vonden te landen ofte Daer te blijven legghen rijden op een ſcharpe grondt: ende het vinden van het Brafilie-hout onſeecker zijnde / hebben gheradener ghevonden naer ind ö nambuco
1
Het thiende Boeck. 361 | nambuco te keeren / alwaer den neghenden November wel zijn ghearriveert. 15 | Op deſen tocht veroverden de onſe twee hondert ende vijftich kiten Suncke⸗ * 1 | ren / ende acht-en-tnegbentíich ſtucken Braſilie· hout / welck fn mede bꝛachtenn Verbranden nevens de Blecke van Alagoa del Zul vele Hunſen ende Hof. ſte⸗ | den; ende thien foo Schepen als Bercken / ſonder eenich volck te verlieſen. Den vijfthienden arriveerde t Jacht den Tijgher, mede bꝛenghende een Car⸗ | veel met hondert twee-en-Dectich kiſten Supckeren ende wat Tobat / bn de Zee. Ridder verovert / was ghenoemt Noſtra Sennora de Miſericordia. De | Heere Matthias van Ceulen en was mede niet ſtille ghedupzende deſen tocht: maer belaſte die van Tamarica (Daer vier Compagnien laghen / ende onder de ſelve twee van vier roers) dat ſu met alle vooꝛſichtighent ten tocht te landtwaert in ſouden doen / naer een laetſe genaemt Mon gianguape, daer de Jeſun⸗ ten ende andere Geeſtelijckhent haer ontrent hielden / tot haer getrocken heb⸗ | ij bende de Soldaten die te boren in Garatu hadden gelegen; den Major Tourlon | deſe laſt ontfangen hebbende / en heeft Daer op niet gellapen / maer heeft bende 1 de Compagnie vier- roers / te weten: die van Hendrick Hendrickſz., ende die van Charles Tourlon de Jonghe unt. gheſonden: deſe / al- hoe wel ſn {on cir⸗ | cumſpectelijck marcheerden als fn immers konden / wierden ontijdelijck ont⸗ deckt / foo dat t volck tijdts ghenoegh hadden om al haer beft te vluchten: de g onſe deſe Plaetſe genoeghſaem ledich vindende / verbꝛanden tot de grondt alle de ſtatelijcke Ghebouwen / ende keerden foo wederom naer haer Quartier.
Dt reden waerom deſe ſtrenghe executie teghen deſe Plaetſe werdt vooz-ghe⸗ 1 nomen / was dat de Jeſunten dit Quartier gantſch in voeren hielden: ende niet 1 alleen daer / maer oock elders de Inwoonderen die anders haer gaerne onder 1 onſe gehooꝛſaemhent ſouden hebben begeven / af ſchꝛickten ende beletten {oo 1 dat deſe neft in alle manieren gheſtooꝛt diende. Daer naer deden de ſelve noch | tenen tocht naer de Suncker- Molen van Gonſalvo Novo, mennende die te 1 verraſſchen / ende onverſiens te over vallen eenighe Soldaten die Albuquer- | que aldaer hieldt leggende tot een vooꝛ· wacht: dan (pn wierden te vꝛoegh ont⸗ deckt / foo dat fn daer kommende / het volck ghevlucht vonden / ende maer een ghevangen bequamen. Van daer weder keerende / trocken naer de SunckerMolen van Philippa Soares Weduwe van Gaſpar Ximenes, die haer volck hun te ghemoet ſtierden / ende hare ſauvegarde verthoonden / ende deden de 0 onſe alle goede dienſten / foo dat fn deſe Molen ende meer andere die ghelijcke 1 ſauvegarden hadden / gantſch gheen leet en deden / maer weder keerden naer 1 haer Quartier / ſonder pets anders te verrichten. Den Overſten Lieutenant wilde mede fijn ver thoonen / ende nam Loor een tocht te Doen naer St Amaro, ten Doꝛp gheleghen ontrent de Dan mijlen Zundt-waerts boven het Arryal, I alwaer hu was onderricht een ſchoone Suncker- Molen te legghen / nevens | tenighe andere Hunſen / de welcke (p vooꝛ namen te ruyneeren / om Baer dooꝛ de vnandt een ſonderlinghen afront te doen / ende de Inwoonderen des landts een grooten ſchꝛick aen te jag hen / die haer ſelven inbeelden dat deſe plaetſe verre buten onſen renck was gheleghen. Nam met hem ſijn enghen Com⸗ | pagnie / nevens die van Capitepn Everwijn, ende hondert ghecommandeerde ö muſquettiers / onder het belent van Capitenn Coenardt Smidt; van t Enlandt | Antonio Vaaz ſijnen wegh ghenomen hebbende door de Afogados, ende lichten | Daer noch veertich muſquettiers / die ghelent wierden dooꝛ Malborgh, Lieute⸗ ij nant vanden Major Mellingh, ende Daniel Vilayn , Vendzich van C apitenn 9 Mortimer. Vertrock van 't Quartier den een en- twintighſten October, ende marcheerden van de Afogados den heelen nacht / foo dat {n's moꝛgens vꝛoegh quamen in t vooꝛſende Doꝛpken / daerſe eenige Bupfen vonden / die fp ind aſ⸗ ſchen lenden: vonden mede een ſeer ſchoone 3 ende 1 ö 3 vo 1
—
AN NO 1633.
362 Verhael van Weſt-Indien. vol Supckeren / Welck fp mede / naer dat de Soldaten haer ſacken vol Sunc⸗ keren hadden gevult / gantſch verbꝛanden: waer over de onſe vanden vnandt / die Daer al by der handt was / Wierden aen-ghetaft / doch van verre: maer in t retireren / alſoo de vnandt dooꝛ-gaens ſtercker wierdt / waren de onſe ghe⸗ nootſaeckt gheſtadich met hen te ſchermutſeeren, dat ghedumden foo een ruymen tijdt / tot dat de onſe weder quamen aen een Nie vierken / Daer man vooꝛ man moſte paſſeeren over twee Boomen die op t ſelve Rievierken lagen; hier ontſtondt het gevaer groot te werden: want de vnandt van onſen in- tocht ghewaerſchouwt zijnde, hadde al vier hondert man unt gheſonden / de welcke den volgenden wegh / die de onſe Door moſten / met af - ghekapte Boomen had⸗ den gheſtopt / ende ſich Hoog t vooꝛſchꝛeven Kievierken in embuſcade ghe⸗ leght: daerſe den verloꝛen troup / ende noch ontrent tſeventich man Lande Compagnie van Everwijn, welcke de Hooz-tocht hadden / lieten over kommen / reſen Daer naer op / ende chargeerden van alle kanten / mennende deſe altſamen neder te houwen; doch de ſelve namen een hoeck in / daerſe haer foo wel unt Weerden; dat de vnandt ſich keerde / ende weder aen viel op de volgende troup die beſich was met over: gaen van de Kieviere: doch alfoo eenighe muſquet⸗ tiers van Capitepn Smidt al over waren / die haer in embuſcade gheleght had⸗ den / ende teghen de vnandt unt vielen / moeſten (pn weder af / ende weken in t Boſch / van waer (punt boꝛſten op de Arriere- garde vanden Overſten Lieutenant, de welcke haer mede Dede dennſen: foo dat ons volck nu over de Nie⸗ viere weſende / b een verſamelde op een Heuveltjen / untgenomen eenighe die de vnandt den wegh af ſnerdt ende ghevanghen nam eer (pn aen 't Bꝛuggeken konden kommen: hier ſta ! dt de brandt weder op een hooghen Bergh in ſeec⸗ ker Suycker- Molen daer de onſe dooꝛ moſten paſſeeren / maeckende veel ghe⸗ rughts met twee Trommelen en Trompetten / thoonden haer ſeer furieus / ende Deden eenighe chargen naer de onſe / doch ſonder ſchade / dooꝛ dien de onſe een klenn Boſken tot haer avantagie namen / gheleghen aen den voet banden Bergh / hebbende achter een tamelijcke open pas / Daer de vnandt ſterck in ſchoot. Den Overſten Lieutenant om dit voo te kommen / commandeerde de Vendꝛich Vilain met de muſquettiers / om de vnandt unt de ſelve pas te hou⸗ den / doch deſe wierdt in een oogenblick dooꝛ t hooft geſchoten / ende noch wel vijf ofte fes tot hem doodt / fuley dat de andere haer naer den troup retireer⸗ den: t welck den Overften Lieutenant ſiende / reſolveerden datelijck met de andere officieren den Bergh regel recht op te marcheeren / ende de vnandt unt de Supcker-Molen te doen delogeeren / doende tot dien eynde de Soldaten alle de ſacken met Sunckeren ende anderen bunt vanden hals ſmacken: welck ghedaen zijnde / liepen de onſe met groote couragie Daer op in / t welck de vnandt ſiende / dede een charge van ontrent thien muſquetten / ende verliet Baer mede de Suncker-Molen, welck de onſe ſtracx in namen / ende verſa⸗ melden haer daer weder: marcheerden van hier vooꝛts tot in de Afogados ſon⸗ der meer de vnandt te ſien: miſten inde tſeventich ſos dooden als ghequetſten ende ghevanghen: doch van deſe quamen noch eenighe te vooꝛſchijn / ende den Gouverneur Albuquerque ſondt den vijf- en- twintighſten October vijfthien ghevangens weder / die tegen andere gheloſt werden. Hoe de vnandt gheva⸗ ren is / kan men wel giſſchen / dooꝛ dien meeſt handt aen handt ghevochten is / ende de vnandt telcker renſe heeft moeten wijcken. Deſen tocht ſal veel. licht tenighe al te haſardeus ſchijnen / doch moet den goeden yver tot dienſte van t Vaderlandt ten beſten werden gehouden. De Compagnien vier roers lege gende op Tamarica, waren mede unt gheweeſt naer de Suncker- Molen Gonfalvo Novo, mepnende t volck / d welck de vnandt daer in gheleght hadde / te over · vallen / doch wierden te vꝛoegh ontdeckt / ende keerden . arcken
—
Het thiende Boeck. 362
> ſaecken weder. Laet ons nu oock verhalen it gene ontrent deſen tijdt ter Zee in deſe gheweſten is vooꝛ : ghevallen. De Commandeur Smiendt bn hem heb⸗
NNO
bende de Schepen Overijſſel, Swol, de Phoenix, en de Canari-Voghel, hadde de 1633.
wacht vooꝛ Pariba; hem waren daer naer noch bn ghevoeght de Pegaſus ende de Windt.: hondt. T heeft ſich toe gedragen dat den vooꝛnoemden Commandeur met de Pegaſus en de Windt-hondt ſich bevindende ontrent Bahia Formofa, legghende beneden Pariba, (van waer men met lichte Barcken de goederen unt grooter Schepen kan loſſen / ende binnen t reciff (dat hier boor de Cuſte beenen loopt) deur naer Pariba bꝛenghen. ) Ben ſes en twintighſten October naer de middach een Zenl in t gheſichte krijghende / ende ſennen aen den Windt. hondt ghedaen hebbende / tſamen t ʒenl ginghen: niet langhe gheʒeylt hebbende / ſaghen fn vijf Carveels / ende twee Dchut- Schepen / een Pinas met ontrent ſes. en. twintich ſtucken / (andere ſegghen twee en. twintich ſtuc⸗ ken) ende een kloecke Flunt met achthien ſtucken / weſende Ammirael ende Vice- Ammirael van dit Vlootjen: ende quamen Daer bn bezunden t gat van Monguangape; t Jacht de Windt: hondt quam eerſt g midder- nachts bn de Commandeur, ſchoten 's nachts altemets een ſcheut / ende vierden: ſoo dat de Pegaſus Daer op af quam. S anderdaeghs met het op- kommen der Sonne ſaghen weder de twee, ende quamen daer bn nevens Bahia Formoſa, alſoo niet boven Punta de Pipa konden zenlen / met bende de Jachten ontrent ten thien umen: de Vice-Ammirael ofte Flunte moſt achter de Pegaſus om / die eenighe ſcheuten op hem dede / ende hn weder inſghelijcks / de Windt-hondt liep dicht onder de lij vande Flunt deur / ende loſte op hem ſe ven ſtucken / ende hn weder op haer negen / met ontrent vijftich of tſeſtich mur quetten; dede de onſe gheen ſchade: maer hi was foo gheraeckt / dat hn datelijck moſte pompen. De be⸗ gaſus liep weder tuſſchen bende de vnandts Schepen in, loſte fijn geſchut ende wendent teghen de Windt-hondt aen; ende ſoo de W indt- hondt de Flunt we⸗ der op zijde mennden te lopen / hieldt ſn het voor windt / ſtreeck fijn Blagghen achter ende vooꝛ / ende liep op de wal toe inde Zundt· hoeck vande Bane: doen quamden Ammirael van de vnandt dock af / ende meynden vooꝛ den Windthondt over te lopen / doch ſiende dat de ſelve hem niet en weeck F hieldt achter bende onſe Jachten om / ende loſte fijn heele laege tot twee maels toe op haer: ſpeelde foo veerdich met fijn gheſchut / dat eer het achterſte gheſchoten hadde / gaf hi met het vooꝛſte weder vier, doch dede de onſe weynich ſchade: fettent Daer naer mede met een Car veel bn fijn Vice-Ammirael: een Carveel geraeck⸗ te boorde Pegaſus over / ende ſnapten een Kievierken in / de onſe vooꝛ deſen onbekent / het derde vooꝛ de W indt· hondt over / ſettent tuſſchen de vooꝛſende Kievier ende Punta de Pipa inde bꝛandinghe: de onſe ſetten foo naer hem als konden: deden eenige ſcheuten op hem / maer konden Border niet unt richten: des avondts ſetten get midden inde Bane: de Commandeur ſiende dat de ſe twee Jachten niet machtich waren deſe groote Schepen te nemen / was bn tijdts unt fijn Bootjen naer fijn ef: quadꝛe ghevaren / om d'andere Schepen te halen. De twee Jachten des anderendaeghs weder t zenl ghegaen zijnde ſa⸗ ghen dat de Flunt met fijn fock teghen het ſtrandt gen liep / ende liet die foo hanghen: de onſe daer- en tuſſchen reſolveerden't Carveel vooꝛleden dagh tot in de barninghe ghejaeght / af te halen / ſetten haer Boots daer op unt: de vnandt ſiende onſe aen Kommen / hackten haer touwenaf / lieten het teghen ſtrandt aen dꝛijven / ende raeckten inder haeſt het onderſte boven. Des nachts naer Pariba toe houdende / wierden deſe twee Jachten de andere Schepen gez waer / die de Commandeur af gehaelt hadde / te weten: Overijſſel ende S wol, ontrent anderhalf mijle bn Zunden Bahia Formoſa, ende naer dat verſpꝛoken waren / hielden over ende weder tot den at ve moꝛghens met den daghe f 23 2 waren
364 Verhael van Weft-Indien. * An ng waren dicht voor de Bane / ende liepen recht op de vnandt tor: den Ammirael * vande vnandt ende t Carveel ff ulcx ſiende / hackten haer touwen af/ ende zenl⸗ 33. den tat inde barninghen aen de grondt / ſoo dat het groot Schip fijn voer af fiet: de onſe ſetten mede heel dicht bn / ende ſchoten met t gheſchut daer haer mede begaen konden: de vnandt ſchoot oock op de onſe / doch dede gheen ſcha⸗ de: niet te min ſiende dat (pom hals waren / ende men haer weynighe ſcha⸗ de meer konde doen / foo namen de onſe een anderen kours / twee van des vnandts Carveelen ontſnapten het / ende quamen in Rio Grande. Den achten twintighſten arriveerde unt het Vaderlandt t Jacht Campen met ſevenen tnegentich Soldaten; ende Goeree met hondert en thien. Den leſten Octoberguam t Jacht de Windt-hondt, naer dat het hadt weſen beſichtighen waer de vooꝛnoemde twee Carveelen bevaren waren / weder vooꝛ de Baya Formoſa, ende ſach dat des vnandts Schepen ontloſten / ende dat de Flunt ſijn ſtenghen ende raes al hadt af ghenomen / ende dat alle bende vꝛij op zijde laghen: ghe⸗ lijck dan daer naer gantſch in ſtucken ſtieten. Dit waren twee Duynkerck⸗ ſche Schepen / die men mennt nevens de Carveels ontrent vijf ofte ſes hon⸗ dert man daer ghebꝛacht te hebben / benevens Ammunitie ende andere behoef⸗ ten: ende om weder t huns te kommen / foo maeckten een Foꝛtjen bn Barra Conayou, ende beſtonden Daer een nieuw Schip te maecken / daer wn t naeſte jaer gewach van ſullen maecken. Den ſevenden arriveerden de Goudt- Vinck, op · gheſonden met tachtich kiſten Sunckeren in Porto Frances unt ten Packhung genomen: ende den achtſten Arara met veertich kiſten Suyckeren: ende den neghenden de gantſche Vloote den elfden Octobris unt-ghelopen: waren in alles twee hondert en thien kiſten bekommen. De vnandt daer· en · tuſſchen in Pariba vernomen hebbende hoe deſe Schepen waren verongheluckt / ende begerich zijnde de gheberghde goederen op te halen / ſondt ſe ven lichte Barc⸗ ken om t gheberghde in te nemen / ende binnen het reciff Deur naer Pariba tt bꝛenghen: t welck de heeren Ghedelegeerde vernomen hebbende / ſonden den November. vijfthienden November den Commandeur Licht hart met de Chaloupen Ceulen ende Spieringh, boven haer oꝛdinaris volck elck met dertich Soldaten vooꝛſien. De Commandeur Licht. hart quam vooꝛ Pariba den ſeventhienden by teſquadꝛe / ende lichten daer unt de Schepen noch eenige Boots met volck / ende is met de ſelve eens loufs ghelopen inde Bane / ende vooꝛ t gat vande Hie viere van Conayou, waer ghemelte ſeven Barcken laghen ghereet om in een dagh ofte twee naer Pariba te lopen / waer toe tſeventich Soldaten bn de vnandt ghelaten waren om de ſelve te convoperen. De Commandeur Lichthart des niet tegenſtaende viel feer couragieullijcke op de vnandt aen / dat ſy de Barcken verlieten ende de vlucht namen naer het landt toe / DOD? een moeraſ⸗ ſich Boſch / welck alle ghetijen ſeer hoogh onder vloeyet: de Commandeur gingh met 't Jacht Ceulen Daer foo dicht aen legghen als koſte / ende dede met de muſquetten ende twee metale ſtucrxkens ( welck hu bende op een zijde ruckte) de vnandt groote ſchade; de welcke tot de knien in t moeraſch ſtekende / ſich qualijcken konde redderen: hier naer plunderden de onſe de Barcken / ende namen alles wat haer dienſtich was / ende wat (n konden af. bꝛengen ende fla ken vooꝛts de bꝛandt daer in; waer Doop veel Ammunitie ende eenighe ſtucken gheſchuts gedeſtrueert wierden. De Commandeur alles verbꝛandt / ende ons volck goeden bunt bekommen hebbende / liep weder in Tee / ende kreegh jacht op ten Carveel / t welck hem ontliep tot binnen de reciffen / Daer hy die even. wel vervolghde ende unt haelde / doch was in Mongicangape ontladen / ſoo datter maer een pijp Wijn in vonden; wierdt ghemant om mede op de vnandt te krunſſen. Ende vooꝛ Pariba ghelaten hebbende Smiendt, met fijn Bootjen / de Windt· hondt, den Tijger, de Pegaſus, ende Campen, is weder den twee en N twin⸗
t Fort Tres Reyes by ons genaemt
tFort Ceulen
2 . 0 Het Quartier un ous volck TD e *
AN
Het thiende Boeck. 365 |
6 twintighſten November op t Reciff wel aen ghekommen / mede bꝛenghende Ä | vier ghevangens. Den vijf en twintighſten s nachts wierden vier Compa⸗- | gnien Dier-roers in embuſcade gheleght om eenighe ghevanghens te bekom⸗ 33 men: doch de Capitenn Cloppenburgh kreegh alleen een Capitenn ghevan⸗ ghen / ghenaemt Stevin Alves, met noch twee Soldaten. Den ſes· en twin⸗ tighſten arriveerde unt het Vaderlandt de Waſſende Maen met een Compa⸗ | gnie Soldaten onder Capitenn Petri Jacobus. Te vozen (op dat wn de explon⸗ ten van onſe particuliere Schepen niet vooꝛ· bn en gaen) hadde t Jacht de Vos | den ſeſten October een Pꝛijſe op-ghebracht/ gheladen met ſtuck : goederen / g meeſt llechte Lijnwaten ende andere ſtoffen: ende enndelijck den eerſten De- December.
| |
cember het Wapen van Hoorn met hondert en veertich kiſten Sunckeren die
{n verovert in een Barcke kommende unt Alagoa. De Heeren Ghedelegeerde
hebben mede ontrent die tijdt het Enlandt Tamarica beginnen te bevolckeren /
ende daer op gheſtelt twee Franſchen die unt het Baderlandt waren gheſon⸗
den om ſich op tEnlandt Fernando Noronha neder te llaen; als mede een Sol⸗
daet daer met een Inwoonderſche ghetrout / ende inſonderhent Moſſocara
Bꝛaſiliaen ende Heere van t Dorp Tabuſſeram, gheleghen in t Landt om
de Nooꝛdt die tot de onſe was over ghekommen nevens twintich ofte meer
van fijn Onderdanen: ende om deſe Inwoonderen vooꝛ de vnandt wel te be⸗
ſchermen / foo is op t Nooꝛdt - eynde mede een Redoute ghelendt / die met een | en twintich man wert beſet. Daer naer als nu verſchenden Schepen met
Soldaten ende andere behoeften waren aen-ghelandt; ende t Jachtjen de | Bonte Kraye met advijs dat noch verſchenden Schepen kommende waren: N ſoo hebben de Heeren Ghedelegeerde / om geen tijdt te verlieſen / ghereſolveert | den tocht naer Rio Grande, Die nu meer-maels door brieven unt het Vader⸗ | landt noodich was geacht, vooꝛ te nemen. Tot defen tocht wierden geſchickt | de Schepen ende Jachten: Overijſſel alg Ammirael, Ter-Veer als Vice-Am- 2 | mirael , de Vleer-muys alg Schout by nacht, Campen, t Jacht Pernambuco, | Naerden, Pegafus, Leeuwerck, S pieringh, de Vos, Ceulen, ende de volghende Compagnien: bande Heeren Ghedelegeerde ſterck hondert koppen / vanden Overſten Lieutenant Bijma ſterck hondert en achthien koppen / vande Major | Cloppenburgh ſterck hondert koppen / vande Major de Vries ſterck tachten⸗ tich koppen, van Capitenn Fredrick Maul pas tneghentich koppen / van Capi⸗ tenn Taillor hondert koppen / van Capitepn Garſtman hondert en twintich koppen / ende van Capitenn Hendrick Fredrick, ghenaemt Manſyeldt hondert koppen: ende in alles ſterck acht hondert en acht koppen zende voorts van al⸗ Ï lerhande behoeften wel vooꝛſien: ende van Vivꝛes foo voo het Boots · volck als vooꝛ de Soldaten vooꝛ neghen weken: met deſe Vloote ende Volck is de Heer Ghedelegeerde Bewinthebber Matthias van Ceulen , nevens den Overften Lieutenant Bijma, de Politique Kaedt Servacs C arpentier, ende den Com. mandeur over de Bꝛaſiliſche Cuſte Jan Corneliſa. Licht- hart, den vijfden December deg avondtg t zenl ghegaen unt de Haven van Pernambuco; met nez mende boven de ghemelte Schepen dꝛn groote zenl· boots / ende de C haloupe Duyſent-· been. Den ſevenden ghemoeten ontrent Monguape den Commandeur Smient, ende den Tijgher: den Commandeur, om dat hn op de Nooꝛdt· | Cuſte van Braſil ſeer bedꝛeven was / hielden met fijn Boot bn haer : ende den
Tijgher ſonden vooꝛ Monguape, om ſeecker Schip / welck daer lach / binnen
tehouden. Nu bn de Plaetſe bn. naer gekommen sijnde is beraden waer men
t bolck beft ſoude landen / want met de Schepen foo vol volcks vooꝛ- bn tCa⸗ ö freel de Kievier in te lopen / en werdt in gheenen Deele gheraden ghevonden: ij ende werdt alder bequaemſt gheooꝛdeelt t volck te landen aen Punto Negro: doch alſoo het te verre van t Foꝛt was om 3 Urijghs-behoeften a 23 3 ende |
ANN O 1633.
366 Verhael van Weft-Indien. ende Didres toe te voeren / foo werdt met eenen ghereſolveert / dat den Commandeur Licht- hart met Overijſſel, Ter- Veer, de Vleer- muys, Campen, Pernambuco, Leeuwerck, Spieringh, ende Ceulen binnen de Kievier boven 't Foꝛt ſoude lopen: ende Smient met de Vos, Naerden, ende fijn Boot bunten blijven / om te verhinderen dat de vnandt langhs de Cuſte met Barcken ofte anders t Foꝛt gheen ſecours toe en bꝛachte. Daer was noch een ſwarighent over / namentlijck: dat de Schepen / die gheoꝛdineert waren binnen te lopen / meer Soldaten in hadden als fn wel ſpoedelijck ſouden konnen landen / want van Punto Negro hadden noch twee mijlen zeplens tot de Kievier / ende was des moꝛghens ontrent ten half elven hoogh water / welck ſy in 't in zenlen moſten waer nemen: doch de Windt-hondt onverwacht by haer kommende / nam deſe ſwarighent wegh / ende ſtelden foo veel volcx op de Jachten die bunten hadden te blijven / dat de reſte in een renſe konden quijt geraecken. Inde Schepen die in · liepen hadde te blijven de Compagnie vande Major de Vries, om ſoo haeſt / als de Schepen binnen waren / ſich met ſijn Compagnie te begheven aen de Nooꝛdt- ʒijde vande Rievier / alwaer men onderricht was een foet Kievierken te weſen / Daer die van t fort al haer water haelden / om de vnandt Daer van inden beginne te ontſetten. Den Overften Lieutenant Bijma, die over het Krijghs· volck commandeerde / ſtelde mede goede oꝛdꝛe op t volck / ende in wat voeghen fn hadden vooꝛt te marcheeren. Des anderdaeghs s moꝛghens kre⸗ ghen Punto Negro in t gheſichte / ende hielden naer de wal toe / ende ontrent ten ſeven unzen / naer dat het Ghebedt ghedaen was / is de Heer van Ceulen, de Lieutenant Colonel, ende de Politique Naedt Carpentier inde Chaloupe Duyfent-been getreden / ende die Schepen die binnen hadden te lopen / hebben haer volck op t ſpoedighſte in klenn vaer tungh over gheſet. De Commandeur Licht- hart is met ten Ooſtelijcke windt en friſſche koelte naer Rio Grande ghelopen: als die van 't Caſteel de Schepen vernamen / begonden fn al bn tijdts te ſchieten / de onſe voeren even · wel vooꝛt / ende binnen repck van t Caz Reel ghekommen / gaven oock luſtich vier op t Caſteel / foo dat die van t Foꝛt nerghens foo heftich ſchooten als men wel ghemeent hadde: onder t Caſteel laghen twee Carveelen / Daer it volck / de onſe foo reſolunt ſiende in- Kommen / af liepen / deſweghen den Commandeur Licht- hart, de Spieringh ende Ceulen ſondt om de ſelve te aboꝛderen ende af te bꝛenghen; t welck foo ſpoedelijcken gheſchieden / dat de Carveelen te ghelijck met onſe Schepen de Kievier opwaerts wierden ghebꝛacht. De Commandeur was voꝛder belaſt de Compa⸗ gnie / die noch in fijn Schepen was / aen de Nooꝛdt· zijde op de bequaemſte plaetſe te landen; doch nu binnen zijnde / ende de gheleghenthent ſiende / vont t ſelve onnodich te weſen / dewijl men met de Boots de vnandt het water ha⸗ len ghendegh konde verhinderen: foo heeft hn gheraden ghevonden it bolck aen de Zundt-zijde te landen / dan alſoo het maer een Compagnie was / heeft hn ontrent hondert ende vijftich Matrooſen met muſquetten ende sijdt-ahez weer Doen wapenen: met dit volck alſoo ghelandt zijnde, is reghel⸗ recht naer t Caſteel getrocken / om de vnandt een water put / onder het dunn vooꝛ t Caz ſteel gheleghen / afhendich te maecken / ende te verhinderen datter gheen meer volck in en quame: ende heeft hem by deſe put neder⸗geleght. Ondertuſſchen was het andere volck in het Banken achter de Nooꝛdt . ʒijde van Punto Negro al ghelandet ontrent ten elf umen: eer fp begonden te landen ſaghen fn twee ofte Dep Poꝛtugeſen te peerde / met eenighe Swarten / de welcke ſtracx deur reden; ende wierden Daer naer niemandt meer ghewaer; nochtans ſchijnt wel dat de vnandt beducht moet zijn gheweeſt / dat de onſe hier deen of d ander tijt hadden te kommen; want hadden langhs het gantſche Bapken een Kez trenchement op gewoꝛpen / onder t welcke men moeſte landen; alſoo de 7 omringht
Het thiende Boeck. 3
67 omringht met een deurgaende hooghte van ontrent twee piecken hoogh / fen! op- gaende / van Daer vooꝛts rijſende tot hoogher gheberghte; ende dit Re⸗ trenchement was geleght op de eerſte hooghte / ſoo dat de vnandt hier leggen⸗ de / de onſe een groote verhinderinghe hadde konnen doen : alle ghelandt ʒijn⸗ de / marcheerden vooꝛt inde volgende oꝛdꝛe: de Compagnie vande Lieutenant Colonel ende de Compagnie van Capitenn Maulpas hadden de Avant garde: ö die vande Heeren Ghedelegeerde ende Capitenn Garſtman de Bataille: ende ö die Banden Major Cloppenburgh ende Taillor de Arriere- garde. Bieten ontrent | twee muſquet ſcheuten het ſtrandt / dan alſoo t ſelve engh was / ende met | hoogh water niet foude te ghebꝛuycken zijn / marcheerden aldaer te landt | waert in / een pas in aende Die mede af-ghetvencheet was: op t hooghe landt a kommende / ſaghen een Zenl unt Zee kommen recht op onſe Schepen aen / | welcke giften de Pegaſus te weſen / metde Compagnie van Man (veldr die van | Tamarica bn de Vloote hadde te kommen: doch wachten daer op niet / maer | trocken vooꝛts: het was een ſeer heeten dagh / den wegh feer moenelijck dooꝛ hooghe ſandt· duynen / ende meeſt dooꝛ een Dallene gheleghen; de welcke dooꝛ de dupnen belloten weſende / de verfriſſinghe vande bꝛiſe niet en konde bekom⸗ men: de twee uppen marcherens bonden gheen verſch water / foo dat eenighe /
Doo? het haeſtich marcheeren / (eer flaeuw werden / welcke de Arriere-garde moeſte in. wachten; quamen ſoo / ſonder nemandt te ontmoeten / tot bn naer aen 't Stedeken: hier lagh een Huys op een heuveltjen / Daer de vnandt eenige | ſcheuten unt Deden : wel tot fijn ongheluck / want de onge ſouden anders recht | naer t Foꝛt ghetrocken hebben fonder Daer aen te gaen: nu werdt een Sar⸗ | geant met twintich of dertich man derwaerts gheſonden die haer van daer |
ANNO 1633.
joeghen / ende goeden bunt bequamen / welck anders met ghemack hadden konnen wegh voeren. Des naer noens ontrent ten dꝛn umꝛen quamen in het Vlexken ghenaemt Natal, hier liet de Lieutenant Colonel een Deel volck van : fijn troupe / ende marcheerde met de reſte vooꝛts naer het Caſteel / welck noch een une gaens van daer lach: onder weghen ontmoete een Bꝛugghe over een | Kreecke / welck hu mede beſette / ende trock vooꝛts tot dat hu ons volck onder t dunn dicht bn t Caſteel ſach legghen / ende die bekent hebbende, lloegh mede achter dunn neder / ende ontboot het reſteerende volck unt het Dlerken tot | hem / welck noch met der Sonnen onder gangh in'tOuartier quam. Onderz —4 tuſſchen gingh hn 't Cafteel ende t Velt daer ront . om naerder beſichtigen: dit | Quartier lach binnen een voer-fcheut van t Cafteel/ doch bn de dunnen van t ſelve bevꝛijdt: de vnandt ſchoot ſterck met canon ende muſquetten / ende de | onſe weder van achter de heuveltjens met muſquetten: teghen den avondt gingh de Heer van Ceulen in Overijſſel; de vnandt Dede eenighe ſcheuten naer de Schepen; ende unt Overijſſel wierden dock eenige ſcheuten dooꝛ de Hunſen van tCeſteel ghedaen: de vnandt ſchoot een pſer inde gallerije van Overijſlel, dat de ſplinters ende een balne met water de Heer van Ceulen ende andere Scheeps. Officieren / die bn hem waren / om de ooꝛen vloogh / doch ſonder ſchade. Daer wierdt den (elven avondt noch oꝛdꝛe ghegeven om de moꝛtiers / granaden / ende vier ballen / nevens andere ammunitie van ooꝛlooghe aen landt te bꝛengen / alfoo men die op morgen meenden te gebꝛuncken. S nachts wierdt dooꝛ het dunn ſterck naer het Caſteel geappꝛocheert / (oo dat den naer. | volghenden dagh heftich op de brandt met muſquetten wierde gheſchoten: de vnandt ſchoot mede ghewaldich met canon: de onſe bꝛachten twee metale ghe⸗ llaghen ſtucxkens aen landt / ſchietende vijf ende fes pondt nfers : ende deden / | ſonder Baterije te maecken / van ſtrandt eenighe f cheuten op t Caſteel. Daer | was oock reede gheleghenthent ghemaeckt voor de moꝛtiers / foo datter noch dien dagh ſes granaden wierden ghewoꝛpen / doch gheen en 3
t Caſteel:
368 Verhael van Weft-Indien.
t Caſteel: ende alſoo t duyn onghevaer foo hoogh was als t Caſteel / wierdt een Baterije op 't ſelvige gheoꝛdineert: ende om de ſelve op t ſpoedighſte op te wercken / wierden dien avondt tſeſtich Matrooſen aen landt ontboden. Des anderendaeghs ſchoot de vnandt noch dapper met canon ende muſquetten. De onſe en hadden gheen gheſchut mede ghebꝛacht als t gene op de Schepen lagh: doch dooꝛ gheluck wierden in de twee veroverde Carveelen niet alleen twee ſchoone metale ſtucken gebonden, ſchietende achthien pondt nſers / maer pock hare affunten / foo dat datelijck middel wierdt beraemt om De ſelve aen landt te bꝛenghen / ende op een Baterije nevens de moꝛtiers te ſtellen / naer noen Wierden vier granaden ghewoꝛpen / doch viel maer eene in 't Caſteel. Tegen den avondt wierden de Gheſanten bande Tapuyas, die een tijdt langh bn de onſe waren gheweeſt / met eenighe pꝛeſenten naer huns gheſonden / om onſe komſte aldaer kondt te maecken / ende de Wilden te noodighen om by ons te kommen / om met by een ghevoeghde macht de Poꝛtugeſen unt t Landt te verdrijven. S nachts wierdt ſeer neerſtich ghearbent aen de dꝛn Baterijen, de ſchans Koꝛven klaer ghemaeckt / op-gheſet ende met aerde ghevult; de ſtucken aen ghebꝛacht / foo dat de Baterijen 's moꝛghens meeſt klaer waren. Daeghs daer aen lieten het Caſteel dooꝛ een Tamboer op enſchen; maer de Gouverneur Pedro Mendez de Govea antwooꝛde beleefdelijck / dat hn het Caz feel vanden Koning ſijnen Heere hadde ontfanghen / ende liever dunſent dooden wilde ſterven / als het aen andere over te geven. Naer middaghs bez gonden de onſe met haer canon te ſchieten van dep Baterijen / ende ſchooten onfe Conſtapels foo veerdich ende ſeecker / dat ontrent naer Den unꝛen ſchie⸗ tens / eenighe ſchiet· gaten van t Caſteel foo ghebꝛoken waren / dat haer ſtuc⸗ ken eenighe gantſch bloot ſtonden / ende andere heel ghedemonteert waren: Boen heeft men met ſchieten wat op-gehouden ; doch ten vier unꝛen weder aen ghevanghen immer foo veerdich te ſchieten / ſoo dat de Boꝛſtweeringhe van twee principale Bolwercken foo waren af ghewoꝛpen / dat t bolck bloot ſton⸗ de; van vier granaden viel eene midden in 't Foꝛt / welcke ſulcken operatie dede / dat men ſteenen en balcken ſach inde lucht vlieghen: met den donckeren Dede men 't canon op- houden: de vnandt ondertuſſchen dede niet een ſcheut met canon / ende heel weynich met muſquetten. Des nachts wierden noch twee ſtucken / ſchietende twaelf pondt pſers / met haer toebehooꝛten / aen landt gebracht / om op een andere Dupn te planten / van waer men de Brandt groote ſchade konde doen; ende foo ſpoedich gheplant / dat al vooꝛ daghe veerdich waren om haer dienſt te doen. De Lieutenant Colonel hadde mede den gant⸗ ſchen nacht dooꝛ Capitenn Manſveldt gedunꝛich den alarm doen geven / in al⸗ ler voegen als of men t Caſteel ſoude kommen beklimmen. Met dat den dagh aen· bꝛack ſondt Be vnandt een man unt met een brief / ende verſocht te parle⸗ mentteren: den bꝛief en was by de Gouverneur niet ghetenckent / foo dat de onſe die niet wilden aen· veerden / maer de bꝛengher verſeeckerde de onſe dat de conditien even · wel ſouden werden ghehouden: Capitenn Maulpas wierdt in 't Caſteel geſonden / ende Daer quam een Capitenn ende Adjudant unt om te handelen / ende werdt het accooꝛdt ghellooten in voeghen als volght: dat alle de Soldaten met haer volle gheweer ende bagagie ſouden mogen unt trecken /
ende dat men haer Boots ſoude beſchicken om haer de Kieviere op- waerts
naer Potigi aen landt te ſetten / ofte elders waer fp ſouden begeeren; des ſouden
{wt Caſteel met alle fijn Ammunitie van oozlooghe / Artillerije / Polver / etc.
watter in is / over leveren / ende haer Vaendelen Daer binnen laten: daer was
bn ghevoeght dat dit accooꝛdt was ghemaeckt bn de Officieren / om dat de
Capiteyn Major totter doot ghequetſt lagh: ende was onderteeckent bn de
Capitenn Sebaſtiaen Vinhero Coelho: de tonditien werden daer naer op ed
verſoec
Het thiende Boeck. 369 verſoeck noch wat verbetert / ende werden alſoo de Compagnie vande Heeren 8 Ghedelegeerde ende dit vanden Overſten Lieutenant Baer binnen ghelaten / 155 de leutelen over ghegheven / ende t volck bande vnandt met de Boots wegh. 33. ghevoert / naer dat men hun elck een ſack met pulver (welck ſn onder t ſchijn van bagagie / teghen t accooꝛdt / mennden wegh te krijghen) hadde doen aflegghen. Ben Capiteyn Major, die ſwaerlijck gequetſt lagh / wierdt een Chi⸗ rurgijn bp gevoeght: Daer waren in alles tachtentich man in tt ſelve Caſteel: de welcke unt ghetoghen zijnde / noch den ſelven dagh een Danck⸗ſegginghe is ghedaen in t Cappelleken binnen het Caſteel. Dus zijn de onſe in kozten tijdt / en foo lichtelijck meeſter ghewoꝛden van deſe Plaetſe: welck de Poꝛtu⸗ geſen / weghen fijne ghelegenthent ende Foꝛtificatie / bn naer onwinbaer ach⸗ N ten. Des anderendaeghs is t canon weder ſcheep ghebꝛacht / ende de Bate⸗ ö rijen ghellecht: ende werden twee Compagnien gheſonden naer Genipabou. daer ons volck over twee jaren gheleghen hadden: om te ſien offer eenighe Bkeſten waren te bekommen. In t Caſteel wierden bevonden neghen metale ſtucken en twee en twintich nfere ſtucken / ſes en · veertich tonnekeng fijn krunt / elck van tſeſtich pondt / over de twaelf hondert kogels van verfchepden groote / doch meeſt van Lijf / fes / ende acht pondt / een Camer met Farinha, ende vooꝛts eenighe andere noodtwendigheden ende Krijghs· behoeften: de twee Compagnien naer de noen van Genipabou weder keerende bꝛochten vijf en dertich Beeſten aen / Daer onder veel Calveren / welcke onder t Volck ende Schepen werden verdeelt. Op deſe middach is de Lieutenant Colonel met alle de Compagnien ( untghenomen die van Maulpas) int Vlexken Natal gaen logeeren/ om van Daer te beter 't Landt te deur. ſien / ende naer allen ooꝛ⸗ den partijen unt te ſennden. Des avondts heeft hn unt elcke Compagnie der⸗ tich man gekoſen / ende de ſelve onder t belendt vanden Major Clo ppenburgh, nevens Capitepn Taillor en Cornelis van Exel Capitenn Lieutenant van ſijne Compagnie / ghecommandeert naer een Suncker-Molen: daer men vernam dat de vnandt ſich vergaderde: deſe werden met dn groote ʒenl- boots ende vier ſcheep· boots ghevoert tot aen de pas van Potigij: daer landende / wier⸗ den datelijck ontdeckt bn des vnandts vooꝛ· wacht / Daer fm tenighe van doot {meten / ende trocken noch wel dꝛn mijten te landt· waert in: ende naer dat een enghe paſſagie dooꝛ waren ghetrocken / quamen op een vlackte unt / daer de vnandt in embuſcade lagh / ende ſchoot onverſiens vier of vijf vande onſe doot; maer de onſe des niet teghenſtaende onvertſaecht op haer in. vallende / namen de vlucht: dit was meeſt t volck unt t Caſteel ghekommen / vooꝛts landt· volck / ende veel Bꝛaſilianen: wat voꝛder ghetoghen zijnde, ghemoeten een moerras / welck fp hadden te paſſeeren eer fn aen de Supcker- Molen kon⸗ den kommen: ende alfoo fn ſwack waren / ende des vnandts macht aldaer heur onbekent / benevens dat ghewaerſchouwt wierden datter dꝛn hondert man van Pariba wierden verwacht ofte reede gekommen waren / vonden niet gheraden voꝛder te marcheeren / maer keerden des anderdaeghs weder in het Quartier. De twee Carveelen vande vnandt in t eerſte in kommen verovert / Wierden mede ontladen / inde welcke veelerhande Ammunitie en Krijghs-bez hoeften werden ghevonden: als namentlijck / hondert fes-en-Dertich vaetjens krunt / bn de dunſent canon-kogels/ meeſt van achthien pondt / veel muſquet kogels: voorts Meel / Olne / Wijn / leeren / Hemden / ende Leder tot Schoe⸗ nen. Det commandement over t Caſteel is gegeven aen Capitenn Garftman: ende hem zijn hondert ende vijftich Soldaten tot de beſettinghe ghegheven / welcke alle met muſquetten wierden verſien: ende op dat in tijden en wijlen f tenighe landt tachten konden doen / foo wierden haer tſeventich vier- roers N ghelaten. Naer dat de Inwoonderen ten . lande bn miſſiven 1
ag ghe⸗
370 Verhael van Weſt-Indien. ghenoodicht om onder de beſcherminghe van t Foꝛt (midts doende al voꝛen
den eedt van ghetrouwighent) in ruſte te kommen woonen ; ende 't Caſteel van ales overvloedelijck vooꝛſien hebbende / ende daer het te voꝛen den naem
voerde van Los tres Reyes, t ſelve nu hernaemt hebbende Ceulen ; foo is het volck den twintighſten weder gheembarqueert; ende zijn des anderendaeghs weder t zepl gegaen: hadden het quaedt genoegh met weder op kommen / Deur dien de Windt veel vande Zundelijcker handt waende / ende quamen eerſt den ſeven en ⸗twintighſten vooꝛ t Reciff op de verde. Op den eerſten Rers dagh arriveerde t Jacht Domburgh, ende den tweeden de Jachtjens de Meerminne en de Zuydt- Sterre, onder haer Denen verovert hebbende een Scheepken ghe⸗ naemt Noſtra Sennora de Bona Guide, gheladen met ontrent tſeventich pijpen Wijn. 1 ö 1 Hier voꝛen hebben verhaelt hoe dat de Commandeur Jan Janſz. van Hoorn met de groote Schepen naer huys varende / het Jacht den Otter neffens de Chaloupen de Nachtegael ende Gijſſelingh, hadde belaſt bn Zunden Cuba naer S* Martin tt lopen / ſullen haer ghevaernis hier nu vervolghen. Ginghen den achthienden September van Matanga Weſt aen / handen den Den-en-twintighe ſten de Cabo S* Antonio Zundt-Zundt-Boft twee mijten van haer; ende des avondts Ponta de Piedra Ooſt ten Nooꝛden ten mijl; t was ſtille / dan koelde Daer naer weder / ende mochten eerſt Ooſt· Zundt . Ooſt zenlen / ende Daer naer Zundelijck: inde tweede wacht ſaghen twee vieren / ende hoorden een fcheut; ende wendent naer de wal / liepen wel acht glaſen Nooꝛden aen / en quamen inde bocht binnen Punta de Piedra te lande / ontrent een unze vooꝛ dagh / ende den vier en twintighſten 's moꝛghens waren ontrent een half mijle van Cabo de Corrientes; quamen bp een bande Galeoenen vande Vloote / ende ſchoten daer eenighe ſcheuten teghen / ende konden al de andere Vloot fien in lij van haer; Hielden hier wat aen ende af / ende Deden vooꝛts haer beſte om de Ooſt te winnen. Den eerſten October quamen onder Iſla de Pinos te reede / ende ginghen s avondts weder t zenl: wonnen weynich. Den twaelfden ſaghen de Eplandekens die bn Weſten Pagua legghen. Den vijfthienden hadden het landt van de Trinidad aen Cuba Nooꝛdt ten Weſten ontrent fes mijlen van haer. Den ſeventhienden ſaghen Cabo de Cruz: ende den een en twintigh⸗ ſten ſaghen t landt van Cabo de Donna Maria. Den wier-en-twintigbiten zenlden boven de Cabo S' Nicolaes, ende namen een Bercke / gheladen met dertich pijpen Wijn / kommende van Iſla de Palma. Den ſeven len- twintigh⸗ ſten quamen onder de Tortuga te reede / ende Londen Daer de Nachtegael. Het Jacht wierdt daer kiel ghehaelt / waer mede beſich waren / als mede met een nieuwe maſt in te ſetten / tot den ſeſthienden Novembris. Verſtonden onder⸗ tuſſchen unt een Enghels· man / dat St Martin ſekerlijck bn de Spagnaerden was ghenomen. De onſe hadden eenige jaren te voꝛen daer de Spagnaerden van ghejaeght / ende een Foꝛtjen begonnen te legghen om de Sout panne te beſchermen / dan alfoo noch onvolmaeckt was / ende wennich volcks daer in / {oo en konde het niet teghen houden. Den achthienden paſſeerden weder de Cabo S: Nicolaes. Den neghenthienden s nachts zelden langhs t Weſt⸗ eynde van Guanabo. Den ten en twintighſten waren vooꝛ de Bane van Gonaves, ende ſetten Daer. Keerden Daer nae weder naer de Cabo St Antonio. Den eerſten December konden de Berghen van Iſla de Pinos ſien; ende den Derden waren vooꝛ· bn de Cabo; ende gheraeckten den thienden weder bn de Matanga; hielden hier af ende aen tot den derthienden; Doen quam de Spaen⸗ ſche Vloote unt de Havana; ende de onſe konden wel vijfthien of ſeſthien Schepen s nachts fien; ende wenden met haer heen om de Ooſt; inde dagh· wacht ſaghen een Zenl te loef· waert vooꝛ· unt / zeplden Daer boven; den veer⸗ thienden
Het thiende Boeck. 371 tienden met den daghe hielden dꝛaghende / quamen bu t ſelve / ende ſchoten hem fijn groote vee om leegh / ende lenden hem aen booꝛdt / doch daer was niet in als ballaſt / ende wilde naer Porto Rico; foo dat het teghen den avondt we⸗ der lieten varen. Den ſeſthienden f: aghen het Eplandt Bahama unt de mars / ende wendent om de Wert; naer de middach ſaghen de Vloot weder / ende konden een. en dertich Zeplen tellen. Des anderdaeghs f: agen de ſelve noch / ende volghden die van verre. Den neghenthienden veroverden een Fregat die naer Porto Rico wilde / ende was ledich. Hadden noch twee of dꝛn·maels jacht naer Schepen / dan konden die niet bezenlen. Den dertighſten ſaghen de Cabo del Enganne aen Hiſpaniola, ende hadden s middaghs hooghde ach⸗ thien graden ende vier en vijftich minuten. Sullen haer repſe t naeſte jaer vervolghen. b
Ada 2 Jaer⸗
8 AN NO
1653.
N eN DAN JE (PB e 7 p - Kaf 2 . SI AARS S — l 0 — — Sf 2
del
|
VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctvopeerde
_ Weft-Indifche Compagnie.
Roet Begrijp van het elfde Boeck,
eg Erdeelinghe van de Schepen om op de Cufte van Brafil EN NR, 4) te kruyſſen. Arrivement van cenighe Schepen uyt't Vaderlandt, ende beſettinghe vande Cuſte. Den tocht van de Colonel ende (ommandeur op de Cuſte, naer de HaveNSS 5 nen ende Plaetſen van * Reciff naert Zuyden gheleghen. Den tocht vande Commandeur op Tamarica in t vaſte landt daer nevens gheleghen. Aenkomfte vande Tapuyas aen tCaſteel ¶ eulen op Rio Grande, ende t gene de Commandeur Garſtman in die tijde met haer verrichte. Aenkomſte van verfcheyden Schepen uyt het Vaderlandt in Januarius ende it begin van Februarius. Deliberatie vande Heeren Ghedelegeerde Bewinthebberen, over t ghene ſy hadden voortenemen. Beſettinghe van de Forten ende % Reciff. Den tocht van de Heere Gijffelingh en de Colonel, nevens de Commandeur Licht- hart naer Pariba; de welcke miſluckte. Der ſelver tocht naer de Cabo S Auguſtin. Veroveringhe van het Puntal ende Haven aen de voorſeyde Cabo. Verſterckinghe ende beſettinghe vande veroverde Plaetſen ende Fortificatien op t Eylandt WValcheren. Eerſten aen- val van de vyandt op ons volck legghende op r Puntal. De onſe werden op * Reciff gewaerſchouvvt van een aenflach dic de vyandt voor hadde. Aenſlach vande vyandt op ? Reciff, met verlies vande vyandt by de onſe te niet gedaen. Arrivement van eenighe Schepen uyt het Vaderlandt. Tocht vande Lieutenant Colonel Bijma inde Verga. Tweeden tocht vande felve inde Verga. Des felfs tocht naer het Arrayal: welck te vergeefs op- eyſſchen, ende retireren weder naer t Reciff. Tweede aen- val vande vyandt op ? Puntal, ende retraitte met verlies van volck, Verhael van it ghene ſich vorder aen de Cabo
heeft
g 3
heeft toe-ghedraghen, ende hoe de veroverde Suyckeren ende prafde
hout fijn uyt- ghebracht langhs de Barette. De Heere Gijffelingh ende
de (olonel keeren weder op r Reciſt. Veroveringhe van eenighe Prinfen
op de vyandt. Chevaerlijcke reyſe vanden Overften Lieutenant Bijma.
Arrivement van Schepen uyt het Vaderlandt, ende Prinfen op de
vyandt. Tſamen- ſpreeckinghe vande Veedor vande Koningh ende den
Overflen Lieutenant Bijma, Noch een Prijs. Afſeyndinghe van fes Sche
pen naer t Vaderlandt. Arrivement van eenighe Schepen uyt het Va
derlandt: ende eenige Prinſen. Tocht vande Lieutenant le Temps. Ver
overingh van een Carveel met Suyckeren. Vergeefle tocht naer Mori
beque. Arri vement vande Colonel Artichau. Tvvee Suycker-Prinfen, een
met Meel en Wijn gheladen, een met Wijn ende ftuck-goederen.
Vertreck vande Heeren Ghedelegeerde Bewinthebberen van Brafil,
wat ordere fy daer ſtelden, ende hoe fy het lieten. Ghelegentheyt van
Rio Grande. Gheſanten vande Tepuyas. De Politique Raedt Jacob Stace
houwer treckt nevens de Colonel Artichofsqui naer Rio Grande : haer ver
richtinghe aldaer. Gheleghentheden vande Tapuyas. Komſte vande Ghefanten van Jandovi. Den brief aen hem ghefonden. Twee Bootſ
gefellen vande onſe den vyandt ontlopen, geven onderricht wegende gheftalte van Conajou ende Mongoangape, oock Pariba. Den tocht naer Conajou, I in-nemen van t Fortjen aen Barra Conajou. Den tocht van de felve Colonel naer Mongoangape. Nemen een Jacht met twee hondert kiſten Suycker. Beſchrijvinghe vande Rievier Mongoangape, ende de wegh van daer naer Pariha. De Colonel keert weder op + Reciff: Uytkomſte van den tocht om de Zuydt by de Colonel Schuppe gedaen: ende een particuliere beſchrijvinge van de ſelve in t breede. De tocht naer Pariba, ende veroveringhe van de Forten ende het Stedeken. Eenighe tochten van de Major Goedlad: als mede eenighe gheſchiedeniſſen ontrent Tamarica, ende vande Cabo d Auguſtin. Ghenomen by de Goude Sonne een Bercxken, ende een verbrandt. By de Salmander cen Schip met Meel. By t Jacht Elburgh een Scheepken. By Overijſſeleen Carveel met Braſilie-hout en anders. Verhael vanden tocht vande Colonel Schuppe naer t Zuyden: befoecken de Alagoas, ende bekommen daer grooten buyt, ende verdeftrueren vele Plaetſen ende Schepen. Den tocht van den Directeur Joannes van VV albeechende den (dmmandeur Piere le Grand naer Curacao, mift de Haven, ende loopt naer Hispaniola, om weder naer de Ooft op te laveeren. Steecken weder over, ende belanden onder aa de Aves: ſtellen onder Bonayre ordre op haer deſſeyn. Kommen met de Schepen inde Haven van Curacao: ende worden voorts meefter van
t ſelve Eylandt. Korte befchrijvinghe van t Eylandt, ende watter
voorders is verricht tot het eynde van dit jaer. Den tocht van't Jacht Tamarica op de Cuſte van Africa. Nemen een Schi p van Rio de geen
Aaa 3 Daer
374 dj Daer naer noch een Bercxken voor Benguela. De verrichtinghe van
Capiteyn Jol met den Otter. Neemt een Schip van S Jago de Cuba. Kecren naer de Cabo S* Anton, ende veroveren een Bercke met Schildt- padden; ende daer naer een Schip met Meel, ende een Tartane met Caſſavi gheladen: noch een Fregat met Meel gheladen. Keeren in Hollandt den feften Juzij.
Lijſte vande Schepen ende Jachten dit jaer naer Pernambuc | upt de velpective Cameren vertrocken.
Vnt de Camer van Amſterdam.
ed
Schepen laften metale yſere ſtucken Matrooſen Soldaten. Iʒ Martius Hoope 140 12 betracht 22 21. Brandt-Troyen 140 14 bevꝛacht 26 22. Keyſerin 170 14 bevꝛacht 30 22. Dolphijn 130 14 bevꝛacht 25. 4 Mayus S* Jan 140 12 bevzacht 29. 3 Junius Salmander 300 18 26 78 211. Mercurius 140 6 20 52 125. 5 Meermin 200 6 14 49 126. 15 Ditto Elburgh 30 2 10 33 52. S' Jacob 160 16 bebꝛacht 26 138. 3 Julius Amſterdam 500 12 26 98 182. Nachtegael le la 4 18. zo Ditto Sonne-blom 180 16 bevꝛacht 25 so. 28 Ditto Pelgrom 240 20 bevꝛacht 34 52. 7 October Eendracht 190 16 bebꝛacht 26 140. g Fama 300 12 28 90 115. Canari-Voghel RE 2 19. Bonte- Kraey 3 4 23. s Novemb. Overijſſel 160 10 18 68 90. a Decemb. Koningh van Sweden 150 19 24 St. Salmander 300 26 bevꝛacht so 206. Liefde 160 2 18 bevzacht 25 60. Vnt de Camer van Zeelands. 29 Januarius Noordt- Ster 30 8 14 39 18. 21 Martius Tholen 180 10 18 62 120. de Kaeuw 20 4 21 27 Mayus Goude Son 160 10 7 60 120. Spreeuw * 6 20 10. 26 Junius Swaene 250 8 26 75 175. II Septemb. Leeuwinne 1998 22 46 100. 25 Decemb. S* Martha 150 16 bevꝛacht 22 48. Hope 140 14 bevzacht 18 32. 28 Ditto Walcheren 280 12 28 106 177. Dpt de Camer bande Mafe. 28 Januarius Goude Leeuw 140 4 20 54 79 Sparwer 25 6 20.
21 Mar
NN
37 9
Schepen laſten metale yſere ſtucken Matrooſen 1
21 Martius Kroon 170 20 bebzacht 26 102. iN
27 Ditto Eraſmus 150 6 20 sang 61 10s. St Pieter 140 17 bevzacht 25. ü —
23 Septemb. Dordrecht 200 4 26 65 156.
Pnt de Camer van 't Noorder-Quartier. | |
zoJulius de Haes 150 6 8 40 97.
29 Ditto t Hus van Naſſau iso 18 bepꝛacht 18 58. |
Vnt de Camer van Stadt en Landen. |
13 Martius Graeuw. Peerdt 160 12 22 53. | 3 Junius Erneftus 200 6 20 53 143. if 3oJulius S Jacob e 16 bevꝛacht 17 82. ij 25 Decemb. Adam en Eva 200 18 bevzacht 26 80. | | 29 Ditto GoudeLeeuw 250 14 20 75 100. 9 If
| fj
Het elfde Boeck. a
NE Caſteel aen Rio Grande, in poe⸗ ==
ANN O
AC Lenals bozen/ bn de onſe verovert zijnde / ende 674.
op de beſettinghe ende bewaringhe des ſelfs | vgoede oꝛdꝛe gheſtelt; foois de Vloote met het 1 J reſteerende Rrijghs· volck weder gekeert naer if 1254 Pernambuco, ende aldaer wel aen-ghelandt in Ii 40 den begin van dit tegenwoordige faer ſeſthien | hondert ende Bier-en-Dercich. Enùealfoa de heeren Shedelegeerde Bewinthebberen haer niet machtich ghenoegh en bevonden van Hi
DN ree irijghg-holck / om wat groots aen te taſten / ij F nende inſonderhent Pariba ofte het Arrayal, ofte ö Kl dock wel de Cabo S Auguftin met het bn. legghende Foꝛt Nazareth: in welche
Plaetſen de vnandt noch ſeer machtich was / ende ſonder de welcke wn onſe | veroverde Plaetſen niet en Konden verſekeren / ofte eenich nut vooꝛ ons Daer | | unt trecken / (oo hebben goedt ghevonden / foo Veel haer eenichſints doenliijck was / de vnandt in verſchenden ooꝛden beſich te houden / ende alle occaſien waer te nemen / om den ſelven eenich vooꝛdeel af te ſien / ofte ten minſten dooꝛ onver wachte in tochten allenthalven te beſchadighen: ende hebben voor eert de Schepen verdeelt / om op de Cuſte te krunſſen / in voeghen als volght: voor Rio de Jenero de Schepen Pernambuc, Zuydr-Sterre, ende Vleermuys: vooꝛ de Bahia de todos los Santos de Schepen Goeree, de Eendracht, het Weſeltjen, en de Leeuw erck: ontrent de Cabo S: Auguſtin, ende daer bn Zunden tot aen Rio S Franciſco, de Schepen de Leeuw, Gverjiſſel, de Vos, Zee. Ridder, OoftCappel, Goudt Vinck, Ouwerkerck, Ter- Veere, Naerden, Bonte Kraeye: Boog Pariba, ende bn Mooꝛden de ſelve / de Pegaſus, Winde-hondt, S wol, t Wapen van Hoorn, Domburgh, Campen, Pheenix, Spieringh. Den thienden ar⸗ riveerden unt 't Daderlande twee bevꝛachte Flunten / de Koningh van Sweden ende de Eendracht van Hoorn, met hondert Solvaten op bende verdeelt. De 1 Colonel Sigiſmundus van Schuppe, nevens den Commandeur Jan Cornelifz. | | Licht hart. boden ſich aen / om weder met twee ofte dꝛn Jachten / ende eenighe Hij Soldaten / de Tee Cuſte van Braſil van t Reciff af naer t Zupden toe ghele⸗ 0
Chen / 0
376 Verhael van Weft-Indien.
ghen / te gaen beſoecken / ende alle gaten aen te Doen / ende om te fien naer des vpandts Schepen ende Pack- hunſen / die ſich inde ſelve gaten ſouden moghen ontdecken. Deſwegen zijn haer toe - ghevoeght de Schepen Swol, Ter- Veere, ende t Jachtjen Ceulen, nevens twee groote zenl· boots / ende een zenl· chalou⸗ pe; midtſgaders de Compagnien van Alexander Picard, ende Hendrick Fredrick, bende vier- roers / ende beſtaende elck unt hondert koppen: ende zijn alſoo met deſe Schepen ende Volck van 't Reciff t zenl ghegaen den vijfthien⸗ den ſanuarij 8 nachts. Waer eerſte landinge is gheweeſt aen Rio Una, al waer ſu / binnens landts ghetoghen zijnde / een Dupcker- Molen in bꝛandt ſtaecken. De vnandt hier Deur wacker ghemaeckt zijnde / maeckte ſich op / ende verz volghde haer / alfoo (np haer nu weder naer de Booten begaven: verlozen hier doo een man / ende kreghen eenighe ghequetſte. Weder tſcheep ghekommen zijnde / ende Zee ghenomen hebbende / over viel haer onverſiens een harde travade / foo dat (pin groot ghevaer waren de Schepen op de leegher- wal ( de welcke noch heel naer waren) te verlieſen: de ſtenghe van t Schip S wol ghe⸗ rateckte over booꝛdt / ende de zeplen van bende de Schepen waeyden unt de lijc⸗ ken: zijn des niet teghenſtaende noch hier ende daer aen landt gheweeſt / doch niet vindende / zijn den D2p-en-twintigbiten des ſelven maendts weder aen t Reciff op de reede ghekommen. Ontrent den ſelven tijdt is bn de Capitenn Jan d Eſcars, op Tamarica in garniſoen legghende / oock een tocht ghedaen / boven Araripe te landt· waerts in naer de Suncker· Molen van Juan d Acoſta Brandaon; om deſen Poꝛtugees / die ſich altijdts ſeer vnandelijck tegen de onſe hadde ghedꝛaghen / ende noch daghelijcks de andere Inwoonderen van ons af-keerich maeckte / ende tegen ons op. hitſte / wat te vernederen. Sy ſtaecken de ſelve Suncker-Molen inden brandt / met ontrent ſeſthien hondert Sunc⸗ ker - Bꝛooden / die inde vormen ſtonden / alſoo fp gheen ghelegenthent en had⸗ den om de ſelve wegh te bꝛenghen. T woon-hups verbꝛande tot de grondt / doch de andere Ghebouwen wierden naer ’t vertreck vande onſe noch gebluſt / hoe wel (eer beſchadicht. Trocken van daer voorts dooꝛ Maniope, ende kre⸗ ghen daer een ouden Jeſuijt met noch neghen ofte thien Poꝛtugeſen ghevan⸗ ghen / ende keerden foo weder naer haer garniſoen plaetſe. Ger wn vooꝛder verhalen 't ghene by de Heeren Ghedelegeerden Bewinthebberen op t Reciff de Pernambuco is vooꝛ-ghenomen / foo ſullen wn hier koꝛtelijck in voeghen t gene ſich heeft toe · ghedꝛaghen inde Capitania van Rio Grande, weſende de Nooꝛdelijckſte Plaetſe van de Landen bn de Compagnie in Braſil gheconque⸗ ſteert. In deſe Capitania zijn eertijdts / naer t ſegghen van de Poꝛtugeſen / ſeer bele Aldeas gheweeſt / van Bꝛaſilianen ghenaemt Periguares, die wel acht dunſent weerbare mannen konden unt · leveren / dan zijn nu foo vermin⸗ dert / datter maer Lijf Aldeas en waren / die qualijck konden unt leveren hon⸗ dert en vijftich weerbare mannen. Die vijf over⸗ghebleven Aldeas waren Pirerij, Ortaracou, Mopabou, Tapeupe, ende Tape wappe. Beneffens de Kie viere Rio Grande, ofte Potigi, is hier noch de Rieviere Cammaratubi, die in Rio Grande ſich verlieſt / ende boven- waerts verſchenden renſen ſich in de grondt verlieſt / ende weder unt komt. In deſe Capitania ſouden wel twaelf of derthien SDupcker-Molens konnen hare bequaemhent vinden / hoe wel daer maer twee en zijn / te weten: Ingenio Conahou, ende Outinga. Wat Natie van Bzaſilianen die Tapuyas zijn / hebben wn op andere gheleghent⸗ hent verhaelt: een ghedeelte van de ſelve / daer Jandovi over commandeer⸗ de / (Welcker wooninghen ende Doen bp andere occaſie ſullen werden aen⸗ gheroert) hadden al het vooꝛleden jaer tot twee verſchenden renſen toe / ha⸗ re Gheſanten aen de onſe gheſonden / over het vooꝛnemen van een tocht op Rio Grande, ende hare hulpe teghen de Poꝛtugeſen / ende de Bꝛaſilianen / De et
Het elfde Boeck. 377 | het met de ſelve houden / aen gheboden. Hare laetſte Gheſanten wierden met 5 | eenighe gheſchencken / bequaem vooꝛ ſulcke wilde Natien / te rugghe gheſon⸗ 1 | den naer Garen Overſten / ten tijde doen de onſe reſolutie hadden ghenomen 1634 | t Caſteel aen Rio Grande gheleghen / aen te taſten / alfoo men hare hulpe daer |
| | |
toe vooꝛ:nemens was te gebꝛuncken / meeſt om de Poꝛtugeſen ende hare Bꝛa⸗ ſilianen een ſchꝛick aen te jaghen. Doch de vooꝛnaemſte van die twee wierdt onder weghen doodt ghellaghen / ende de tweede met namen Jan ſepretin nam fijn vluchte weder naer t Caſteel / ſonder dat deſe boodtſchap aen Jandovi konde werden over ghebꝛacht. Naer dat t Caſteel bn de onſe was bemach⸗ ticht / bleef deſen bn de Commandeur Garſtman tot den achtſten Februarij deſes jaers / ende werdt alſdoen by de ſelve af gheveerdicht naer Jandovi den Gver⸗ ſten vande Tapuyas, om hem te verhalen de veroveringhe van t ſelve Caſteel N IE bp de onſe / ende hem te verſoecken dat hu met fijn volck wat naerder bn onſe 9 Plaetſen woude kommen neder· llaen / op dat alſoo ſijne hulpe beter mochten | ghenieten / Daer het van noode mochte weſen. Deſen is koets vaer naer weder ghekeert / ende den ſevenden Martij tot de onſe aen Rio Grande ghekommen / | | |
benevens fijnen Overſten Jandovi, de welche t meeſte ghedeelte van ſijne On⸗ derdanen ende Gellachte mede bracht; foo dat men giffinge maeckte naer haer vooꝛ-geven / dat deſe ghekommen Tapuyas met haer Vrouwen ende Kinderen 1 wel vijfthien hondert ofte meer in getale waren / hoe · wel dicht bn ons Caſteel aen Rio Grande niet over De Dan hondert ſtrijdtbare mannen aen guamen. De | Commandeur Garftman welckomde ende beſchonck deſen Overſten ende f ijn vooznaemſte Bevel - hebberen ende Vꝛienden met eenighe gheſchencken naer 0 fijn vermoghen / ende van t ghene daer alſdoen vooꝛ handen was. Soo dat N de ſe Wilde haer neder lloeghen recht achter den Bergh die teghen over het ö Caſteel is gheleghen. Dit bolck en diende niet ledich ghehouden: waren oock | ſelfs gheneghen om eenighe af-bzeuck aen de Poꝛtugeſen te doen / ende wat te | bunten / welck haer vooꝛnaemſte ooghmerck is: deſhalven foo is de Soone | van den Opperften Jandovi met hondert tſeſtich van fijn volck nevens dertich f van onſe Soldaten onder het beleyt van den Vaendꝛagher van des Comman- | deurs Compagnie / twee daghen naer dat ghearriveert waren / op- ghetoghen / | nemende haven wegh te landt-waert in. Paer dat ontrent acht umen gaens 9 waren in ghetrocken ſonder nets te ghemoeten / {oo zijn enndelijck ghekom⸗ N men bu Den Hunſen van Poꝛtugeſt en / doch gantſch ledich / ende al te voꝛen ver⸗ N laten: wat voꝛder aen ghetrocken zijnde / werden een troupe Hooꝛn-Beeſten ö ghewaer ende alfoo Daer bn af namen datter eenich volck ontrent moeſte we⸗ il ſen / werdt Daer een ſcheut gheſchoten: hier op ſpꝛonghen den Bꝛaſilianen op / unt een Hutteken / welck ſn nieuwlijex in t Boſch hadden ghemaeckt / men a fette haer wel naer / doch ontquamen het met loopen. Van daer noch ontrent | een mijle ghemarcheert hebbende / vonden weder een Dung in it Boſch / aen ö welcke de vnandt eenighe vande fijne tot een vooꝛ· wacht hadde gheſtelt: if deſe d onſe ghewaer woꝛdende / eer men haer behoozlijcken konde onder gaen / | ſtelden haer op 't lopen / foo dat mede in geender wijſe en konden achter haelt werden: hier heeft het volck ſich een wennich neder gheleght ende gheruſt. | De Vaendꝛich vermoedende datter meer volcks Lande vnandt daer ontrent 0 moeſte weſen / ende eenighe teghen-ftandt verwachtende / heeft fijn Soldaten | bn den anderen vergadert / ende belaft in goede oꝛdꝛe voort-acn te marcheeren / ij pp dat in alle gevalle bequaem mochten zijn om de vnandt te rugghe te dꝛijven. a | Naer dat nu een wennich gheruſt hadden / ende t volck wel bn den anderen Ik was / foo zijn noch een vierendeel van een mijle boort ghetrocken: ende qua⸗ il men Daer bn het Huns in t welcke de vnandt ſich te ſamen hande ghevoeght | unt alle de om legghende Hunſen ende e ee / {oa dat by giſſinghe / | ENE ende
— —
378 Voerhael van Weſt-Indien.
Ax xo ende naer dat men konde mercken / wel twee hondert ende veertich ſterck wa⸗
1634.
ren: de onſe / hoe · wel foo wennich in ghetal waren / zijn met de Wilde ſoo cou⸗ ragieuſelijck Daer op aen⸗ghevallen / dat de Poꝛtugeſen / naer dat een charge opde onſe hadden gedaen, de moet verloozen / ende ſich op de vluche begaven; Daer bleven van haer doot dꝛn Poꝛtugeſen ende twee Swarten. De onſe ſet⸗ ten de vnandt op t ſpoedighſte naer tot aen een Nie vierken; over t welck de Poꝛtugeſen haer Vaendel weder lieten vliegen / ende ſtelden haer aen ghelijck als of ſn hier ſtandt wilden houden / ende onfer komſte verwachten, maer ſien⸗ de dat de onſe ſterck op haer aen quamen / fijn verbaeſt ghewoꝛden / lloeghen t Paendel toe / ende gaven het aen een die te peerde fat / ende begaven haer al te ſamen op de vlucht / ſonder eens meer naer de onſe om te fien : de onſe dooꝛ de langhe marſch ende onkundt vande plaetſen / en waren niet beguaem om haer langh ofte verre naer te ſetten; defhalven keerden weder naer het vooꝛ⸗ fende uns daerſe den vnandt unt ghejaeght hadden / om Daer wat te ruſten. De Tapuyas daer-en-tuſſchen verſpꝛepden ſich naer hare wijſe in t Boſch / ende betrapten Daer thien Bꝛaſilianen / die van een andere PNatie ende Hare vnanden waren; de welcke fp alle doot - oeghen / untghenomen eene die het ontliep / ende ſich inde dichte Boſſchagie verberghde. De Daendꝛagher het Landt Daer om her allenthalven fonder bolck Bindende / ende niet ſtende pet voꝛderlijcx te verrichten / en is niet verder in ghetoghen / maer keerde te rugge / ende quam den derthienden weder aen. t Caſteel van Rio Grande, nu genaemt Ceulen. De Commandeur Garftman wende ondertuſſchen alle middelen aen / om de Heeren Ghedelegeerde Be winthebberen deſe verrichtinghe ende aen⸗ komſte vande Tapuyas te verwittighen: verſcheyden van fijn volck / alſmede bande Bꝛaſilianen hunzende / om ſijnen brief aen t Reciff te water ende te lande over te bꝛenghen / doch niet tegenſtaende alle devonꝛen in deſen ghedaen, foo en quam ſijnen bꝛief de Heeren Gedelegeerde Bewinthebberen op t Reciff niet ter handt voe in t begin van April: ſdo dat wp dit hier bn ſullen laten bez ruſten / ende van Rio Grande weder keeren naer het Reciff; ende naer dat in t koꝛte ſullen aen· gheroert hebben t ghene ſich aldaer heeft toe-ghedꝛaghen / keeren tot het verhael van gheſchiedeniſſen van meerder ghewichte ende ghe⸗ volgh. Den twintighſten arriveerde unt het Vaderlandt de Fortuyn van Zeelandt; deſe bꝛacht met ſich een Schip vande vnandt vero vert op de hooghde van vier graden bn Nooꝛden de Linie, ghemonteert met fes gotelinghen ende vier ſteen ſtucken / ende gheladen met verſcheyde ſtuck gorderen / die unt Poetugael waren af geſcheept naer Angola, bracht mede hondert ende thien Soldaten. Den twintighſten landen daer inſghelijck aen / de Schepen de Eendracht ende den Bije-korff, met een recreute van ſeven en · tſeventich Sol⸗ daten. Ende den vijf en twintighſten het Jachtjen de Sparwer unt Zeelandt, welck ghelaſt was aen te lopen aen t Caſteel Arguin, doch hadde t ſelve ghe⸗ miſt. Den ſes . en . twintighſten arriveerde aldaer mede t Schip de Mercurius unt het Noorder. Quartier, met een recreute van hondert Soldaten. Ende den acht · en twintighſten t bevꝛachte Schip Prins Hendrick, met vijf en- tſt eſtich
Februarius. Soldaten. Den vierden Februarius een Bercke / gheladen met een en dertich
pijpen Wijn ende eenighe Roopmanſchappen / b de Schepen / gaende naer Rio de Jenero verovert / op de neghenthien graden. Ende epndelijck den vijf⸗ den Februarij 't Schip Deventer, met den Sout-bergh, de Katte, den Haringh, de Kemp-haen, de Spreeuwe, ende het Windt-hondeken van Hoorn: in deſe quamen over de Compagnien van Capitenn Daye ende Duynkercker; met een recreute van ontrent vier en- tſeventich Soldaten. Als nu al deſe Schepen inde maendt Januarius ende het begin van Februarius aldaer unt het Vader⸗ lande waren aen ghelandt / met Volck / Vivꝛes ende aller hander *
f . hoeften /
Het elfde Boeck. 379
hoeften / foo dat de onſe haer nu tamelijck ſterck bevonden (hoe-twel noch niet Ax 8 ſoo ſterck als wel hadden konnen wenſchen / ende men wel haer hadde be⸗ he hooꝛen toe te ſennden / indien ofte de gheleghenthent vande Compagnie fulcr ” ** hadde konnen lijden / ofte 't Landt de ſelve naer den enſch hadde gheholpen) om een tocht vooꝛ te nemen / ende eene van des vnandts Plaetſen aen te taſten: ſoo hebben de Heeren Ghedelegeerde Bewinthebberen vooꝛdachtelijck raedt ghepleeght / welcke van de dꝛn Plaetſen / die den vnandt noch beſat / ende met de welcke hn ons meeſt hinderde / ſn beft ſouden vooꝛ : nemen; te weten / t Foꝛt gen de Cabo, ofte het Arrayal, ofte veel eer Pariba, want het af-gaende Somer⸗ ſaiſoen noodtſaeckte haer te haeſten / ende petwes op ten van deſe Dap Plaetſen te verſoecken / alwaer het maer om de ſelve te benauwen / ende vooꝛ de vnandt de Hhavenen onbꝛunckbaer te maecken / indien den tijdt ende gheleghenthent niet toe en liet om de ſelve te vermeeſteren. Oock foo namen ſu in acht datſe in een goeden wijl gheen meerder volck en hadden te verwachten / ende dat de vnandt nu en dan al wat volcks ende toe voer hadde bekommen / ende licht noch meer hadde te verwachten; waer dooꝛ hy eer ſtercker hadde te woꝛden als ſ wacker / ende ſy dit verſch volck wel op t ſpoedighſte behoorden te ghe⸗ bꝛuncken. Het Arrayal, welck haer naeft lagh / bn ſurpꝛinſe te over. vallen / en konde weghen des vnandts veel. voudige vooꝛ· wachten niet wel gheſchieden / ende om tt ſelve te belegeren ende met gheweldt aen te taſten / en bevonden haer noch niet ſterck ghenoegh te zijn. t Foꝛt op de Cabo S' Auguſtin aen te taſten / hadde mede groote ſwarighent; dooꝛ dien t ſelve heel ſterck was; ende in vier en · twintich unzen ontſet van volck unt het Arrayal konde bekommen; oock {oo en was t ſelve niet te beginnen / ten ware men met de Schepen liep binnen de Haven; de welcke aldaer groot gevaer hadden te lopen / ende qualijck kon⸗ den gheſecondeert werden / in ghevalle men de Kedouten ende Batterijen op de mondt bande Haven ende op t Puntal ſtaende / niet ſtraex en quame te ver⸗ meeſteren. Daer was oock wennich middel om t Canon / Vivꝛes / ende Ame munitien aen te boeven ter plaetſe Daer t Legher ſich hadde neder te llaen / ſon⸗ der gheſtadelijck dicht vooꝛ· bn des vnandts Baterijen in te lopen. Soo dat enndelijck de ghedachten zijn ghevallen op Pariba, welckes Plaetſes verove⸗ ringe haer foo dick wils unt het Vaderlandt was belaſt / ende ſonder de welcke niet en was te verhopen dat wa ont de vzedighe beſittinghe van dat Nooꝛder⸗ gheweſte van Braſil ſouden erlanghen: hier ſchenen oock ſich minder ſwarig⸗ heden te openbaren als elders: inſonderhent / indien den tocht in volghende wijſe wierden aen gheleght ende vervolght. De vyandt hadde ſints wennich tijdts een Foꝛt gheleght op de Nooꝛdt· zijde vande KRieviere van Pariba, bn naer recht aen t in kommen / doch (ſoo de onſe waren onderricht) lagh noch ten Deele open / ende was deurgaens met wennich volck beſet / dooꝛ dien de vnandt wennich ſoꝛghde vooꝛ ſurpꝛiſe / ende bn openbaer gheweldt konde t ſelve lichtelijck van het Zuyder - Foꝛt / ofte unt de Stadt de Kieviere afkommende / geſecoureert werden. Men vermoede mede / en was oock onder⸗ richt / datter goede gheleghenthent was om : t volck te landen / ende binnen het Nooꝛder reciff alle de behoeften met Boots t Legher toe te voeren. Weſwe⸗ ghen ſu dan gheraden hebben gheacht t ſelve Foꝛt vooꝛ terſt aen te taſten / ende t ſelve gheluckende / dan vooꝛder te ſien wat gheleghenthent ſich mochte pꝛeſenteren om t Zunder Foꝛt mede te bemachtighen / op welck ſy mede al eenighe vooꝛ· lagen hadden. Doch Loor al foo moſten fn haer verſekeren van ſeker Enlandeken / legghende in t midden vande Kieviere / een ſtuck-weeghs boven de Foꝛten; t welck in ghenomen hebbende / ofte met eenighe Jachten tot Daer toe in lopende / fn middel genoegh hadden om te verhinderen dat noch unt de Stadt noch van het Zunder fort . aen t Nooꝛder 2 Sost
ANNO
1634.
380 Verhael van Weſt- Indien.
Foꝛt konden gheſonden werden; ende ſouden Daer mede dock de Nieviere ende Haven van Pariba vooꝛ de vnandt konnen flupten. Dit explont dan aldus by haer vaſt gheſtelt zijnde ; foo hebben daer toe gheſchickt twaelf Compagnien ende hondert gecommandeerde Soldaten / maeckende te ſamen vijfthien hon⸗ dert koppen. De Schepen daer toe ghekoꝛen / werden verdeelt in twee eſqua⸗ Dees: het eerſte ſoude beſtaen unt deſe Jachten / t Wapen van Hoorn als Ammirael, op t welcke hadde te gaen de Commandeur Licht hart, Ter. Veere als Vice-Ammirael, de Vos als Schout by nachte, vooꝛts de Sout-bergh, den Haringh, Windt-hondt van Hoorn, Zee- Ridder, Kemp-haen, ende Ceulen, ophebbende de Compagnien van Capitenn Fredrick Maulpas ende Jan Talboom, gheſent Duynkercker: dit eſquadꝛe ſoude de Bloet· Vlagh voeren, de Nieviere van Pariba in lopen vooꝛ- bn bende Foꝛten / ende de vooꝛſende twee Compa⸗ gnien aen t Enlandeken landen / om 't ſelve te bemachtighen / ende ſich vaer vaſt te maecken: ende de Jachten ſouden wat hoogher op lopen / tot daer de Kieviere ſich in tween verdeelt / ende dit Eplandeken maeckt / ende aldaer op de wacht blijven legghen / om de Kie viere alſoo van boven te Aunten. Het tweede eſquadꝛe ſoude beſtaen unt de volghende Schepen / Overijſſel als Generael, op welcke ſoude gaende Heere Jean Gijflelingh, Ghedelegeerde Bez winthebber / de Heer Sigitmundus van Schuppen, Colonel / ende Servaes Carpentier, Politique Raedt: vooꝛts / Sol als Ammirael, Fortuyn als Vice-Ammirael, Deventer als Schout by nachte, Campen, Domburgh, Mercurius, Goudt- Vinck, Phœnix, Nachtegael, ende Spreeuw : dit efguadze ſoude des Pꝛincen-Vlagghe voeren / ende op· hebben de Compagnien bande Lieutenant Colonel Bijma, (hn ſelfs op t Reciff blijvende om t volck aldaer te comman⸗ deren / ende op alles oꝛdꝛe te ſtellen / in ghevalle de vnandt / ghedupꝛende deſen tocht / pets mochte vooꝛ ; nemen) vande Major Steven de Vries, Charles de Tourlon de Jonghe, Glaude Prevoſt, Alexander Picard, Davidt Wildtſchut, Jan Everwijn, Hendrick Fredrick, gheſent Manſveldt, Jan Gilbert, ende het ghecommandeert volck: dit eſquadre ſoude t volck een half mijle bn Nooꝛden het foet aen landt ſetten / ende vooꝛts op t Legher paffen. Tot bewaringhe van t Reciff ende de Foꝛten wierden ghelaten: inde Affogados de Major Smit met hondert en veertich / ende Capitenn Chriſtiacnſa. met hondert en tſeven⸗ tich / beneffens eenighe trenns· perſoonen: in Æmilia van de Heeren Compa⸗ gnie dertich: in Fredrick Hendrick de Commiſſaris met hondert en vijftich / ende Capitepn Bongarſon met ghelijck ghetal: in t Foꝛt Erneſtus de Major Mellingh met hondert en veertich: in Wardenburgh Capitenn Tailler met hon⸗ dert en vijftich: in t Foꝛt de Bruyn Capitenn Beyaerdt met hondert en vijf⸗ tich: op Tamarica Capitenn dEſcars met hondert en vijftich: ende in t Foꝛt Oragnien onder Capiteyn Jacobus Petri vijf- en- tachtich: op Rio Grande Caz pitenn Garſtman met hondert en tſeſtich: inde Redoute van 't Foꝛt de Bruyn met het Caſteel S George acht. en tſeſtich onder de Commandeur Boshuyſen: op 't Reciff de Compagnie bande Heeren Ghedelegeerde hondert en twintich / ende twee Compagnien Boꝛgers / ſterck hondert en tſeſtich: op Antonio Vaaz Capiteyn Daye hondert en vijftich / ende Capitenn Mortimer hondert en twin⸗ tich / doch de Compagnie vande Heeren Ghedelegeerde wierdt op t verſoeck van den Overſten Lieutenant mede gheleght op Antonio Vaaz. Ooft-Cappel wierdt geleght tot bꝛandt . wacht tuſſchen t Foꝛt de Bruyn ende Wardenburgh, ende de Boot Exter bn de Barette. Alles met groote ſoꝛghe ende neerſtighent tot deſen tocht ver ſoꝛght zijnde/ ende t volck inde Schepen ghedaen / foo is de Vloote den vier. en twintighſten Februarij van t Reciff t'zenl ghegaen / ende is den ſeven . en twintighſten des moꝛghens vooꝛ de Nie viere Pariba ghekom⸗ men / elck eſquadze fijn unterſte beſte doende om te verrichten 't ghene 1 75 a
|
Het elfde Boeck. 381 |
laſt was / het eſquadꝛe met den Pꝛincen· Vlagge liep haer de landingh . plaetſe / 1 g en begon ſüjn volck unt te ſetten: maer het ander efquadze ghekommen zijnde 9 | vooꝛ de mondt van de Rie viere / vonde de windt foo ſcharp / ende de koelte ſoo 3“. | llap / dat ghenootſaeckt wierden bunten ſcheuts vande Foꝛten te ſetten: want de windt was vanden Zupdt-Ooft ten Ooſten / ende de Kieviere naer den in. 9 gangh ſtreckt ſtracr Zundt· waerts op / (oo dat geen Zundt konnende behou⸗ ö | den / ende de Winde foo Aap waepende / de Jachten niet verder en ſouden heb⸗ ö ben konnen op lopen als onder de Fozten / want van daer kromt haer de Kie⸗ ij vier ſtracx Zundt- waerts / alwaer groot ghevaer was van (nde grondt ghe⸗ | ſchoten te werden / ofte ten minſten groote ſchade aen Schepen ende Volck te lijden. Dit was inden beginne een groote verhinderinghe / alſoo de vooz⸗ | naemſte hope van goedt ſucces op deſes eſquadꝛes verrichtinge was ghegron⸗ 9 det. De andere eſquadꝛe / op hope van beteringhe / en litt effen. wel niet af fijn bolck te landen / hoe · wel deſe plaetſe mede niet (oo bequaem en Londen als gez | meynt hadden / wegen de barningen / foo dat het avondt wierdt eer alle t volck ö aen landt konde ghebzacht werden. Als nu qualijck de helft van t volck ghe⸗ . landt was / vondt de Colonel gheraden datelijck naer het Foꝛt te rucken / om van naer bn te fien hoe het daer gheſtelt was / ende waer in men de vnandt de | meeſte af-bzeuck ſoude konnen doen / ofte eenich voordeel metter haeſt af-fien: 9 ende is met hondert ende vijftich man vooꝛ· unt ghetoghen / laſt latende aen de | .
|
|
Major de Vries met de reſte / foo haeſt ſn ghelandt ſouden weſen / te volghen: gelijck dan (De Heere Gijſſelingh ende Carpentier mede aen landt ghekommen zijnde) in ſeer goede oꝛdꝛe is gheſchiet. De Colonel daer-en-tufichen t Foꝛt S' Antonio naerderende / ſchickte eenighe vooꝛ · unt om des vnandts toe ſtandt te verkennen / de welcke ghemoeten een Redoute ront . om met ſtaketſels beſet / ende een ſtaketſel welcke langhs de ſtrandt tot Diep in de Rieviere af -liep: het volck viel op deſe Plaetſe onverſaeghdelijck aen; maer dooꝛ dien van bijlen ende houwelen niet wel vooꝛſien en waren / Deden luttel vooꝛdeel / ende werden 1 weder af-ghevoert / met verlies van twee man ende wennighe ghequetſte. 1 T volck nu al bn een ghekommen zijnde / heeft ſich deſen nacht in t Boſch neder-ghelegbt. Des anderendaeghs s moꝛghens vꝛoegh / begon de vnandt 1 unt het Foꝛt gheweldich naer de onſe te ſchieten / doch Deden wennich ſcha⸗ | de / Dooz dien de onſe dooꝛ t Boſch verblindt laghen. Als het nu hoogh dagh was ghewoꝛden / ende de vnandt in t Zunder - fort (Welck hem tot dien tijdt . ſtil hadde ghehouden / unt bedencken dat het ander eſquadꝛe eenich volck bn | vi
Zupden mochte landen) nu merckte ofte gifte dat het alleen op het Nooꝛder if groet ghemunt was / ende dat de Schepen weghen den teghen. windt niet en | koſten in- Kommen / is hn (eer ſterck met fijn Bercken aen de Iooedt-zijde | pver-ghekommen ; foo dat men hem met groote troupen van t Ioozder- Foꝛt
naer de Redoute konde fien marcheeren / ende met Oſſen eenighe ſtucken der⸗ 9 waerts aen trecken; die fp datelijck planten / ende Daer mede fel te Boſ waerts ö in ſchoten. De onſe waren eerſt wel ghewoghen op t ſpoedighſte hier teghen io aen te arbenden / ende ſonden de Heere Carpentier naer de ſtrandt / om unt de ü Schepen allerhande behoeften te lichten ende aen te bꝛenghen: maer al eer | t ſelve konde verricht werden / foo was de vnandt foo ſterck over gekommen / 9 dat men vermoede dat hy de onſe in ghetal verre over trefte: ende De wijl men — Daer bn vermerckte dat het ander eſquadꝛe de Kieviere niet en konde op lopen / | {oo werdt gheradener gheooꝛdeelt in tijdts (onder ſchade af te trecken / als met N verlies van volck ghelijck met het hooft tegen de mupe te lopen. Daer wier⸗ | den tot Dien epnde vier Compagnien naer het ſtrandt toe gheſonden / om de
plaetſe daer t volck ghelandt was / ende weder moeſte embarqueren / met een halve Mane te verſien / ende alſoo de retraitte te 11 eeckeren. Des avondts Bbb 3 zijn
AN N O 1634.
382 Verhael van Weſt-Indien.
zijn met alle t bolck weder af ghetrocken / ende s nachts weder ſcheep ghe⸗ gaen. Deſe retraitte viel de onſe (eer onluſtich / ende en wilden niet gaerne / naer ghedane onkoſten / met foo wel vooꝛſiene Dloote te rugge keeren / ſonder pets vooꝛdelijcks te verrichten: fp oordeelden dat de vnandt verſtaen hebben⸗ de / dat de onſe ſich naer Pariba hadden vervoeght / al eenich volck unt 't Foꝛt aen de Cabo ſouden hebben ghelicht / ende tot ſecours naer Pariba gheſonden / ende dat over fulcy die Plaetſe nu wel op fijn ſwackſte hadden te binden; ende hoe - wel fp haer ſelven niet wel en konden beloven het Foꝛt Nazaretta ſelfs te vermeeſteren / foo hadden even wel goede hope van ſich meeſter te konnen maecken van het Puncal ende onderſte Redoute / bn de welche de vnandt ſoude
verhindert werden de Haven (welcke hem foo dienſtich ende noodich was) foo
ghemackelijck te ghebꝛuncken: ende hebben met een koꝛte reſolutie / naer dat de Kie viere van Pariba met eenighe Jachten hadden beſet / haren kours recht naer de Cabo S* Auguſtin ghewendt; ende haren tocht aldus aen geleght. De Commandeur Licht- hart ſoude met ſijn eſquadꝛe / op de welcke gheſtelt waren vier Compagnien / langhs de Barra bande Caep in lopen / ende alle vlijt aen wenden om het Puntal te bemachtigen. Het andꝛe eſquadꝛe onder de Pꝛincen Vlagghe ſoude ſijn volck landen bn Nooꝛden de vooꝛſende Cabo, om van daer te lande te marcheeren naer de Nedoute ende Baterije die gheleghen is op de mondt vande Barra, ende de ſelve de vnandt afhendich te maecken / alſoo de ſelve bn t groote niet beſchermt ofte beſchadicht kan worden. Ger wp vooꝛt gaen / (oo ſullen / tot beter verſtandt van 't ghene wp hebben te verhalen / de gheleghentheden vande Cabo S' Auguſtin wat naerder unt dꝛucken / ghelijck de ſelve mede unt de bn ghevoeghde af teeckeninghe te fien zijn.
De Cabo S Auguſtin is enghentlijck eenen hooghen Bergh / beſtaende unt verſehenden heuvelen / ontrent een vierendeel- mijls bunten het lande in Zee ſtekende / aen fijn Zundt-zijde leght de Barra, welck is een gat in 't ſteen · reeiff / Welck bande vooꝛſeyde Cabo een mijl ofte meer om de Zundt is ſtreckende; la⸗ tende hier ende Daer eenige leeghten ofte gaten / waer van een (welcke wel het diepſte is) bn de onſe Daer naer is ghebꝛunckt ende ghenoemt de Barette: ofte veel eer het Steen - Reciff, kommende van de Nie viere van Poyuca, alwaer het aen t vaſt landt te niet loopt / komt te enndighen teghen over de Cabo, ende daer te maecken de groote Barra vande Cabo. Deſe Barra in kommende / welck ſoo dicht onder de Cabo leght dat men met een ſteen daer op kan werpen; ſoo is achter dit Keciff Alecht water / maeckende een redelijcke bequame Haven / even ghelijck achter het Steen · Reciff bn Olinda de Parnambuco: ende ghelijck vande Stadt Olinda een ſandt : ſtrandt Zundt - waerts op ſtreckt / daer de Foꝛ⸗ ten ende het Doꝛp op legghen / alſoo ſtreckt hier mede / een halve gotelingh⸗ fcheut binnen het Steen -Reciff een ſtrandt vande boet Lande Cabo Tupdt. waerts op / doch nerghens naer foo langh als van Olinda, welck bn de Poꝛtu⸗ geſen werdt ghenaemt O Puntal: ende dit is de plaetſe Daer (malle have Sunc⸗ keren ende andere goederen pleghen te bꝛenghen ende af te ſchepen: de vnandt kan t ſelve banden Bergh niet alleen ghemackelijek berencken met canon / maer oock verre Daer over ſchieten. Hier teghen over leght een Enlandeken ontrent anderhalf muſquet - ſcheut van t Puntal, ende tuſſchen benden laghen des vnandts Schepen inde ladinghe. Dit Enlandeken ſtreckt ſich om de Zundt een half mijle tot aen de Kie viere van Poyuca, die al binnen het vooꝛ⸗ ſende Steen-Reciff is belloten / ende de ſelve Barra aen de Cabo moet ghebꝛunc⸗ ken: het Reciff ſich lluntende aen de over: zijde vande Nie vier van Poyuca, alg voren verhaelt. Dit Enlandeken is aen de zijde naer Zee gheleghen met een ſandt. ſtrandt bekleedt / zijnde de eenighe vaſte grondt die het heeft: teghens de landt· zijde is het deurgaens moeras / ende foo dicht met kreupel· boſch bez
waſſen /
4 1
5 3 mm pe 7 5 en, VEN 2 am — f 2
BossCHAGCIEN 2 B OG Aer N A ae ie 2 rz en 2 le. 3 —
SNE, a
A
WWI ú
VAN
NN 4 | N W
2
p 5 * Ee,
4— N 8 . egit 2
—
SSN 5
€ SNS
Ir NN d CAD xxx W e, N NNI) , em
e, ln
ns ——— Chppen Hennen .
f e f 5 — N af 5 SAN ANS 5 , AFBEELDINGHE 5 n van de i \ CABO S AVGVSTIN ende Forten c /
Het elfde Boeck. 383
waſſen / dat men daer niet deur en kan / ende oock wel tot aen de oxelen in het moeras valt. T groot Foꝛt / Boor eenige tijdt bn de vnandt ghemaeckt / leght boven op de hooghde bande Bergh by het Dorp van Noſtra Sennora de Nazarech ; ende al Dalende zijnder eenighe Redouten ende Baterijen gheleght / ende inſonderhent beneden op het in Kommen van den Barra, om onſe Schepen te verhinderen Daer in te lopen. Duſdanich weſende de gheleghenthent vande Cabo, ende ſulck ons volcks vooꝛ . nemen / als wn voꝛen hebben verhaelt; ſoo zijn de onſe met de Dloote vooꝛt gebaren ſonder aen t Reciff van Parnambuco aen te lopen; ( ſonden alleen een Jacht aen 't Foꝛt op t Steen. Reciff, om te vꝛa⸗
AN N o 1634
ghen of het Daer alles wel was) ende den vierden Martij ghekommen zijnde op Marcius.
de hooghde vande Cabo, hebben de Schepen gheboden alle de lichten unt te doen / om de vnandt niet te waerſchouwen / ende zijn ſoo des avondts ſpade tot dicht Daer onder ghelopen / ende gheſet op twaelf vademen. Als den dagh weder begon te bꝛeecken / heeft een peder eſquadꝛe fijn ancker ghelicht / ende fijn beſte ghedaen om unt te Boeren t ghene hem belaſt was. De windt was Ooſt· Mooꝛdt· Ooſt met een ſtijve koelte; ende t ghetije nu bequaem zijnde onz trent te ſeven unꝛen / hielden dꝛaghende recht op t gat aen. De Commandeur int Wapen van Hoorn is met een grooten pver ende dapperhent vooz- unt ghe⸗ zenlt / de reſterende Jachten op haer oꝛdꝛe volghende: ende zijn / niet teghen⸗ ſtaende de vnandt foo van t groote Foꝛt als vande Baterijen ende Redouten ſonder op- houden met bele groote ſtucken donderde / binnen gheraeckt ſonder merckelijcke ſchade te lijden : t Jacht de Zee· Ridder alleen dooꝛ quade toeſicht vaſt gheraeckt zijnde / is by de vnandt inde grondt gheſchoten. Vooꝛts naer het Puntal gezenlt zijnde / hebben haer volck in de Chaloupen over geſet / ende zijn aen t ſelve gelandt. Dit quam de vnandt foo onverwacht over / ende boven dat moghelijcken hadden gheooꝛdeelt; dat hn eenighe Pack- hunſen met Sunckeren (inde welcke naer giſſinghe van eenighe wel over de twee Dunfent kiſten waren) eerſt aen bꝛandt gheſteken hebbende / ſich op de vluchte begaf; ſonder de onſe te Verwachten. De Commandeur, naer dat goede oꝛdze aen landt was gheſtelt / is met het Boots volck ghevaren aen de Barcken ende Caravellen / die aldaer tot vijfthien foo groote als mindere laghen: in deſe werden bn de derthien hondert kiſten Sunckeren ghevonden / ende eenighe dunſent ſtucken Brafilie-hout. De brandt hadde mede / recht foo hu ons volck ſach aen-konumen/ een groot Schip / welck nevens twee Barcken ghereedt lagh bn de Barra omunt te lopen / ende alleen wel fes hondert kiſten in hadde;
de kabels af ghehackt ende aen landt ghedꝛeven zijnde / recht onder haer Ba⸗
terije inde grondt ghehouwen: van de twee Barcken hebben de onſe het eene daer naer noch af ghehaelt / het andere ſloegh om; ſoo datter maer eenighe
ſtucken Braſilie. hout unt gheſalveert wierden.
Het andere eſquadꝛe met de Pꝛincen· Vlagghe dede mede ghelijcke neerſtig⸗ hent / doch met minder ſucces: want de Colonel dicht onder de wal foo veel volcks als moghelijck was inde groote ende klepne Boots over gheſet heb⸗ bende / is naer ſtrandt toe ghevaren; maer vondt de landinghe aldaer veel be⸗ ſwaerlijcker als hem wel was aen ghedient: oock foo was de vnandt daer ſeer ſterck / ende hadde Daer een Redoute met ſtaketſels; ſoo dat hier gheen kanſe en was om pets met voordeel op de vnandt te attenteren. De Colonel niet wil⸗ lende fijn volck te vergeefs ſpillen / is langhs de Cuſte gints ende weder tot bn naer aen Rio Jangada ghevaren / ſoeckende bequaemhent om te landen. Doch / alſoo de ſtrandt dooꝛgaens met een reciff beſet is / en bonden geene ghe⸗ leghenthent / ende eene tamelijcken bequaem gheooꝛdeelt hebbende / ende daer op aen - houdende / vervielen in ſulcke barninghen / dat onmoghelijck was een tenich Soldaet dꝛoogh aen landt te bꝛenghen / oock foo viel de vpandt ſterck
teghen
384 | Verhael van Weft-Indien.
o teghen de Booten aen/ tot De middel toe in Zee ſtaende / Daer wacker van we⸗ der: zijden wierdt gheſchoten; de Lieutenant ende VBaendꝛich van Capitenn 1 .Everwijn bleven hier doodt / ende eenighe werden ghequetſt. De Colonel dit ſiende / heeft de Boots doen af. wenden / ende heeft ſich om de Zundt begeven / met een vaſt vooꝛnemen / indien hp aldaer mede geen bequaemhent en vondt om te landen / wrede de Barra reghel· recht in te lopen / hoe · wel hy niet alleen on⸗ der ghenade van t canon / maer oock vande muſquetten hadde te paſſeeren / 6 | ende ons volck dicht op een ghepackt ſittende / fijn gheweer qualijck konde N ghebꝛupcken. De Cabo dan vooz· bn ghelopen zijnde / ende 't Reciff (ſtrecken⸗ de naer t Zunden) vervolghende / heeft men in t ſelve een gat gheſpeurt / ende hoe - wel de Zee daer hardt op barnde / is hn unt een ſonderlinge couragie ende over - groot verlanghen / om by fijn volck te gheraecken / it ſelve in ghevaren / ende alfoo bn de fijne op t Puntal gheluckelijck ghekommen / eenighe Boots zijn hem de ſelve wegh dooꝛ ghevolght / andere te diep gaende / hebben alſdoen 0 niet konnen deur kommen. De Heere Jan Gijſſelingh hadde daer- en tuſſchen g alle de Schepen van fijn eſquadꝛe voor t ſelve gat doen ſetten / om alſoo beter
| Í | bn der handt te weſen. Des moꝛghens vꝛoegh de Soldaten wederom in de | Boots over gheſet hebbende / is t ſelve gat in ghevaren / ende met een Deel van | | het reſterende volck op t Puntal ghelandet. T fchijne dat dit gat bp de Poꝛtu⸗ | geſen voor deſen niet en is bekendt geweeſt / ofte ten minſten niet gebeuncht/ de onſe noement nu de Barette, is ſeer naeuw / ende niet veel meer als een ſcheeps⸗ Wijde bꝛeedt / met een ghemeyn ghetije ende bequaem weder kan een Jacht / de welcke maer ſes ofte ſeven voeten Diep gaet / bequaemlijck in ende unt werpen: | met een ſpꝛingh iſſer wel thien voet waters. Opꝰ t Puntal, nu meer-maels aen| geroert / hadde de vnandt een ſteenen Kedoute beginnen te maecken / deſe heeft de Colonel Doen ſlunten met ledighe kiſten vol aerde ghewoꝛpen / hadde een | fauſe· bꝛane / ende was ront-om met ſtaketſels verſien / in deſe gheleghenthent 1 Wierden twee Compagnien ghelogeert / de reſte inde uyſen: des nachts wier⸗ . ter een Ketrenchement op-ghewoꝛpen naer de hooghte toe / dienende tot een | vooꝛ-· wacht. Ons volck hier alſoo legghende / heeft ſich toe ghedꝛaghen dat de vnandt den ſevenden Martij, meerder volck bn den anderen ghekregen heb⸗ 1 bende / ende de onſe noch niet al ghelandt zijnde / maer vaſt aen kommende / 0 een pꝛeuve heeft willen nemen ofte hu de onſe weder van het Puntal konde afdꝛijven / eer de reſte daer mochte bn kommen / want hem aen deſe Plaetſe te veel gheleghen was: ende is met vijfthien hondert man op de onſe ghevallen: fijn meefte volck dooꝛ het Boſch ende achter om het moeras kommende / Liez len van achteren in / aen de zijde Daer De veroverde Schepen laghen: ende naer dat deſe den alarm hadden ghegheven / viel de reſte mede op ons unterſte Liez trenchement ende tuſſchen benden / meynende de onſe den wegh alſoo af te ſnij⸗ Hi den: de onfe weerden haer hier wel mannelijck / doch de vnandt hardt aendꝛinghende / Wierden ghenootſaeckt naer de Redoute ende Quartier te retire⸗ | ren. Hier ontſtondt van alle zijden een heet ende ghevaerlijck gevecht / de onſe ſich kloeckelijck weerende / ende de vnandt ſterck aen. dꝛinghende tot bn de Ue⸗ doute; al waer hp luſtich met muſquetten wierdt ghegroet / als mede met de metale ſtucxkens bande nieuwe inventie: de Jachten / met haer ſtucken met {chroot gheladen / Deden mede haer beſte: foo dat de vnandt enndelijck op de vlucht is ghebꝛacht / ende by de onſe een goedt ennde· weeghs vervolght. De brandt is altijdts ghewoon fijn dooden mede te llenpen / (tot welcken ennde fn | | ſtroppen met haer boeren) 't welck hier dooꝛ de haeſtighent niet en heeft kon⸗ nen doen / maer vele achter ghelaten: t vermoeden zijnde Dat ten minſten wel 0 hondert dooden ende ghequetſten heeft bekommen. De vnandt ſchoot mede N f ghedumende dit gheveght (eer fel met canon unt verſchenden Plaetſen / vind | | inſon⸗
— .. ß—ß—ß—ß—ß——ß— —
a 7 | Het elfde Boeck. | 385 inſonderhent van de Baterijen die op fijn meeſte vooꝛdeel gheplandt hande;
ere 2 Dm 2 82385 ogg Def a 8 gas 8 2 & 1 8888 SS SFrœg 288 2 ne et Nn — 3 2288 3285 22 Ea vene a 7 22 2 ae) 2 3 33 2 . —— E 8 2 2 E ss Ts SS OE et UR bs ys 2 5 see 8 SS z 22 — 2 SSS S 2 2 — 2 2 22 2 be. 22 . oer 2 eg 8 25228 zm 2 25 sss SSS es Ot — 7 28228 3 832 S 22 = 2 2 — 2 3 8588 2232 S 85828 8 2 28 es 2 S , 3 ä —
p= — 2 2 — 2 * 2 2 — — 77 2 2 hid 2 2 — — 2 = 4 hed — 2 2 — E. E hd E 2 2 and A 2 2 = E. — 2 5, 22 = 7 2 e 72 &: 7 2 2 — bd AAS —
— — —
nd E E * D 2 2 — — et 2 — 8 eb — 22 pa 2 E/ bac 2 ad et 2 — E band 2 2 ad — Nr dj en ber 7 EN hed 2 er band — et — 2 ee E 5 2 2 pen) =d 22 2 km 2 had em SE
Cet onder⸗ Hi
.. —
. .. ——
— —
386 Verhael van Weſt-Indien. onder ſchenden van het Zee - Reciff, welck hier voor legghende / de Haven be⸗ llunt. Dit Doꝛp heeft bn der Poꝛtugeſen tijdt open gheleghen naer de Stadt toe / ende is nu / naer dat Olinda is verlaten / op die zijde meeſt ghefoꝛtificeert / hebbende op t unterſte een ſteenen Baterije / af ſnijdinghe ende ſtaketſel: ende weder binnen waerts naer t Doꝛp ende de BAoon-plaetfen een houten Bate⸗ rije; de plaetſe die tuſſchen benden open leght / is van weder ʒijdts met ſtaket⸗ ſelen vooꝛſien / die oock aen deen zijde tot in Zee / ende aen d ander zijde tot inde Kie vier ſtrecken: t naeſte Foꝛt / naer Olinda toe / is S Jorge, welck daer bn de Poꝛtugeſen tijden heeft gheleghen / ende tuſſchen benden leght een uns daer den Boer ſich onthout die opſicht heeft op de Beeften die Daer werden ghehouden: bunten S' Jorge „ende een weynich verder naer Olinda, leght het Foꝛt de Bruyn met fijn Hooꝛnwerck: ende tuſſchen deſe bende aen de over zijde ofte aen °t vaſte landt t Foꝛt Wardenburgh: de Kieviere Bibiryba loopt tuſ⸗ ſchen benden af / waer de Wacht. Jachten lagben; de ſelve anders weſende vol Droogbten/ ſoo dat men met leegh water ghelegenthent ghenoegh kan binden om over te kommen. Het Jachtjen Ooſt· Cappel dan ſiende de marſch van de vnandt / Dede een ſcheut over het Landt-Reciff genen / om te waerſchouwen dat het naer alle apparentie Daer op wilde gelden; Daer op is de Boer / die in het Dunfken bunten r Reciff woonde / oock aen· ghekommen / boodtſchappende dat de vnandt ſterck was over ghekommen / ende ſich vaſt ontrent fijn Hunſ⸗ ken in oꝛdꝛe ſtelde. Daer . en · tuſſchen naerderde de vnandt / ende begon op de onſe te ſchieten / ende de Burgerije gaf weder wacker vier onder haer / foo met muſquetten als met canon welck daer ſtondt op de ſteenen Baterije. De vnandt dꝛongh even- wel ſterck aen / ende Lijf-en-twintich ofte dertich van haer gheraeckte achter de ſtaketſels om / ende paſſeerden alſoo de ſteenen Baz terije. T welck de onſe gewaer woꝛdende / heeft de Heer van Ceulen ſich naer binnen toe begheven / om met de andere Compagnie Burgeren de houten Ba⸗ terije te bellaen / ende de vnandt Daer van af te weren / ende is van deſe Bate⸗ rije foo met muſquetten als met een ſtuck met ſchꝛoot gheladen / onder de gene / die de ſtaketſels vooꝛ· bn waren ghekommen / fulcr gheſchoten dat naer eeni⸗ ghe dooden hadden bekommen / hebben moeten vluchten. De Lieutenant Colonel Bijma Dede ondertuſſchen mede ſijn beſte / foo dapper onder de vnandt chargerende / dat fn het Daer niet langher en doꝛſten houden; lieten maer een doode achter / ende een Alfero reformado ghevanghen: int weder over mar⸗ cheren Wierden noch dapper ghegroet van de Foꝛten die haer eenichſints bez gaen konden. Daer was mede een troupe van dertich of veertich man langhs de dꝛooghten bande Rieviere tot onder het Huns van de Lieutenant Colonel ghekommen / om daer mede dooꝛ te bꝛeken; doch wierden Lande hooft· wacht ende met twee metale ſtucxkens foo ghegroet / datſe met de verte ſich retireer⸗ den. Sy hebben onghetwijffelt veel dooden ende ghequetſte ghehadt / maer de ſelve al wegh gellenpt naer hare ghewoonte / gelijck t ſelve s anderdaeghs ghenoegh te fien was bn de bloedighe teeckenen in t ſandt ghelaten. Verſton⸗ den unt de ghevanghenen / dat de vnandt Dap hondert ſterck waren gheweeſt / onder het belept vande Major Martin Suarez, met oꝛdꝛe / dat fn ten deele langhs den oever vande Kievier ten deele langhs het ſtrandt de ſteenen Baterij ſou⸗ den vooꝛ · bn lopen / terwijlen de reſte ons volck (welck (oordeelden ſeer ſwack te weſen) opde Baterije ſouden beſich houden; ende dat erghens ter ʒijden ſouden pooghen in te bꝛeecken / ende dan een ſenn doen. Waer op dan andere Dep hondert mannen (die op t ſucces aen de over. ʒijde wachten) over ſouden ghekommen hebben / om haren aenllach te vol trecken: welcke was t geheele Doꝛp op tReciff aen bꝛandt te ſteecken / ende de onſe alſoo teffens van Vivꝛes ende Ammunitien te beroven: ghelijck men dan des anderendaeghs / wadden
t gheweer
Het elfde Boeck. 387 t gheweer it welck bn de vnandt gheſtront ende achter ghelaten was / oock 1 eenighe Vier. wercken heeft ghevonden. Soo heeft de Heere de onſe wonder⸗ jn baerlijck bewaert van een groot ongheluck / welck haer ghedumende’t af we⸗ 34: fen van t meeſte bolck licht hadde konnen onverſiens over Kommen / en had⸗ den fm Doo? Godes ghehenghniſſe niet te voꝛen ghewaerſchouwt gheweeſt / ende op alle mogelijcke middelen Daer in vooꝛſien. De onſe wierden hier dooꝛ in continuele onruſt ghehouden / foo dat de Heer Matthias van Ceulen ende de Lieutenant Colonel Balthaſar Bijma altijdt op de been waren / ende des nachts qualijck dꝛn unꝛen ruſten. Den vijfden Martij arriveerden aldaer unt het Daz derlandt t Schip Enchuyſen ende de Keet-man met hondert en vijftich Solda⸗ ten: foo dat de garniſoenen Daer Booz verſterckt Wierden: ende de Heer Jan Gijſſelingh van Pariba op-Rommende naer de Cabo, hadde het Jachtjen de Nachtegael gen 't Reciff gheſonden / om te vernemen hoe het daer ſtonde; ende verſtaen hebbende dat de vnandt een aenllach op het Reciff hadde ghehadt / ende oogdeelende Dat eenich volck aen de Cabo konde miſſen / ſondt de Compa⸗ guten nan Capitepn Everwijn ende Glaude Pre voſt te rugghe / om de onſe op t Reciff te verſtercken. De onſe op t Reciff aldug verſterckt zijnde / hebben gheraden ghevonden om ſelve eenighe tochten op den vnandt te doen / ende hem laten voelen dat (p niet foo ſwack en waren als De vnandt wel vermoede. Dien volghende heeft de Lieutenant Colonel Bijma den veerthienden met dꝛn hondert man een tocht gedaen inde Verga, ende aldaer verbꝛandt de Suncker. Molen van Franciſco Montero, ende ghevanghen bekommen ſes Poꝛtugeſen ende veerthien Swarten: ende hoe wel deſe Suncker- Molen gheleghen was op de pas van S Laurenzo naer de Cabo, kommende vau t Arrayal, ende een mijltjen Daer boven / niet verre vande KRieviere Capivaribi, op de zijde van it Arrayal, foo en heeft nochtans de vnandt ſich niet vens verthoont; ende zijn de onſe met veel Supckeren gheladen / ende de ghevanghens / des anderen⸗ daeghs weder ghekommen. Den ſeſthienden Martij trock de ſelbe weder met een troupe inde Verga, ende verbꝛande aldaer de Suncker-Molen van Louis Ramires, gheleghen op de Kieviere Capivaribi, ontrent Den leguen bn Zunden het Foꝛt Arrayal; Kreegh weder eenighe ghevangens / ende t volck veel Suyc⸗ keren. Dede een bꝛavade vooꝛ het Arrayal, op deſe zijde bande Kieviere / bee ſichtighde alles Daer rondt· om / doch hieldt hem de vnandt fil binnen fijn wal⸗ len. Den neghenthienden gingh de Baendꝛich Landen Overſten Lieutenant met een partij van tſeſtich mannen unt naer Pao Amorello, ende quam 8 moꝛ⸗ ghens met eenige ghevanghens wederom. Deſe tochten alſoo ſonder teghenweer Bande vnandt vergaen zijnde / heeft de onſe Doen gheloven dat het waer⸗ achtich was t ghene de ghevangens hadden verklaert / ende vijf Over-lopers Italianen den neghenthienden Martij, hadden aen-ghebzacht / dat het Arrayal ſeer ſober beſet was / ende datter niet over Dap hondert man in was / alſoo de reſte van t volck geſonden was naer de Cabo S* Auguſtin, om de voꝛdere pꝛo⸗ greſſen vande onſe aldaer te beter te ſtutten. Weſweghen dan de Lieutenant Colonel heeft voz ghellaghen / ofte het niet gheraden was een pꝛoeve op het Arrayal te dorn: want de Cabo nu onvꝛij ghemaeckt zijnde / foo fn het Arrayal konden wegh nemen / ſouden een ennde vanden Ooꝛlogh in dit gheweſte heb⸗ ben konnen maecken: ende een over lagh ghemaeckt hebbende wat volck men unt foude konnen bꝛenghen / bevonden ſy datſe ſeven hondert Soldaten ende twee hondert en vijftich Matrooſen konden unt maecken / ende vooꝛ een Rozte tijdt unt de guarniſoenen miſſchen: want teghen het Arrayal gaende, konde niemant van Daer kommen om pets op onſe Foꝛten of t Reciff te atten⸗ teren; de Cabo hadde ſelfs met het ander Legher ghenoegh te doen / immers was foo verre ghelegen / datſe al deen of 3 wegh met het Arrayal menn⸗ i CC 2 den
388 Verhael van Weft-Indien. Keng den ghedaen te hebben / ver dat de vnandt konde te rugghe kommen. Onder⸗ 8 tuſſchen arriveerde unt het Vaderlandt den een en twintighſten t Schip de 1634. Vriellche Jagher van Groeninghen, met een recreute van acht en- tſeventich Soldaten. Den twee en twintighſten keerden op de reede de Schepen Goeree, Leeuwerck, ende het Weſeltjen, die Booz de Bahia haren tijdt ghekrunſt hebbende, ende niets bekommen; in t weder Keeren een Kit vier waren op gez weeft tot aen ſeker Suncker-Molen / daerſe alles deſtrueerden / ende ontrent de dertich kiſten Supckeren af beachten: ende het Weſeltjen af kommende langhs de wal vooꝛ· bn Porto Calvo, ſach Daer een Bercke legghen / daer hy naer toe liep / ende de ſelve vindende aen de grondt ſitten / bꝛocht die met het getije af / bequam daer twintich kiſten Supckeren / ende verbꝛande de Bercke. Den ſes en twintighſten arriveerde unt het Vaderlandt de Vlieghende Sparwer unt de Camer van Delft. Den acht. en twintighſten quam t chip Overjjſlel van de Cabo met Suyckeren gheladen ende Braſilie- hout. Dit dan dus (als voꝛen) belloten zijnde / is de Lieutenant Colonel den negen· en- twintigh⸗ ſten Martij des nachts naer het Arrayal toe ghemarcheert met ontrent Dupfent koppen / ende heeft teghen de moꝛghen ſtondt op een Heuveltjen dicht bn het Arrayal ghelogeert / de vnandt ghedupꝛlijck met canon op de onſe chargerende / ende verſchenden unt · vallen doende / doch wierden t elcker · renſe met verlies weder binnen ghedꝛeven; de onſe haer vervolgende tot dicht onder de Pooꝛte. Ondertuſſchen heeft de Lieutenant Colonel twee moꝛtieren doen planten op een Heuvel dicht onder het Arrayal, tot dien ennde mede ghenomen / ende bn twee Booten de Kieviere op ghebꝛacht / om te fien ofte men de vnandt Daer mede konde verſchꝛicken / ende zijn vijfthien ofte ſeſthien granaden koets op den anderen ghewoꝛpen / welcker ſeven daer binnen zijn ghevallen / ende haer werck hebben ghedaen / doch niet naer de verwachtinghe / want als de vnandt de ſelve ſach kommen / ende bn. naer giſte waer ſu hadden neder te kommen / (de Plaetſe van grooten begrijp zijnde ) weecken fp aen een ander zijde / ende jeden luttel ſchade. De Plaetſe wiert op-gheepft om des vnandts couragie te ſonderen / doch gaven een beleefde antwooꝛde / dat ſu de Plaetſe hielden vooꝛ haren Koningh / ende noch gheen reden en ſaghen waerom fp die behoozden over te geven. Daer en viel nu niet anders te doen als een ſtoꝛm daer op aen te voeren / maer de wallen werden ſeer hoogh ende ſtenl bevonden / oock foo pꝛeſenteerde ſich noch foo veel volcks tot defenſie Dat men geen vooꝛdeel ſach vm ſultx te beginnen; weſwegen dan de Krijghs· behoeften weder inde Boots werden ghedaen / ende t volck werdt weder af ghevoert ſonder merckelijcke ſchade gheleden te hebben / alleen wiert de Lieutenant van Capitepn Tailler met een grof nfer doot gheſchoten. Een van de granaden te koet ghewoꝛpen ʒijnde / ende te vꝛoegh berſtende / viel neder inde Hunſen die aen deſe zijde van it Arrayal ſtonden / ende hielp de ſelve in bꝛandt de vnandt deſen bꝛandt ſiende / heeft van d ander zijde mede den brandt inde ſelve ghefteken; waer Deur alle de Roop-· lieden ende Handt· wercks lieden haer Winckels; de Pack- hunſen / als mede het gantſche Quartier vande Italianen die daer altijdt hadden ghele⸗ gen / gantſch tot de grondt tor zijn verbꝛandt. Reeren nu weder naer de Cabo St Auguftin. De Colonel Schuppe, naer dat hu noch een Redoute op't Puntal hadde ghemaeckt / met een Baterije tuſſchen bende / ende aen de Redouten de ſelve ghelloten / liet Daer een bef ettinghe van Den Compagnien Soldaten / bez halven noch eenich volck op een Caravelle recht teghen over de pas / daer de vpandt left-mael was doo? ghekommen / ende bꝛacht de voꝛdere macht op het Eplandt / om daer te maecken de Wercken die fn nodich hadden gheacht tot bewaringhe van deſe Plaetſe / ende de Haven onbꝛunckbaer te maecken. De vnandt ſiende dat op r Puntal ſich wennich volck verthoonde / alfoo koet bin⸗ nen
zi — —
Ee Neben
Het elfde Boeck. u 389 nen de Kedouten wierden ghehouden / ende vernomen hebbende dat ons bolck van t Reciff met ontrent dunſent man vooꝛ het Arrayal waren gheweeſt / (als hier voꝛen is verhaelt) maeckte hn giſſinge dat de onſe volck derwaerts moe⸗ ſten hebben gheſonden / ende over ſulex hier aen de Cabo ſwack waren: foo heeft hu noch een pꝛeuve op t Puntal willen doen / ende is weder den leſten Martij, alg de eerfte-mael / met twaelf hondert man op t ſelve aen ghevallen; doch unt de Kedouten foo onthaelt / dat h elf dooden bude Redoute latende legghen / met de reſte is gheretireert. Teghen den pas / daer de vnandt deur quam / hadden de onſe Loor deſen een Carvelle geleght / ende Daer op een Com⸗ pagnie Soldaten met twee ſtucrkens: deſe deden ten deele in t aen Kommen / doch meeft inde retraitte / den vnandt groote ſchade / want fn moeſten Daer dicht vooꝛ bn. De vnandt hadt dit Caravel wel ſien leggen / maer hadden niet ghe⸗ mennt datter Soldaten op laghen. Als den alarm begon / voer de Heer Gijſle⸗ lingh naer het Puntal, als mede den Commandeur Licht- hart, ende de Politique Kaedt Servaes Carpentier, de welcke op 't Wapen van Hoorn by den anderen waren / ende onder wegen aen den hoeck / namen (nde Colonel dock in / die daer te paerde quam aen rijden: doch de vnandt was al gheretireert eerſe over kon⸗ den geraecken: Wy ſullen het wat hooger weder hervatten / om ver volgens te beſchꝛijven hoe de veroverde Sunckeren ende Brafilic-hout zijn unt gebꝛacht / ende wat aldaer ghedaen is in t foꝛtificeren van 't Eplandt. Den achtſten Martij wert Capitenn Jan Gilbert gheſonden om op het Zundt eynde van het Enlandeken te legghen / om een Nedoute te maecken / ofte een Uetrenchement (omeen uns aldaer ghelegen) op te werpen. De Hunſen op TPuntal wierden mede met een wal omringht: des nachts wert een Suncker-Pꝛijs af ghe⸗ bꝛacht tot half weghen de Barette, foo datſe bunten ſcheut lagh / ende daer naer noch een andere. Den thienden zijn meeft alle de Matrooſen aen landt ghe⸗ bꝛacht / onder de opſicht vanden Commandeur Smiendt, om op de Nooꝛdt⸗ hoeck van t Enlandeken een Baterije op te werpen. Men wierdt dien dagh gewaer / dat De vnandt op de ſtrandt eenich Ketrenchement maeckte / ende een Baterije beneden den Bergh. Des nachts wiert Hans Melchior, Sargeant van Capitenn Gilbert, met ontrent tſeſtich man over de Nieviere van Poyuca gheſet / om een tocht tlandt· waert in te doen: de welcke s anderdaeghs weder quam ſonder nets gemoet te hebben / als alleen venige Beeſten / Daer van h foo veel met bꝛacht als fijn volck konde dꝛaghen. Daer werden unt t Wapen van Hoorn thien ſtucken aen landt gebꝛacht / ende op de Baterije aen het Nooꝛdt ennde van het Enlandeken gheplandt / vier metale / ſchietende twaelf pondt nſers / ende de reſte nſere. De volghende nacht trock weder een partije unt / die s moꝛghens weder quam / naer dat de vnandt unt een Ketrenchementjen / aen de Kieviere gheleghen / hadden verdꝛeven / ende eenighe Hunſen verbꝛandt. t Jacht de Spreeuw / werdt inde Kie vier van Poyuca bp Zunden het Enlandedeken op de wacht gelendt. De vnandt hadde de vooꝛleden nacht een Redoute ghemaeckt ontrent mid weeghs fijn eerſte Werck op ſtrandt / ende ons unter⸗ fte Ketrenchement; Daer op zijn alle de Matrooſen aen 't Puntal gheſonden / ende hebben een Baterije ghemaeckt Daer dꝛn ſtucken op werden gheplandt / ſchietende twaelf pondt nfers. S nachts wiert weder een Suncker Pꝛijs af ghebꝛacht; ende alſoo de vnandt noch altemet haer berenckte / wierden alle wat voꝛder af gekoꝛt. Werdt mede dien ſelve nacht een troupe van twee hon⸗ dert man gheſonden naer de Suncker-Molen van Coſmo Diaz; de welcke ſu in bꝛandt ſtaecken / naer datſe de vnandt / die aldaer achter eenighe ſtaketten lagh / hadden verdꝛeven; de welcke ſelfs een Huns in bꝛandt ſtack daer eenighe Sunckeren in waren / ſiende datſe t ſelve niet konden beſchermen. Des ande⸗
rendaeghs werde weder. zijdts dapper gheſchoten: ende na dat de Colonel op
Cec 3 t Puntal
ANN G 1634.
Aprilis.
AN N O 1634.
390 Verhael van Weſt-Indien.
t Puntal noch ten Redoute hadt laten maecken / ende met Paliſſaden wel beſet⸗ ten ende de Baterije met Paliſſaden aen bende de Kedouten doen llunten / ge⸗ lijck als of alles maer een Werck ware gheweeſt / heeft den veerthienden dꝛy Compagnien van t Puntal ghelight / ende op den Zundt hoeck van tEplandt bn de Kedoute haer Quartier doen maecken. Ten ſelven daghe is t Foꝛt / welck men noodich hadde gheacht op de Nooꝛdt· hoeck van t Enlandeken te legghen / af - gheſteken: t welck inde front teghen de Rievier ende het Puntal ende de Cabo ern groote Baterij ſoude hebben / van achteren ghelloten. Men beeft mede t gantſche reciff van binnen langhs Heen doen diepen / met laegh water ende ſpꝛingh· ſtroom / ende tot aen de Barette bevonden thien / elf ende twaelf voet water / maer vooꝛ de Barette niet meer als ſes ende ſeven voet / ende Daer vooꝛ· bn weder acht ende neghen Loet / doch aen de Nieviere Poyuca ende daer binnen weder dieper: het water vloent hier ſeven voet op ende neder / ende met fpeingh-ftroom acht of neghen: ende maeckt hoogh - water met een Tundt Weſt ten Weſten Maen. Daeghs Daer aen is t beſteck van t Foꝛt ghemaeckt / ende in thien cavelen verdeelt / neder op fijn prijs ghetaxeert / ende hebben de Capitennen daer over gheloot / op dat te fi poedigher mochte vol trocken werden. Eenighe daghen werden om-ghebꝛacht om een middel te vinden waer Deur men de Sunckeren bequamelijck mochte unt bꝛengen: eyn⸗ delijck hebben den neghenthienden Martij een werp unt de Barette in Zee ghe⸗ bꝛacht / om te pꝛoeven of men de groote Boots met Supckeren gheladen alſoo daer unt ſoude konnen bꝛenghen; d welck wel is gheluckt / foo dat dien dagh / foo met groote als klenne Boots / veertich kiſten zijn unt gebꝛacht: ende twee Jachten / Ceulen ende Spieringh, zijn ſonder fchade de Barette in ghezenlt. Daeghs daer aen weder Vijf Boots met veertich kiſten upt-ghebꝛacht / ende {oo Voorts de volghende daghen: t Jacht Ceulen ende Spieringh hebben mede tot dit unt bꝛenghen ghedient. Den vier- en twintighſten werdt goedt ghe⸗ vonden een vier Kante Kedoute te legghen met twee Bolwercken op t Enlan⸗ deken / teghen over de Barette, ende is noch een ſwaer ſtuck op de Baterije aen t Mooꝛdt.ennde van t ſelve Eplandeken ghebꝛacht. S anderdaeghs is het Jacht de Goudt - Vinck met negen. en dertich kiſten Sunckeren unt-gebzacht / nevens vier groote ende vijf Scheeps- Boots. Den f even- en- twintighſten werdt een landt-tocht ghedaen achter het Enlandeken; t volck quam s ander⸗ daeghs des moꝛghens weder ſonder vnandt gheſien te hebben / verbꝛanden alleen eenighe Dupfen. De volghende daghen zijn al meeſt toe-ghebꝛacht met de Sunckeren unt te bꝛenghen; ende eenighe kleyne explonten te water ende te lande tedoen; tot den elfden Aprilis, doen quam een partije t huns van twee hondert man / die naer de Zundt waren gheweeſt / ende hadden de vnandt daer groote ſchade ghedaen / ende bꝛochten achthien Poꝛtugeſen ghevanghen; daer onder een groot Koop- man. Des anderendaeghs is t Jacht de Vos, ende Spar V er, De Barette unt. ghekoꝛt / ende den derthienden April de Windt-hondt van Hoorn : den twee. en. twintighſten het Jacht Ceulen; den vier- en twin⸗ tighſten de Spar wer ende Spieringh, vande welcke de Vos met de Boot aldaer vtrovert den derthienden aen r Reciff quamen: ende ten ſelven daghe is de Commandeur Licht- hart op een tocht ghegaen om de Zundt met t Schip Campen, Meerminneken ende Spieringh, nevens twee groote Boots / ende twee hondert Soldaten / onder t commando van Capitepn Picard ende Tourlon. Quam den ſes en twintighſten weder / alleen eenighe dunſent Pannen ende eenighe Plancken mede bꝛenghende. Den acht · en- twintighſten werde t Wapen van Hoorn de Barette unt ghebꝛacht fender ſchade / ende quam den dertighſten aen r Reciff, ende vertrocken de Heere Gijſlelingh ende Colonel
naer het Reciff: latende alleen binnen het Reciff de Jachten Ter. Vecre, de
Pheenix,
Het elfde Boeck. 391 Phoenix, ende W'indt-hondt van Amſterdam; alfoo daer niet en konden ghe⸗ miſt werden: ende bleef aldaer de Politique Kaede Carpentier, om op alles goede acht te nemen. Ontrent de ſelve tijdt zijn mede eenighe Schepen aldaer aen gebꝛacht / op de vnandt verovert / als namentlijck: bn Beyaerdt, Capitenn op t Jachtjen de Kemp. haen: den twintighſten Aprilis een Caravelle / ghe⸗ naemt Noſtra Sennora de Roſario, gheladen met Wijn / Olpe / Meel / Vijgen / Koſijnen / Amandelen / ende Viſch; welck hn bekommen hadde ontrent de Cabo S Auguſtin, ende daeghs Daer aen / bn Gerrit Jan{z. Wieſtphalingh, Caz piteyn op t Jachtjen de Vleer-muys, ern Bercke / gheladen met foute Viſch ende Meel / kommende van Liſbona, ende bn hem ghenomen ontrent Porto Calvo: ende den een. en · twintighſten April, bn Capitenn Jan Oly-beeck, Car pitenn op't Jachtjen de Spreeu , een Bercke met Viſch ende Meel gheladen. Den Overſten Lieutenant Bijma, nevens de Fiſcael ende Ingenieur Sems, op Tamarica eenige Wercken op-ghenomen/ ende de onder -houdinge aen beſte⸗ det hebbende; ende niet wel / weghen de ſtilte / konnende op- kommen te water naer 'r Reciff, reſolveerden te lande deſen wegh te doen; werden den vier en. twintighſten April ghelandt aen Maria Farinha, in alles ſterck negen man ende vier Swarten / namen haren wegh langhs de ſtrandt: naer dat ontrent een half une ghegaen hadden / verthoonden haer vooz· unt bn de dertich foo Bꝛa⸗ ſilianen als Swarten / ende wennighe Poꝛtugeſen: men lieten daerom niet boort te gaen; deſe altijdts vooꝛ· lopende / ondertuſſchen quamen van achteren mede ontrent de veertich van t Landt volck; die met eenighe roers vier op de onſe gaven / ende onſe ſchoten weder op haer met vijf roers / ende marcheerden alfoo ſcharmutſerende vooꝛts wel een ume langh: Doen voeghden de vpandt ſich al te ſamen / de eerſte dooꝛ t Boſch haer vande onſe geretireert hebbende / bn een ghekommen zijnde/ ſetten (eer ſterck van achteren op de onſe in / ende quet⸗ ſten den Lieutenant Goblin dooz t hooft / ende den Ingenieur inden arm / ende een vande Swarte; doch de onſe Aoten haer met een goede reſolutie vaſt in een / ende ſchoten op haer vnandt met foo goeden oꝛdꝛe / datter een ofte twee onder de voet gheraeckte; foo datſe ontrent Rio Dolce de onſe verlieten; want ſiende de onvertſaeghthent van ons volck / en doꝛſten niet op haer in dꝛinghen / hoe⸗ wel wel fes teghen een waren. De onſe marcheerden noch op den avondt dooꝛ het Kievierken / ende quamen ontrent thien unzen 's nachts op t Reciff: ende ontquamen dit ghevaer datſe wel hadden konnen mijden. Op Tamarica was ſonderlinghs niet vooꝛ⸗ghevallen / als dat eenighe Poꝛtugeſen daer s nachts quamen handelen / de Laudt - bouw gingh wel vooꝛt / ende Julian Brandaon, Enghenaer van een Suncker-Molen / gheleghen op de Nie vier van Goyana, verkreegh ſauvegarde vooꝛ ſes kiſten Blancos Sunckeren jaerlijex. Den bijfen- twintighſten voer de Deer Carpentier naer de Cabo, om De Heere Gijtfelingh te verloſſen. Den ſeven en · twintighſten keerde de Heer Gijſlelingh en de
AN N O
1634.
Colonel op 't Reciff, ende den vierden Maij de Commandeur Licht- hart met Mayus.
Capitenn Smient. Den ſeſten Maij werdt bp t Jacht de Katte een Schip opghebꝛacht / gheladen met hondert ende veertich pijpen Wijn / Loor de Cabo S Auguſtin verovert. Den achtſten arriveerden aldaer unt het Vaderlandt deſe Schepen / de Brandt van Troyen; de Hope, de Keyſerinne, den Dolphijn, weghen de Camer van Amſterdam, t Graeu we Paerdt weghen de Camer van Stadten Landen; bꝛenghende Vivꝛes ende Amunitien / ende hondert en twin⸗ tich Soldaten: met deſe Schepen quam mede Jacob Stachouwer, Politique Kaedt weghen de Camer van Amſterdam. Den negenden is de Colonel ende Commandeur met de Kemp-haen weder ghevaren naer de Cabo, om aldaer alles in goede oꝛdꝛe te ſtellen. Den twaelfden vertrock het Jacht Pernambuc om vooꝛ de Bahia te krunſſen. Den ſeſthienden arriveerde t Schip Tercholen
t unt
— —
—
— teen a pan ee
ANNO 1634.
392 N Verhael van Weſt-Indien.
unt Zeelandt, met Vivꝛes / ende hondert ende negenthien Soldaten. Den ſe⸗ venthienden zijn vooꝛ de Cabo gaen krunſſen de Sout . bergh ende de Sprecu w ende vooꝛ Pariba de Zuyde-Sterre. Den achthienden is de Katte, om Hoor de Cabo te krunſſen / vertrocken. Den twintighſten bꝛacht 't Jachtjen de Weſel een Spaenſche Patache op / bn hem ende het Leeuwerck verovert vooꝛ de Bahia, geladen met allerhande ſtuck· goederen: ende den twee en twintighſten bꝛacht t Jachtjen de Leeuwerck noch een Caravel aen / geladen met hondert ende thien kiſten Suyckeren / kommende unt Alagoa, ende bn hem verovert ontrent Barra Grande. Mepnighe daghen hier naer ſchꝛeef de Gꝛave van Bagnola een bꝛief aen de Heeren Ghedelegeerde, verſotckende datſe pewers een plaetſe wilden ſtellen daer hn met haer mochte ſpꝛeken / over ſekere differenten ghereſen op het onderhouden van 't Quartier / hoe. wel de onſe wel vermoeden dat dit maer een pꝛetext was / foo antwoorden hem / dat fj tot de ſelve confe⸗ ventie wel ghewoghen waren / doch in hare plaetſe ſouden ſennden den Overſten Lieutenant Bijma, de Gꝛave gheliefde de plaetſe ſelfs te noemen: hier op antwoorde de Gꝛave / dat hy in fijn plaetſe ſoude ſtieren de Veedor, Generael van de Koningh / ende noemde de Pannen backerije / gheleghen tuſſchen het Arrayal ende de A ffogados: De bn- ten- Komſte is gheweeſt den aeht en twin⸗ tighſten Maij. De Veedor, welck een bedaeght ende aenſienlijck Man was / vingh hier aen te ſegghen / dat hn van ſijnen Heere / de Gꝛave van Bagnola, pꝛincipalijck was gheſonden unt goede gheneghenthent tons · waert / om ons te moveren ende bewegen de geconqueſteerde Plaetſen weder aen hem over te leveren / onder pꝛeſentatie / dat hn wilde aen de Compagnie van Weſt-Indien op-leggen ende goedt doen / alle de onkoſten die ſn tot noch toe hadde unt · ghe⸗ leght / om de Plaetſen te conqueſteren / en te bewaren / in Sunckeren ofte Gel⸗ deu; hi ghebꝛuyckte bele redenen / ende inſonderhent de groote onkoſten die de Compagnie daghelijex was lijdende / daer fn doch wennich mede hadden unt gherecht / ende naer fijn ſegghen / nach minder ſouden mede unt rechten / alſoo het Landt verwoeſt was / ende de Inwoonderen foo gheneghen / dat de onſe gheen vꝛiendtſchap van haer immermeer en hadden te ver wachten / dat fn met hare Soldaten machtich ghenoegh waren om alle het vooꝛ· nemen bande onſe te weder ſtaen / ende als het ſehoon haer Daer aen quame te ontbꝛeken / foo konden ſy / als het haer gheliefde / deſe Plaetſen wel verlaten / ende haer naer de Bahia begheven / Daer Landts ghenoegh was om ſich van te dienen; ende dit gheweſte in ſoo blaeckende gloedt ſtellen / dat de Compagnie inde eerſte thien jaren Daer unt niets ſoude konnen trecken / foo dat ſn onder de groote laſten ende onkoſten ſoude kommen te beſwijcken: nevens meer andere dier⸗ ghelijcke redenen. Daer naer quam hy op de Armade / de welcke hu ſekerlijck gheloofde haeſt te ſullen kommen / ende ſende: ick bekenne wel dat onſen Ro⸗ ningh de Plaetſe een wijle tijde ghelijck vergeten heeft / ende over de ſelve ghe⸗ llapen; doch Daer van zijn wn ſelfs ten Deele de doꝛſaecke; dooꝛ dien wu uwe macht foo langhen tijdt binnen hart Wercken ende Foꝛten als een muns inde val ghelloten hebben ghehouden / ende Daer van weynich beletſel geleden; ſos dat wp vertrouden dat ghnu ſelfs ghelijck verteeren ſoudt / ende op eeten / maer ſints wennich tijdts vermerckt hebbende / dat gh meerder kennis hebt bekommen van onſe gheleghentheden; ende u daer op hebt verder beginnen
unt te ſtrecken / ons af nemende de Affogados, ende de Verga met hare Inge⸗
Mos rupnerende / Daer wude ſchaden van ghevoelden: foo hebben wu den Roningh onſen Staet naeckter vooꝛ ooghen gheſtelt ende de Koningh it ſelve in acht nemende / heeft de Gꝛave aen· gheſchꝛeven / dat hu ghereſolveert is een machtighe Armade her waerts te ſennden / de welcke ghn / al waert ghn noch Den-mael ſtercker / niet en ſult konnen weder ſtaen; ende hebt Daer by tn
arden
Het elfde Boeck. 393 | harden ſtraffe te verwachten / dat u mach grouwen daer aen te ghedencken / en K 2 beelde u ſelven niet in / dat het de Koningh aen macht ſal ontbꝛeken / hu heeft *N NO nu twee Silver Vlooten teffens in ghekreghen / welck uwe Pederlanders 34. reede hebben begonnen te voelen / fijne Silver -Mijnen en zijn foo niet unt. geput als ghnu laet wijs . maecken: noch fijne Dchat-kamer foo beront / noch ſijn lief hebbende Onderſaten ende Vꝛienden foo verdoꝛt / dat hem de midde⸗ len ſouden ontbꝛeecken om een machtighe Armade in Zee te bꝛenghen: ende naer eenighe andere redenen ende dꝛengementen / voeghde hu daer by; hierom verſoeckt mijn Heere / dat ghn ſelfs wilt om· ſien / dewijle deſe occaſie open ſtaet; want hier naer ſal t belent een anderen bevolen werden / ende de Gꝛave / mijnen. Heere / en ſal u dan niet konnen helpen / de welcke dit nu alltenlijck Boet om ſich te quijten / ende unt goede gheneghenthent tot de Hollanders; en ghelooft niet dat hem pet anders hier toe dꝛinght / want Godt ende de tijdt ſal | alles openbaren: doch foo ghn anders ghelooft / Doet vꝛn u beſte om't Landt ö te winnen; wp ſullen mede ons beſte Doen om u t ſelve naer vermoghen te ver⸗ | hinderen. Den Overſten Lieutenant Bijma antwoorde hem / dat hn gheen voꝛ⸗ der laſt en hadde als fijn vooꝛſtel te hooꝛen; dat hn it ſelve ghetrouwelijck aen 9 de Heeren Ghedelegeerde, fijne Committenten / ſoude over dꝛagen / ende hem g anderdaeghs hare antwooꝛde toe voeghen: ende zijn ſoo / naer cen vꝛiende⸗ lijck Banquet / vanden anderen gheſchepden. De Heeren Ghedelegeerde dit fl vooꝛſtel banden Veedor, unt laft banden Gzave ghehooꝛt hebbende / ende ö over woghen / hebben den vooꝛnoemden Overſten Lieutenant weder af ghe⸗ veerdicht naer de ſelve plaetſe / alwaer hn den Veedor van harent weghen b beeft gheantwoozt: Dat de onſe aldaer niet en waren ghekommen tot ſulc⸗ ö ken ennde / ende Dat hare menningbe niet en was / om de gheconqueſteerde i Plactſen weder over te geven ofte te verkopen: maer wel t ſelve Landt voor 1 de Hoogh-Mogh. Heeren Staten Generael der Vereenighde Pederlanden / | ende fijne Doeftelijcke Doozluchtighent den Heere Pꝛince van Oꝛagnien / ten pꝛofijte vande Weſt· Indiſche Compagnien / met de Wapen te bemachtighen / N ofte andere middelen te conqueſteren / ende Daer ſtandt te Gouden: derhalven / í foo den Gzave van Bagnola, met de JInwoonderen ende fijn bn-bebbende Sol⸗ N daten ghenegen waren met ong te accoꝛderen / foo wilden wu haer alle billicke | conditien in willighen / ſulex dat (p haer over ons niet en ſouden hebben te bez klaghen: dat wn ondertuſſchen niet ſouden naer laten alle middelen te ghe⸗ bꝛuncken om dit ons wit te erlanghen / ende verſocht den Veedor it ſelve ſijnen Heere alſoo Boo? antwooꝛde te rappoꝛteren / ende zijn hier mede / alg voꝛen / | minnelijck geſchenden. Ondertuſſchen waren de Wercken aen de Cabo, ende 6 inſonderheyt het Foꝛt op het Enlandeken Walcheren vol- trocken / ende de | Wercken op het Puntal verſwaert; foo dat verſchenden Compagnien weder naer c Reciff werden ghebꝛacht / ende naer het Enlandt Tamarica, daer het gantſch ſtille was vande vnandt / foo dat de Landt bouw daer ſeer toe nam / f doch wierden de Vꝛuchten ſeer beſchadicht dooꝛ de Mieren / welcke groote ö plaghen zijn vooꝛ deſe gheweſten. Den tweeden Junij bracht Jan Noor- man, Junius. | Capitepn van it Jacht de Spieringh, een Barcke op / de welcke hu nevens de | | Kemp-haen verovert hadde ontrent Camarigibi, gheladen met hondert en tſe⸗ | ſtich kiſten Sunckeren / ende een kiſt Tabac / was genaemt Noſtra Sennorade a Nazareth: de ſelvt Jachten hadden mede Daer ontrent twee van des vnandts Paſſaedt. Barcken / met Dich gheladen / aen de ſtrandt ghejaeght. Vendere ö den is t Schip Tholen vertrocken / om Booz de Bahia te Krunſſen. Den vier⸗ 9 den zijn de Schepen / Overijſſel als Ammirael, de Leeuwe alg Vice-Ammirael, a | ende de Eendracht als Schout by nachte, ende vooꝛts Swol, de Z ee- Ridder, ende de Vos, af gheveerdicht naer het Vaderlandt / gheladen met vij fthien Dod hondert ö
ANNO 1634.
Julius.
394 Verhael van Weft-Indien.
hondert en ſeven en tſeſtich kiſten Sunckeren: ende behielden daer noch aen t lande tuſſchen de Lijf en ſes hondert kiſten / ende een goede quantitent Braſilhout: daer quamen te rugghe naer t Vaderlandt met deſe Schepen den Overſten Lieutenant Balthaſar Bijma, de Major Bartolomeus Mellingh, de Capiten⸗ nen Maulpas, Everwijn, Taylor, Mortimer, ende tenighe andere Hooft - Offi⸗ tieren. Den vijfden vertrock het Jacht de Windt- hondt van Hoorn, om bn unden de Cabo te krunſſen: ende den achtſten het Jacht de Leeu werck naer de Bahia: als mede t Jacht Gijſſelingh, weſende een veroverde Bercke / bn Zunden de Cabo. Den thienden arriveerde aldaer unt t Vaderlandt 't Schip den Tijgher unt Zeelandt, met een Compagnie Soldaten van hondert ende acht en twintich koppen / onder de Capitenn Joos Koeck: (die koets Daer naer / om goede redenen / weder naer huns wierdt ghefonden) deſe hadde bn de wegh aen gheweeſt aen t Caſteel Arguin, d' welck hy in een ſoberen ſtaet hadde ghe⸗ vonden / door de ongheregheltheden van t volck; De Commandeur van Pere wennich tijdts te voꝛen bn de Swarten vermoordt zijnde; ende hadde aldaer op nieuws eenighe oꝛdere gheſtelt. Den veerthienden arriveerde t ghehunꝛde Schip 't Vlieghende Hart unt Zeelandt, geladen met Vivꝛes / ende een recreute van dꝛwen· veertich Soldaten. Den ſeſthienden bracht tJachtjen de Spreeuw een Scheepken op / gheladen met hondert en ſes pijpen Wijn. Den neghen⸗ thienden arriveerde unt t Vaderlandt t Schip de Goude Leeuw, welck heel langh hadt onder weghen gheweeſt / ende weghen de ſtilten onder de Linie tot twee renſen toe aen Sierra Liona hadt moeten aen lopen / bꝛacht eenige Solda⸗ ten mede / onder den Lieutenant Robert Hardi: ende den bijf-en-twintigbften t bevꝛachte Schip S; Jan, met dꝛy-en· tſeventich Soldaten. Den neghen en twintighſten het Jacht de Vlieghende Sparwer, van Pariba op- Kommende / bracht tijdinghe / dat de Krunſſers aldaer een groot Schip / van Enghels maeckſel / inde grondt hadden geſchoten. Den derden Julij wierdt bn 't Jacht de Katte cen Scheepken op-ghebꝛacht / gheladen met ſtuck goederen / Viſch ende andere Vivꝛes / welck hu tuſſchen de negen ende thien graden bn Zunden de Linie hadde bekommen. Den neghenden gingh het Jacht den Tijgher van Z eelandt t ʒenl / met dertich vier roers unt de Compagnie van Capitenn Duyven-hoff, naer Barra Grande, om daer op de wacht te legghen / ende ſom⸗ tijdts een tochtjen in t Landt te doen / ende de vnandt daer te krencken. Den ſeſthienden 't Jacht de Sout· bergh, om tuſſchen de neghen ende thien graden te krunſſen. Den achthienden des avondts trock een partij van ontrent twee hondert koppen / onder het commande van le Temps, Lieutenant van Capi⸗ tenn Duyven- hoff, unt de Affogados den pas op- lendende naer de Cabo; om de Kieviere de Jangada te paſſeertn / ende aldaer eenighe Poꝛtugeſen te verraſ⸗ ſchen / die goeden bunt bn haer hadden: doch kommende aen de ſelve Kieviere / vonden de Bꝛugghe af ghewoꝛpen / ende de ſelve Rieviere / weghen de groote af wateringhen / foo ghewaſſchen / dat het niet moghelijck was Daer dooꝛ te gaen: ſoo dat onverrichter ſaecken weder keerden. Op deſe tijdt hadde de vnandt het ooghe op het Enlandt Tamarica, mepnende aldaer tenich vooꝛdeel te doen / alſoo hn onderricht was / dat het garniſoen daer ſwack was: derhal⸗ ven foo Hadden twee van Gare Capitennen / Amaro d Aſſovede ende Gonſalo Cabral, ten Mulaet / ghenaemt Antonio Dias, unt-ghemaeckt; de welcke vol⸗ ghens hare laſt hem begaf bn onfen Spaenſchen Piloot Gonſalo Maciel, om ſich aldaer te onthouden, ende de Viſſchen op 't Caſteel te merckt te bꝛenghen / ende ondertuſſchen de gheleghentheden te beſpieden / ende dan weder over te lopen / ende haer van alles te onderrichten. Doch deſen Mulaet al te curieus
naer veel dinghen vꝛagende / wert de onſe ſuſpect / ende wert ghevangen naer
t Reciff ghebꝛacht: alwaer hy alles bekende / ende betichte mede Coſmo dali ende
Het elfde Boeck. 395 ende den Piloot / als kennis van defe ſaecke hebbende / doch alſoo niet {onders e bleeck tot haren laſte / werden deſe twee / naer een goede vermaninghe / weder nl los ghelaten / ende deſe Mulate / naer dat verweſen was wierde weder naer 9 t Caſteel op Tamarica ghebꝛacht / daer onthooft ende ghequartiert / ende de quartieren aen verſchenden ooꝛden teghen de Brandt op⸗ghehanghen. Ben Ï vijf en twintighſten was den (elven le Temps weder unt met hondert ende f 9 vijftich man naer Pao Amorello, Baer hn alleen ſeker ghevanghens bequam / 9 Daer onder twee Poꝛtugeſen / de reſte Swarten ende Bꝛaſilianen / kreghen bock eenighe ververſinghe ſonder pets meer. Het Jacht den Tijgher den nez 4 ghenden (als voꝛen) gheſonden naer Barra Grande, om aldaer op de wacht te / legghen / ende altemet een landt-tochtjen te doen: ſondt den acht-en-twintighe ö ſten ’t Jachtjen de Spieringh naer t Reciff, welcke verhaelde hoe dat de Ser⸗ f grant met fijn Soldaten in t Landt was gheweeſt / alwaer hn ghemoetre Don 9 Frederico de Camera met een Convone ende vier Karren wel gheladen / daer hu mede wilde naer Alagoa; de onſe op haer vooꝛdeel legghende / floeghen het Convone / ende bequamen de Karren / ende maeckten goeden bunt. De onſe 0 hadden mede inde Nie viere verovert een klenn Barcrken met fes kiſten Sunc⸗ ker: beachten mede aen / dat in Alagoa lagh ten Barcke / gheladen met twee hondert kiſten / die Roque de Barros mennde naer Poꝛtugael te ſtieren. Den dertighſten keerden de Heer Carpentier ende de Commandeur Smient, met het f Jacht de Kaeu w, van de Cabo op- ontboden zijnde / om dat de Heeren Ghede- zl legeerde naer it Vaderlandt wilden vertrecken; ende bꝛochten mede twee dun⸗ dl ſent pondt Braſil· hout: de vooꝛſende Heeren hadden alle goede oꝛdꝛe begonnen i te ſtellen, ende de Schepen Goeree, Campen ende de Exter hadden haer ladin⸗ if ghe al in ghenomen. Den tweeden Augutti arriveerde aldaer unt het Vader: Auguſtus. | lande t Schip de Goude Son ende tJachtjen de Spreeuw, bende unt Zeelandt, 0 met de Capitenn Marten Vieron ende fijn Compagnie van hondert ende vijf⸗ thien man; ende vooꝛts Vivꝛes ende andere behoeften. S anderdaeghs trock | de Lieutenant le Temps weder unt met ten troupe van ontrent dan hondert if man; nam fijnen wegh dooꝛ de Stadt Olinda, de pag op die naer het Arrayal ; lendt / ende floegh een bn. wegh in / die hem bracht op eenighe hooghe Bergen / gheleghen teghen over het Reciff, daer de vnandt ſich onthieldt / ende altemet | tenighe ſennen dede unt de Hunſen die Daer ſtonden: de onſe Daer kommende / ö bonden Daer een ſterck Retrenchement / doch ſoo qualijck bewaert / datter maer Dap of vier man in was / die / naer datſe haer muſquetten hadden gheloſt / vluchten / ende de onſe klommen daer over / ende ſtaecken / alles wat (n daer vonden / in bꝛandt / foo dat men De vlam opt Reciff konde fien op de klare mid⸗ dach: waer dit Ketrenchement wel beſet gheweeſt / de onſe ſouden Daer foo licht niet over ghekommen hebben / want was hoogh / met diepe grachten / ende ſeer net op⸗ghemaeckt. De Heer Colonel trock met een klenne troupe maer de Stadt / ende ver wachte aldaer ſijn bolck / welck ontrent thien unꝛen daer weder Doo? quam; ende wierden vervolght bp wel twee hondert man van de vnandt; de Colonel hier op af marcherende / lende de Lieutenant Jan Mulder met ontrent veertich man op ſtrandt in embuſcade / ende liet de reſterende 9 troupe vooꝛts trecken: de vnandt ſeer furieuſelijck vervolghende / ende in fan ij grooten ghetal / datſe onſe embuſcade Hadden konnen affronteren / eermenſe ij hadde konnen ſecoureren: foo viel de Colonel met fijn Peerdt tot de vnandt in / ende Dede de embuſcade op bꝛeecken; t Peerdt vande Colonel miert inde kop gheſchoten / ende vooꝛts gheen ſchade meer gheleden / als vier of Dijf ghequet⸗ fte. Den vijfden arriveerden aen t Reciff, van vooꝛ Pariba, t Jacht de Pega- 6 ſus, ende bracht tijdinghe dat t Jacht de Vleer-muys een Carvelle hadde ver⸗ | overt met ontrent hondert en vijftich kiſten Sunckeren. De Capitepn van | Ddd 2 de 0 N if
— — —
—— ee
| 1
2 ::. f.. — —— — —
AN N O 1634.
396 Verhael van Weſt-Indien.
de Pegaſus hadde eenighe daghen te voꝛen oock een Caravelle aen ſtrandt ghe⸗ jaeght / de welcke aldaer bleef fitten / ende alfoe ſich maer een man ofte den op de ſelve verthoonden / meynden fn datter geen meer volck op en was / manden haer Boot / ende ſonden het daer naer toe / om de Caravelle te bemachtighen: doch ons volck over Kommende in de Caravelle / was de ſelve vol Soldaten / die haer bedeckt hadden ghehouden om de onſe te abuſeren: foo dat een deel van ons volck doot wiert ghellaghen ofte ghevanghen / ende eenighe ſpꝛon⸗ hen over booꝛdt / ende ſalveerden ſich met ſwemmen; t Boot bleef daer mede: inde loop. Den ſevenden ſonden de onſe van Tamarica Den of vier dunſent pondt Braſilie hout / welck (n hadden af ghehaelt / dooꝛ aen· wijſinghe van den Piloot / unt ten plaetſe daer t verboꝛgen lagh. Des anderendaeghs nam de Colonel een tocht Loor met vijf hondert man naer Rio de Jangada; mar⸗ cheerde Door de Kieviere bn °t Foꝛt Æmilia, ende foo vooꝛts langhs ſtrandt / dan kommende weder aen de vooꝛſende Kieviere / vondt de ſelve te diep / ende alfoo over ſeker dude binten plancken meynde te legghen / wierdt de vnandt / die aen de over · zijde een Trenchement hadde / ons volck ghewaer / ende gaf den alarm; ſoo dat de Colonel onverrichter ſaecke moeſt weder keeren ſonder de vnandt anders pewers te reſcontreren. Den neghenden arriveerde aldaer unt t Vaderlandt met de Schepen de Salmander, Mauritius, ende Meerminne, ende een vierde Schip / de Heer Colonel Chriſtopher Artiſchau Artifzeuski met fijne Compagnie / ende de Compagnien van Capitepn Jacob Verdoes ende Capitepm Jacob Hinderſon, ſtarck te ſamen vier hondert ſes- en tſeventich koppen: dit waren dꝛn Compagnien vande neghen die de Vergaderinghe der xix. in it vooꝛ· jaer hadde ghereſolveert onder t commando vande vooꝛſende Colonel tot ſecours derwaerts te ſennden / alle aen-ghelegbt op t ghetal van twee hondert koppen elck. t Jacht de Spieringh den derden deſer unt gheſon⸗ den naer Barra Grande, om ſich te voeghen by den Tijgher, ghemoete onder wegen een Barcke met hondert en vijftich kiſten Sunckeren gheladen / welc⸗ ke teghen de wal gheraeckte / ende t volck ſiende dat van ons Jacht vervolght wierden / liep daer unt / ende ſtaecken de Bercke inden bꝛandt; doch ons volck waſſer foo tijdelijck bn / dat den ſelven weder bluſten: t wandt was al ver⸗ bꝛandt / ende eenighe Suyckeren beſchadicht: bꝛochten die foo op naer 't Reciff den twaelfden deſer / was ghekommen unt Camarigibi. Den derthienden wierdt de Compagnie van Marten Vieron gheſonden naer Tamarica, om gar⸗ niſoen te houden in t Foꝛt Oragnien; die van Jacobus Petri wierdt op de Barra gheleght / ende werdt het Stedeken de naem ghegheven Schuppe ende t Foꝛt aen de A fogados ghenaemt Prins Wilhelm; ende t Foꝛt aen de Cabo, Gijflelingh. De Pegaſus wierdt mede gheladen met Sunckeren. Den ſeſthienden zijn in Zee ghelopen de Jachten Ceulen, Licht- hart, de Spreeuw, met de Spieringh, om onder het belendt van Capitenn Willem Corneliſz. te houden in ende om Barra Grande, ende vooꝛts met eenighe Jachten ende Soldaten / daer onz trent te onder ſoecken / wat ghelegenthent aldaer ende in de Zundelijcke Have⸗ nen was / om voordeel voo? de Compagnie te Doen / ende de vnandt af · bꝛeuck / waer tor hem oꝛdꝛe ghegheven was / foo het noodt ware / de andere krunſſende Jachten mede te emploneren: ende foo dat niet ghenoegh was / ſoudemen op fijn verſoeck / meer volcks ende Schepen ſennden; ende op dat te beter kondt⸗ ſchap mochte bekommen / zijn mede gheſonden Domingo Fernandes, ende de Piloot Louis. Den vieren twintighſten is in Zee ghelopen t Jacht de Katte naer Pariba, met den Commandeur Smient, om over het eſquadꝛe / Daer krunſ⸗ ſende / te commanderen. t Schip de Goude Sonne, nu klaer zijnde / vervoegh⸗ de ſich naer Barra Grande, om daer op de wacht / ende tot een retraitte vande Jachten / te legghen. Den vijf en twintighſten arriveerde aldaer t Schip ö de
Het elfde Boeck,’ 397 de Goude Kroon unt de Mafe, met neghen en tneghentich Soldaten / onder 1 Capitenn Philip Loduwickſz. du Thier, hadden wel vijf maenden onder we⸗ 5 A ghen gheweeſt. Den ſes en twintighſten arriveerde t Jacht de Vleer-muys, 14. de welcke ontrent Pariba hadde verovert een Barcke genaemt Noſtra Sennora de Guadelupe, kommende unt Rio jangada; ende alſoo de ſelve ſeer leck was / ende vꝛeeſden vooꝛ ſincken / hadde Daer unt gheloſt vier en · tachtich kiſten Sunckeren / ende derthien hondert ende tſeventich ſtucken Brafilie-hout. Den acht en · twintighſten quam it Jachtjen Ceulen, op- gheſonden bn Capitenn Willem Cornelifz., unt Barra Grande, met eenighe onderrichtinghe van den toe ſtandt der ſaecken aldaer; ende hoe dat de Sergeant Willem Jan(z. met een partij in t Landt was geweeſt / ende gemoet twee Karren met een Convon vande vnandt / d welck ghellaghen hadden / ende goeden bunt bekommen: de ö Spar wer bꝛacht mede aen neghen hondert pondt Bral hout / die inde Pegaſus 9
Wierden gheladen. Den neghen en twintighſten arriveerde Capitenn jacob 0 Hes met de Sout-bergh, met een Barcke / ghenaemt Noſtra Sennora de Mon- | ferrate, die hn ghenomen hadde ontrent Camarigibi, gheladen met Meel / eeni⸗ } ghe pijpen Wijn / Ammunitie ende ſtuck goederen / kommende van Lilbona. g Den leſten arriveerde mede aldaer t Schip de Fortuyn, Capitenn Laurens | Janſz., op-bꝛenghende een Schip welck hu verovert hadde ontrent Sergippe N del Rey, gheladen met hondert ende veertich pijpen Wijn / ende eenighe ftuck- 0
goederen. Aen de Cabo St Auguſtin en is alle deſe tijdt niet ſonders vooꝛ· ghe⸗ vallen / dan dat onſe paliſſaden te met bn de vnandt in ſtucken werden ghe⸗ ſchoten / ende bn onſe ſtracx weder gerepareert. De vnandt hadde daer weder een nieuwe Baterije ghemaeckt / unt de welcke hu ſomwijlen fchoot op onſe Kedoute op t Puntal. Daer lagen van de onſe in garniſoen ſes Compagnien / doch niet machtich genoegh om veel tochten landt · waert in te doen, als alleen ſomtijdts eenighe ververſinghe te halen vooꝛ de ſiecken op de Kieviere van Poyuca. Alſoo der Heeren Ghedelegeerde Bewinthebberen tijdt / welck fp al⸗ Baer verbonden waren te blijven / nu haeſt ten ennde liep / foo hebben ſy (niet ö teghenſtaende het ernſtich verſoeck aen haer ghedaen van weghen de Compa⸗ gnie / als mede het aen ſchꝛijven van hare hoogh· Mogh. Heeren Staten Gez nerael / ende fijn Voꝛſtelijcke Ghenade den Heere Prince van Oꝛagnien) haer ſelfs tot de weder Romſte van langher⸗ handt gaen berenden. Sn hadden verz ſchenden redenen die haer bewogen om niet langher aldaer te verblijven; doch N haer moveerde alder meeſt / als Daer naer heeft ghebleken / dat fn te ghemoet ſaghen / een groote ſchaerſ bent van Vivꝛes daer ons volck aldaer in hadde te 5 5 vervallen / indien unt het Vaderlandt niet ſpoedelijck Baer in en wierde vooꝛ⸗ l fien: haer grootſte ſoꝛghe was vooꝛ haer vertreck aldaer foo goede oꝛdꝛe op de f 0 Kegeringhe / foo in't Politicq als Militair ende Adminiſtratie van des Come 9 pagnies middelen ende inkomſte / te ſtellen / als moghelijck was: deſweghen ſu dan noodich ooꝛdeelende dat de Colonel Sigiſmundus van Schuppe daer noch ö boog een tijdt verbleve / alle redenen hebben vooꝛ : ghewendt om de ſelve daer | toe te beweghen; ghelijck dan oock t ſelve hebben verkreghen / hoe wel fijne f E. al een gherunmen tijdt vooꝛ· ghenomen hadde / ſich van daer te retireren. 1 Daer naeſte ſoꝛge was / hoe (n het ſouden maecken tuſſchen de twee Colonels; ten eynde Daer gheen jalouſie ende oneenigheden tuſſchen haer / tot ondienſte vande Compagnie / en mochte ontſtaen / doch hebben de Colonel Artichau fog redelijck in deſen ghevonden / dat / niet teghenſtaende hem in t Vaderlandt was belooft / dat hn onder niemandt ſoude ſtaen als onder de Heeren Ghedele⸗ 9 geerde Bewinthebberen / te vꝛeden is geweeſt ſich onder die Colonel Schuppe h te ſtellen / ende de ſelve de naem van Cheef te laten hebben / ende zijn vooꝛts N bn de Heeren Ghedelegeerde eenighe Artikelen beraemt / alle ſtreckende tot
5 Dodd 3 onder
—
398 Verhael van Weſt-Indien. o onder. hout van goede kenighent / foo wel tuſſchen de reſpective Militairt wieg Hoofden ; als tuſſchen de Politique Kaden ende de Militie: ende hebben 1654. ports de minder Officieren vooꝛſchꝛeven / foo veel de gheleghenthent wilde lijden / gheavanceert / naer dat ghedunzende haer E. verblijven aldaer, bez vonden hadden / haer compoꝛtement gemeriteert te hebben. Lieten de Plaet⸗ ſen beſet als volght: Op Rio Grande in t Foꝛt Ceulen commandeerde Capi⸗ teyn George Garſtman met fijn Compagnie vier- roers / ende eenich ghecom⸗ mandeert volck / t ſamen ontrent twee hondert te voet; waer bn noch waren gheſonden tſeſtich Nunters / om in t Landt te ſtropen. Op het Eplandt Tamarica commandeerde de Major Jean d'Efcars met fijn Compagnie / ende de vier roers van Capitenn Tourlon. In t Foꝛt Oragnie Capitenn Jacobus Petri: de ‘welcke daer naer mede is boven gheleght / ende t Foꝛt beſet met de nieu⸗ we Zreuwſche Compagnie van Capitenn Martin Vieron: nevens deſe Solda⸗ ten waren op t Enlandt een goedt getal vꝛije Wieden ende Negros die 't Landt begonden te bouwen: ende op de paffen naer t vaſte Landt laghen Bꝛandt⸗ wachten: daer Abel Pieterſa. tor · ſicht op hadde. In t Foꝛt de Bruynelagh Cas pitepn Daye met fijn Compagnie. In t foet Wardenburgh Capitenn Valet. In t fort Erneſtus Capitenn Jan Hick ende Malborgh. Op Antonio Vaaz de Compagnien van de Heer Colonel ende Cheef Schuppe, vande Major Goedlad ofte Bongarſon, van Capitenn Picard, van Capitenn Bouue, Capitenn Verdoes, Capitenn Langley, ende Capitenn du Thier. Op Vloyen- burgh lagh Capiteyn Duyven-hoff met fijn Compagnie vier roers. In t Foꝛt Fredrick Hendrick de Compagnien van Capitenn Wildt. ſchut, van Capitenn Hinderſon, Capítepn vanden Brande, ende Capitenn Prevoſt. In Æmilia de Compas gnie van Capítepn Lormiere. Inde Afogados die van Capitenn Ley ende Caz pitenn Chriſtiaenſz., daer over de Major Beyer commandeerde, Aen de Cabo commandeerde de Major de Vries met fijn Compagnie / die van Capitepn Manſyeldt, van Gilbert, van Nicolſon, ende Duynkercker. Op it Reciff wa⸗ ren de Compagnien vande Heeren Ghedelegeerde, Daer Capitenn over was Nicolaes van Velthem, dit vande Heer Colonel Artishofski, ende die vande 40 Major Cornelis Bayer, beneffens twee Compagnien Burghers / vande Heer EI Willem Schotte ende de Fiſtael Nicolaes de Ridder. De Kegeringe was ghe⸗ Hi ſtelt aen de Politique Kaden / de welcke Doen waren De Heer Servacius Carpen0 tier, Willem Schotte, Jacob Stachouwer: de Militaire Hoofden de Heer Sigiſ⸗ IK mundus van Schuppe, Colonel ende Cheef, ende de Colonel Chriſtofer van Artiſchau, de Fiſcael ende Penſionaris Landen Kaedt Nicolaes de Ridder: |
ende den Naedt wierdt den dertighſten September vermeerdert met Balthaſar Wijntjens: ende daer naer den ſeventhienden October met Ippo Eyſſens van | Groeninghen. Aldus op alles / naer haer vermoghen / goede oꝛdꝛe gheſtelt / Hi ende een never tot fijn ſchuldighe plicht vermaendt hebbende / met belofte dat 0 ſn ti huns ghekommen zijnde / een peders goede dienſten aen de Compagnie IN ghedaen / hare Heeren Meeſters ſouden bekent maecken: doch inſonderhent / Hi dat ſy de Vergaderinghe der xix. ende de reſpective Cameren op t ernſtighſte HIE foudenaen-maten/ om op t alder ſpoedighſte te verſoꝛghen alles wes (1 bez iik vonden hadden daer gebꝛekich te weſen: haer verſekerende dat alles tijdelijck foude werden beſchickt / ſulex dat haer Daer vꝛn op mochten verlaten: foo heb⸗ Ii bende ghemelte Heeren dan Schepen / te weten: Goeree, Campen, ende de PeIi gaſus, nevens t Jacht de Exter, Doen veerdich maecken / om Daer mede naer 0 t Vaderlandt te zenlen; ende hebben Daer in doen laden acht hondert ende fes0 en · twintich (oo kiſten als vaten met Suncker; ende ſeven en · twintich dunſent ponden Brafilie-hout;nevens verſchenden klennigheden: ende zijn met de vooz⸗ September, fende Schepen van t Recifft᷑ zepl gegaen in t begin vande maendt September: | ende N | | 0
Het elfde Boeck. 399
ende den ſeſten November in t Vaderlandt aen-gelandt. Op dat volkoment⸗ T | lijck mach blijcken wat dienſten {nde Compagnie / den tijdt van haer verblij⸗ ven in Braſil, hebben ghedaen / foo ſullen hier ſommierlijck in voegen wat goe⸗ N | deren fn van tijdt tot tijde hebben over gheſonden. Vanden beginne van Hare 0 Directie ende Gouverno inde veroverde Plaetſen in Braſil, werden by haer E. f in diverſche Schepen vanden achtſten October des jaers twre· en. dertich / tot den ſes· en · twintighſten Auguſti des jaers vier en dertich / af gheſcheept (de i welcke oock alle voozſpoedelijck in t Vaderlandt zijn aen - ghekommen) vier Ì Bupfent acht hondert ende bijf-en-tachtich kiſten Supckeren; ende lieten in Brafil noch in vooꝛ· raedt ſes hondert ende vier en dertich kiſten; foo dat in alles tot nut vande Compagnie hadden bekommen Lijf dunſent vijf hondert ende neghenthien kiſten Sunckeren / de welcke de Compagnie hier te Lande | hebben upt-ghebzacht ſeſthien hondert ende vijf en vijftich dunſent ende ſeven f hondert Gulden. Sonden inſghelijcks inde ſelve tijdt over hondert neghen⸗ en· vijftich dunſent neghen hondert ende neghen en dertich ponden Brafilie- ) 0 hout, ende lieten aldaer in vooꝛ · raedt noch twee en dertich dunſent ende acht . en · vijftich pondt; hier weerdich gheacht twee en tſeventich dunſent Gulden. In de ſelve tijdt werden bn de onſe verovert ende aen t Reciff op ghebꝛacht ten · en · dertich foo Schepen als Bercken ofte Carvellen / gheladen met goede⸗ ren die Daer te Lande zijn tot nut vande Compagnie verbꝛunckt ende weerdich bevonden in alles vijf hondert en veerthien dunſent Gulden. Van welcke ver⸗ overde Schepen deſe volghende ſeven tot dienſte bande Compagnie zijn unt gheruſt ende daer ghebꝛunckt ghewoꝛden:
Het Schip den Enghel S. Michiel, ghemonteert met acht ſtucken.
Het Jacht Tamarica, ghemonteert met acht ſtucken.
De Flunt de Zee- Ridder, ghemonteert met acht ſtucken.
Het Schip de Exter, ghemonteert met thien ſtucken.
Het Jacht Gijſſelingh, ghemonteert met fes ſtucken.
Het Jacht Schuppe, ghemonteert met acht ſtucken.
Het Jacht Tamarica, ghemonteert met vier ſtucken. Sulexr dat bevonden werdt dat bn de vooꝛnoemde Heeren Ghedelegeerde Bee winthebberen tot nut vande Compagnie waren bekommen ende over-ghe⸗ ſonden / ofte ginder ghebꝛuyckt / bn de dꝛn en twintich tonnen Gouts. Roꝛts 5 naer haer vertreck unt Braſil werden bn eracte monſteringhe bevonden aldaer te weſen een-en-Beertich hondert ende ſes - en- dertich Soldaten / verdeelt in twee en dertich Compagnien; waer onder waren over de fes hondert ſiecken: ö ende van deſe quamen met haer over hondert en Lijf gheſonde / ende een en ö vijftich ſiecke ofte verlemde Soldaten. Sn lieten aldaer op de Cuſte twee. en. dertich (oo Schepen als Jachten / ghemant met dunſent ende ſeven en tach⸗
tentich Bootſ⸗gheſellen: die op verſchenden ooꝛden unt waren om te krunſſen /
ende op des vnandts Schepen te paſſen: boven noch vier Schepen ofte Jach⸗ ten die binnen de Haven van de Cabo St Auguſtin lagen / ghemant met hondert il ende een en · veertich Matrooſen: ende ſes die binnen de Haven van Pernambuc laghen / gemant met Dn hondert Matrooſen. Sulcx dat op haer vertreck J aldaer bleven over de vier dunſent Soldaten; ende over de vijfthien hondert Bootſ-geſellen: ende twee en veertich {oo Schepen als Jachten. De Heeren 1
—
— ie ee EE
is En
Ghedelegeerde / in voeghen als Bozen / vertrocken zijnde / ende de Politiquen | Kaedt in fijne Kegeringe gheinſtalleert; wierden Daer den tweeden September Ï Door t Schip Domburgh op- ghebꝛacht / unt t Schip bn Jan Oly-beeck Herz | overt; neghen-en-twintich pijpen Wijn / ende wennighe andere goederen; dꝛy gotelinghen ende twee fteen-ftucken : ende den derden September, dooꝛ 't Wa- (| pen van Hoorn, twee Tapuyas aen-ghebꝛacht van Rio Grande, van welcke wu |
hier |
ÄNNO
1634.
400 Verhael van Weft-Indien. hier naer bꝛeeder ſullen ſpꝛeken. Den vijfden arriveerden t Schip de Swaen van Zeelandt, met hondert ende tſeventich Soldaten / nevens den Major Goedlad ende Capiteyn Jacob vanden Brande. Den ſeſten vertrock de Salmander, om vooꝛ de Bahia te Krunſſen. Het volck daghelijcx unt Hollandt meer ende meer aen-Kkommende / wert aen 't Klooſter op Antonio Vaaz een Loogie geſtelt daer men ontrent twee hondert man onder konde laten. Den twaelfden September werdt een tocht ghedaen bn de Capitennen Picard, Duyven-hoff, ende Hick, met ontrent Dep hondert man / den pas van S' Laurenzo op / al waer een Hhuns ſtondt toe behooꝛende Antonio d Albuquerque, Welck fn in bꝛandt ſtaecken: die van t Real den alarm vernomen hebbende / waren daer op unt gekommen / ende ver wachtende de onſe op de groote Pleyn / hadden haer in embuſcade gez leght in een pas die de onſe moſten dooꝛ kommen: onſe troupen aen kommen⸗ de / viel de vnandt unt / ende wert over ende weder ſterck gheſcharmutſeert / doch de onſe lloeghen de vnandt vande pas / openden dien / ende quamen alſoo weder inde Affogados, hebbende ter weder - zijden eenighe dooden ende ghe⸗ quetſte. Den vijfthienden quamen te reede twee Schepen ende twee Jachten / die Booz de Bahia de todos los Santos ghekrunſt hadden; ende verhaelden / unt De mondt van eenen die over quam met een Cangale ofte Vlottjen / datter wel vijftich of tſeſtich foo Sehepen als Barcken daer laghen; die wel twee-mael ofte dꝛn· malen gheladen ende weder ontladen waren; om datſe onſe Schepen Daer vooꝛ ſaghen krunſſen / foo en wilde de Gouverneur niemandt unt laten. Daer was de meeſte miſerie vande wereldt / weghen het groot ghebꝛeck van alles. Det Schip Deventer was daer llaeghs gheweeſt met een Marſilianer, op-hebbende veerthien gotelinghen / ende kommende unter Zee: doch alſoo hn dicht onder de wal ende S* Antonio geraeckte / van waer hu hulpe bequam / foo moeſten hem verlaten met verlies van vijf man ende vier ghequetſte. Den ſeſthienden arriveerde het Schip Eraſmus van Rotterdam, met hondert en fes Soldaten. Den Kaedt was ondertuſſchen beſich om te beraden wat beft met het bolck te Doen was tot af bꝛeucke vande vnandt / ende reſolveerden enn⸗ delijck dat de Colonel Sigiſmundus van Schuppe, nevens den Commandeur Licht- hart, een tocht ſouden Doen om de Zundt / ende alle Havenen daer om her aen doen ende beſichtighen: te meer / om dat Capitenn Willem Cornelifz. met een verovert Paſſagie-Bercrken op-ghekommen / ſich hadde gheinfoꝛ⸗ meert op alle de Rie vieren om de Zundt ghelegen / ende unt verſchenden ghe⸗ vanghenen vernomen / dat in de ſelve veel Sunckeren in Schepen ende aen laude waren te bekommen. Daer werden toe gheſtelt de volghende Jachten / Mauritius als Ammirael, Domburgh, Zuydt-Sterre, Vleer-muys, Goudt-Vinck, Vindt- hondt van Amſterdam, Windt- hondt van Hoorn, ende Pernambuco: inde welcke ſich embarqueerden fes Compagnien / te weten: de Compagnie van de Colonel Schuppe, van Capitenn Picard, Manſveldt, Duyven hoff, Henderſon ende Malburgh, t ſamen ſterck vijf hondert en tſeventich mannen: gin⸗ gen van t Reciff t ʒenl den twee en twintighſten September. Ju 't begin van dit jaer hebben wp verhaelt hoe dat den Overſten ſandovi met fijne Tapuyas bn de onſe was gekommen aen Rio Grande, ende hoe den Commandeur Garſtman hare komſte ende verrichtinghe in t laeſte van Martio de Heeren Ghede⸗
legeerde hadde verwitticht / doch dat ſijnen brief eerſt in April op 't Reciff was
ghekommen: de antwoorde vande vooꝛſeyde Heeren quam oock ſeer traegh te rugghe: ende Wiert den Commandeur eerſt behandicht den ſes· en twintigh⸗ ſten Junij, De Tapuyas hadden daer en · tuſſchen noch twee tochten met de onſe in t Landt ghedaen naer Coniahu ende Barra-Conaiu. Inde eerſte ſloegen ſy in t gaen ſeven en. dertich koppen doot / ende in 't weder keeren een · en der⸗ tich: op de twerde / als haer de Poztugeſen verſterckt hadden / ende op de onſe
aen⸗
Het elfde Boeck, 401 aen· vielen / lenden de Wilde in embufcade / ende onverſiens op-rijfende / lloe⸗ N gen ſy hondert ende tſeſtich man foo Poꝛtugeſen als Bꝛaſilianen. Daer naer n No vertrock Jandovi met alle vꝛiendtſchap weder naer fijn Landt / nam mede ſes 34. van onſe muſquettiers / ende liet in der ſelver Plaetſe fijn Soone / ende fijn Bꝛoeder Caracara, ende noch eenderde. De Commandeur Garſtman de ant⸗ wooꝛde bande Heeren nu bekommen hebbende / ſondt den jonghen Jandovi, met twee andere Bꝛaſilianen / naer fijn Vader / om de ſelve te boodtſchappen / datter een Schip met de antwoorde was gekommen / verſoeckende dat hu hem weder naer Rio Grande wilde vervoegen / om met den anderen breeder te ſ pꝛe⸗ ken: maer de Vader ſondt ſijnen Soone / nevens Copun, Stief. Soone van Weleryawa ofte Beretya wa ſijnen Meve / ende pꝛincipaelſte Capiteyn / ende noch thien Tapuyas, alg mede vier van onſe Soldaten / te rugghe / ende liet aen de Commandeur ſegggen / dat hn beſich was / ende in onderhandelinghe met eenighe andere Tapuyas, om de ſelve mede te trecken in onſe alliantie, ende dat hu t ſelve te weghe ghebꝛacht hebbende / met meerder macht wilde kommen om de Poꝛtugeſen / nevens ons / te boͤſtrijden. De Ta puyas werden met eenige klenne gheſchencken / ende fes van ons volck / weder gheſonden naer den Overſten / maer den jonghen Jandovi ende Copun bleven op het Caſteel van Rio Grande: ende werden koꝛts Daer naer bn de Commandeur gheſonden naer t Reciff, ten deele / op dat ſn ons Volck ende Foꝛten / Daer fn ſeer begeerich naer waren / mochten ſien; doch meeſt / om te dooden de quade rapoꝛten die eenighe andere Tapuyas hadden gheſtront / ende haer in t hooft gheſteken / als dat ons volck meeſt verllaghen was / ende dat de wennighe / die noch overich waren / haer gereedt maeckten om te vertrecken / ende haer· lieden te verlaten / als voor deſen ghedaen hadden. Deſe Jonghelinghen quamen op t Reciff in September (als voꝛen gheſeght) naer dat de Heeren Ghedelegeerde Bewint⸗ hebberen vertrocken waren; men liet haer 't Dolck ende Foꝛten bef ichtighen / waer aen (meen goedt ghenoeghen namen / ende dꝛenghden haer te wꝛeecken over de wilde die haer hadden geſocht met valſchent te bedriegen. Den Naedt hier op deſe ſaecke vande Tapuyas wat naerder ter harten nemende / ghelijck dan meer · mael unt het Badtrlandt / weghen t emploneren van deſe Wilden / was gheſchꝛeven / heeft goedt ghevonden den Politiquen Naedt Jacob Stachouwer, neveng de Colonel Artichofski, naer Rio Grande te ſennden / om te ſien wat vooꝛdeel men unt deſe Wilde trecken konde / ende hoe men hare hulpe tot meeſten dienſte bande Compagnie / ende af bꝛeuck vande vnandt ſoude konnen gebꝛuncken. Deſe twee Heeren dan vertrocken van t Reciff den dꝛn⸗en twintighſten September, met haer nemende de Compagnie van Capitenn Baut, ſterck twee-en-tmegbentich koppen / ende activeerden aen Rio Grande den vijf en twintighſten der ſelver maendt. Sp ſpꝛaken ftracr met Caracara, Bꝛorder van Jandovi, doch de ſelve en wilde hem / ſonder kennis ende bevel van fijn Bꝛoeder / nergens in laten: weſweghen (np dan den tweeden October oaober. den Tolck Antonio Parapoa va hebben af-ghefonden / hem ſchꝛiftelijck bela⸗ ſtende / den Overſten ofte Koningh Jandovi te ſegghen; dat aen Rio Grande 7 gekommen waren twee vande pꝛincipaelſte Heeren van 't Reciff, om met hem van twee dinghen te handelen: eerſtelijck / van een accooꝛdt met hem te maecz ken / op dat hu vooꝛt- aen weten mochte / wat hu vooꝛ ſijne moente ſal hebben te verwachten / oo wanneer hu tot hulpe ſoude werden gheroepen: ten ande⸗ ren / om met hem te ſpꝛeecken van eenen aenllagh teghen de de Poꝛtugeſen / die men van meyninghe is op t ſpoedighſte in t werck te ſtellen weſweghen hn wel haeſt diende te kommen / want qualijck langher als twintich daghen fouden konnen vertoe ven; verſochten mede / dat hp nemandt vooz- unt wilde ſennden / om haer van fijne komſte te verwittighen, op dat men mede ghereedt Eee mochte
— en
— —
401 Verhael van Weft-Indien. mochte zijn / om't werck / t ſijnder aen komſte / datelijck te beginnen. Deſen Boode aldus af · gheveerdicht hebbende / om den tijdt wel te oꝛberen / foo gin⸗ ghen de vooꝛnoemde Heeren ſomtijdts / met twintich ofte dertich man / acht ofte thien mijlen in t Landt / ende vernachten nde verlaten Hunſen / die hier ende Daer inde Boſſchen ſtonden / ende beſagen de ghelegenthent van t Landt ende de Rie vieren. t Landt (naer het verhael vande Colonel, welcken hier in volge) is foo ſchoon ende vꝛuchtbaer / dat men 't niet beter ſoude konnen wen⸗ ſchen / doch ſagen daer niet een menſche / ſoo was alle t volck verlopen / ſoo unt vꝛeeſe vooꝛ de onſe / doch meeſt / als wel te vermoeden was / vande Tapuyas; de welcke ſn / weghen hare wꝛeethent / meer vꝛeeſen als den Dupvel / wetende datſe niemandt quartier en geven / ende niet de Menſchen alleen / maer oock de Beeſten doot· laen ende vernielen; ghelijck daer in een Huns te ſien was Daer t ghebeente lagh van meer als twee hondert Beeſten / bn haer in een Hecken Boot ghellaghen. De Nie viere van Rio Grande bevonden ſich ſelfs Doot te lopen ontrent vier mijlen boven het Caſteel / niet tegenſtaende inde mondt wel foo bꝛeedt is als de Maze, foo dat fn haer verwonderden waer van fp de naem van Grande eertijdts bekommen hadde. De Inwoonders verklaerden / dat weleer grooter was gheweeſt / niet wetende waer de vloet hem gekeert hadde, thoonden mede een Diepe dꝛooge dellinghe / dooꝛ de welcke (pn verklaerden deſe Kit viere eertijdts haren loop gehadt te hebben; ende de Tapuyas ſenden / datſe Booz deſe dellinghe den heele weken eens te landt waert in waren ghetrocken / levende by de jachte / Cayous, ende Voorts allerhande wortelen: waer onder oock is quantitent van Salſaparilla: men vindt in dit gheweſte tamelijck goede Braſilie-· hout in overvloet / Beeſten maer in vedelijck ghetale / ende niet ſoo vele als elders. De Colonel Artichofski onder- vꝛaeghde mede neerſtelijck de gheleghenthent van deſe Tapuyas, Daer nu mede te handelen hadde / ende hoe⸗ wel ſlechtelijck van Tolck verſien was / (onſe Bꝛaſilianen de andere niet half verſtaende) foo vernam unt Caracara, des Roninghs Bꝛoeder / t ghene wn dienſtich hebben ghevonden hier in te voeghen / te meer / om dat de ſelve Heere ons verſekert / bevonden te hebben dat de verklaringhe van Caracara, met de ghetuygheniſſe van vele andere over een quam. De Tapuyas, Daer Jandovi het Hooft van was / is een Natie welcke gheen vaſte wooninghe en heeft / maer van tijdt tot tijdt verandert; de Wijven de Hutten ende Damacken haer Mans naer dꝛagende / worden by de andere Natien van Bꝛaſilianen / ende hare nae⸗ burighe Tapuyas, ghenaemt Tararyuck: rekenen voo? haer enghen Landt een groot gheweſte / begrepen tuſſchen vijf Rie vieren; de eerſte kommende van Rio Grande naer het landt toe / noemen de andere Bꝛaſilianen Wararugi ende de Tapujen Ogiunon, doo dien fr haer op de mijten niet en verſtaen / en konde men unt hun niet leeren hoe verre deſe enghentlijck gheleghen was van Rio Grande, maer ſenden / dat fm deſen wegh met Vꝛouwen ende Kinderen mar⸗ cherende deden in thien dagen / anders alleen in Lijf. De tweede noemen benz de De Natien Quoaouguh, ende is een dagh renſe vooꝛder gheleghen. De der⸗ de Ogioro, noch twee dagh renſen vooꝛder. De vierde Upanema, wat mine der als twee dagh renſen. De vijfde Woroiguh, een halve dagh renſe vooꝛder: dit ſouden al groote Kie vieren zijn / naer haer ſegghen / ende hoogh unt het Landt kommen. hn verhaelde vooꝛder twee Saut pannen in haer Landt te weſen / die ſn noemen Cara waretamaz de eene dicht bn de Zee; de andere hoogh in t Landt; welcke laeſte een van onſe Soldaten / die met haer in't Lande was geweeſt / verklaerde gheſien te hebben / wel acht mijlen in t ronde. n noem⸗ de mede twee hooghe gheberghten / Deen in haer tale Co wouyzy, ende bn de andere Bꝛaſilianen Moytyapoa ghenaemt / Daer men vooꝛ· bn moet cer men te Ogiunon komt / t ander bn haer Pookiciabo, ende bn de andere 8 abe eghen
Ene Het elfde Boeck. 403 leghen tuſſchen Guoacugh ende Ogioro. Soo dat haer landt al verre moet agnes ſtrecken / ende apparent tot Siara toe / t welck ſu rekenen haer mede toe te bez a 1 hoꝛen / ende gaerne de Poꝛtugeſen wederom wilden ontnemen. Deſe Natir is in ghetale / met Drouwen ende Kinderen / ontrent ſeſthien hondert ſterck / naer giſſinge van de onſe / die in haer Landt zijn gheweeſt; ende om beter de koſt te krijghen / foo llaen haer ghemeenelijck neder in twee partijen; de eene met Jandovi, ende de andere met Weſetya wa ofte Beretya wa, die meeſt het jongh volck onder hem heeft. Caracara noemde vijf Natien / welcker alliantie bn Jandovi werdt aen - geſocht. De Arykeuma op Bꝛzaſiliaens / ende Aciki op Tapuyas gez naemt / welcker Koningh ofte Overſte was Coctaouly, heel ſwack van volck / ende bn Jandovi bp-naer t onder ghebꝛacht. De tweede is in bende de Talen ]Juckeryjou, ende haren Koningh Marakaou, de welche boo? deſen de Poꝛtuge⸗ ſen in t Arrayal tegen de onſe Dienst hebben gedaen / nevens die van Syara. De Derde op Bꝛaſiliaens Kereryjou, ende op Tapuyas Ocioneciou, ende Garen Koe ningh Nonhu. De vierde op bende Talen Pajoke, ende haren Koningh Kidoa. ö De vijfde op bende Talen Aponoryjou, ende haren Koningh Jarepo. De twee 5 laeſte Natien foo machtich als Jandovi, de dꝛn eerſte niet: woonen al om her de | palen van Jandovi, foobpde Zee als binnens Landts: ende mosten al met | Jandovi den dꝛooghen wegh paſſeren dooꝛ t gheberghte Moytyapao, om aen g Rio Grande bn ons te kommen / foo dat niet wel bn ons konnen geraecken dan ö inde regen maenden / of als t inde Soomer ſeer gheregent heeft. Onder hare ö vnanden noemden hu vier Ghellachten. Het eerſte in bende Talen ghenaemt Jemho, ende haren Koningh Kiſchonon, foo verre af ghelegen / dat nont eeni⸗ f ghe kennis ofte onder -handelingh met de Chꝛiſtenen hebben ghehadt. Het | tweede Ghellachte in bende ſpꝛaken Woyana, ende haren Roningh Waracapawaſſu. et derde in bende ſpꝛaken Caryry, ende haren Koningh Kinioonkoiou, die verre achter het Arrayal van Parnambuco woonen / ende met de Poꝛtugeſen vꝛindtſchap houden. Het vierde Caryry waſſu, ende haren Koe ningh Carapoto, die dock ontrent t ſelve geweſte woonen / dicht bn de andere. De dep laeſte hebben de Poꝛtugeſen teghen de onſe ghedient / ende hebben Bare Dorpen ende Wooninghen daerſe in verblijven. In kenden mede de Waymmores, die niet verder ghewoon zijn te kommen dan van de Bahia af tot Rio i ö S˖Franciſco. 0 KReeren nu tot de verrichtinghe van den Tolck Antonio, den tweeden Octo⸗ 8 ber naer Jandovi af geſonden: deſe ghemoete bn de wegh een troupe Ta puyas, die ghelept wierden bn Commendaoura, de Soone van Jandovis Suſter: deſe Suſter was in alſoo grooten aenfien bn de Tapuyas, alg Jandovi ſelfs / ende | naer het ſegghen van alle de Wilde / foo hadde haer Soon Commendaoura, | naer de aflijvighent van Jandovi, inde regeringhe te ſuccederen; gheen ghe⸗ | bꝛunck bn haer weſende dat de Soonen den Vader volghden: deſe hadde bn hem noch een ander Capitenn / ghenoemt Comathy, Soone van Jandovis f Bꝛoeder / vooꝛts vier en veertich mannen. Commendaourabehielt den Tolck | bn ſich / ende liet hem niet vooꝛt trecken / ſegghende dat hu van Jandovi volle ö laſt mede bꝛochte: ſondt twee Bꝛaſilianen af tot de onſe / om dit te boodtſchap⸗ ö pen / die den thienden October by de onſe quamen ende s anderdaeghs s mid⸗ daghs quam Commendaoura met de ſijne aen Rio Grande, ende werdt den | twaelfden verhooꝛt. Dijn aen-brengen was / dat Jandovi met alle fijn macht 9 niet en hadde konnen af kommen / dooꝛ dien den dagh renſens van Ocyonon af in 't geberghte Moytiapa des Soomers gheen verſch water en is te bekom⸗ 4 men / als alleen wennich dat hier ende Daer (nde klippen niet unt-ghedꝛooght | en is / ende het water dat inde leeghten wert ghevonden / is ſeer bꝛack: dat | dock niet en wiſte ofte Conayou noch (nde Poꝛtugeſen handen was: ende offer | ö Eee 2 vacht |
AN NO 1634.
404 Verhael van Weft-Indien. macht ghenoegh bp de onſe was om t ſelve aen te taſten / ende alſoo mede verhindert werdt Door den rouw over de doot van fijn Dꝛouwe ende eenighe Vꝛienden / foo hadde hn Commendaoura af-gefonden / om ſich van alles bꝛee⸗ der te infoꝛmeren / ende op 't ſpoedighſte weder te keeren. Hier op is des ande⸗ renbaeghs bn de onſe gheantwooꝛdt / ende zijn verſchenden onder ſpꝛaecken met deſe ghehouden / die wy hier vooꝛ · bn gaen / om dat t vooꝛnaemſte ghe⸗ noegh te fien is bn den in houdt vanden bꝛief die dooꝛ den Tolck aen Jandovi, nevens deſe Wilde / wierde af gheſonden / lundende in onſe Tale als volght: De hollandtſche Heeren laten Jandovi, Koningh van Tararyon, vꝛiendelijck rroeten / ende laten weten / datſe gaerne hem ſelfs gheſpꝛoken hadden / wegen twee doꝛſaecken; de eerſte / dat wn met hem bellunten willen / wat wp hem gez ven ſouden / elcke renſe als hn met fijn volck bn ons ſal kommen / om teghen de Poꝛtugeſen te doꝛloghen / want t is ons niet lief ghehooꝛt te hebben / dat hu in fijn volck qualijck te vꝛeden waren / alſſe van Rio Grande wegh ginghen, maer wnen hebben geene ſchult / om dat hp ons t ſelve niet te Bozen heeft la⸗ ten weten; want wa van fijne komſte niet wetende / hadden alreede andere dingen begonnen / Daer wn niet af en konden ſchenden, oock en hadden gheen goede windt / om bn hem te kommen. Als hy op een ander mael kommen wil / {oo moet hn altoos nemandt vooꝛ· unt ſennden / die de tijdinghe van fijne kom⸗ fre in tijdts bꝛenght / foo konnen wu mede een over Hagh maecken / om met hem ghelijck te beginnen: foo hu ons niet bn tijdts van fijn komſte waer⸗ ſchouwt / foo en kan fijn kommen ons niet nut weſen. De andere ooꝛſaecke is / dat wn vooꝛ ghenomen hebben Pariba in te nemen / ende ondertuſſchen dat wn 9002 Pariba befich zijn / een goede partije van ons volck bn de fijne te voe⸗ gen, op dat hu der Poꝛtugeſen Landt bederve; want alſſe unt het Landt geen pꝛoviande krijghen / moeten fp t ſelve ende alle have Foꝛten verlaten/ want / langhs de Zee en kan haer unt Poꝛtugael niet meer toe kommen / alle Havens bn onſe Schepen wel befet zijnde: welcken tocht vooꝛ hem ende fijn bolck ſeer pꝛofijtelijck (oude ballen / want het Landt / dat wp bederven willen / is vol goets in alle Ingenios, foo datter meer bunts ſal vallen / als fijn ende ons volck fullen konnen wegh.dꝛaghen. Dijn volck / welck hn met Commendaoura tot ons gheſonden heeft / om Canajou in te nemen / is ons niet noodich gheweeſt / want w die Plaetſe niet begeren / om datter gheen goede Haven is vooꝛ de Schepen / ende niet weerdich de onkoſten van beſettinghe: als wn eens met den anderen naer Pariba gaen / foo ſullen wn onſen wegh Daer over nemen / ende alles tot de grondt llechten; wn ſennden fijn volck te rugghe / ende nemen een partije Daer van nevens Commendaoura met ong naer t Reciff, daerſe ong Volck ende Foꝛten moghen ſien / ende hem van alles rapoꝛt bꝛenghen / wn bedancken hem even- wel van fijne goede gunſte / ende is ong foo lief als of wijſe ghebꝛunckt hadden: hu ghelie ve ſieh volkomentlijck ghereet te houden / ende offen · wel niet ter te kommen / Boor dat Commendaoura tot hem fal we⸗ der Kommen; de welcke wp ſullen af. veerdigen foo haeſt als wu den tijdt van de belegeringhe ſullen belloten hebben in onſen Kaedt / ende ſullen hem dan van alles bꝛeeder onder · richten: mach daer en · tuſſchen met de andere Ronin⸗ ghen handelen / op dat foo vele volcx met bꝛenghen als immers konnen / want hier ſal bunts genoegh voor alle vallen, Wx ſennden aen hem gheſchencken / en hadden gaerne meer gheſonden / hebben niet meer Bꝛaſilianen konnen be⸗ kommen / die dien doꝛren wegh / Daer foo wennich water is / wilden aen ne⸗ men; ende aen ſijn volck en doꝛſten het niet betrouwen / wetende Dat fp onſe packen / die wn te voꝛen aen hem gheſonden hadden / op- gheſneden ende ghe⸗ violeert hadden. Dijn volck / d welck hier met Commendaoura ghekommen is / hebben wp oock alle gheſchencken ghegheven. De gheſchencken die — em
Het elfde Boeck. 405 hem wierden geſonden / waren deſe: een Ongerlingh van Fellepe Carmoſijn couleur / een ander van Jſabelle couleur / ettelijcke pacrkens met Hechte kleet⸗
jens / twee doſijn hemden, Den kleyne vergulde Hellebaerdekens / Dzn verſil⸗ verde Houwers / een doſijn Bijlen / twee hondert Meſſen / ende menichte van Cozalen ende dierghelijcke ſnunſterije. Elck Tapuya, die ghekommen was / gaven fm dock een Hemde / ende ettelijcke Meſſen / ende tot twee renſen den bupck vol Wijns. Aldus met deſe Wilde ghedaen hebbende / ende de ſelve mennende wegh te fepnden/ iſſer wat vooꝛ - gevallen / welck haer van reſolutie heeft Doen veranderen / want twee van onſe Bootſ-gheſellen / de welcke nez vens ſes andere / inde maendt van Julio vooꝛleden bn de Poꝛtugeſen waren ghevangen gheweeſt / ende eerst naer Pariba, ende Daer naer tot Barra de Connayou ghebꝛacht / alwaer fp veerthien daghen aen 't Foꝛjen hadden ghearbent / ende waren eyndelijck gheſtelt op een Caravelle / gheladen met twee hondert ende twintich kiſten Sunckeren / zeyl· reedt legghende om naer Poꝛtugael te baren. Deſe den derthienden October voozleden unt de Caravelle gheſpꝛon⸗ ghen / ende aen de Nooꝛdt. ſtrandt aen gheſwommen zijnde, quamen den vijf⸗ thienden October in Rio Grande. Hare komſte gaf onſe Heeren aen lendinghe om ſich vande ghelegenthent van Pariba, van Conayou, ende andere Plaetſen wat naerder te informeren, Ende wat Pariba ofte het Stedeken Philippina belanght / (pdeden Daer gantſch ander onderricht van / als onſe noch ont te vozen van andere ghevanghens ofte over lopers hadden vernomen: want Daer andere de onſe hadden wijs ghemaeckt / dat de Plaetſe ront· om met een Gꝛacht / Trenchement / ende Banquet omringht was / verklaerden deſe / dat⸗ ter gantſch gheen Foꝛtificatie en was / maer alleen eenighe ſtucxkens op de Avenuen gheſtelt / als namentlijck: twee naer de Nie viere toe / andere twee bn de Kercke; op de wegh die naer t ſtrandt loopt ghelijcke twee / ende naer t Arrayal tot van ghelijcke: dat anders een open Vlecke was / de Hunſen op twee rijen gheſtelt / ende vooꝛts hier en daer verſtront: datter wennighe Soldaten hadden gheſien / ende meeſt arm volck. Hadden unt de Dunnkerc⸗ kers in Barra Conyaou verſtaen / datter op nieuws een Foꝛtjen was gheleght op t Enlandeken inde Rieviere / doch fn en hadden noch deen noch d ander Foꝛt gheſien / alſoo verblindt van t ſtrandt naer t Stedeken waren gebrachte Van Pariba gebꝛacht werdende naer Barra Conayou, waren langhs een karre wegh ſeer ghemackelijck ghekommen tot aen de Kieviere Monguangape, (wel {oo bꝛeedt als Rio Grande, doch met vele ondiepten beſmet) ende daer over gez {et zijnde / waren langhs ſtrandt ende een ſeer moepelijcken wegh ghekommen tot een Kievierken / welck fp moeſten over ſwemmen. De Foꝛtereſſe aen Barra Conayou, was naer haer ſegghen: een groot vier Kante dobbele Hedoute / de Wallen ontrent twee mans lenghien hoogh / ſonder punten ofte flancken / de hooghe commandeerde de leeghe / ende lagen bende aen den anderen aen t han⸗ gen van een Bergh / die over bende commandeert; ende dat men op den Bergh kommen koſte / ſonder van t Foꝛt gheſien te werden; de Bracht een mans lenghte Diep / ende ront· om met Paliſſaden omeinghelt. Dit Foꝛt was hier bn geval gheleght bn een Duynkercker / met hulpe van t Landt. volck: want deſen t vooꝛleden jaer met noch een ander Dunnkercker by de onſe aen landt ghejaeght zijnde in Baya Formoſa, fijn Schip verloꝛen / doch de meeſte goede⸗ ren noch geberght; hadde hem naer deſe plaetſe bege ven / om aldaer een nieuw Schip te bouwen van hondert laſten ende meer / (t welck doen bn. naer vol timmert was) ende om in fijn werck bn de onſe niet verhindert te werden / hadde hu deſe Foꝛtificatie gheleght tot fijne beſcherminghe. Hu en hadde (naer deſer ſegghen) maer thien weerbare mannen / ende die van Conayou hadden hem eerſt maer thien muſquettiers / en onlanghs noch thien bn
N ee 3 ghe⸗
AN N O 1634.
ANN O 1634.
406 Verhael van Weft-Indien.
ghevoeght: untghenomen eenighe wenniabe die onder aen t Foꝛt ende dater ontrent woonden: op °t Foꝛt laghen thien ſtucken ende twee haecken. Ver⸗ klaerden mede / datter een Barck gheladen lach ſoo diep dat het gat niet wel unt mochte / ende noodtſaeckelijck ſoude moeten ghelicht woꝛden: om koꝛt te zijn / maeckten de ſaecke heel licht: maer wegen de wegh van Rio Grande der⸗ waerts / gaven feer llecht onderricht / dooꝛ dien fm ſelfs in deſe haer komſte wel Dep Kievierkens hadden dooz-gheſwommen. Wegen Monguoangape gaven beter onderricht / want waren niet verre vande mondt Bande Wieviere over gheſet; doch en hadden gheen Foꝛtificatie gheſien / maer hadden alleen ghe⸗ hooꝛt datter dꝛn Schepen op de Kieviere beſich waren met Duncker te laden / de welcke noch al tamelijck langh werck hadden. De Colonel Artichofski de verklaringhe van deſe twee Lieden ghehooꝛt hebbende / was ſeer gheneghen een proeve Daer op te doen / maer andere waren ſwaer hoofdich / twijffelende aen t rapoꝛt ende aen de unt komſte: foo dat de reſolutie wierdt op: ghehouden tot den achthienden October: Doen wiert enndelijck ghereſolveert dat de Colonel te lande / ende de Politique Raedt Stachou wer te water ſoude gaen / ende den anderen den twee en twintighſten ſouden ſien aen de beſtemde plaetſe te ghemoeten. De Colonel nam met hem de Compagnie van Capitenn Bauts, ſterck tneghentich koppen / de Lieutenant van de Commandeur Garſtman met dertich koppen / vijftich bande Kunters ſonder eerden / ende ſes· en veertich Tapuyas; nevens twaelf Matrooſen om de Bijlen / Houwelen / ende Ammuni⸗ tie te dꝛaghen; in alles twee hondert ende acht en twintich koppen; ende ten half - weghen quamen bn hem Capitenn Franciſco met twaelf Bꝛaſilianen; in t Caſteel van Rio Grande bleven noch tneghentich man. De Colonel Artichofski trock de ſelve nacht noch unt / ende marcheerde vier mijlen tot aen een Diep Ric vierken / welck men niet paſſeren konde dan langhs een Boom die over t ſelve lagh: foo dat eerſt's anderdaeghs paſſeerden; ende Daer nae noch deur twee andere tot aen de Goꝛdel / ende lloeghen haer neder in een ledich Hung / acht mijlen van Rio Grande. Hier was grooten overvloet van Beez ſten / ſoo dat de Tapuyas Daer op een koeten tijdt meer ſchoten als de onſe van Doen hadden: de volghende nacht naer midder nacht braken weder op / ende quamen twee unꝛen op den dagh aen een vier- Kant Huns met ſtercke Paliſſa⸗ den beſet / daer de Hutten noch om her ſtonden / inde welcke de Wilden ghelo⸗ geert hadden / die den Lieutenant van den Commandeur Garſtman hadden doot ghellagen: vonden nu noch hier noch elders geen volck: ruſten daer ette⸗ lijcke umen / Doo? dien t leeghe water moſten verwachten Lande Kieviere die nevens t Pups paſſeert / die doen noch even wel tot aen de orelen quam: deſe Kieviere ghepaſſeert zijnde / kreghen tuſſchen twee ende De unzen naer-mid⸗ dach twee Bꝛaſilianen in 't gheſichte / die te peerde waren; de onſe die met haer Peerden naer ſettende / bequamen bende de Peerden ende den eenen Bꝛaſi⸗ liaen / welck was de Swagher van de Capitenn Franciſco, die met ſijne Bꝛa⸗ ſilianen / ettelijcke hondert ſterck / twee mijlen van daer lagh / ende met de Poꝛtugeſen qualijck te vꝛeden was / over de beſwaerniſſe die dooꝛ deſen Ooꝛ⸗ loghe leden. Des avondts ſloeghen de onſe haer neder in een Doꝛpken / Daer maer Dep ſtronen Hunſen en ſtonden / dicht bn een binnen water ofte lack ettelijcke mijlen langh / welck fp verſtonden de naem te hebben Pernambuco; t was inde Boſſchagie ende in t Doꝛpken vol Breſten / hadden van de eerſte nacht. legher tot dit Doꝛpken ghemarcheert / naer giſſinghe / vijf mijlen. Ble⸗ ven daer dien nacht legghen / ende vooꝛts tot de middach des anderendaeghs / Boor dien maer Dan mijlen hadden te trecken tot Barra Conayou. Maer de mid⸗ dach baken fpop/ ende marcheerden ſoetjens / ende quamen des avondts te neghen upꝛen aen een geoot Huns / Daer een rijcke Viſſcher in woonde; 1
en
Het elfde Boeck.
407 den Daer niet dan Honden ende Bocken / foo datſe wel vꝛeeſden ontdeckt te we⸗
fen; paſſeerden doen een KRievierken (welck neben t Huys inde Zee loopt) tot aen de dijen / ende hadden noch een half mijle tot de Foꝛtreſſe. Tot hier toe meeft Doo? Boſſchagien ghekommen zijnde / marcheerden border langhs de ſtrandt / tot aen 't ennde vande ſandt. dunnen / twee canon ſcheuten van het goet. Hier Dede de Colonel het volck ſtille· ſtaen / ende gingh ſelfs met een vande vooꝛſende Bootf-ghefellen naer het Foꝛt toe / om af te mercken op wat manieren de Wijn. Tenten, ende een Poꝛtugees Hunſken / ſtaende dicht onder t Foꝛt / ſonder alarm te maecken / paſſeren konden / ende op wat wijſe den ſtoꝛm aen te bꝛenghen was. De Bootf-ghefel op de aerde Door de ſtruweelen kruppende / bꝛacht de Colonel tot aen de Paliſſaden van t Foꝛt / ſoo dat hn de Gꝛacht bekennen / ende de Paliſſaden vaſtighent met de handen bepꝛoeven kofte; be vondt dat men die licht konde unt graven. De Bonden inde Poꝛtu⸗ geſen Hunſen blaften ſeer / doch de Schildt· wachte / alſoo gheen Menſchen van ſtruweelen konde onder - kennen / en maeckte gheen alarm. De Colonel alles wel aen ghemerckt hebbende / keerde tot het volck / ende verdeelde t ſelve ghelijck hnſe aen elcke zijde wilde aen· lenden / informerende de Officiers ende Soldaten / op wat maniere ſu hem volghen / ende haer nde Bracht logeren ſouden / ende dan van alle zijden gelijck op. klimmen / ende de ſtucken bemach⸗ tighen. Stelde muſquettiers inde Arriere- garde, Dede de meefte lonten unt Doen / ende eenighe Doove-kolen ende wennich lonten onder de hoeden wel bez decken / om die t ſamen te ontſteken als de vier roers den alarm ſouden geben. T was nieuwe maen / ende de nacht foo doncker / dat men t bolck niet ſien en konde: peder tot fijn devom vermaent zijnde / ende t woordt ghegheven / om den anderen te onder kennen / ginghen vooꝛt voetjen Hoor voetjen: daer en. tuſſchen ghebeurde het dat Capitenn Baut, die de muſquettiers lende / gheen goede acht nemende op de troupen die vooꝛ hem marcheerden / een verkeerde marſch nam langhs d ander zijde vande ſtruweelen / ende korts Daer aen geen bolck voo? hem merckende / mepnde de ſelve met een ſterckere vooꝛt· gangh te onderhalen / ende quam ſoo Loo de tijdt / ende eer hn het ghewaer wierdt / aen het foet / foo dat de vnandt hem vernam: Daer op begonnen die van t Foꝛt te
ſchieten met muſquetten ende ſtucken / doch / alſoo hn hem inde leeghte dicht
onder de Paliſſaden gheleght hadde / ſonder ſchade: ten laeſten hem niet wel konnende behouden / was ghenootſaeckt aen te vallen: foo dat de Colonel gheen tijdt en hadde om t Foꝛt te omcinghelen / ende was ghenootſaeckt / om hem te ſeconderen / mede op een zijde aen te vallen. Alle oꝛdꝛe was dooꝛ dit verſuym ghebꝛoocken / elck een raeckte unt fijn plaetſe: foo dat men de Ma⸗ trooſen / die de Paliſſaden met hacken ende bijlen ſouden om verre helpen / niet en konde vinden: niet te min dede elck ſijn beſte om de Paliſſaden met de handen unt te rucken / ende de banden boven met de houwers los te hacken: het op Klimmen unt de Gꝛacht viel mede ſeer ſwaer / want bonden het Foꝛt veel ſtercker als de Bootf-ghefellen aen ghebꝛacht hadden: de Gꝛachten wa⸗ ren een pieck diep / ende de wal boven een pieck hoogh: de Hooghe Redoute die over een leeghe Redoute commandeerde / ſtondt boven als een Caſteel / hooger Wallen hebbende als anderhalve piecke / maer dit hielp de onſe datter gheen flancken en waren / foo dat de vnandt over de Boꝛſtweeringe kijckende / ſtracx een Deel ſcheuten om de oozen kreegh. De Schepen ende Barcken die op de Kieviere laghen / ſchoten mede; maer te laet / de onſe waren al in t Foꝛt ghe⸗ raeckt: kregen maer dꝛn dooden ende vier ghequetſte. Van de vnandt vonden
ANN O 1634.
ſu in't Foꝛt elf dooden / ende bunten noch twee vande quetſueren in t vluchten
gheſtozven. Namen veerthien ghevangen / ende daer onder de Capitenn van Canayou, Alvares Fragoſo d Albuquerque, ende vier bande Dunnkerckers: fn Vonden
408 Verhael van Weſt-Indien. | vonden ín t Foꝛt thien gladde nfere ſtucken / ſchietende fes pondt pſers / ende 5180 twee haecken / elf vaten met pulver / ſcharp met menichten; beneden inde hutr⸗ 1 54. ten bleven negen kiſten Duncker onbeſchadicht / ende inde Mijn Tenten ſes⸗
ANN O
| en-Dertich pijpen / ende andere klennigheden: men bevondt dat de Wal / ſints 1 het vluchten van de Matrooſen / bn de vnandt merckelijck verhooght / ende de zacht verdiept, ghelijck als of de vnandt de komſte vande onſe vooꝛſien had⸗ 1 de. De Politique Naedt Stachouwer en hadde / weghen de contrarie windt / teghen de beſtemde tijdt niet konnen op· kommen / (oo dat de onſe den twee en twintighſten unt t Foꝛt unt ſiende / moſten aen· ſchouwen / dat de Caravelle met Duncker gheladen / die daeghs te voren unt: ghekoꝛt / ende in Bahia Fermoſe gheſet hadde / haer ancker lichte / ende deur gingh: moſten mede ghedo⸗ ghen / dat de vnandt den gantſchen dagh unt de Schepen ende Bercken / die op de Kieviere laghen / t goet haelden / ende in t Boſch wegh⸗lleepten; namen alleen / met een klenn Bootjen / een Spaenſche Carvelle. De volgende nacht ſtack De vnandt een Schip ende Barcke aen bꝛandt / naer dat alles unt ghe⸗ haelt hadde. Des anderendaeghs quam daer veel volcks naer Conayou, ſoo dat geen raedt was Daer naer te trachten / gelijck wel den voꝛigen dagh te doen hadde gheweeſt / indien het vaer tungh bn tijdts hadde aen ghekommen / dog quamen de ſelve eerſt 's anderdaeghs / doender niet meer was te vangen. Het nieuw Schip vande Duynkerckers noch op ſtapel ſtaende / wierdt aen bꝛandt | gheſteken / ende reſolveerden vooꝛts 't Foꝛt / als nu onnut weſende / te llechten / | ende alles met te nemen wat eenichſints dienen koſte. S anderdaeghs dewijl {nm beſich waren met de ghenomene Carvelle te laden / quam daer onverwacht De Commandeur Smient, waer doo; de Colonel goede gheleghenthent kreegh alle fijn volck te water af te boeven; doch de Tapuyas en wilden niet ſcheep / ſan Wierden de ſelve met onſe Kupters naer Rio Grande getonvoneert vooꝛ t vertreck van d' andere. Den ſes en twintighſten ſoudemen de Carvelle / daer het gheſchut ende anders van de vnandt verovert / in was gheladen / unt. Koꝛten / maer dooꝛ onkunde van t gat / gheraeckte de ſelve op de klippen / ſtakenſe in brandt / ende werdt alles verloꝛen. Daeghs daer aen alle weder t ſcheep ghe⸗ gaen zijnde wiert onder haer goet ghevonden / dat de Heere Stachou wer gaen 1 ſoude naer Rio Grande, om de Tapuyas af te veerdighen: ende de Colonel Ar1 tichofski, nevens de Commandeur Smient, naer de Nievier Mongoangape, om die te beſoecken / ende unt te fien naer de Schepen die de vooꝛſende Bootſ-ghe⸗ ſellen hadden aen ghegheven aldaer inde ladinghe te legghen: ende alſoo ſu / om dit te verrichten / van klenn vaer⸗ tungh niet wel vooꝛſien en waren / foo 7 haelden ſu van de Schepen / die vooꝛ Pariba de wacht hielden / noch dꝛn Boots / | om met de ſelve / neffens De hare / de Kieviere opte roepen. Des anderen⸗ daeghs quamen fp met het kriecken banden daghe Loor de mondt vande Kie⸗ viere / ende hadden de vloet en Windt foo tot haven wille / dat in koꝛte tijdt wel anderhalf mijle in liepen / hier kreghen een Jacht in 't gheſicht / gheladen met bn de twee hondert kiſten Duncker / ende eenighe laſten Braſil· hout / (als na⸗ derhandt werdt bevonden) hoe wel noch niet vol laden; daer t volck al unt verlopen was; lieten bn 't ſelve een Boot met volck / om t ſelve te bewaren: ende met de reſterende dꝛu Boots Loeder op roenende / Londen een groot Caz ravel / maer niets Daer in als nieuwe zenlen ende Lijf kamer ſtucken / nevens ten klenn Bootjen / hier bn werdt weder een Boot met volck gelaten ; roenden en zenlden al vooꝛt op / ende quamen tot aen eenen Bergh / daer de Rieviere ſich naer de lincker zijde wende / ende wat ſmalder begint te werden. Gingen 1 hier aen landt / ende alſoo twee paden ſich Daer openbaerden / koſen fn 't padt welck naer de rechter handt om dꝛaent / dooꝛ dien het haer t bequaemſte ſcheen te weſen; doch deden hier in een quade keur / want alfoo in t ee N unſen
— —
Het elfde Boeck, 409
Hunſen en vonden / foo keerden weder naer hare Boots; doch waren qualijck in gheſtapt / ofte de Poꝛtugeſen ſtaken een Pack huns met Duncker inden bꝛandt / d welck t ander padt op / tuſſchen de Boſſchagien in ſtondt: de onſe rouwich zijnde dat deſen bunt haer foo ontſnapt was / ende niet vermoedende eenige Schepen hooger te vinden / ſtaecken hare Trompetten / ende keerden weder naer hare veroverde Schepen. Dit Huns op den Bergh quam toe een Spagnaert met namen Antonio Marino, ghelijck mede het Jacht met Sunc⸗ keren / hier voꝛen bp de onſe ghenomen: giften hier vier mijlen de Reviere op te weſen. Deſe Rieviere Mongoangape is bꝛredt ende diep / foo dat men deſe vier mijlen dooꝛgaens heeft inde kille dzn / dꝛn en een half / ende vier vadem waters; aen bende zijden zijn al Manges ende dicht kreupel· boſch / foo dat men de Kieviere weder - ijdts niet en kan te lande gheraecken; Daer en ſtaen oock alle deſe wegh gheen Huyſen ofte Ingenios die men ſien kan. Aen de in- Kkom⸗ ſte vande Kieviere op bende zijden legghen hooghe ſant punten / op welcker eene / die men in kommende aen de lincker-handt heeft / ende de kille vande Kieviere dicht vooꝛ· bn gaet / hadden de Poꝛtugeſen een klenn Linie ofte Ue⸗ trenchement / daerſe achter laghen en ſchooten. De kille gaet inde mondt tuſ⸗ {chen de dꝛooghten / heel krom / foo dat men (eer voozſichtich moet te werc⸗ ke gaen / om de ſant platen niet te ghenaecken; naeſt aen t vooꝛſende linc⸗ ker fant-punt ſtaen Dep Hupſkens / daer de Beer man van deſe Rieviere in woondt. De Colonel hadde twee in ſichten / waerom hu begeerich was deſe Kieviere wat hoogher te onderſoecken: de eerſte / om te beſichtighen ofte Daer bequame plaetſen waren om volck midden in t Landt te bꝛenghen / ende daer mede de om leggende Plaetſen te quellen / waer toe hn ſonderlinghe bequaem⸗ hept vondt: maer gheene (Welck wel fijn vooꝛnaemſte oogh merck was) om van Daer Doo? het Landt naer Pariba te marcheeren. Want hoe wel Pariba maer acht mijlen van daer is gelegen / foo heeft men effen· wel den Kievieren te paſſeeren; eerſt deſe Mongoangape, welck men noch twee ofte Dap mijten hoo⸗ gher als dit Huys / niet en kan over Kommen als met vaer tungh: oock foo en vindt men gheen ſoet water als ſeven mijlen hoogh / ende dat met leegh water. De tweede Kieviere is Meryry, welck men te nauwer noot met leegh water paſſeeren kan tot aen de Goꝛdel. De derde is Pariba ſelfs / die men nont an⸗ ders en kan paſſeeren alg met vaer. tungh / welck niet te betrappen is dan onz der het Stedeken ſelfs. De andere oozſaecke was / om te onderſoecken of deſe Rieviere oock ſulcke pꝛopoꝛtie van diepte hadde / datſe naer den ghemepnen roep / tſeſtich ofte tſeventich mijlen met klenn vaer tungh ſonde konnen op ghevaren worden, ghelijck dan eenighe Bꝛaſilianen t ſelve ſterck affirmeer⸗ den; ende een Bꝛaſiliaen / die by de onſe ſich hielt / verklaerde deſe Rieviere op gheweeſt te hebben tot aen eenen Bergh / wiens gheſtalte groote hope gaf van mineralen / wat hier van zn / ſal ſich metter tijdt beter openbaren; foo verre als voꝛen / is de Kieviere noch een ſpietſe diep bevonden. De onſe quamen heel laet s avondts by de ledighe Caravelle / namen daer alleen de zenlen ende ſteen· ſtucken unt / ende ſtakenſe vooꝛts in bꝛandt: tegen den dagh bn de Sunc⸗ ker · Pꝛijs kommende / maeckten ſtracx gereedtſchap om de ſelve unt te koꝛten. De Colonel ſondt een Boot met een Sargeant ende twaelf Soldaten naer De ſant· punt / om te ſien hoe hem de vnandt houden ſoude: de vnandt Dede op haer een gheweldighe charge / wel met hondert muſquetten / doch alle ſoo hoogh / dat fp niemandt en quetſten. De Barcke naerder t ſelve punt met veel doens ghebꝛacht zijnde / (want de Colonel moeſt ſelve inde Boot gaen / om t Boots. volck / dat anders ſeer onwillich was / te animeren) ſchoot de vnandt foo vꝛerſſelijck / dat de baricaden / welcke de onſe op die zijde van t Schip ghe⸗ maeckt hadden / van ledighe kiſten ende pijpen met zeplagie ende koꝛdaghe 0 ff ghevult /
ANNO 1634.
aars
410 Verhael van Weft-Indien. |
ghevult / haer qualijck konden decken / inde Boot wierde ten Matroos ghe⸗ ſchoten / foo datter niemandt meer was in te krijghen / een Boſch· ſchieter inde
Caravelle inſghelijcke / ende de zenlagien / die tot have defenſie gheleght had⸗
den / gheraeckten aen bꝛandt: ende de vnandt was foo hittich / dat op t ſchieten van onſe Jachten ende onſe ſtucxkens niet en paſte. De Colonel ſiende dat de Caravel op deſe voet niet was unt te koꝛten / ſondt twee Boots aen t Jacht daer Capitepn Baut met fijn muſquettiers in was / (die niet mede op de Kievie⸗ re en waren geweeſt) ende belaſte hem / dat ſoo veel volcks als doenlijck was / wat verre boven den vnandt ſoude aen landt bꝛengen, inde andere twee Boots gingh hu ſelfs / ende ſiende Capitenn Baut van boorde af ſteken / roende hn met alle macht naer de vnandt toe / ende quam van d' ander zijde met trompetten ende velt gheſchꝛen foo gheſwinde onder haer / datſe benart zijnde / niet een ſcheut op de onſe en deden / maer latende een deel van hare Caſacken op de ſtruweelen hanghen / ende vele foꝛquetten inde Boꝛſtweeringhe ſteken / deur gingen; oock in t Boſch naer⸗gheſet werdende / niet eens en doꝛſten om ſien: Daer waren twee troupen Bzaſilianen by / die in t lopen de traeghſte niet en waren. De Colonel nu Capitepn Baut bu hem ghekreghen hebbende, legerde alle t volck inde Trenchee / ende ſondt alle de Boots aen de Caravelle / foo dat ín die in een om ſien unt. boughſcheerden ende nde Haven beachten. Daer naer begaf ons bolck hen weder t, ſcheep / ende maeckten de vero verde Cara⸗ velle zenl· rerdt. S anderdaeghs bꝛocht t Schip de Katte t volck naer haer guarniſoen op Rio Grande: ende de Colonel begaf ſich opt Jacht de Phoenix.
November. Den terſten November g moꝛgens met het kriecken van den daghe vernamen
twee Paſſagie· Barcken recht vooꝛ t gat van Mongoangape; de Boots wier⸗ den datelijck ghemant; ende fetten naer haer toe; doch d eene ontquamt / haer kours nemende naer de Baye de Trahiſon; N ander begaf haer in t gat / ende lep onſe Jacht ende Pꝛinſe vooꝛ· bn teghen de ſtrandt aen; Daer liepen ontrent vijfthien man aen landt: de Barcke was gheladen met Wijnen; maer hadden voo? haer verlopen / alle de bodems in · ghellaghen / foo dat de onſe maer vier pijpen heel en vonden / ende dat van de llimſte Wijn / ende eenich Brail- hout; welck Daer unt lichten / ende verbꝛanden de Barcke. Quaet weder ende hol water en liet niet toe met de Pꝛinſe te verzenlen / foo dat de Colonel verdꝛietich werdende / ſich begaf op Enchuyſen, dat vooꝛ Pariba op de wacht lach / ende quam Daer mede den vierden November op t Reciff; ende twee daghen daer naer werdt de Suncker· Pꝛinſe vooꝛnoemt daer mede ghebꝛacht. W hebben de verrichtinghe vande Colonel Artichofski naer een verhaelt / om de ver⸗ ſchenden gheſchiedeniſſen niet onder den anderen te menghen. Hier voꝛen den twee ren twintighſten September hebben wu verhaelt hoe dat de Gouverneur Schuppe ende de Commandeur Licht- hart met ſes Compagnien ghevaren zijn om de Zundt: Daer fp alle gaten in ende unt ghezenlt hebben / ende den Dzn-entwintighſten zijn weder ghekeert vooꝛ t Reciff, verovert hebbende twee hon⸗ dert en twee · en veertich kiſten Sunckeren / een goede quantitent Braſil· hout / ſes· en· vijftich tonnekens Bos pulver: ende wel ſes ofte acht hondert kiſten Sunckeren verbꝛandt / met een goede quantitent Ammunitie van Oozloghe / met acht Schepen ende Caravellen / die fn niet af bꝛenghen en konden / om dat het te diep in t Landt was. Hebben in Porto Franceſe Schunten ende Boots over de ſtrandt ghetrocken / ende in een binnen · water ghebꝛacht foo groot als het Haerlemmer-Meer / ende foo bewoont met Dorpen ende Dunfen: doch ſullen deſen tocht wat bꝛeeder verhalen. Den twee en- twintighſten September, als voꝛen / vertrocken zijnde van ’t Reciff, quamen den vier en twintigh⸗ fen eerſt in Porto Calvo; ende wierdt t volck s anderdaeghs ghelandt aen de Zupdt-zijde vande Nie vier. De Colonel met eenich volck was al 5 a ghelandt
Het elfde Boeck. 411 ghelandt aen Barra Grande, ende hadde onder · weghen met een partije bande 1 vnandt doende gheweeſt / ende twee ghequetſten bekommen: vonden het al⸗ * lenthalven verdeſtrueert / ghelijck de onſe het voozleden jaer ghelaten hadden. 34. Den ſes· en · twintighſten trock de Colonel Schuppe met alle de Soldaten naer Camarigibi langhs het ſtrandt; bonden onder · wegen twintich vaten Rrundt / die naer de Cabo ſouden werden ghebꝛacht / de welcke niet konnende met voe⸗ ren / in bꝛandt wierden gheſteken. Aen Camarigibi trocken de Nie viere op den achten. twintighſten ende in t Doꝛp kommende / vonden it volck gevlucht, doch bequamen in een Pack- huns / een wennich in t Boſch gheleghen / vier⸗ en · vijftich kiſten Sunckeren / ende boven (nde Nie vier / achter een Timmer Werf / een Barcke met vijftich vaten ſchoon Krundt / met een partij Lonten / ende eenighe kaſkens Muſquet Roghels. De Bercke wierdt naer t Reciff gheſonden / ende de Sunckeren in t Jacht Schuppe geladen. Den dertighſten wierden de Soldaten weder alle aen booꝛdt vande Schepen ghebꝛacht: ende maeckten zenl / ende liepen met kleyn zenlen Zunden heen. Den eerſten October hadden de Rievier van Alagoa Weſt Mooꝛdt. Weſt van haer dꝛn mijlen / daer met de Vloot dꝛaghende op hielden / ende een mijl bunten landt kommen⸗ de / is de Commandeur op 't Jacht de Spreeuw van Zeelandt ghegaen / ende daer vande Vloote gheſchenden met noch twee groote Chaloupen / ende twee groote Booten / met een Spaenſch Barcrken / bn hem hebbende de Lieute⸗ want Lacan met vijftich Soldaten / ende gheraeckten binnen / ende de Schepen ende Jachten liepen vooꝛts om de Zundt langhs het riff naer Porto Franceſe, al waer recht vooꝛ t gat anckerden; ende het Jacht de Haſc windt van Hoorn, de Goudt. Vinck van Amſterdam, ende de Vleer-muys van Enchuyſen, liepen binnen t riff; de Soldaten zijn datelijck gheembarqueert ende naer landt ghe⸗ gaen; alwaer de Poꝛtugeſen de onſe vernemende / een Pack- huys met veertich Kiſten Sunckeren aen bꝛandt hebben gheſteken / doch is bn de onſe ghebluſt. De Heer Colonel Schuppe heeft datelijck oꝛdꝛe gheſtelt / ende alle paſſen doen beſetten. Op de middach wierden twee Compagnien belaſt langhs het ſtrandt te trecken naer Alagoa, te weten: Capitenn Picard ende Manſveldt, tot aſſiſten⸗ tie bande Commandeur Licht. hart: quamen daer ontrent ten vier unꝛen. De Commandeur hadde aldaer bekommen vier Caraveels / te weten: een geladen met ontrent twee hondert kiſten Sunckeren / ende een partij Braſil. hout: ende een groot Caraveel vol Sunckeren / daer de vnandt een gat in gehouden had⸗ de / het welche hem was ontſoncken; ten derden: een noch in hebbende acht pijpen Bijns; het vierde gantſch ledich. Hadden noch een ſtuck om de Nooꝛdt gheweeſt op de Kie vier / ende Daer een Pack- huns ghevonden met twee-entwintich kiſten Sunckeren Maſcovado, daer wacht hadden bn ghelaten. Op den avondt zijn met het hooghſte water alle de Soldaten op de Nooꝛdt. zijde over - gheſet / op een Punt / alwaer een groot Huns ſtondt; ende is de Heer Colonel met vtertich Soldaten unt Porto Franceſe bn haer ghekommen; hadden Dwars van Porto Franceſe aen de kant vande Rie vier van Alagoa del Zul een Pack huns ghevonden met vijf en. veertich kiſten Sunckeren. Den tweeden zijn alle de Soldaten bande Nooꝛdt- Punt weder op t Enlandt ghebꝛacht / untghenomen dertich / die tot bewaringhe van t Punt wierden ghelaten. Op de boog-middach is de Heere Colonel met ten klenn Schuntjen de Rie vier op om de Zundt ghegaen / nemende met ſich eenighe vier roers; ende Capiteyn Picard ende Manſveldt zijn met een groote Boot ende tachtich Soldaten ach⸗ ter om t Enlandt aen de pas van Noordt- Alagoa ghelandt; vonden daer een klenn Traverſken / waer unt de vnandt eenighe ſcheuten dede / ſonder ſchade te Doen; trocken onder het geberghte langhs de Kie vier tot aen een Doꝛpken / alwaer de vnandt een uns / Daer ontrent tſeſt 118 Supckeren in lagen /
2.
aen
een
ANNO 1634.
412 Verhael van Weft-Indien. aen bꝛandt ſtack / doch alſoo t aen de kant van 't water lach / werdt weder ghe⸗ bluft trocken voꝛder t gheberghte op / ende {oo vooꝛts naer Noordt - Alagoa, al waer ten vier upzen naer de middach quamen; Bonden alle de Hunſen ledich ende t bolck ghevlucht; untgenomen twee Hunſen / in welcker eene ſu vonden twintich pijpen Wijn / die al den bodem wierden in gheſmeten, in t andere vonden twintich vaten Lonten / die mede verbꝛandt wierden. In 't af; trecken bequamen twee ghevanghens / de Paep van die Plaetſe / ende een Bꝛaſiliaen / die mede beachten. De vnandt hadde bunten het Doꝛp aen de kant van de pas een Travers ghemaeckt / daer eenighe ſcheuten unt deden / ende een Sargeant dooden / ende liepen vooꝛts te boſch· waert in de onſe keerden den ſelven wegh die ghegaen waren / ende aen t Doꝛpken kommende / verbꝛanden het ups met de kiſten Supckeren / d welck voꝛen ghebluſt hadden / om dat de ſelve niet konden af bꝛenghen / ende quamen s nachts weder op 't Eplandt. Den der⸗ den wierdt het volck weder gelandt aen de voꝛige plaetſe / ende trocken t ghe⸗ berghte op naer de pas van Alagoa del Nort. Den vierden 's moꝛgens een un: voo? dagh quamen in Alagoa del Nort, ende bleven daer een wijl leggen; lieten de Kercke beſet met dertich mannen / onder de Vaendꝛich van Capitenn Manſ⸗ velde, ende trocken Boots af naer een Vallen niet wijdt van't Dorp Nooꝛdt· waerts aen / Daer vier of Vijf Hunſen ſtonden / de welcke fn ledich bonden; ende marcheerden langhs het hanghen van t gheberghte om de Nooꝛdt als voꝛen / ende een nauwen pas dooꝛ t Boſch / tot dat boven op t gheberghte quamen / alwaer een ſchoone pas bonden / ende een wegh die de Portugefen daghelijex met Karren ghebꝛunckten / ende quamen ontrent ten half achten aen t ennde van t gheberghte / alwaer in t gheſicht kregen een ſchoone Duncker- Molen / unt De welcke t volck noch ſaghen vluchten over een ghebꝛoken Bꝛugghe te landt. waert in: inde Suncker· Molen kommende / vonden verſchenden kiſten Sunckeren / ende alle de voꝛmen vol / ende vooꝛts ront· omme een groote me⸗ nichte van Vee / als Schapen / Verckens / Hoenders ende anders; vooꝛts wa⸗ ren de Hunſen alle ledich / ende de ketels unt haer plaetſen vervoert. Ronden op d ander zijde Vande Vallen noch een ſchoone Molen ſien / ende op verſchen⸗ den plaetſen bele Dupfen. Naer dat de onſe Daer een unꝛe gheruſt hadden / foo quamen eenighe Poꝛtugeſen haer verthoonen op de over. zijde van t Rievier⸗ ken d welck vooꝛ· bn de Molens loopt / ende ſchoten hardt op de onſe / ende de onſe weder op haer. Ondertuſſchen belaſte de Colonel Schuppe de Molen in brandt te ſteken / ſulcx datter een groote quantitent Sunckeren verbꝛande / doch de andere Wooningen ende de Capelle en Wierden niet befchadicht; trock ten thien upeen weder af: op den Bergh wierden eenighe vier roers in em⸗ bufcade gheleght / ende marcheerden vooꝛts naer Alagoa del Norte een une gaens / ende bleven Daer Dan umen legghenz de Poꝛtugeſen / naer dat de onſe al een ume wegh waren gheweeſt / en doꝛſten in de hunſen niet kommen / ghe⸗ lijck unt de achter troupe wierdt verſtaen. Begonden ten twee unzen weder te marcheeren / ende quamen ontrent ten vijven aen t eerſte Doꝛp / ende begaven haer weder inde Boots / ende Hoeren weder aen 't Eplandt. Bevonden veel Enlanden inde Rievier te legghen / oock noch twee mijlen wijder. T was ſeer reghenachtich weder / ghelijck oock des anderdaeghs / als wanneer de Carveels af. bꝛachten. Den ſeſten noch al reghenachtich weder: het Jacht de Spreeuw ende Boot wierden aen de zijde van t Carveel ghebꝛacht / ende met Sunckeren gheladen. De Schipper van de Geele Sonne wierdt met dertich vier- roers gheſonden naer Porto Frances, om bꝛoodt voor t volck te haten. Den ſevenden al t ſelve weder; hebben begonnen de Supckeren ende Braſilhout binnen de Rievier Deur naer de pas te bꝛenghen / ende foo vooꝛts naer de Schepen. De Soldaten gingen met partijen unt / vonden de Hunſen al ledich; ende
| Het elfde Boeck. 453 ende onder andere een ſchoon uns onder 't hooghe landt / op de Rie vier van Alagoa del Zul, met menichte van Dee. Kregen oock eenighe Poꝛtugeſen ghevanghen / de welcke verklaerden / indien de Vloote / die ſu verwachten / in Dep maenden niet en quam / dat alſdan niet langer wilden vluchten / maer met de onſe op goede beſpꝛecken accoꝛderen. Vonden noch een Barcke inde grondt ghehackt / gheladen met Meel ende ſes pijpen Wijn / oock eenighe vaetjens met Olne; vande welcke noch eenighe werden gheloſt / ende naer t Enlandt in Alagoa ghebꝛacht. Den achtſten werdt de Compagnie van Capitepn Picard over - ghebꝛacht / ende gheleght op t Weſt· ennde van t Enlande / teghen over de Kie vier die van Alagoa del Zul af Romt; ende een Lieutenant aen de Weſt⸗ kant vande Kievier / onder het hooghe landt bn t vooꝛſchꝛeven groot Buns; ende de Lieutenant Latan te midtſweghen van t Eplandt/ recht achter de pas / alwaer een groote menichte van Beeſten was. Op den avondt zijn de twee groote Chaloupen ende het Jacht de Spreeuw, gheladen met hondert kiſten Sunckeren / het Zundt· waertſte gat unt: gelopen / het welcke Zundt Tundt⸗ Ooſt ende Nooꝛdt Mooꝛdt· Weſt ſtreckt / ende gheraeckten gheluckich bun⸗ ten / ende met den donckeren op de reede bnde Schepen. Den neghenden wa⸗ ren noch al beſich met de Sunckeren af te bꝛenghen dooꝛ de Kievier tot aen de pas; ende Wierden bn een partije twee Poꝛtugeſen ghevangen aen-ghebꝛacht. Den thienden waren noch al doende met de goederen af te bꝛenghen: de Colonel trock ſelfs unt met een deel volcks / ende bꝛacht s avondts veel ververſin⸗ ghe mede / van Schapen / Verckens / ende hoenderen. Van twee Booten die trachten unt te kommen / wierdt de eene om gheſtulpt / ende Daer verdꝛoncken twee Matrooſen. Den twaelfden trock de Lieutenant Latan unt met vijftich man. Den derthienden verbꝛanden de Carveel ende het groot Hung / ende alle de veroverde goederen nu wegh⸗ghebꝛacht hebbende / verlieten het Enlandt / ende ſtaken de unſen in bꝛandt. Den veerthienden begaven Capitenn Picard ende Manſveldt elck met tſeventich man haer in de Boots; ende roenden de Kit vier op om de Zupdt / quamen met het aen kommen vanden dagh in t gez ſichte van Alagoa del Zul, gheleghen aen de Zundt- zijde bande Nievier op eenen Bergh / alwaer de Kie vier wel een mijle wijdt is / ende bonden daer Caz pitenn Duyven hoff met fijn Compagnie legghen / teghen het moeras aen /
d welck boor deſe plaetſe henen ſtreckt; namen hem mede in / ende voeren ſoo ghelijcker : handt naer ſtrandt / alwaer ontrent vijftich Poztugeſen bonden de wacht houden / de welcke naer eenige ſcheuten haer in t Boſch begaven: von⸗ den alle haer Hunſen ledich / ende haer Dee wegh ghebꝛacht. Capiteyn Duyven hoff met ſijn Compagnie bleef hier legghen; ende t ander volck embar⸗ queerde weder / ende Boeren voꝛder op- waerts ontrent anderhalf mijle ; von⸗ den daer veel Hunſen / doch alle verlaten: bequamen daer veel Dee / meer als konden wegh-beenghen; vonden oock een Huys met ſes· en. dertich tonnen Meels / en een groote menichte gheſouten Viſch / d welcke alles verbꝛanden. Saghen oock aen d ander zijde ver ſchenden Dupcker- Molens / dan alſoo het ſtijf koelde / ende t water ſeer hol gingh / konden met de Booten ende Solda⸗ ten niet over Kommen. Het was een groote wijte / maer ſaghen voꝛder gheen openinghe / dan in t Nooꝛdt. Weſten een ſpꝛunt vande Nie vier ſeer ſchoon in t gen ſien. T bolck marcheerde van Daer weder naer Alagoa del Zul. De Booten bequamen onder wegen een Barcke / gheladen met Kaes, Meel / ende andere Vivꝛes; berghden eenighe Kaſen / ende verdeſtrueerden de reſte / ende hackten eenighe gaten in de Barcke / en lieten die ſincken op vier vadem wa⸗ ters; ſcheen een Viſch· rijcke plaetſe: op den avondt quamen al te ſamen in t Doꝛp / ende ruſten Daer / Doop dien t volck moede was; waren bp giſſinghe vier mijlen op gheweeſt. Den vijfthienden g moꝛghens begaven haer inde
ij ＋ff 3 Booten
8 ANNO 1634
414 Verhael van Weſt-Indien. Booten / ende wierden de meefte Soldaten weder aen landt gheſet vooꝛ· bn het
© moeras / ende marcheerden naer de pas die komt van Porto Franceſe op de Rie⸗
vier; quamen daer ontrent de middach ende begaven haer alle naer t Quar⸗
October.
tier van Capitenn Picard, ende bleven dien dagh daer legghen. De twee vol⸗ ghende dagen ʒijn al beſich gheweeſt met de veroverde goederen aen de Sche⸗ pen te bꝛenghen. Den neghenthienden alles nu gheladen zijnde / ende t volck weder inde Schepen ghebꝛacht / ende de ghevangen Poꝛtugeſen los ghelaten /
ginghen tegen den avondt tzepl; den twintighſten ontrent ſes mijlen bn Zuy⸗
den Porto Franceſe, nevens het Roode Lande van Rio S Franciſco, gheweeſt hebbende; hadden den een - en twintighſten Punto Meſurado Dep mijlen Weſt van haer; ende op de middach den hoeck van Rio St Antonio Nooꝛdt ten We⸗ ſten vier mijlen; ende op den avondt Camarigibi Mooꝛdt· Mooꝛdt Weſt twee mijlen. Den twee en- twintighſten hadden Porto Calvo twee mijlen Weſt / ende voeren op de middach vooz· bn Barra Grande, ende op den avondt Rio Formofo Weſt: ende quamen den dꝛn en twintighſten October weder Hoor het Reciff ten ancker / ende ſetten de Soldaten aen landt. Sullen hier nu bn voe⸗ ghen tenighe gheſchiedeniſſen / die unt gheſtelt hebben / om deſe twee tochten niet van een te ſchenden. Den neghen- en- twintighſten September arriveerde unt het Vaderlandt t Schip de Haſe van Hoorn, met de Politique Naedt Balthafar Wijntjens, nevens de Compagnie van Capitepn Philips Loduwijckſa. du Thier: de Sonne: blom van Amſterdam, met de Compagnie van Capitenn Pieter Femmiſa.: het bevꝛachte Schip S: Jacob unt de Camer van Groeninghen, met twee. en- tachtich Soldaten / ende vooꝛts Vivꝛes ende Ammunitie. Den tweeden October quam de Commandeur Smient met het Jacht de Katte op / van vooꝛ Pariba, ende bꝛacht eenige kondtſchap van dat gheweſte / nevens ten Caerte vande Cuſte ende aen legghende ſtrandt / naer dat hu van verre Badde konnen mercken: verhaelde dat het ſtrandt / daer de onſe vooꝛ deſen lan⸗ den / langhs heen met Kedouten was beleght / ende dat de vnandt tamelijck Klepn vaer· tungh hadde; ende dat hn verſchenden venfen / hem wat te naer bez ghevende om alles wel te beſichtighen / in ghevaer was gheweeſt ghenomen te werden. Weſwegen hem met werde ghegeven het Jachtjen de Leeuwerck, om’ ſelve foo naer de Cuſte te legghen / dat ſich daer aen bequaemlijck konde retireren. Ende is de ſelve den derden weder vertrocken. Ghelijck mede de Kemphaen naer Rio Grande met de noodighe behoeften. Den vierden arri⸗ geerde t Jacht Schuppe bn de Colonel Cheef af: geſonden / met de goederen in cen Bercke ende Pataſken verovert; te weten: vier en vijftich kiſten Suncke⸗ renz acht · en · vijftich Hunden / twaelf packen Lonten / vijftich vaetjens Bus krunt / ſeſthien kaſkens met Koghels. Met t ſelve quam ghevanghen eenen Andre de Lucena Alferes, gheſonden met de boven-gheſchꝛeven Ammunitie bn de Gouverneur van de Bahia. Verklaerde de ſelve gheſonden was tot ſe⸗ tours van Albuquerque. Ende datter gheen meer te voꝛen was gheſonden / noch licht gheſonden ſoude werden. Dat inde Bahia waren ontrent ſeſthien hondert Soldaten / verdeelt in twee en- twintich Compagnien; ende dat de Inwoonders / in een tijdt van acht daghen / noch wel twee dunſent man kon⸗ den bn een bꝛenghen: datter ontrent de tſeſtich Schepen laghen / Daer onder eenighe gheladen; oock twee Lubeckſche Schepen / neder ghemonteert met twintich of vier en twintich ſtucken / ende Lijf ofte fes Poꝛtugeſche met thien / twaelf / ſeſthien ſtucken: hadden van de Armada gheen tijdingh / als alleen een onſeker gherucht / datter eenige Galleons ſouden kommen. Daer en was wel in een jaer niet een Schip / met kennis van de Gouverneur, unt de Bahia vertrocken; noch en ſoude niet vertrecken eer dat de Galleons ghekommen waren. Den vijfden wierdt het Schip Eraſmus, nu gheloſt zijnde / gheſonden naer
Het elfde Boeck.’ 4¹6 naer de Zuydt bn de Heer Colonel Schuppe. Op deſe tijdt hadden foo hooghe ſpꝛingen / dat den barm vooꝛ t Foꝛt Emilia gantſch moeſt op ghenomen ende herleght werden ende de ſtrandt Looe t lichte Hooꝛnwerck van Fredrick Hendrick was gantſch dooz-geſpoelt / ende liep de Zee tot inde Bracht: was mede groot bedencken dat de ſteene kaene vooꝛ t Foꝛt Erneſtus groote ſchade ſoude lijden daer teghen alle mogelijcke oꝛdꝛe wierdt gheſtelt. Den ſevenden October arriveerde t Schip Amſterdam, met hondert twee en tachtich Soldaten. Ende den vijfthienden de Pelgrom, met twee en- vijftich Soldaten. Den ſeſthienden t Schip Graef · Ernſt van Groeninghen, met hondert dꝛn.en· veer⸗ tich Soldaten. Ende op dat wn / dooꝛ dit verhael van aen-gelande Schepen / niets vooꝛ- bn gaen: den achtſten October arriveerde een Chaloup vande Cabo, met eon bꝛief vanden Overſten de Vries; meldende de groote ſchade die aldaer dooz de ſpꝛingh was gheleden bn de welcke een ſtuck van t Fozt Gijſle⸗ lingh was wegb-ghefpoelt met den heelen barm; ende vooꝛts dat de Compa⸗ gnien van Capiteyn Gilbert ende Nicolſa. waren unt - gheweeſt / ende gheluc⸗ kelijck ghekommen in S* Antonio de Poyuca, alwaer goede bunt maeckten / ſonder ondeckt te worden; lieten twee Klooſters ongheſchent / om dat te vaſt ghelloten waren. Den negenden quam t Schip Tholen op vande Bahia, mede bꝛenghende een groote quantitent Meel / die Bande Salmander had over · ghe⸗ nomen; de welcke t ſelve hadde verovert in een Scheepken ontrent het Epe landt Paeſch · avondt: hadden mede eenige Viſſchers bekommen / unt de welcke vernamen / datter ſes ofte acht Schepen ghereedt laghen om unt te lopen ende acht hondert man verwacht wierden / met een nieuwe Gouverneur; ende alſoo de beſettingh te llecht wierdt gheooꝛdeelt / foo werdt goedt ghevonden it ſelve Schip / nevens De Fortuyn ende Swaen weder derwaerts te ſennden met den alder eerſten. Den thienden is de Politique Kaedt Schotte naer de Cabo ghe⸗ gaen / om de af gheſpoelde wercken te doen hermaecken. Den veerthienden is Deventer mede naer de Bahia vertrocken. Den vijfthienden wierden twee vooꝛnemen Poꝛztugeſen / in Goyana verraſt / van Tamarica op- gebꝛacht. Den ſeſthienden arriveerde unt t Vaderlandt t Schip t Huys van Naſſau w, ghela⸗ den met Vivꝛes ende Ammunitie; ende mede bꝛengende twee en vijftich Sol⸗ daten: ende t Schip Erneſtus unt de Camer van Groeninghen, met de Politi⸗ que Kaedt Ippo Eyſſens, ende een Compagnie van hondert ende veertich kop⸗
ANN O 1634
pen / onder Capitenn Cornelis Stalpaert vander Wiel. Den eerſten Novem- Novenber.
bris zijn unt. gheſonden eenighe kleyne Jachten / om de Schepen aen te halen die men wilde ghebꝛuncken tot den aenſtaenden tocht: ende is aen alle vꝛije Lunden gheweer ghegheven / om by tijdt van noodt te konnen waecken ende dienſt doen. Den tweeden wierden bn een partije vier ghevanghens in. ghe⸗ bꝛacht. Den ſeſten heerde de Heer Stachouwer van Rio Grande, mede bꝛen⸗ gende ten van ons volck / die met de Tapuyas te landt· waert in was gheweeſt, de welcke verhaelde de gheleghenthent van deſe Wilde; ende dat Jandovi bez looft hadde met vier hondert man te kommen; dat hem ſeer lief was gheweeſt om hooꝛen / dat de onſe in Barra de Conhaou de Redoute hadden in ghenomen / doch her miſhaeghde / dat men de Poꝛtugeſen niet al doot lloegh / maer quar⸗ tier gaf / ſegghende foo men t ſelve foo bleef doen / dat niet meer tot onſe hulpe wilde kommen. Den ſevenden arriveerde unt de Maſe het bevꝛachte Schip S' Pieter, met hondert ende Dan Soldaten / onder den Lieutenant Tack, we⸗ fende een ghedeelte Lande Compagnie van Capiteyn Nicolaes vander Hoeve. Den achtſten wierdt / naer rijpe deliberatie / den tocht naer Pariba belloten. Vanden neghenden tot den derthienden is niet ſonderlinghs vooz-ghevallen / als dat verſchenden Schepen op-ontboden / ghearriveert zijn; over Hlagh van Vipꝛes tot den tocht noodich ghemaeckt / ende over de Schepen verdeelt / ende
—
ANN O 1534.
416 Verhael van Weft-Indien.
ende de Ammunitte aen booꝛdt ghebꝛacht. Den elfden activeerde het Sthip ter Elborgh, met neghen en · veertieh Soldaten; was vervallen gheweeſt op de Cuſte van Guinea, ende aen de Cabo de Lopes, ende hadde onder weghen verz overt een Scheepken met Olye de Palma ende anders. Gen partije van Tamarica unt ghegaen met Capitepn Tourlon in Goyana, over - viel de SupckerMolen van Luciaen Brandaon, ſtaende in Tacoara op den oever vande Nooꝛdt· zijde Vande Nie vier Capivaribizbꝛochten dꝛn hondert vormen met Duncker af / ende den Enghenaer ghevangen. Den derthienden quam 't Jacht de TortelPuyf met het Schip de Maeght van Dordrecht unt de Mafe, met hondert ende ſeſthien Soldaten. De Heere Schotte ende Eyſſens wierden ghecommitteert naer Tamarica, om aldaer goede oꝛdꝛe te ſtellen / ende de vꝛije Lunden te wape⸗ nen; ende ſoude de Heere Eyſſens, den tocht ghedunꝛende / Daer verblijven / om dat de Major d Eſcars mede ſoude op- trecken. Den achthienden keerde de Salmander van vooꝛ de Bahia, verhalende dat de Vloote vande vnandt noch niet en doꝛſte ußt kommen; maer lagen ontrent twintich Schepen binnen de banck gereedt / daer Deventer ende de Swaen met noch twee Jachten op paſten. Den twee en twintighſten arriveerde de Eendracht, met hondert en dertich Dole daten; ende Wierde ten ſelven dage een Barten ende Biddach gehouden. Den dꝛu· en twintighſten / alfoo men gheen ſekerhent en hooꝛde van de Tapuyas, wierdt het Jacht de Kemp-haen naer t Foꝛt Ceulen gheſonden met tſeventich man / van 't nieuw gekommen volck / om Daer tegen te lichten foo veel oude als men miſſchen konde / ende Daer mede de Tapuyas te tonvoneren naer Conhaou of Daer ontrent. Den tocht op Pariba, als voren al beſlooten weſende / ende t ghene Daer foo te water als te lande / toe van noode was / vooꝛdachtelijcken verſoꝛght / is de ſelve enndelijcken vooꝛ ghenomen den vier en twintighſten November, onder het belent van de Colonel Sigiſmundus van Schuppe, nevens
de Colonel Chriſtoffel Artichofs ki ende de twee Politique Raden D. Servaes
Carpentier ende Jacob Stachouwer. Haer macht beſtont in twee. en twintich Compagnien Soldaten: te weten / vijfthien unt het Regiment van de Colonel Schuppe, ende ſeven unt het Regiment van Artichofski, maeckende te ſamen Dep-en-twintich hondert ende vier en vijftich man. Sn lieten inde beſettin⸗ ghen bande Foꝛten ende andere plaetſen twee Dupfent Dep hondert en dertich gheſonde mannen / daer onder begrepen twee hondert en vijftich Burgheren opꝰt Reciff verdenlt in twee Compagnien: ende den ſes en. twintighſten arri⸗ geerde noch de Leeu winne van Zeelandt, met vier- en- tneghentich Soldaten /
die inde vijf - hoeck geleght wierden / om dat men gewaer wierdt dat de vnandt
g nachts daer ontrene was gheweeſt. De Vloote beſtondt in negen en twin⸗ tich Kee· zeyls / onder het commandement van Jan Cornelifz. Licht-hart, ende wierdt verdeelt in twee eſquadꝛen: in de eene / voerende des Pꝛincen· Vlagghe / waren de naer - volghende Schepen / de Salmander als Ammirael, Domburgh van Zeclandt als Vice-Ammirael, Enchuyfen van t Noorder- Quartier alg Schout by nachte, vooꝛts t Schip Amſterdam, de Jachten de Katte, Mauritius, de Spreeuw , de Goudt-Vinck, de Leeuwerck , Schuppe, Ceulen, Licht-hart, Spieringh, Vlieghende Sparwer, de Maeght van Dordrecht, de Meerminne, Graef Erneſt, De Zuydt. Sterre, de Kemp-haen: inde welcke waren gheſcheept Bupfent neghen hondert ende vijf en veertich Soldaten: in t andere / voe⸗ rende de Bloedt Vlagghe / waren de volghende Schepen ende Jachten / Pernambuco als Ammirael, de Goude Sonne alg Vice-Ammirael, Erafmus als Schout by nachte, voozts de Goude Leeuw, de Windt-hondt van Amſterdam, de Windt- hondt van Hoorn, de Spreeuw van Zeelandt, de Spar wer van Dordrecht, de Sout-bergh, de Vleer-muys, ende 't Boot Elburgh: op de welcke waren gheſtelt vier hondert en neghen man. De vnandt hadde ſints de Looze gaende
EE Nen
ES
7
—
N V
N
==
— —
AF BEE L DIN CH van
PARIB A
Het elfde Boeck. 417 gaende tocht / op t Enlandeken legghende binnen de Kiebieve / bn haer ghe⸗ naemt lila des Frades, een Baterije ofte Redoute (achter open zijnde) gheleght / omde onſe de in· komſte vande Kieviere te verhinderen / ende haer dat Voordeel af te fien: ( onghetwijffelt dooꝛ deen of d ander Over loper ghewaerſchoumt zijnde ; ofte wel / t vooꝛnemen van de onſe unt de vooꝛgaende gen lendinghe ghemerckt hebbende) derhalven ghelijck te voꝛen men gheſocht hadde deſe gheleghenthent vooꝛ al te bellaen / foo was men nu bn. naer ghenootſ aeckt de ſelve de brandt af te nemen / eer men ſich van een goede unt komſte op deſen tocht konde verſekeren. Om dit dan beter te verrichten / foo waren op heteſ⸗ quadꝛe / welcke de Kie viere hadde in te lopen / foo vele Soldaten gheſet / als voren verhaelt. De Vloote dan op de vooꝛnoemde dagh alſoo tzenl ghegaen zijnde unt de Havene van Pernambuc, is Boor teghen windt eenighe daghen {oo op-ghehouden / dat niet Boor den vierden December ter gheſetter plaetſe hebben konnen gheraecken. De vooꝛgaende nacht / naer het eerſte quartier / weſende wel thien ofte twaelf mijlen bunten de wal / doch giſſende dat de hooghde van Pariba hadden bekommen / foo hebben t vooꝛ de windt af naer t landt toe ghewendt / ende twee Bande bezenlſte ende vlot-gaenſte Jachten vooꝛ · unt gheſonden / om de Vloote in tijdts te waerſchouwen / wanneer fn grondt ſouden werpen. Ende bude ſelve s moꝛghens vꝛoegh Voort bꝛeken vanden daghe ghewaerſchouwt zijnde / dat die grondt hadden ghewoꝛpen op vijfthien vademen / hielden fp foo langhe bn / tot dat het daeghde / bevonden haer weynich beneden de plaetſe Daer fp vooznemens waren 't volck te landen / ſtaecken deſhalven datelijck bn. Naer dat het Ghebet was ghedaen / ende het volck ghegheten hadden / hebben alle de groote Schepen het gheſet op acht vadem : ende het beraemde teycken ghedaen zijnde / hebben de Jachten / Char loupen / ende Booten ſich elck vervoeght bu de Schepen Daer ſu beſchenden waren. T koelde ben hardt / deſweghen het meeſte volck over -gheſcheept wierdt inde Jachten / ende inde groote als mede de Scheeps· Booten / foo Vele. als het weder ſonder ghevaer eenichſints konde lijden. t Jacht de Phoenix was daer en · tuſſchen vooꝛ· unt gheſonden / om dicht onder de wal te ſetten op ſulcke plaetſe / waer de andere hem ghevoeghlijck konden volghen / ende be⸗ quame gheleghenthent was om t bolck met de Booten te landen. Als t ſelve Jacht nu dicht onder de wal was ghekommen / ende de andere Jachten / ne⸗ vens de Boots / Baer naer toe hielden / quam de Schipper Lande Phoenix met ſijn Boot de onſe te ghemoete / haer verſekerende datter goede gheleghenthent was om t bolck dꝛooghs· voets aen ſtrandt te ſetten, fijn Boot geraeckte dooꝛ
— — ANNO
1634.
onverſicht inde grondt / doch founder verlies van eenich volck. Hor - wel men
ſich / weghen dit aen bꝛengen Lande Schipper / niet volkomentlijck en konde verſeeckeren / foo heeft niet te min de Colonel Schuppe gheraden ghevonden ( om den vnandt gheen tijdt te gunnen) recht op de wal aen te lopen; te meer / om dat men ſach dat de vnandt vaſt van bn Zunden ende Nooꝛden ſterck aen quam; ſulcx dat het hoogh tijdt was eenich volck aen landt te hebben / eer de vnandt t ſelve konde beletten. De wal ghenaeckende / ſpꝛongh hn ſelfs eerſt aen landt / ende t ander bolck foo wacker hem nae / datter in koeten tijdt ſes hondert man aen ſtrandt gheraeckten / ende in oꝛdꝛe wierden gheſtelt. De vnandt ſulcx ſiende / ende niet ſterck genoegh weſende om de onſe aen te taſten / hielt ſich op / ende unt vꝛeeſe van ons gheſchut / welcke unt de Jachten langhs het ſtrandt ſpeelde / denſde ſtracx eenighe paſſen te rugghe. De Boots en kon⸗ den / weghen het ſtijf aen. rollen ende over ſtulpen vande Zee / dien dagh daer gheen volck meer landen: maer de Jachten beachten haer volck aen landt een wepnich Herder om de Zupdt/ heel bequaemlijck ende dꝛoogh / naer dat de twee Compagnien / doo de Colonel derwaerts gheſonden / onder tt belept van
Ogg de
—
pr 8 Verhael van Weſt-Indien.
ANN O 1634.
de Colonel Artichofski, den brande van daer hadde doen retireren. Naer de middach bꝛocht de Colonel Schuppe eenighe Compagnien unt / de welcke op de vnandt / legghende op t hooghe ſtrandt / foo mannelijck aen· vielen / dat de ſelve / naer dat neghen dooden en veel ghequetſte hadde bekommen / de vlucht nam / werpende menichte van t gheweer van hem: de onſe bequamen daer deja ghevanghene / ende het en ſcheelde niet veel of de Gouverneur Antonio d' Albuquerque ſoude ſelfs ghevanghen gheweeſt hebben / maer de Soldaten grepen mis / en vatten een ander die aen ſijn ſijde ſtondt: ons volck moſte dien heelen dagh op t ſtrandt blijven / oock Daer vernachten / eer dat d ander bolck aen landt konden krijghen; in t eerſte aen kommen liepen datelijck vier groote Boots dooꝛ de barninghen inde grondt / datter maer dep Daer van Daer nae afghebꝛacht ende gherepareert wierden. De Gouverneur van Pariba, Antonio d Albuquerque, dit met fijn meeſte volck lagh achter den naeften hoeck naer het Nooꝛden toe / dit vernomen hebbende / ſondt twee Compagnien Solda⸗ ten / ten deele Spagnaerden ende ten deele Poꝛtugeſen / de welcke de onſe het hooft boden / doch de onſe vielen ſoo dapper op haer aen / ende dꝛonghen ſoo in / dat deſe naer een wepnich ghevechts mede vluchten / naer latende ach⸗ thien ofte twintich dooden ende eenighe ghevanghen: daer van onſer ſijde maer acht ofte thien ghequetſt waren. De vnandt ſtronde in t vluchten veel gheweers / ſulex dat wel tſeſtich foo Muſquetten als Snap hanen in t Boſch naderhandt bn de onſe wierden ghevonden; als mede veel Hoeden ende Caſac⸗ ken. Onder de ghevanghens was een vooꝛnamen Poꝛtugees Bento de Rego, unt de welcke vele gheleghentheden wierden verſtaen / de welcke de onſe daer naer ſeer dienſtich zijn gheweeſt. Den Commandeur Licht- hart was ondere tuſſchen met fijn eſquadꝛe / de Bloet· Vlagghe voerende / ghekommen tot vooꝛ de mondt vande Nieviere / doch wierdt verhindert de ſelve in te zenlen / dooꝛ dien de Windt Zupdt-Ooft ende Zundt-Ooft ten Ooſten was / ende de KRie⸗ viere boven de Caſteelen Zupdt ten Boften ende Zundt. Zundt. Ooſt is in ſtreckende; foo dat ghenootſaeckt is gheweeſt een wennich weeghs beneden de andere Schepen te ſetten. Des anderendaeghs wierdt het Krijghs volck voorts ghelandt / ende alles veerdich zijnde / werdt den aen tocht ver voꝛdert naer het Caſteel Cabo Delo ofte S* Catharina, gheleghen op de Zundt-zifde inde mondt vande Kieviere Pariba. De Colonel Schuppe hadde fijn volck verdeelt in dꝛn / ende de Colonel Artichofski in twee troupen: de vos. tocht ende naer⸗ tocht voerden elck met ſich twee lichte metale ſtuexkens vande nieu⸗ we inventie. Sn marcheerden eerſt tot een plaetſe ghenaemt Cambohyna, (alwaer men vermoedt dien neck landts / Daer het Caſteel op leght / op fijn ſmalſte te weſen) ontrent een mijle van t vooꝛnoemde Caſteel / ende naer dat het volck ſich ver verſt / ende een wennich gheruſt hadde / foo trocken (p voorts tot aen de Nieviere; alwaer men bende de Foꝛtreſſen / als mede de Baterije op t Eplandeken leggende midden inde Kir viere / bequaemlijck konde ſien: oock foo verthoonde ſich hier een ghebaende karre. wegh / de welcke foo de ghevan⸗ gens verklaerden / naer het Foꝛt toe gingh: Capitepn Ley wert met dꝛu Com⸗ pagnien deſen wegh henen gheſonden / ende de reſte van t Legher volghde den oever Vande ie viere. Dy ontmoeten bele begravinghen die achter open waren / doch alle ſonder volck ofte eenighe tegen · weer. Doo faen alg die van t Foꝛt / dooꝛ t ghehooꝛ vande Trommelen / de aen komſte van ons volck ver⸗ namen; (want weghen de Boſſchagie haer qualijck konden fien) foo beſton⸗ den ſu gheweldich met canon te ſchieten / ende dat foo merckelijcken / dat wel te vermoeden ſtondt / dat fn eenige van de onſe konden ſien; waer dooꝛ al eeni⸗ ghe dooden ende quetſten. De Colonels ginghen t Foꝛt beſichtighen / ende bequame plaetſe unt ſpeuren om de Quartieren te legghen / ende vonden ſeer
goede
Het elfde Boeck. 419 goede gheleghenthent t volck te legghen op ſulcke plaetſen / Daer ſubnde Boſ⸗ ſchagie vooꝛ de vnandt bedeckt waren. Daer en tuſſchen was Capitenn Ca{par van Ley met de fijne langhs de karren wegh ghekommen tot dicht bn het Foꝛt; ende hadt hem neder ghellagen achter een Heuveltjen / ontrent een roer⸗ {cheut vande Wallen gheleghen / ende foo hoogh als de ſelve / foo dat wonder bequaem was om daer op een Baterije te maecken. Ten ſelven daghe wierde oee gheſtelt dat alle de vlot· gaende Jachten binnen het reciff (d welck hier voo het ſtrandt henen ſtreckt) ſouden deur kommen / ende anckeren ſoo naer bn de Guartieren als fn konden / maer dat de groote Schepen (naer dat Loor acht daghen eet ende dꝛinckbare Waeren ſouden aen landt ghebꝛacht hebben ſetten ſouden vooꝛ den dꝛeppel vande Nie viere. Des anderendaeghs ſchoot de vnandt ſeer fel / ende trefte nu en dan een van ons volck: men begon aen het Quartier Lande Colonel Schuppe te wercken / welck hu nam aen de ſlincker⸗ zijde tot aen de ieviere: gelijck men reede de vooꝛleden nacht op't Heuveltjen vooꝛznoemt een Baterije hadde begonnen. Oock foo wierdt feechere Redoute bn de vnandt verlaten / ende by de onſe verhooght / achter ghelloten ende bez quaem ghemaeckt tot een Dchupze voor de victualien ende andere behoeften; ende een Compagnie geſtelt om de ſelve te bewaren. De Colonel Artichofski nam fijn Quartier aen de rechter. zijde tot aen de Zee / vlack in t gheſichte vande vnandt / ende onbeſchut. Men konde van deſe Legher plaetſe de gant⸗ {che gheleghentheyt ende toe ſtandt vande Kieviere bequaemlijck over · ſien / waer over de Commandeur Licht- hart, die ſijn werck noch niet en hadde kon⸗ nen doen / ontboden hebben / om bn gheſichte alles beter te verkennen / ende de behooꝛlijcke op: merckinge Daer van te nemen. De welcke in t Quartier ghe⸗ kommen zijnde / ende aen - ghemerckt hebbende / dat het belegerde Foꝛt van allen oorden toe voer bequam van bolck ende allerhande behoeften / ende ſos langhe hadde te bekommen / als de vnandt meeſter ſoude blijven vande Ba⸗ terije op t Enlandeken / welck hem belaſt was in te nemen / is hu weder na fijne Schepen ghekeert: ende is bn hem / met toe ſtemminghe van fijne bn. we⸗ fende Officieren ende Scheeps Kaden / goet ghevonden de vier hondert Sol⸗ daten over te ſchepen nde klennſte Jachten ende Boots / om met de ſelve des nachts in te lopen ofte in te roenen. T volck alfoo verſcheept ʒijnde / is hn des moꝛghens vꝛoegh ten vier unꝛen met een Boot vooꝛ· unt ghevaren / ende de Jachten zijn hem ghevolght / op deſe oꝛdꝛe / de Spar weer, ende Spreeuw van Zeelandt, de Vleer-muys, ende Windt- hondt van Hoorn, de Goudt-Vinck, ende Spreeuw van Amſterdam, it Jacht Schuppe, ende noch fes Scheeps⸗ Booten: waren alle bn de Foꝛten / eer dat fp ontdeckt wierden; doen begon de vnandt fel te ſchieten / doch gheraeckten verbn met alleen twee dooden ende twee ofte Depp ghewonde / ſonder voorts eenige merckelijcke ſchade te lijden aen de Jachten / untghenomen t Jacht Schuppe, welck teghen over t En⸗ landeken op een dꝛooghte vaſt raeckte / ende kreegh acht ſcheuten dooꝛ tt hol / nevens een doode ende ſeven ghequetſte; ſouden daer groot ghevaer ghelopen hebben / ten ware met het hoogen van t water weder vlot waren ghewoꝛden. De andere fes Jachten liepen voꝛder op / ende bn. naer tot aen 't ennde van het Enlandeken / alwaer twee Barcrkens ende een Boot in 't gheſichte kreghen / vol volex / welck van boven quamen / ende haer beſte deden om 't Enlandeken te krijghen / maer alfoo onſe Boots wacker daer achter waren / foo vluchten de vnandt in een Kreecke / aen de Nooꝛdt⸗ zijde vande Rieviere / liepen aen landt / ende lieten haer vaer· tungh dꝛijven; welck de onſe bequamen / ende quamen haer ſeer wel te paſſe / want wierdt daer naer af. ghelloopt ende tot beddinghen verbeſicht op de Baterijen. Ons volck daer naer ſonder eenich vertoef aen t Eplandeken ghelandt zijnde / is de Major Jean Deſcars met ſijn
Ggg 2 onder
ANN O 1634,
— een Bm — == — 5
— Er — —
Ks, — — — —
422 Verhael van Weſt. Indien.
N onſe verhindert. Des nachts hebben de onſe de Wercken ſulcx gevoꝛdert / dat
1634.
met de ſelve aen bende de zijden van t Foꝛt tot aen den oever vande Kieviere zijn gekommen / foo dat nu t over kommen vande Boots wel hoopten te ver⸗ hinderen. Des anderendaeghs heeft de vnandt dapper gheſchoten op onſe Baterije; ende de onſe weder unt de Baterije op t Foꝛt / foo dat haer Boꝛſtweeringhe ſeer wierdt beſchadicht. De Major d Eſcars met vijftich of tſeſtich man unt: gheweeſt zijnde / om eenighe van het Nooꝛder· Foꝛt te verraſſchen / komt weder ende bꝛenght mede twee ghevangene Poꝛtugeſche Landt . lieden / ende vier Swarten: unt de welcke de onſe vernamen / dat het volck / woonen⸗ de ten platten Lande / al verlopen was: ende dat de Forten ſlechtelijck van Pulver waren vooꝛſien: doch dat de Gꝛave van Bangnola met fes hondert man inde Stadt van Pariba was aen-ghekommen. Js voorts goedt ghevon⸗ den noch een Baterije te maecken bn Nooꝛden het Foꝛt / ende wat dichter aen als de vooꝛgaende / op een ſeecker hooghte die ſich Daer toe pꝛeſenteerde. Des nachts ſchoten die van t Foꝛt gheweldich in onſe Loop graven / ende de onſe en bleven haer niet ſchuldich. S anderdaeghs / niet teghenſtaende alle het ſchieten van de onſe / foo kreegh de vnandt noch Dep Booten over: ſoo dat de onſe om tt ſelve beter in toe Kommende te beletten / te rade wierden twee klepe ne ſtucrkens op den oever te planten. Daer werdt van weder zijts dapper gheſchoten / ende inſonderhent van onſe Baterije / waer deur een deel van des vnandts Boꝛzſt- weeringhe wierdt wegh ghenomen. De Schepen de Katte, Mercurius ende Weſeltjen, die tot nu toe voor het Roode Landt hadden ghele⸗ gen / is belaſt haer ancker te lichten / ende wat meer bn Zunden te gaen kruyſ⸗ ſen / omte paſſen op de Barcken ende Schepen die untter Zee mochten invallen: de Phoenix Daer alleen blijvende op de wacht legghen. Des avondts pooghde de vnandt weder eenighe Boots over te bꝛenghen / de welcke hn vontom met Hunden hadde behanghen / doch wierden van de onſe foo ghegroet / dat de eene ter nauwer noodt met eenighe dooden ende ghequetſte aen lande / ende de ander dꝛeef Daer henen / foo dat men vermoede t bolck meeſt doot te weſen / ofte foo ghequetſt / dat haer niet en konden behelpen. Des nachts wierdt de Nooꝛder Baterije bn · naer vol trocken / de beddinge gheleght / ende een halve cactouw Daer op gheplandt; ende vooꝛts dooꝛgaens vande Zunder Baterije den gantſchen dagh geſchoten. Den dagh daer aen quam Capitenn Bayardt unt de Capitania van Rio Grande, ende bꝛacht aen / dat ons volck noch in Conayou lagh / ende wat Dieper in t Landt de vnandt een Redoute hadde af: ghenomen / Daer vijf nſere ſtucrkens op laghen: doch dat de Tapuyas waren vertrocken. Naer dat deſen dagh ſeer ſterck van bende onſe Baterijen op het foet was gheſchoten / doch inſonderhent vande Nooꝛder· Baterije / daer Den halve cartouwen op waren gheplandt / ende al eenighe bꝛeſſe ghemaeckt: oock ernighe granaden in t Foꝛt ghevallen: ſoo zijn de onſe te rade ghewoꝛden een pꝛoeve te nemen van des vnandts couragie / ende hebben een Tambour met een bꝛief gheſonden om it Foꝛt op te enſſchen; doch de vnandt ſich noch ſeer moedich thoonende / Wees de ſelve af / en wilde die niet boozen ofte den brief aen-· veerden: waer over het ſchieten met canon ende werpen van granaden weder aen gingh. Des nachts quam de Colonel Schuppe met fijn Loop gra⸗ ven tot aen t ſtaketſel / foo dat men 't met handen konde vatten / ende de Colonel Artichofski was oock ghenadert op de andere zijde vanden oe ver tot onder de Wal. S anderdaeghs s morgens werdt gheweldich gheſchoten van benz de onſe Baterijen / foo dat de Boꝛſt· weeringhe meeſt wegh was: ende noch Dep granaden in t Foꝛt gheſonden. Dit dede den hoogh⸗ moet van giſteren foo verflauwen / dat fn ſtil· ſtandt van wapenen verſochten / ende eenighe van den haren unt te ſennden om met de onſe te ſpꝛeecken. T welck ebe nee
i zinde /
Het elfde Boeck. « 423 zijnde / foo zijnder twee van des vnandts Capitepnenunt-ghekontmen/ ende eg in t Quartier bande Colonel Schuppe ghebꝛacht / den eenen weſende een out 16 ſedich ende beſet Man / den anderen een jongh ende hoogh · dꝛaghende Man / 7 ti met namen Don Gaſpar. Deſe ghelieten haer eerſt / geen ander laſt te hebben / 1 als beleefdelijck te excuſeeren / dat men de vooꝛleden dagh den Tamboer foo HE onverhooꝛdt hadde af-ghewefen / ende te onder-ftaen wat de onſe hadden wil⸗ len ſegghen: dan naer Dat haer Den bꝛief was gheleſen / ende men haer perfte | tot naerder openinghe van haren laft ; foo heeft De oude enndelijck gheſ eght / HR dat fp ghelaſt waren met de onſe te handelen / ende te beramen de conditien 1 waer op ſn't Foꝛt in onſe handen ſouden over leveren. Haren enſch was / unt IN te trecken met alle haer gheweer / vlieghende vaendelen / brandende lonten / di koghels inde mondt / etc. mede te nemen des Koninghs Standaert, alle de |
Stucken met hare Ammunitien ende toe-behoozten: ende dat haer Booten iÌ fouden werden verleent om alles naer de Stadt te voeren. Maer de onſe lloe⸗ gen haer plat af het vervoeren vande Standaert ende gheſchut / ende ſtonden ij haer alleen toe het eerlijck unt trecken / naer Krijghs gebꝛuyck / mits dat ſn bn N onſe Schepen ſouden werden van daer vervoert naer Weſt. Indien Tercera | ofte elders. Sn genoeghden haer ſeer qualijck over deſe conditien / niet te min zijn met de ſelve ghekeert naer het Foꝛt / met belofte / dat vooꝛ vijf umen des 9 avondts befcheet ſouden bꝛenghen / of nde ſelve conditien wilden aen-gaen | ofte niet. Teghen den avondt weder kommende / hebben alſnoch gheenſt des i | Roninghs Standaert / ende een Stuck / ſchietende achthien pondt pfers/ ende 0 ende dat de helft van alle t volck te landt· waert in ſoude gheconvoneert wer⸗ | den / nevens alle de Officieren. Waer op haer / boven de vooꝛgaende condi⸗ | tien / alleen is toe - gheſtaen / dat vijftich man te landt-waert ſouden moghen 9 trecken. Dit mis haeghde Don Gaſpar ſeer / ende thoonde hem ſeer ongael Hi ende onmanierlijck / ſoo dat dock naer dat de conditien gheſchꝛeven waren / | ende bn de onſe gheteeckent / de ſelve den ouden man unt de handt ruckte / ende de Colonel weder gaf. De welcke deſen trots niet willende verdꝛagen / ſcheur⸗ b de de conditien / ende ſende haer aen / dat met den ſwaerde haer eer langh ſoude |
dwingen een ander Tale te ſpꝛeecken: doch den hoogh· moet van Don Gaſpar daelde Daer op ſoo gheweldich / dat hn met tranen verſocht / dat men de condi⸗ 5 tien op nieuws wilde herſchꝛijven / ende hem ſijne onbeleefthent vergeven, ö
ij
De Colonel Schuppe hem epndelijck latende beweghen dooꝛ des ouden Capi⸗ tenns demoedich verſoeck / ende Don Gaſpars berouw / heeft de ſelve conditien El op nieuws gheteeckent / ende haer weder ter handt geſtelt: ende fn met de ſelve naer t oꝛt ghegaen zijnde, quamen haeſt weder met de acceptatie; mits dat in 1 ſtede van vijftich / hondert foo Officieren als meert Lieden die Daer te Lande ij ghehunſt ende ghegoedt waren / ſouden blijven / ende de vefte vervoert woꝛ⸗ den. T welck haer alfoo is toe gheſtaen / ende belaſt de naeſte moꝛghen een b Lijſte te bꝛenghen van de ghene die in t Landt verſochten te blijven. Ghe⸗ 70 dumꝛende deſe onder handelinghe / ſchoot het Nooꝛder· Foꝛt eenighe ſcheuten naer het Zunder Foꝛt / als willende t ſelve vermanen tot vol · herdinghe / ofte vetwes waerfchouwen; daer quam oock een Canoe over met twee Perſoonen / 1
maer die van t Zunder Foꝛt / ( bn de onſe vermaendt ʒijnde / de ſelve te rugge te doen gaen / ofte dat de onſe die ſelfs ſouden weeren) hebben naer haer ghe⸗ ſchoten / ende alfoo te rugghe doen Beeren. De onſe hebben vooꝛts dien nacht de wacht beſtelt dicht onder t Foꝛt / om te verhinderen datter niemandt over en quame. Des moꝛghens daer aen ten ſeven unꝛen zijn de Capitennen weder Hi tot de onſe gekommen met de verſochte Lijſte; ende naer Dat de Commandeur 1 van t Foꝛt / Simon d Albuquerque, de ſleutelen hadde ghelevert in handen van onſen Veldt· Overſten / zijn dꝛn van onſe Compagnien daer binnen getrocken. Daer
TE — —
— . —
PE
. Tl
424 Verhael van Weft-Indien.
0 o Daer naer heeft men oꝛdꝛe gheſtelt op het unt · trecken van t volck / welck ver⸗ | 167 voert ſoude werden met onſe Schepen / volghens het beſpꝛeck / ende zijn voor Hi 34. gerst unt ghetoghen den hondert ende veertich Soldaten / bzaef-volck / ende werden ghelogeert op het ſtrandt. Twee Monnicken die in t Foꝛt waren / | merckende datter noch meer volcks in t Foꝛt was / als daer bedonghen was 0 | te en vore blijven in t Landt / ende Daer onder eenighe untheemſche die ſoch⸗ | ten te blijven ; hebben de onſe Daer van ghewaerſchouwt / ende verthoont dat | het beter was boor ons dat de Inwoonders bleven / die haer weder tot den Landt· bouw ſouden begheven / als Soldaten die doch niet anders Doen en | koſten alg de wapenen vnandelijck teghen ons te ghebzupcken. De onfe deſe waerſchouwinghe in acht nemende / ende vooꝛ al af ghenomen hebbende de belofte / dat in ſes maenden de wapenen teghen de onſe niet en (ouden ghe⸗ bꝛupcken / hebben voor eerſt te landt· waert in laten trecken de Officieren met 0 hare Dienaers / ende Daer naer alle die haer Wooninghen ende Familien daer ii te Lande hadden / in alles tot het ghetal van ontrent hondert ende vijftich / ij want het ghetal der Inwoonderen was foo groot / ende baden {oo demoede⸗ lijcken / dat de onſe / unt ghenade / t bedonghen ghetal foo verre te bunten gin⸗ | ghen; de reſterende Soldaten werden mede naer ſtrandt ghebꝛacht: foo datter Den hondert ende inde vijftich man wierden bevonden / die wegh⸗ gevoert ſou⸗ den woꝛden / welck wel een vande grootſte vooꝛdelen was te achten / die de onſe alſnoch daer te Lande hadden verkreghen / van ſulcken aen-tal untheem⸗ {che Soldaten ontledicht te werden / vande welcke niet dan alle vnandtſchap
| | | | hadden te verwachten / ende die De Ingeſetene tot noch toe hadden verhindert ſich tot ons te nenghen. Aldus is in onſen handen ghelevert het Foꝛt Cabo | Delo ofte Sa Catharina, gheleghen aen de Zundt-zijde van Rieviere Pariba: ende zijn daer in gevonden fes goede metale Stucken / van welcker een te ber⸗ ſten was gheſchoten) ſchietende thien ende ſeſthien pondt nferg/ ende vijfthien | Gotelinghen van twaelf / acht / ſes ende vijf pondt pferg/ een partije Kogels, | ende wepnich Bus pulver / nevens andere Brijghs-behoeften. De onſe hade den / ghedumende het belegh / Daer op gheſchoten vier hondert acht en tſeſtich ſcheuten met grof gheſchut / ende tſeſtich met klenne ſtuexkens / ende twee. en | vijftich grote granaden / ende ſeven vier-koghels unt de moztiers; kreghen | in alles twee en dertich dooden / ende Daer onder twee Capitenns ende een
ij Vaendꝛich: de vnandt hadde ontrent dertich dooden. Des anderendaeghs
heeft men Godt ghedanckt over deſe overwinninghe den onſen foo ſpoede⸗
. lijcken verleendt / ende is inde Quartieren ghepꝛedickt in het Pederdunts / Franſch / ende Enghelſch. Daer naer heeft men het Plenn van het Foꝛt /
| d welck ſeer onghereddert lagh / ende de Dupfinghen meeſt onder de voet ghe⸗
N vallen / begonnen op te runmen / ende de Loop graven beſteedt te llechten.
Hier viel nu een ſware deliberatie onder de onſe / hoe ende in wat wijſe fn deſe
| vittoꝛie beft ſouden vervolghen / ende de ghewenſte vruchten daer unt trecken.
| Te weten / of nfonder vertoe ven de Stadt Pariba ſelfs ſouden aen taſten /
ofte wel haer macht eerſt wenden teghen het Nooꝛder : Foꝛt. De Stadt aen
| te taſten ſcheen eenighe wat te bele ghewaeght / Doo? dien men hadde verſtaen
| dat de Gꝛave van Bangnola aldaer met ſes hondert Soldaten was ghekom⸗
ö men / ende met de Inwoonderen ende het Landt· volck licht foo veel volckg ſoude konnen bn een bꝛenghen / dat de onſe met foo wennich volcks ſwaerlijck | hem unt fijn voordeel ouden konnen dꝛijven. t Foꝛt te belegeren hadde mede |
| * 5 5 75 Hi ſijn bedencken / dooꝛ dien Daer foo befwaerlijck was bp te kommen / ende ghe⸗ vaerlijck Daer ontrent te landen / beneffens dat ’t ſelve veel beter gheleghen | ende ſtercker gheooꝛdeelt wierdt / als t ghene ſu reede hadden bemachticht. Doch in acht nemende dat de vnandt gheen tijdt diende ghegheven om ſich te ver⸗
Het elfde Boeck. 415
verſtercken / dat de Stadt verovert zijnde / t Nooꝛder . Foꝛt van alle ſecours * ontbloot weſende / ende ghenoeghſaem vande fijne af gheſneden / noodtſaec⸗ O kelijck hadde te volghen: dat mede inde Stadt foo veel volcks niet en konde 34. weſen / de Inwoonderen ende het Landt-bolck meeſt verlopen zijnde; foo is enndelijck de reſolutie ghenomen / ſonder verlies van tijdt / naer de Stadt te rucken: te meer / om dat de ſelve bemachticht hebbende / t gantſche Landt tot Goyana tot / 9002 de onſe open hadde te werden. Doch om dit wel unt te werc⸗ ken / diende de gheleghenthent van t Landt / ende de bequaemſte wegh naer de Stadt / wel onder ſocht: want den rechten ende oꝛdinarie karre · wegh gaende / hadde men te ghemoeten een binne landes Menrken ofte ſtaende Poel / bn de Poꝛztugeſen ghenaemt Lagonilla, aen welckes over zijde op een hooghte / ghe⸗ naemt Caminga de Boiſſons, de vnandt een Retrenchement hadde / ſoo dat Vele Door wennighe hier konden op-gehouden werden: doch verſtonden enndelijck unt de ghevangenen / ende inſonderhent Bento de Regos, datter een Kreecrken genaemt Tambaja Grande, twee mijlen de Kieviere op waerts te landt waert in ſtreckte / welcke unt komt ofte eyndicht aen de wegh die bande Stadt loopt naer het vooꝛſchꝛeven Ketrenchement: ende dat men dien wegh houdende / ende latende Caminga aen de lincker - handt / ſonder eenighe verhinderinge aen de Stadt konde kommen. Men vondt goet dat de Colonel Artichofs ki deſe gheleghenthent ſoude gaen beſichtighen. De welcke des anderendaeghs we⸗ der keerende / verklaert heeft dat Baer een bequame plaetſe was om t volck te landen / ende dat hn de wegh hadde op gheweeſt / ende verder hadde konnen op gaen ſonder verhinderinghe / ten ware hn ghevꝛeeſt hadde ontdeckt te moghen werden: dewijl nu alles ghereet wierdt ghemaeckt om den agen ſtaende nacht den tocht vooꝛ te nemen, kommender twee Francoiſen over unt het Nooꝛder⸗ Foꝛt: ende bꝛenghen aen / datter wepnich volcks was in t ſelve Foꝛt / ende t meeſte deel daer unt verlopen: dat mede die daer ghebleven waren / gheen moet en hadden om te vechten / ende maer met veertich vaetjens Pulver ende wennich Loodt vooꝛſien waren: foo dat (np vaſtelijck gheloofden / dat ons volck met ernſt over-Kommende / de vnandt die Plaetſe ſeer haeſt hadde over te geven. Dit aen geven gaf vꝛeemt bedencken / eenighe vꝛeeſende dat het op bedꝛogh was aen-gheleght / ende dat de Gꝛave met fijn volck veel licht daer ontrent in t Boſch verboꝛghen mochte leggen / om de onſe onverſiens te over vallen / haer niet konnende inbeelden dat de vnandt een ſoo wel ghelegen ende ſtercken Foꝛt foo lichtelijcken hadde te verlaten ofte over te geven. Even wel was daer weynich mede te verbeuren / een Tambour over te ſennden / ende t ſelve Foꝛt op te enſſchen. Den Tambour over-gekommen zijnde / werdt bn die van t Foꝛt ſeer wel ontfanghen / bꝛacht goede antwooꝛde / ende begeerden alleen Dap daghen unt ſtel / om de Gouverneur Antonio d Albuquerque advijs te vꝛagen. Den Tambour wierdt noch eens gheſonden / die haer t verſochte unt · ſtel plat af ſloegh: t welck by de onſe wierde ghedaen meer om te lachen / als dat hoope hadden pet goets Daer mede unt te richten / want hadden noch niet een man op d ander zijde / ende hadden noch genoegh te Doen met het ghe⸗ rampaneert Foꝛt / ende de Appꝛochen te llechten: oock was t Mooider- Foꝛt beter als t Zunder / ende ront · om foo in't water gheleghen / dat men daer op niet wel appꝛocheren konde: nochtans wꝛocht Godt door de vꝛeeſe foo ſterck in die Lunden / datſe Ambaſſadeurs unt ſonden om te handelen ende 't Foꝛt over te geven. De Inwoonderen ende Soldaten ſpꝛonghen vande wal af / ende liepen wegh teghen de wille van haer Capitenn / onaengheſien ſu naer Baer ſchieten lieten / foo vzeeſden ſn naer Weſt⸗ Indien gheſonden te werden. T verſoeck vande Ambaſſadeur was / dat men haer des Roninghs Stan⸗ daert niet af · nemen ſoude / om haer eere beter te bewaren / ende dat men cere⸗ hh monien
AN NO
1634.
426 Verhael van Weft-Indien.
monien maecken ſoude als ofmenſe met ghewelt tot over geven hadde ghe⸗ dwonghen / fp fepden wel datſe op d onſe met ſtucken ſouden ſchieten / maer {oo hoogh datſe niet beſchadigen konden ; verſekerden datter niet boven ſeven man in t Foꝛt was. Dit alles was ſeer verdacht / ende de onſe meynden dat de vnandt op bedꝛoch unt was / want hadden noch daeghs te Loren ettelijcke hondert man op t ſtrandt ſien marcheren / ende de Tambour hade van haer in t Foꝛt ghehooꝛt / dat Conde de Bangnola met fijn bolck in t Boſch lagh: (t welck oock waer was / maer fijn bolck kreegh mede ſulcken ſchꝛick / datſe maer de ghereedtſchap van onſe Boots ſiende / datelijck op de loop ginghen) in alle gheval werdt by de onſe goedt ghevonden / dat de Colonel Artichofski met dꝛn Compagnien over-gaen ende een verſoeck Doen ſoude / de Heer Stac⸗ houwer ende de Commandeur Licht-hart gingen mede / quamen met de Boots over als het Doncker was. Die van t foet hun vernemende / ſchoten eeni⸗ ghe ſcheuten in t wilde / ende al willens mis / mennden daer mede haer ſchande wel bedeckt te hebben / ende t volck binnens landts Doen gheloven dat fn haer dapper gheweert hadden. De Colonel legherde ſich op ſtrandt / ende hieldt hem meer ghereedt om teghen t volck in t Boſch leggende te Aaen / als t Foꝛt aen te taſten: ſach meer volcks op de Wallen als de Af. gheſonden gheſeght hadden: Welck hem gheen kleyn achter - dencken gaf. Sondt een Tambour vooꝛ de Pooꝛte om ’t Foꝛt op te enſſchen / ende beſach ondertuſſchen de ghele⸗ ghenthent om t ſelve bn weygheringhe / met ghewelt te beklimmen / maer vondt wepnich gheleghenthent / foo ſtenl waren de Wallen / onder met goede ſtaketſels / ende boven met ſtercke ſtoꝛmpalen wel verſien. Sn toefden langh met het openen vande Pooꝛte / ende ten laeſten de ſelve openende / begeerden ten Man van qualitent / eerſt met thien ende als men niet wilde / enndelijck met twintich man binnen te hebben / om de conditien te befchzijven. De Commandeur Licht. hart nam aen binnen te gaen / doch de Colonel, om eens unt de vꝛeeſe te geraecken / en ſeecker ſpel te ſpelen / nam deſe reſolutie / fijne Compa⸗ gqnie te laten volghen / ende als de twintich man in waren / den Commandeur ende Af gheſanten te Doen naderen: bꝛacht fijn Compagnie foo in / ende Daer: naer mede die van de Major Hinderſon, Daer mede was t ſchꝛijven van condi⸗ tien unt. Su klaeghden daer over / maer de Colonel gaf haer ſelfs de ſchuldt / em dat meer volcks ſich op de Wal verthoondt hadde / als ſn hadden aenghebꝛacht. Ondertuſſchen wierdt haer alles ghehouden wat begeert hadden: des Roninghs Standaert wierdt af ghehaelt ende haer gegeven; ende vooꝛts toe-gelaten met fack en pack / boven ende onder gheweer / af te trecken waerſe wilden / waren maer ſes· en dertich koppen met haren Commandeur Magallanes, Daer van niet meer als twaelf in t Landt wilden gaen / ende vier en twin⸗ tich wilden met de andere naer Weſt-Indien. Dit foet hande vijf ſchoone metale Stucken / ende neghenthien yſere / Krunt / Scharp / Baſt-Lonten / Farine naer advenant. Werdt by de Poztugeſen ghenaemt St Antonio: is on⸗ langhs daer gheleght / ende ſeer wel ghemaeckt naer de wijſe van hunden daeghs / ſoo naer op de Kreecke / datter gheen vooꝛ· landt en was; oock heel
wel dooꝛ· boudt / ſonder datter eenighe koſten waren aen gheſpaert. De Colonel Artichofski t Fot beſet hebbende / ende op alles goede oꝛdꝛe gheſtelt / is met het reſterende volck op t ſpoedighſte weder over ghekommen: ende zijn
bende Colonels met ontrent ſeſthien hondert man noch den ſelven nacht de
Kieviere op ghevaren tot aen Tambia Grande (een Rreecke gheleghen ontrent half wegen de Stadt ende t Zunder Foꝛt) alwaer ſn it volck hebben gelandt / ende zijn noch den Dep-en-twintigbften met den daghe vooꝛts ghemarcheert
naer t Stedeken. De vnandt de komſte bande onſe vꝛeeſende / ofte wel ver⸗
nomen hebbende / was ghevlucht / ſoo dat de onſe in t ſtercke W
f welc
Hlet elfde Boeck. 427
Welck fin onder wegen op de pas ghemaeckt hadden / niet een man en vonden / A7 (de vnandt haeſtich verlopen zijnde) fn hadden dꝛn nfere ſtucken unt de rap⸗ a 2 15 parden unt - gheſmeten / ende eenighe andere Daer de rapparden van ledich 34 ſtonden / naer t ſegghen der Inwoonderen / in't water ghewoꝛpen. OQuamen 1 van Daer s middaghs in t Stedeken / vonden Daer niemant / waren al ghe⸗ 1 vlucht / ende hadden alles wat konden wegh ghedꝛaghen. De acht ſtucken | die op de Advenuen te voꝛen Waren gheftelt/ en bonden niet op haer plactfe: noch oock de vijf ſtucken die opde Baterije op de Haven hadden gheleghen: | tenighe daer van waren in t water ghewoꝛpen. De Commandeur Licht-hart 0 was naer dat het Krijghs· volck ghelandt was / met de Boots de KNieviere 9 vooꝛts op ghevaren naer de Stadt toe / vondt aen de water kant een Kedoute ofte klenn Foꝛtjen / unt it welck de vnandt noch acht of thien ſcheuten dede / | doch vernemende dat ong volck alreede langhs een andere wegh inde Stadt ö was gekommen / vluchten deſe mede {oo ſnel als fn immer konden. Hier wier⸗ | den vier ſtutrkens gheſchut ghevonden / twee inde Nedoute / ende twee daer ö 9 | f | | | |
*
bunten. Inde Stadt bn den anderen ghekommen zijnde / vernamen unt een Hamboꝛgher / die vele jaren daer ghewoont hadde / ende nu vꝛnwillich tot ons quam / dat de Gꝛave van Bangnola gheen middel ſiende om de Plaetſe te bez ſchermen / met twee hondert ende vijftich man gheweken was naer Goyana, ende de Capiteyn Major ofte Gouverneur van Pariba, Antonio d' Albuquerque, met een Compagnie Italianen ende een Compagnie Spagnaerden in het Boſch: naer dat ſn al voꝛen Dan Schepen / Daer de onſe de acken noch van ſaghen / verbꝛandt hadden; t eene in gheladen hebbende vijf hondert kiſten Suncker: vonden mede twee Pack hunſen met Sunckeren op den oever van de Nie viere verbꝛandt / de plaetſe noch warm zijnde / ende de Sierope noch op t water vlietende; eenighe ſenden datter twee dunſent / andere vijfthien hon⸗
dert kiſten in verbꝛandt hadden. Dat mede de Burgherije ende andere ten
platten Lande woonende / hier ende daer waren verſtront / doch niet onghene⸗
ghen op goede conditien weder te keeren naer hare Hunſen ende Landt bou⸗
werijen: ghelijck wn hier naer breeder ſullen ſegghen. Dus zijn enndelijck | de onſe meefter ghewoꝛden van Pariba (Daer fplanghe naer Hadden ghetracht /
ende vooꝛ deſen pꝛoeve op genomen) ende alle de Sterckten daer ontrent ; ende N hebben inde ſelve bevonden ende bekommen negen metale Stucken / ſchietende | ſeſthien ponden nſers / ende vier / ſchietende thien pondt: ende voorts bijf-en- | veertich nſere Gotelinghen / van twaelf / thien / acht / doch meert van vijf / vier | ende dꝛn pondt: Wepnich Ammunitie / als namentlijck / dunſent vier hondert vier en tachtentich pondt Bus Krunt: dunſent acht hondert ts t ventich pondt Houten: dunſent vijf hondert dꝛn en. vijftich Roghels van verſchenden ghe⸗ | wichte; nevens eenighe wennighe Krijghs-behoeften. Het Stedeken werde 9 geoordeelt van groote ontrent als Purmerende, heeft een ſeer ſchoon KRloo⸗ Hi ſter ende goede Haven. Vanden vier en twintighſten December tot het ennde | van t jaer was men meeſt beſich met het Aechten van onfe Wercken vooꝛt 8 | Foꝛt Cabo Delo ghemaeckt; alg mede met het repareren van de inghenomene ö | Foꝛten ende de ſelve van noodige Vivꝛes ende Ammunitien wel te vooꝛſien.
| |
| | |
Ende alfoo de geweſen Gouverneur van Pariba, Antonio d’A buquerque, ſich neder ghellaghen hadde in 't Huns ende Ingenio van Validaris, ende van daer de Jnwoonders dꝛenghde te vanghen / in gheval fp met de onſe quamen te ac⸗ coꝛderen; ende reede eene der pꝛincipaelſte Poꝛtugeſen / met namen Duarte Gomes, ghevanghen hadde; foo wierdende onſe ghewaerſchouwt bn Bento de Regos, mede een vooꝛname Poꝛtugees / (die / als ghetrouwt hebbende de Dochter vanden vooꝛnoemden Validaris, in t ſelve Duns ghelogeert was) van dit doen ende vooꝛder aenllaghen van d Albuquerque; haer ra⸗ 7 2
dende | | |
428 Verhael van Weft-Indien.
* dende dat ſu den Albuquerque, eer hn quaedt Dede / van Baer ſouden trachten
634.
te verjaghen; ſondt Daer toe een man te peerde / die de onſe naer t ſelbe Huns lenden ſoude / alſoo hun verſeeckerde dat bn de onſe niet en ſouden werden bez ſchadicht / om dat al Lozen {oo wel hu als fijn Schoon- vader Lande Kaden
ſchꝛiftelijcke ſauvegarden hadden verkreghen. Deſen raedt van Bento de Re
gos wiert b de onſe goedt ghevonden / ende om t ſelve te executeren / wierdt bn de Colonel Schuppe ghecommandeert de Major Picard met acht Compagnien / de welcke den leſten December t avondts unt trock: fijne verrichtinghe ſullen hier naer verhalen. Op dat wy niets vooꝛ· bn Aaen van t ghene ſich in Braſil heeft toe · ghedꝛaghen. De Colonel Schuppe vertreckende naer Pariba, hadde het commandement over ’t Reciff ende aen - ghelegen Foꝛten ghelaten aen den Major Goedlad ofte Bongarſon, de welcke t garniſoen / Door aen-Romſte van eenich volck / wat verſterckt weſende / om de vnandt beſigher te houden / ende hem een vooꝛdeel af te ſien / den dꝛy· en · twintighſten December met een partije van twee hondert ende vijftich mannen is unt; ghetoghen inde Verga, den pas naer S' Laurenzo, tot ontrent anderhalf ume boven c Real, in een Plaetſe ghe⸗ noemt dos Apochuchos, al waer den Supcker- Molen van Gaſpar de Mendoa leght / nevens andere Hunſen; quamen daer ſoo bedeckt / ende ſonder eenich⸗ ſints bu de wegh beſpiet te weſen / dat t haven wille de Ingenio ende alle de andere Bupfen plonderden / ende ſeer goeden bunt maeckten / namen de Signor vande Ingenio ghevanghen / met eenighe van fijn Hunſgheſin / ende bꝛochten die ſonder eenige reſcontre op t Reciff, Daer ſich epndelijck vooꝛ weynich gelts ranſonneerde. Den ſes - en twintighſten Daer aen volghende trock de Major Beyaerdt unt met een troupe van ontrent Dep hondert man naer de Ingenio van Louis Bras, (alſoo verſtonden dat die maelde) hn werdt in t heen marcheeren al vꝛoegh ontdeckt; ende dooꝛ de onervarenthent van de Guide / en konde aen de Ingenio niet kommen / dooꝛ dien te verre was / ende een onrechten wegh had⸗ den ghenomen / foo dat met lichten van den dage moeſte retireren. De vnandt unt het Real verwachte hem op de groote Pleyn / ende hadt oock eenich volck gheſonden / die de onſe in 't retireren ſouden vervolgen / teghen de welcke van van verre geſcharmutſeert wierdt; op de Plenn kommende / ende een Deel over een kleen Bꝛuggeken treckende / was de vnandt by der handt / ende Wierden met den anderen handt . ghemeen / doch de onſe lloeghen de vnandt inde vlucht / de welcke hem in t Boſch begheven hebbende / met een groote furie weder op de onſe unt · bꝛack / hier quam een groote vꝛeeſe ende verllagenthent onder ons volck / foodat een deel begon te lopen; De vnandt ſulcx ſiende / dꝛongh noch ſtercker in / ende bꝛacht ons bolck heel in diſoꝛdꝛe / een partije doodt llaende / de Officieren die vooꝛ waren in plaetſe van achter te ſeconderen / ſiende de vlucht in't bolck / ginghen mede deur- marcheeren / foo dat het Daer Hecht ſoude heb⸗ ben af-ghelopen / ten ware de Major ſelfs met Capitenn Provoſt ende eenighe wackere Sargeanten ſich hadden gheconjungeert / ende haer continuelijck achter houdende / nevens ſommighe Soldaten die haer pꝛeſenteerden / de foꝛtſe vande vnandt niet hadden weder-houden / waer dooꝛ vele ſchade verhindert wierdt; inde Affogados kommende / wierden ſes ſonder gheweer ghevonden / van welcke twee wierden ghehanghen / een Lieutenant wierdt ghecaſſeert / ende twee Vaendꝛighs / die haer de von niet ghenoegh hadden ghedaen / ghe⸗ ſuppendeert van haer Ampt / om in toe Kommende ſulcke abuſen te vermijden. Den derden Januarij des jaers 1635 trock Major Goedlad met een troupe van Dep hondert man weder nde Verga, ende lende een embuſcade aen de Plenn / ende ginghen vooꝛts naer de Ingenio van Louis Bras, ende deſtrueerde Daer alles; in t retireren was de vnandt weder unt t Real ghekommen / ende verz volghde de onſe / die hardt wegh-marcheerden tot op de Plain / Daer de 17 N eder
Het elfde Boeck. 429 weder gen quam / mennende dat het weder foo gaen ſoude als de vooꝛige renſe A | hadde ghegaen/ Doch onſe troupe hielt haer in goede oꝛdꝛe / ende ſeharmutſeer⸗ | de met de vnandt. De embuſcade op bꝛekende / wierdt die ſtracx op de vlucht 1654 | ghedꝛeven / ende naer-ghejaeght tot op de Rieviere van c Real toe; latende | overal opde weghen fijne dooden legghen / die inde dertich wierden ghehou⸗ ik den / behalven de ghequetſte: van onſe zijde hadden vier dooden ende eenighe |
p | | |
ghequetſte / Daer onder was Capitenn Cornelis van Exel, die een ſware ſcheut dooꝛ de ſchouwder hadde bekommen / doch is genoeghſaem weder ghecurtert. Dit is de notabelſte van de tochten die vooꝛ-ghevallen zijn inde tijde dat ons Legher te Velde ende vooꝛ Pariba was. Sullen nu mede verhalen t gene ſich aen de Cabo S* Auguſtin heeft toe ghedꝛaghen de hooghe vloeden hadden al⸗ Daer aen De Wercken / ende pꝛincipalijcken aen 't Foꝛt Gij ſelingh groote ſcha⸗ de ghedaen / om de welcke te doen repareren / ende vooꝛts toe te ſien watter van noode was / is eerſt den Ingenieur Drevis derwaerts gheſonden / ende daer naer den thienden October de Politique Raedt Schotte, om alle noodighe Wercken te beſteden / ende te laten op maecken / ſoo dat alles aldaer wel wiert herſtelt. De vnandt hieldt ſich binnen fijne Wercken / ende foꝛtificeerde ſijne Plaetſe ſterck / continuelijck daer aen arbendende; t Schip de Haſe van Hoorn | lach daer op de wacht vooꝛ de Barette, ende haelde tot twee venfen de Vivꝛes 0 die daer van doen hadden / ende bꝛocht die met bequaem weder dooꝛ de Barette aen ons Foꝛt: wierdt Daer naer verloſt bn de Canary-Voghel, ende ghecom⸗ mandeert op de hooghde van thien graden bn Zupdende Linie te krunſſen: van deſe Plaetſe zijn de volghende tochten op de brandt ghedaen. Op den achtſten Octobris ginghen unt de Compagnien van Nicholſon ende Gilbert, ende quamen in S Antonio de Poyuca, ten Doꝛp daer treffelijcken bunt viel / doch dooꝛ de groote haeſt moſten twee rijcke Klooſters / die allomme {oo vaſt gelloten waren / datter niet binnen was te kommen / ongeſchent laten / alfoofe met groot gheraes te maecken / ofte daer op te ſchieten / alarm ſouden hebben | ghemaeckt / ende dit wel vier mijlen in t Landt was / daerſe op des vnandts avantagie moſten retireren: foo vonden goedt / ſonder groot gherucht te maec⸗ ken / met t ghene alreede bekommen hadden / ſich bunten perijckel / weder in haer garniſden te vervoeghen. Daer naer ons volck boo Pariba legghende / | was het aldaer alomme ſeer venlich; klenne partije van tſeſtich ende tſeven⸗ | tich man liepen ſes ende ſeven mijlen in t Landt / haelden overvloedich verz | | verſinghe van Pee / ende maeckten bn wijlen dock goeden bunt / de vnandt ſich N in ſijne Wercken gantſch ſtil houdende; tot den leſten December, als wanneer il een aentlagh hadde ghemaeckt / mennende een van onſe Bꝛandt· wachten af te . lopen / doch de onſe wierden Doo? een Negro ghewaerſchouwt / ende maeckten Hi haer ſtucken klaer / die met fchzoot ladende / ende haer gheweer wel veerdich / 9 om de vnandt te ontfanghen; de Spagnaerden ende Bꝛaſilianen des nachts if aen-Kommende met Canoen ende Vlottjens; oock weghen het leeghe ghetije if langhs ſtrandt inde Kieviere / gaven die vande Bꝛandt- wacht foo vier daer | | onder / datſe met een groot ghekarm deur-ginghen / ende gheen luſt hadden ö | om weder aen te kommen. iN De vnandt hadde een aenſlagh op et Eplandt Tamarica, dewijl ons Legher 9 | Hoog t Foꝛt Van Pariba was / met dꝛn hondert man ront om het Enlandt op ij alle paffen hengelende / doch alſoo t ſelve tot kennis gekommen was / wierden de Bachten foo wel beſet / ende alle Advenuen foo verſterckt / dat de vnandt niet en doꝛſte t ſelve in t werck ſtellen / ende de Raden Schotte ende Eyſſens, die Daer ghekommen waren / hadden unt de vzije Wieden / Daer woonende / een Compagnie op gherecht / ende met noodich gheweer vooꝛſien / om in tijdt van noodt tegen weer te konnen doen. Daer was 1 ed gheſtelt op t kappen 3 van
ÄNNo 1634.
430 Verhael van Weft-Indien,
van t haut / tot fkom-palen/ klepne ende groote legh-balcrkens/ tot de daghe⸗ 5
lijckſche behoeften vande Foꝛten ende Baterijen / alg mede bꝛandt hout tot de Backerijen; ende waren daer toe dertich kloecke Matrooſen met vermeerde⸗ ringh van gagie geſtelt / die haer ſeer wel queten. Oock foo gingh de Landtbouw daer tamelijck wel voot. Van hier zijn ſonderlingh gheen partijen unt geweeſt / als dat Capitepn Tourlon twee: mael in Goyana trock / ende van Daer unt hare Suncker Molens ghevanckelijck haelde Julian Brandaon ende Bal
thafar Rodrigues Mendez, bepbe Signores de Ingenios, neffens Manuel de Ca
telos, Signor de Cannas of Suncker-· Niedt- Velden / de welcke Daer naer op ranſoen wierden af - ghelaten / ende naer het over gaen van Pariba onder onſe
ghehooꝛſaemhent ble ven fitten. Op de Zee is mede vooz⸗gevallen / boven het
vooz- verhaelde / t volgende: Willem Corneliſa., Schipper op de Goude Son,
vero verde / twee mijlen bn Nooꝛden Barra Granda, een Paſſaet Bercrken met
ſe ven kiſten Sunckeren / ende verbꝛande Daer ontrent noch een d welck ledich was. Den derthienden December quamen twee Jachten van vooꝛ de Bahia, aen- bꝛengende dat Daer een Bloote van vier en- twintich Schepen / wel ghe⸗ laden / waren unt-ghelopen / Daer van den Ammirael ſes· en dertich poorten hadde open ſtaen; ſulcx dat de onſe / maer twee Schepen ende twee Jachten hebbende / die niet en hadden konnen aen-taften. Den een en - twintighſten December arriveerde Capitepn Jochim Gijfz. met it Schip Overijſſel, kom⸗ mende unt t Vaderlandt / ende hadde in t kommen verovert een Caravel / gez naemt Noftra Sennora d Emparo, gheladen met duyſent quintalen Braſil- hout / ſeſthien kiſten Sunckeren / ende twintich kiſten met Tobac. Den dertighſten arrivrerde unt het Vaderlandt t Schip de Fame met de reſte van de Com⸗ pagnie van Capitepn van Exel, weſende hondert vijfthien koppen: ende het
Jachtjen de Bonte Kraye. Wn hebben deſe verrichtinghen in Bral ſos ver⸗
volght van t begin van t jaer tot het ennde toe / om te beter de ſelve ſonder eenighe af ſnijdinghe vooꝛ ooghen te ſtellen / ſullen nu mede verhalen t ghene op andere ooꝛden bn de Compagnie is verricht / ende vooꝛ eerſt ſpꝛeken bande veroveringhe van 't Eplandt Curacao. De Bewinthebberen hadden al vooz deſen haer ooghe daer op ghellagen / doch en hadden nont volkommen onderz richtinghe konnen bekommen vande ware gheſtalte des ſelves; tot dat ennde⸗ lijck inden beginne van dit jaer een Jan Janſz. Otzen ſich heeft aen· gheboden / de welcke op een Schip / om Sout te halen / naer Weſt- Indien gevaren / ende
ontrent Commenagot bn de Spaenſche ghenomen / in des vnandts handen is
ghevallen / ende op ’t ſelve Enlandt gebracht; ſoo dat hu / naer fijn aen⸗geven / alle de gheſtalten van t ſelve ende De Haven wel hadde deur· ſien / ende die aen eenige Bewinthebberen openbaerde. Waer op dan de ſaecke op nieuws in Dez liberatie werdt ghebꝛacht / ende enndelingh belloten. In 't Noorder- Quartier was een vande grootſte Schepen vande Compagnie / genaemt Groot Hoorn, veerdich ghemaeckt om Sout in Weſt- Indien te halen / ende lagh al in Zee landt zepl-reedt: dit gaf een goede gheleghenthent om dit explont op t onver⸗ ſienſte vooꝛ te nemen, men voeghde Daer bn de Jachten den Eenhoorn ende de Brack, ende een bevꝛachte Flunte den Enghel Gabriel: t getal van het Bootsvolck wierdt vermeerdert / ende de Soldaten inder ijl aen- ghenomen: ende Joannes van Walbeeck, de welcke als Politique Naedt in Braſil de Compagnie te voꝛen wel hadde gedient / werdt verſocht om dit werck als Opper Directeur
unt de voeren; ende over de Soldaten werdt tot Commandeur gheſtelt Pierre
Mayus.
Junius,
le Grand, die alg Sergeant Majoꝛ de Compagnie in Bralil hadde ghedient. Alles dus op t ſpoedighſte veerdich ghemaeckt zijnde / zijn deſe vooꝛnoemde Schepen t zenl ghegaen den vierden Maij: ende ſonder newers te vertoeven ofte aen te lopen; zijn met goede vooꝛ· ſpoet den dꝛnen·twintighſten ge ghe⸗
f 5 ommen
2 . 4 Ero a 8 EMBEE H— 8 2 8 —
Het elfde Boeck, 431
kommen in 't gheſichte van 't Enlandt Barbados, ende b anderdaeghs te reed N ghelopen onder het Enlandt S* Vincent, een vande Caribiſe Enlanden. Den bind. acht-en-twintigbften ſonden / volgens den laſt die haer bn inſtructie was mene 34. ghegheven / t Jacht de Brack vooz. unt / om de gheleghenthent van het Foꝛt Carakes, aen t vaſte landt van America te beſpieden / ende te vernemen of daer nets tot vooꝛdeel vande Compagnie was te doen: ende de andere Schepen volghden des anderendaeghs mede / om haer deſſenn te voꝛderen. Hadden aen Al dit Enlandt S* Vincent haer bolck ſeer wel ververſt: bequamen inde tijdt van If vijf daghen over de vijfthien hondert boffen Bananes ende Bacoves, veel Hoen⸗ 9 deren / Annanaſſen, Patatas, Pompoenen ende andere Dꝛuchten / weynighe 1 kleyne Verckens; vooꝛ welckes {nde Wilden gaven Bijlen / Hack meſfen / 1 Meſſen / Carniceros ende Hoecken: handelden met de Wilden ſoo vꝛedelijck ende vꝛiendelijck; dat fn daer een bꝛief lieten vooꝛ alle de Schepen vande Com⸗ pagnie die daer mochten kommen / bn de welche haer ghetunghden de goede gheneghenthent van de Wilde / ende hoe ſu haer nevens haer moeſten dꝛaghen | | |
om ghelijck gherief van de ſelve te bekommen. Den eerſten Julij ſaghen fp Ulla Julius. Blanca, ende ſtelden haer kours tuſſchen de ſeven klippen ende t ſelve Enlandt
deur naer t Enlandt Tortuga; t welck fn teghen den avondt ſaghen: ende ver⸗
namen harde ſtroom gaende om de Weſt. S anderdaeghs teghen den avondt 6 ſagen ' t Enlandt Rocca; ende den derden moꝛgens [fla des Aves, ende quamen | naer Sonnen onder-gangh onder het Enlandt Bonayre ten ancker; koets daer nae quam Dn haer t Jacht de Brack ſonder nets verricht te hebben, hadde op de reede vooꝛ Caraques thien Schepen getelt / doch foo naer niet konnen kommen |
om de ſelve volkomentlijck te verkennen. Den Directeur Walbeeck ſondt des |
nachts een partije vier. roers aen landt / om te fien of men pemandt vande In⸗ woonders van t Enlandt Bonayre konde verraſſchen / doch en vernamen nie⸗ ij mandt: en vonden mede op die tijdt inde Pannen gheen Sout daer men een Schip mede hadde konnen vol laden. Beraemden hier vooꝛts de oꝛdꝛe de welcke fp hadden te houden in t vol voeren van haer vooꝛnemen op Curacao; den Commandeur over de Soldaten wierden acht. en tſeventich Bootſ ghe⸗ ſellen bn ghevoeght / de welcke bn de Schipper ofte Capitenn banden Eenhoorn ſouden beſtiert werden. Dit verricht hebbende, zijn bende / de Directeur ende Commandeur, nevens hare Guide Jan Otzen, over ghegaen opt Jacht 1 de Brack, om met t ſelve booz-unt te zeplen naer de Haven van Curacao ende ij wel te onderſoecken hoe ſich de gheleghenthept aldaer toe dꝛoegh. Ginghen | naer midder nacht t zenl / ende hoe-wel ſu heel klenn ʒenl voerden / foo bevon⸗ |
den haer nochtans den ſeſten met den daghe dicht bp t leeghe Eylandeken / Welck Zundt-Goft van t groote is ghelegen. Lieten 't ſelve bn Nooꝛden leg⸗ ghen ende liepen t groote aen booꝛdt / ſettende met klenn zenl haer kours dicht | | langhs de wal; niet boven een piſtool· ſcheut daer van blijvende / om it landt IN beter te verkennen / ende een Stier man / nevens noch een gauw Man / deur⸗ 9 | gaens houdende boven aen De ſtenghe. De windt was Ooft-Zundt-Ooft langhs de wal / welck daer ſtreckte Weſt-Nooꝛdt- Weſt / de Zee ſchoot vꝛn | | hardt aen / ende het koelde ſterck. Liepen al dicht langhs de wal / foo dat men | alle gheleghentheden wel konde beſichtighen: ende de Guide ſende dat men al bet vooꝛ· waert om den hoeck onder den opper ende de Weſt⸗ zijde van t En- | landt moſt weſen / alwaer men Alecht water ſoude vinden / om de Boots be⸗ | quaemlijck vooz· unt te laten zenlen. Dtracr Daer naer ſaghen / noch op de 1 Zundt . ijde weſende / een groot ſtuck weeghs vanden hoeck / een op gherecht Ki | kruns: Daer men gheen piſtool· ſcheut van en was, foo dat de Guide twijffelde ö dit de Haven te weſen. Soo dat haer halſen toe ſetten / ende gingen een gangh om de Zundt / van mepninghe zijnde in t over legghen daer los in te zenlen: doch
Cerna
ANNo 3634.
2
432 Verhael van Weft-Indien.
doch weder naer de wal haudende / vervielen een groot ſtuck beneden t ſelve gat; ende lenden weder over / maer geraeckten al meer en meer beneden gaets / jae ſelver t Boot dat dicht onder de wal ſocht op te kommen / foo harde ſtroom was daer gaende. Den Directeur dit ſiende / reſolveerde t Enlandt om te lo⸗
pen / ende hoe· wel de Guide mennde de rechte Haven noch vooz.· unt te vinden /
{os en vernamen niet dan een klepn ſandt banken even om den boeck aen de Weſt· zijde / gantſch niet begquaem om met Schepen te anckeren / dooꝛ dien de grondt Daer (oo ſtenl ontvalt. Het Enlandt nu ten ennde gelopen zijnde / ende wederom om de Nooꝛdt in open Zee unt. Kommende / bonden gheraden onder den opper te houden / vergaderden den Kaedt / ende namen vooꝛ weder bn Ooſten Bonayre op te laueren. S nachts kreghen een Ooſt . Mooꝛdt · Goſte windt / waer mede ſn t hooft om de Zundt wenden / hopende met een ſlagh⸗ borgh boven de Haven te kommen / ende foo veel te naerderen / dat de Biſcan⸗ ſche Chaloupen de Haven mochten beroepen / ende de gheleghenthent wel bez ſpieden. Doch bevonden s anderdaeghs datſe al meer ende meer Verloren; {os datſe gheradener bonden naer t Enlandt Hiſpaniola over te ſteken / ende onder t ſelve op te laveren. Hadden foo veel ſtoꝛmen / dat alle de Schippers die dickwils Daer verkeert hadden / in dat ſaiſoen van t jaer nont fulcy en had⸗ den bevonden. Den elfſten ſaghen Hiſpaniola, ende vervielen Dzn mijlen bn Weſten Punto Cauſedo; ende lenden het over den anderen boegh. Ende alſoo {nm vꝛeeſden dat de entrepꝛiſe op Curacao mochte miſſchen / ende fn over ſulex langher unt weſen / vonden den vijfthienden goedt het ranſoen te verminde⸗ ren. Den negenthienden ſaghen het Eplandt Saona, ende den Ooft-kant van Hiſpaniola, ende daeghs daer aen Mona. Staken van daer wederom over naer 't Zupden/ foo dat den vijf- en twintighſten het Goſtelijckſte van Iſlas de Aves in t gheſicht kreghen. Bevonden de Mooꝛdt - kant vande ſelve Enlan⸗ dekens t'eenemael vunl / ende veel klippen Mooꝛdt - waerts af-ftekende naer Zee. D anderdaeghs quamen weder onder Bonayre; ende beraemden hier deſe oꝛdꝛe tot unt voeringe van haren aenllagh. Inde groote Boot ſal nevens den Opper-Stier- man van t groot Schip noch gaen Jan Otzen ende den Opper - Stier man vande Brack; ende in t Spaenſch Bercxken den OpperStier- man vanden Eenhoorn ende de Stier man vande Flunt: de Boot / als beft bezenlt zijnde / ſal een Biſtanſche Chaloupe mede deppen / die bn't Jacht de Brack ſal werden gemant. Vaerdich ende met Soldaten wel vooꝛſien zijn⸗ dt / ſullen te ghelijck vooꝛ· unt zenlen langhs de Zundt. ʒijde van het Enlandt Curacao, dicht bn de wal langhs houdende / ende wel acht nemen of erghens eenighe ancker-grondt is / Daer toe het loodt gheſtadich ghebꝛunckende: inz ſonderhent ſullen het ſandt· bapken met de twee ſteenen . reciffen wel beſichti⸗ ghen / om pertinent te onder ſtaen de ghelegenthent van het in- Kommen / ende wat diepte ende grondt daer is / als mede de naeſt-volghende ſandt· ſtrandt / ende waer fp meer mochten ooꝛdeelen / in t vooꝛ· bn varen / dat eenighe gronde waer te bewerpen. Eer fp aen de Don ghehackelde heuvels kommen / ſullen de geſochte openingh met het krups vinden / alwaer de Boot ende het Spaenſch Bercxken datelijck ſullen in- lopen / om volkommen kennis van t gat te bez kommen / wat diepte / wijde / ſtreckinge ende ancker-grondt Daer is / ende alles wel beſichticht hebbende / ſal de Biſcaiſche Chaloupe met de din Stier ⸗lieden af kommen / om neder aen fijn Schip te bꝛengen / ende it ſelve inde ghevonden Haven in te ſtieren; ende ſal de Stier man van Groot Hoorn ondertuſſchen inde Boot blijven / om toeſicht te nemen dat de Boot ende Bercrken neder op ten zijde van het gat gheſet legghe / om dat de Schepen tuſſchen benden dooꝛ met verſekerhent moghen in lopen. De Stier lieden het gat bequaem vin⸗ dende om de Jachten te Doen in Kommen / ſullen tot een teecken een ed
agghe
IN N Dan
—
2 EN NE
DA | *
N
dek f SING 5 N @ N
8 —
2 2
| Het elfde Boeck. 433 ö Dlagghe op de Biſcanſche Chaloupe laten waenen / waer mede de Jachten A 9 ſullen werden gewaerſchouwt af te kommen; ende ſullen de Boot ende Barcxs⸗ ken in die gheleghenthent elck mede een Vlagghe laten waepen. Daer wierdt 134. 9 noch een tweede Biſcanſche Chaloupe bn. gevoeght / die een particulier Schip N 9 de Koningh Davide (Welck onder Bonayre bn de onſe was ghekommen) foude | mannen. Dit den acht · en twintighſten foo beraden zijnde onder t Enlandt 9 Bonayre: foo zijn des anderendaeghs vier unꝛen vooꝛ den daghe de vooꝛſende Stier lieden met het klenn vaer tungh vooz· unt ghezenlt naer Curacao; de | andere Schepen volghden / ende t Schip Groot Hoorn twee unꝛen daer naer. 1 Saghen met den dagh de Boots een groot ſtuck vooꝛ· unt / ende volghden die 1 van verre. De windt was Ooſt . Zundt . Ooſt / goedt weder / ende t water vꝛn wat ſlechter als de vooꝛgaende renſe; ende alfoo wachten moeſten / wierpent N op de lij / om de ſtroom te bepꝛoeven / de welcke nu wennich vonden. Teghen de middach de ghelegenthent van t in · kommen by de Stier lieden wel onder⸗ N ſocht / ende op t unterſte punt een Boot gheleght zijnde; quamen de ſelve met | een Boot naer de Schepen toe roenen / ende bracht elck fijn Schip in behou⸗ den Haven. De Brack ende Eenhoorn binnen zijnde / riep den Directeur de | | Schippers ende Stier lieden bn den anderen / ende vꝛaeghde haer ghevoelen | |
over t in bꝛenghen van t groote Schip; quamen alle over een dat ment ſou⸗ 1 de in bꝛenghen; foo dat dien avondt noch werdt binnen ghebꝛacht. Het in⸗ 0 kommen was ontrent een Schips lenghte wijdt tuſſchen rudſen ende klippen / | ende was achthien vadem diep / in ſtreckende Nooꝛden ten Ooſten: een wepe | nich binnen zijnde/ is men van alle llagh der Zee bevꝛijdt / ende genoeghſaem | bunten alle ghevaer. Van it in kommen loopt een Canael Nooꝛdt-waert op ontrent een canon. ſcheut / Daer goede ancker⸗grondt is / ende dan komt men in | een Mep? / Welck wel anderhalf mijle langh is / doch niet over hondert roe⸗ | den ofte een mufguet-{cheut wijdt. Baer werden noch den ſelven avondt dꝛy 5 | Boots af gheſonden / om te beſichtighen offer eenighe Schepen laghen / dan vonden geene. De Spaenſche Gouverneur verthoonde ſich aen de over-kant | van t Mem / met een Vꝛede. Blagge; foo datſe met hem (prakken. n vꝛaegh⸗ 0 de tot wat ennde de onſe daer waren ghekommen / ende thoonde hem gheſint met de ont ofte te oozloghen ofte wel te accoꝛderen: alſooder noch niets vnan⸗ N delijck en was ghepleeght. Des anderendaeghs wierden weder Dn Booten gheſonden om de gheleghenthent van t Men naerder te beſichtighen: doch ö en vonden gheen andere in ofte unt. ganghen / als daer de onſe langhs waren | in-ghekommen: maer ten half-weghen een bequame plaetſe ghevonden heb⸗ | bende om te landen / quamen t ſelve den Directeur aen-{egghen, ſulcx dat ter⸗ 0 | ſtondt oꝛdꝛe wierdt beraemt om t bolck in twee venfen aen lande te bꝛenghen. ö Op den avondt ſpꝛaken den Gouverneur weder niet verre vande Schepen / die LI ſich ontſchuldighde niet opentlijck te konnen toe · ſtaen dat de onſe aldaer hout EN ſouden hacken ofte laden / unt vꝛeeſe dat den Gouverneur van S Domingo, on⸗ kil der De welcke hn ſtondt / hem daer over ſoude ſtraffen, ends ſocht de onſe met | | beleefde woorden op te houden / om tijdt te winnen / ende reſpijt te hebben om 10 fijn goederen wegh te packen: gelijck dan it ſelve wel koꝛts Daer naer bleeck / Al want dien felven nacht ſtack hu den bꝛandt in alle t hout welck in fijn Dorp ij reede ghehackt lagh. Den laeften deſer maendt wierdt ons bolck ghelandt / ö | ende de Inwoonders t ſelve vernemende / ſtaken den brandt in hare Hunſen / | ende vluchten vooꝛder aen: foo dat de onſe in °t Doꝛp kommende / daer niets i en Bonden ; hadden mede de Water-putten toe ghewoꝛpen / op dat de onſe daer gheen water mochten binden. Niet te min foo vondt ons volck een weynich | @oft-waert op / eenige hoven ende water-putten / foo datſe Baer een wennich ij tijdts ruſten / dan voꝛders gheen water vernemende / quamen des avondts 0 | Jii weder | |
ANNO 1634.
Auguſtus.
434 | Verhael van Weft-Indien.
weder aen booꝛdt bande Schepen. Wieten daer en tuſſchen hier en Daer ver⸗ ſchenden bꝛie ven aen de Inwoonders / om haer tot onſe vꝛiendtſchap te noodi⸗ ghen: ende niet te min in t Doꝛp eenighe vier roers verboꝛghen / om eenighe vande Inwoonders te betrappen. Doch verraſten maer een Indiaen / die bn den Directeur nauw onder vꝛaeght zijnde vande ghelegenthent van tEplandt: verklaerde datter fes Spagnaerden ende hondert Indianen op tEnlandt wa⸗ ren: datſe maer ſes Muſquetten hadden / ende wepnich Bus- krundt. Men dede Daer naer neerſtelijck ſoecken naer water putten / doch en vonden gheen andere als die bn de hoven vooꝛnoemt. Den tweeden wierdt de Commandeur met alle de Soldaten aen landt gheſet dwars vande Schepen / ende nam ſijn wegh naer de ſelve hoven; een rechte paſſagie dooꝛ t kreupel· boſch openende: ſtaecken aldaer een Quartier af van elf voeden in t vier- kant / ende begonden Daer aen te arbenden / doch vonden het ſeer moepelijck werck / wegen de ſteen⸗ achtighe grondt. Verſtonden unt den ghevanghen Indiaen / dat de Inwoon⸗ ders gevlucht waren naer S“ Cruz, op de Weſt- Kant van t Eylandt / ende onz trent ſes unzen gaens vande Schepen. Naer de middach gingen de Sout pan van S“ Barbara beſichtighen / een une gaens vande Ooſt- kant van it binnen water / ende vonden daer heel wennich Souts. Daer werdt een bꝛief gheſon⸗ den aen de Gouverneur, hem noodighende om te kommen accoꝛderen / of dat men anders ghenootſaeckt ſoude weſen om met hem te handelen naer Krijghs ghebꝛunck. Den vierden werdt een partije van onſe vier roers / vijf en twin⸗ tich ſterck zijnde / bn Se Barra den · gheranſt van ontrent tſeventich Indianen / die de Spagnaerden hadden dꝛoncken ghemaeckt / ende met ſtocken aen· dꝛe⸗ ven / ſoo datter vier van ons volck werden ghequetſt / ende de Indianen hadden vier ofte vijf dooden. Den Directeur ende Commandeur ſiende datter gheen Sout op t Eplandt en wierdt ghevonden / Daer men nochtans ſtaet op hadde gemaeckt / ende dat het verruw - hout ſeer moenelijck ſoude ballen om te kappen ende aen de Schepen te bꝛenghen; waren in groot bedencken wat beſt ware vooꝛ haer te doen / Daer te verblijven ofte t Enlandt weder te verlaten; doch aen-merckende de ſtrickte laſt van have Meeſters / reſolveren enndelijck de ſelve van alles advijs te gheven / ende hare naerder oꝛdze te verwachten. Daer naer eenighe Peerden op ghejaeght hebbende / bꝛochten hare zadels aen landt / ende monteerden eenighe Kupters / unt de Soldaten die Daer meeſt bequaem toe waren. Des anderendaeghs was Daer weder een partije unt; ende in t weder -keeren verdwaelde de Lieutenant banden Commandeur in t Boſch / ſonder dat men ont recht heeft geweten wat van hem is bekommen / maer wel te beduchten dat vande Indianen is doot ghellaghen. Dewijlmen vande Gouverneur niet en vernam / foo trock de Commandeur op met hondert ende tſeventich man / waer onder thien of twaelf paerden; latende 't Guartier Baer-en-tuffchen inde bewaringe van t Boots · volck. Nam ſijnen wegh eerſt Dwars dooz t Landt / ende naer dat ontrent derdehalf unze hadde ghemar⸗ cheert / quamen aen een vervallen Plaetſe / bn de Inwoonders genaemt Haco, paer fn verſch water vonden / ende haer een weynich tijdts ruſten: van daer trocken fn weder vooꝛts langhs de Zee - kant / wel vier unꝛen naer den ande⸗ ren / tot aen een af wateringhe: boen lloegen (pn weder te landt· waert in / ende quamen naer een une gaens / met den moꝛghen ſtondt / aen de Vlecke S Juan: alwaer fnde Hunſen ledich bonden / unt doꝛſaecke dat de Inwoonderen dooz bare Spien al te voꝛen van der onſer komſte waren ghewaerſchouwt; ende ghevlucht naer een ander plaetſe ende water kuyl / ghenaemt S8 Martha, twee mijlen vooꝛder aen ghelegen: dan alſoo ons volck reede ſeer moede was / ende de vnandt al vooꝛts aen vluchte / foo en trock de Commandeur Doen niet ver⸗ der / maer lepden haer in S* Juan neder / ende bleven daer tot s 9 ende eerden
Het elfde Boeck. 435 ketrden den thienden weder in t Quartier. Des anderendaeghs bu den Directeur, Commandeur ende Raden in bedencken ghenomen zijnde wat haer beft te Boen ſtondt tot behoudenis van het Eylandt / Londen Loor eerſt ghera⸗ den / t in kommen aen den Ooft-hoeck van t gat met een Foꝛtreſſe te verſeke⸗ ren: dan de plaetſe Daer toe af ⸗geſien hebbende / vonden ſeer groote ſwarighe⸗ den / om dat de gronde foo ſteenich was / jae bn· naer al ſteen, foo datter gheen ander middel was als te metſelen / ende om de Arbeyders te bevꝛijden / eenighe ledighe vaten te vollen met ſteenen ende met plancken ghelijck een Boꝛſt⸗wee⸗ ringhe te maecken / waer achter fn mochten metſelen: doch de meeſte beſwa⸗ ringhe was / dat het water wel een halve mijle van daer was te halen: foo dat t ghemenn volck moepelijck wierdt / ende in deſen aenllagh op Curacao feet kleyn genoegen hadde. Den ſeſthienden des avondts trocken bende Directeur ende Commandeur weder te landt-waert in met hondert ende twintich man: en vonden de eerſte vijf unzen gaens geen water / tot dat onder een gheberghte quamen; alwaer fn haren doꝛſt bluſten / ende haer dien nacht neder lenden / ſonder bn de vnandt ontdeckt te werden: dan des anderendaeghs s moꝛghens vꝛoegh bꝛaecken fp unt op eenighe Indianen die te peerde Daer vooꝛ : bn qua⸗ men / ende hoe wel ſuder dꝛn van quetſten / foo ontglipten haer alle. Dan umen voꝛder ghetrocken zijnde / bonden weder water aen de voet van een Bergh / nevens een Lack van bꝛack water; welcke plaetſe ghenaemt werdt Se Maria. Hier lenden haer te ruſte tot dat de hitte een wennich over was / ende keerden doen naer twee unen gaens weder in t Dop / dat den negenden deſes verbrandt hadden: ende lloeghen haer Daer neder in een Coral van Beez ſten / ende ruſten daer dien nacht: van hier namen haren wegh weder langhs de Zundt-zijde van 't Enlandt. Den achthienden s moꝛgens moeſten fn blij⸗ ven legghen / door dien eenighe vande Soldaten ſieck waren van eenich venij⸗ nich frunt / welck fp onbedachtelijck in · gheſnoent hadden: doch de ſelve op de middach meeſt weder bekommen zijnde / trocken vooꝛts naer t Lack S“ Martha, Daer een Spꝛunt vonden van verſch water / doch keerden teghen den avondt wederom. Des anderendaeghs wierter noch een ſcharpen brief aen de Inwoonders gheſchꝛeven: waer op den twintighſten een Spagnaerdt met een Vꝛede· Vaentjen de onſe quam ſpꝛeken / de welcke de onſe verſekerden dat gheneghen waren / bende de Spagnaerden ende de Indianen / een goedt ac⸗ cooꝛdt met de onſe te maecken. Deſen nam aen t ſelve den Gouverneur aen te dienen / ende op den avondt met naerder befchent weder te kommen: doch op den avondt quamder een Pꝛieſter / de welcke onder de Gouverneur wel t mee⸗ fte geſach op 't Enlandt hadde: ende pꝛeſenteerde / van wegen de Gouverneur, t Enlandt te verlaten / ende t ſelve in onſen handen te leveren, mits datter een Barcke ofte Jacht ſoude werden vergunt / waer mede de Spagnaerden ende haer Huyſgheſinnen mochten vertrecken: t welck haer bn de onſe werdt toe geſtaen op deſe conditien / dat ſn alles op t Enlandt ſouden laten / untgenomen t gene tot Baren lijve behooꝛde: ende dat de Indianen met haer ſouden nemen / untghenomen twintich Familien / ofte ſooder noch eenige meer waren die vꝛn⸗ willich wilden blijven: ende dat epndelijck de Lieutenant ſouden weder leve⸗ ren. De Gouverneur quam daeghs daer aen ſelfs / ende werdt het accooꝛdt ghenoeghſaem op de vooꝛ· ghellaghen conditien ghelloten; alleen foo ſwoer de Gouverneur vande Lieutenant gantſch niet te weten: hu vertrock weder te landt· waert in / ende de Pꝛieſter bleef in oſtagie. De onſe keerden mede des avondts naer haer Quartier / Daer wel (even unzen gaens af waren / ende qua⸗ men daer Loor den dagh. t Jacht de Brack ende t Spaenſche Barexrken wer⸗ den ſtracx veerdich ghemaeckt om t volck aen de vaſte Cuſte te vervoeren. Den vier- en- twintighſten quam de ä met ſijn Spagnaerden ende ii 2 maer
ANN G 163 4.
AN No
1634.
436 Verhael van Weſt-Indien.
maer ſeven en twintich Indianen ſonder hare Vꝛouwen: foo dat de Indianen weder te rugghe werden gheſonden / om alle de Indianen met hare Drouwen ende Kinderen te Doen verſchijnen / hare wapenen over te leveren / ende naer t goedt ghevallen Vande onſe / te blijven ofte over ghevoert te werden. Soo dat den ſes- en- twintighſten alle de Indianen met Dꝛouwen ende Kinderen quamen bn t Quartier / ende werden bevonden vier hondert ende twee kop⸗ pen / waer onder waren hondert ende vijf weerbare mannen: de Spaenſche waren in alles twee -en. dertich / met den Gouverneur Don Alonſo Lopes de Morla, de Pꝛieſter ende Juan Matthios met fijn twaelf Kinderen, de welche boo? deſen opſicht over t Eplandt hadde ghehadt. De Spagnaerden ende Dep hondert ende veertich Indianen werden t ſcheep ghedaen / om aen de vaſte Cuſte aen-ghefer te werden. Ende daer bleven vꝛnwillich bn de onſe twintich Familien Indianen / beſtaende in vijf en tſeventich koppen: Daer Balthaſar de Montero, Daer men een goedt gevoelen van hadde / Hooft werdt over gheſtelt. t Jacht de Brack werdt belaſt in t weder - keeren vande vaſte Cuſte / in te lopen inde Haven van S Barbara, ontrent anderhalf mijle boven windts vande an⸗ dere Havenen gelegen: ofte die niet konnende bekommen / inde Haven daer de andere Schepen lagen: ofte de ſelve mede miſſende / inde Bane van Sr Michiel twee mijlen beneden windts legghende. Wecht vooꝛ de komſte van ons volck waren op ’t Eplandt ontrent de twee dunſent Hooꝛn . Beeſten / ende Daer onder vier en twintich Melck Beeſten / die inden reghen⸗ tijdt veel Melcks gaven: neghen dunſent Schapen ende Lammeren; ſeven hondert ende vijftich Peer⸗ den / ende wel dunſent Bocken ende Genten: doch verſtonden unt den In⸗ diaenſchen Opſiender / dat vier jaren gheleden Baer een groote dꝛooghte was ghe weeſt / waer deur wel de helft van het Dee ende vele Aerdt- Vꝛuchten wa⸗ ren vergaen; dat mede deſen laeſten Gouverneur veel Beeſten hadde doen doo⸗ den / om ſich van de Hunden te dienen. De gheleghenthent van dit Enlandt {al voꝛder blijcken bn de in ghevoeghde af teeckeninghe / de ware gheſtalte ende ſtreckinghe foo naer ghelijck ghenomen / als vooꝛ als noch moghelijck is gheweeſt; tot welckes verklaringhe wn koꝛtelijck petwes ſullen ſegghen / al ter wn vooꝛt.· varen tot het vooꝛder verhael vande gheſchiedeniſſen: de onſe hebben in t eerſte gheooꝛdeelt dat het in fijn om vangh hadde by de vijf- en twintich Duntſche mijlen; doch daer naer het Nooꝛder gedeelte vꝛn wat lan⸗ ger bevonden hebbende / acht en twintich. T ghedeelte van t Enlandt ghe⸗ teeckent met de letter A. is het Ooſt· punt van t ſelve: B. is een klenn onbe⸗ quaem gat: C. een Haventjen bn de onſe ghenaemt de Fuyck: D. is een bande vooꝛnaemſte Havenen / bn de Spagnaerden ghenaemt S“ Barbara, hebbende een Diep ende ſchoon in kommen / ſtreckende Nooꝛdt ten Weſten ende Nooꝛdt⸗ Nooꝛdt- Weſt / ende Daer naer gantſch Weſt / foo dat met de gedunzende Ooſte winden daer wel is in te kommen / doch weder beſwaerlijck unt te lopen / hier ſtaet een vervallen Kercrken ofte Cappelleken / gheteeckent met de letter F. het binnen men is ſchoon / men kan t over ende weder laveren / ende anckeren waer men wil: daer ontrent is mede een Spꝛunt ofte Ader van verſch water in een ghegraven kunl unt Kommende / waer in oock by de grootſte dꝛooghte water verblijft: ſoo dat het Dee hier met menichte komt dꝛincken: de India⸗ nen hebben vooꝛ deſen hier een woon plaetſe ende hoven ghehadt / de welcke nu vervallen zijn / naer dat den Spaenſchen Gouverneur t volck gheleght heeft aen S“ Anna: in 't Meer wordt veel goede Viſch ghevanghen. E. is een bequame Bane. G. een Saut panne daer de Inwoonders haer van dienen. H. is het Doꝛp õꝰ Anna, daer de meeſte Indianen nu woonen. I. is het Quar⸗ tier van ons volck / ende de water plaets: K. is het in kommen van it Lack van S* Anna, ende de vooznaemſte Haven / hebbende in t in kommen ſt — thien
Het elfde Boeck. 437 thien ofte achthien vadem waters / Nooꝛdt ten Ooſten in ſtreckende. L. is een PE klenn haventjen vooꝛ Boots / genaemt S Miguel; hier ſtaet ten of met wen⸗ il 6 N nich Vꝛuchten / daer en is gheen verſch water / ten ware men met putten te 34. | graven t ſelve konde bekommen. M. is een bequame Bape. N. een grooten in pocht / bnde Spagnaerden genoemt el Peſcadero. O. een Haventjen ghe⸗ lijck dat van S* Miguel, bn de Spaenſche ghenaemt S* Marcha. P. De Bant Ses Maria. Q het Haventjen St Juan, van gelijcke gheſtalte als dat van 8 Miguel, en heeft inde dꝛooghe tijdt gheen water / hier om her plegen oock India⸗ | nen te woonen / eerfe vervoert wierden naer S Anna. R. een bequame Bange / | ghenaemt S“ Cruz, doch Daer en is geen verſch water / is anders hier bequaem | leggen voor de Schepen. S. zijn verſchenden ſaute binnen wateren / welcker gheleghentheden hier naer ſullen werden aen - gheroert. T. zijn eenighe verz IN vallen Dupfen van t Doꝛp 8. Juan, welck voor deſen hier heeft gheleghen. 1 V. is t Doꝛp Aſcenſion, Daer noch eenige Indianen woonen / heeft boor deſen een groote lecke gheweeſt. W. een kleyn onbequaem gat. X. zijn eenighe vervallen Hunſen / Daer de Indianen eertijdts hebben ghewoondt. V. een on⸗ 9 bequaem gat ghenaemt S* Joris. De voꝛdere gheleghentheden van 't Eplandt llen hier naer bꝛeeder unt. dꝛucken / als het in t verhael ſal te paſſe kommen. Vande gheſtalte vande grondt ſullen dit alleen ſegghen / dat meeſt berghach⸗ tich is / doch Daer zijn mede veel ſchoone Vallenen; vande vꝛuchtbaerhent ofte onvꝛuchtbaerhent en were noch niet ſekers te ſeggen / dooꝛ de Verf chendenhent ö der ooꝛdeelen: ende ſal metter tijdt ende de ervarenhent konnen beter blijcken. Het meeſte Deel van t Enlandt is over. groent met Boomen / welcker hout werdt ghebꝛunckt tot verwen / ende woꝛdt weghen ſijn ghedaente / de oude | Wijn-ftocken niet onghelijck / bn de onfe nu ghemennlijck Stock viſch hout genoemt; ende placht een redelijcke waerdije te hebben / doch door de menichte dieder is over gebꝛacht / foo van hier als elders / is in pꝛijs f eer gevallen: ende | hoe welder reede van t Enlandt veel is af. ghebꝛacht / foo is Baer noch over⸗ 0 vloet / ende waſt weder jaerlijex aen: de Spagnaerden pleghen jaerlijex unt dit ij Eplandt te trecken bijf ofte ſes hondert Hunden; vijf bondert bevende Scha⸗ pen vellen; eenighe aroben Raes; ende een partije van dat Hout. De pꝛinci⸗ paelſte vꝛucht de welcke de Compagnie daer ſoude konnen unt trecken / is de 4 ſchoone gheleghenthent om allenthalven aen t vaſte landt te baren / ende ſijn 10 retraitte hier te nemen / Daer wn vooꝛ de tijdt niet van en ſullen eenich voꝛder ghewach maecken: ende ſullen nu weder keeren tot het vervolgh vande hi⸗ Hij ſtoꝛie. Haer dat den Directeur t Jacht den Eenhoorn hadde af-gheveerdicht 1 naer t Vaderlandt / met bꝛieven aen de Vergaderingh bande x1x. verhalende 1 fijne verrichtinghe tot die tijdt toe / ende t ghene hn reede weghen de gheſtalte 10 des Enlandts / ofte unt de Inwoonderen hadde verſtaen / ofte ſelfs ondervonden: (oo heeft hu den neghen en- twintighſten des maendts Au guſti ſich begeven naer S Barbara, om alle de gheleghenthent wel te onderſoecken; ende bevonden het ſelve te hebben een ſchoone in komſte / ende beter als die van | Se Anna, als Weſtelijcker in- ſtreckende / maer het unt kommen weder te | ſwaerder / ghelijck wn voꝛen hebben aen-gheroert: binnen oock een groot Mepꝛ met bele Enlandekens. Het Jacht de Brack arriveerde aldaer / naer dat | de Spagnaerden ende Indianen aen t vaſte landt hadde aent-aefet/ ende Hi wierdt hier gheleght om de Haven te beſchermen / teghen de Spaenſche die | | | van De vaſte Cuſte mochten kommen. Singh voorts de volghende daghen N | beſichtighen de Bane S Miguel, oock de Salinas bn Weſten Puerto Sardinero. Daer naer de openinghe bn Weſten S“ Anna, bude Spagnaerden ghenoemt IN ElPefcadero: bevonden ’t ſelve in t in kommen maer twee of dꝛn boet waters te hebben / waer binnen een groote in- wijck. KT half September liet hn september. 10 ii 3 een
ÄNNo
1634. Ockober.
November.
December.
438 Verhael van Weſt-Indien.
een Deel Beeſten van Afcengion naer t Quartier halen / om inde regen maen⸗ den gheen ghebꝛeck daer van te lijden. Gingh mede de Weſt-zijde van t En⸗ landt onderſoecken. Den ſeſten October quam daer bn nacht een Cande in de Haven van S“ Barbara, doch de onſe roepende / maeckte ſich ſtracx weder wegh; t vermoeden was dat de vnandt de ſelve vande vaſte Cuſte hadde ghe⸗ ſonden / om te beſpieden ofte in die plaetſe eenighe wacht ofte beſettinghe was. In t laeſte van November (want niet de pijne weerdt is alle klennigheden te verhalen die ſich hebben toe ghedꝛaghen) werdt den Stier - man vande Brack met een Boot unt geſonden / om 't heele Enlandt om te baren / ende van hoeck tot hoeck de ſtreckinghe ende verhent volkomentlijck af te penlen; de welcke weder keerende / verklaerde dat het Eplandt / naer fijn ooꝛdeel / wel vijf en twintich Duntſche mijlen hadde in ſijn om vangh. In t begin van December bꝛacht de Capitenn / die de onſe over de Indianen hadden geſtelt / een Indiaen boor den dagh / de welcke hu fende fijn Neve te weſen; de welche al vooꝛ onſe komſte bn den Spaenſchen Gouverneur ghevanghen zijnde / unt de ghevanc⸗ Kenis ghevlucht / ende ſich tot die tijdt toe in t gheberghte ſoude onthouden hebben; ende nu merckende de veranderingh / te vooꝛſchijn gekommen. Doch alfoo de ghedaente van deſen Indiaen niet unt en wers ſoo langhe in ’t wilde gbefchunlt te hebben / weſende foo wel ghedaen als d andere Indianen / kre⸗ ghen de onſe een vꝛemt bedencken over dit aen- bꝛenghen: te meer / om dat al renighe daghen te voꝛen eenighe dinghen aen de Indianen hadden gheſpeurt / Die haer met reden verdacht maeckten: doch meeſt om dat t ſegghen vande Capitenn ende deſen Indiaen niet ſeer wel over een quam / ghelijck fn bn naer⸗ der examinatie bevonden: foo dat deſen Indiaen voor eerſt verſekerden; ende de andere Indianen onder vꝛaghende / wierden bn haer onder richt / dat deſen Indiaen met een Jangada (weſende een Indiaenſche Boot) van t Enlandt Bonayre was over-ghekommen / ende dat naer Coro wilde. Dit vernomen hebbende / Deden den Indiaenſchen Capitenn / nevens noch twee andere / van⸗ ghen ende in hechteniſſe ſtellen. De Indianen en wilden niet voꝛder bekennen dan dat deſen van Bonayre was over-ghekommen: maer hu ſelve tot ſcharper examen ghebꝛacht zijnde / beleedt dat vanden Gouverneur van Bonayre was over geſonden / ende met een vier op een hoogen Bergh den ſelven hadde ghe⸗ waerſchout dat de onſe hier noch op t Enlandt waren. Ende des anderen⸗ daeghs met noch ſwaerder toꝛture ghedꝛenght zijnde verklaerde hy dat noch deſe maendt vijfthien Piraguen met bolck aen Bonayre werden verwacht / die van Caraques hadden over te kommen / alſmede vijf Roninghs Schepen van S. Domingo, om ghelijcker- handt naer Curacao te kommen / ende de onſe van hier weder te verdꝛijven. Dat ontrent den weken gheleden / een Sergeant Majoꝛ met cen Pirague aen Bonayre was ghekommen / om haer dan deſen aenſlagh te verwittighen / ende dat fijn laſt was naer Coro te baren | ende de Spagnaerden aldaer de gantſche gheleghenthent van t Enlandt te openen / alſmede de Soldaten dit Daer zijn / te vermanen dat het tijt was om ſich naer Caraques te vervoegen. De Capitenn vande Indianen deſes bekentenis verz thoont zijnde / bekende dit alles van deſen verſtaen te hebben in °t bn- weſen van vele der Indianen. De onſe deſe verraderije in deſer voeghen ontdeckt hebbende / ende wel merckende dat den meeſten deel vande Inwoonders daer aen vaſt waren / waren ſeer bekommert / hoe fn het met de ſelve ſouden maec⸗ ken: want konden haer niet wel miſſchen / ende en dienden Haer niet alle tot vnanden te hebben; alſoo giften den tijdt van des vnandts aenllagh voor han⸗ den was. Ghebzunckten daer en. tuſſchen alle middelen / om ſich teghen des vnandts komfte wel te vooꝛſien. Sonden hondert Soldaten onder den Lieu⸗ tenant Spendlo naer S* Barbara, met laſt ſich in t Rerexken ende ontrent het Lack
Het elfde Boeck. 43
9 Lack te houden: bꝛochten haer canon / welck te lande was / weder inde Sche pen; ende lieten foo veel Schapen als doenlijck was / van t Boft-punt naer t Quartier dꝛijven / om op de Enlandekens die in t Menn legghen / te ſtellen / op dat de vnandt / indien hu aen Dien hoeck quame te landen / te minder bez ſtiael Daer ſoude Binden: en fm ſelfs in tijdt van noodt ſich daer van dienen. Ende wat de Indianen belanght / alſoo ſonder haer hulpe de Beeſten niet wel en konden bekommen / werdt goedt ghevonden haer miſdaet over t hooft te fien / ende alleen de vier gevangens in hechtenis te houden / doch hare erecutie alſnoch op te ſtellen. Dit is t ghene dit jaer op t Eplandt is voz: ghevallen. Eer wn met de gheſchiedeniſſen van dit jaer een epnde maecken / ſullen hier bp voeghen t ghene bn Claes Arienfz. Vrancke met het Jacht Tamarica is ver⸗
ANN O
1634.
richt. Singh t zenl unt Texel den twintighſten Martij, om met het Jachtjen Martius.
den Ever (welck hem gevolght is) te varen naer Cabo Verde, ende vooꝛts naer
de Cuſte van Angola. Den ſeſten April bevondt ſich ontrent Madera, ende den Aprilis.
vier en. twintighſten achter Cabo Verde, onder het Eplandeken bn de onſe gez
naemt Goeree, ende ſetten aldaer ; hier quam den Ever den ſeſten May bn hem. Mayus.
Verzenlden van daer naer Refriſco, ende den vier en twintighſten May naer Porto Dali, ende foo voozts langhs de wal / foo dat den twee en twintighſten De Kieviere Gambia vooꝛ· bn liepen, ende den dꝛy· en · twintighſten Cabo Roxo, naer de Kie vier Catchieu; ende ſettent 's avondts twee mijlen ende een half by Weſten den hoeck van Catchieu. Booy de Kieviere legghen veel dꝛooghten ende reven / eenighe mach men looden / eenighe zijn ſtenl / foo dat die hier onz bedreven is / fijn Boot dient vooz· unt te ſtieren. Van Cabo Verde tot Cabo Roxo ende Catchieu legghen langhs de wal veel reven / foo dat men hier wel moet vooꝛ ſich fien. Voeren van hier vooꝛts Zundt · waerts aen / den twee · en
twintighſten Junij ſaghen een Zepl / dan konden tt ſelve niet achter - halen / Junius.
waren Doen neghen graden ende ſes en vijftich minuten bn Zunden de Linic. Den leſten Julij gheweeſt zijnde op een · en twintich graden Zunder breedte,
keerden weder naer t Nooꝛden / ende wierden den tweeden Auguſti de barnin⸗ Auguſtus,
ghe van tt landt ghewaer / bn giſſinghe op de neghenthien graden; ſaghen des anderendaeghs het lande / twee mijlen daer af zijnde / ende op vijfthien vade⸗ men. Den ſeſten ſaghen weder landt op de hooghde van ſeſthien graden ende vier minuten / ende quamen daer onder des avondts; was hoogh eenparich llecht dunn landt ſonder groente. Des anderendaeghs hadden 8 middaghs ſeſthien graden ende ſeſthien minuten een mijltjen bn Zunden Cabo Negro, om den hoeck is een groote in. wijck; inde welcke den achtſten liepen ende ſet⸗ ten daer op veerthien vademen ſteeck : grondt. Deſe Bane is wel een ofte twee mijlen bꝛeedt / ende ſtreckt foo verre in / dat men gheen endt kan ſien / Daer ig veel Biſch te vanghen. Den neghenden vertrocken weder van daer / ende na⸗ men haet kours langhs de wal naer t Nooꝛden. Den twaelfden s middaghs hadden vijfthien graden ende acht- en. twintich minuten / ende Boeren naer⸗ middach vooꝛ· bn Monte Negro, d welck ſich eerſt van verre verthoont als een Eplandeken; ende van daer naer t Nooꝛden ſtreckt de Cuſte meeſt Nooꝛdt ten Ooſten ende Nooꝛdt. Nooꝛdt· Goſt vier mijlen. Den derthienden voeren in ten in. wijck / bn de onſe ghenoemt de Vlieghen-Bay ; ende alſoo daer bolck ſa⸗ ghen / wierdt de Boot met eenich ghewapent volck aen landt gheſonden / die een Oſken ende Schaep vande Swarten ruplden ; deſe leght ontrent op vijf⸗ thien graden / is wijdt ende bꝛeedt / ende wordt bn de Poꝛtugeſen Bahia de Vaca ghenoemt; bleven daer legghen / ende handelden van de Inwoonders Oſſen / Schapen ende oock Pompoenen met vꝛiendtſchap / tot den een en twintigh⸗ fen / alſwanneer met de ſelve in on · min ende ooꝛloge gheraeckten; zijnde deſe Swarten gantſch niet te betrouwen. Den dꝛn. en. twintighſten vertrocken
van
440% Verhael van Weſt-Indien. van daer / ende quamen den ſeven en twintighſten weder onder de wal inden uns avondt / nevens de Klapmuts. Baye, liepen daer binnen / ende ſetten op twin⸗ 154 tich vademen ſandt grondt. S anderendaeghs kozten de Baye bet in tot op elf vademen / ende ſettent daer weder. Aen landt gaende / vonden wel twee Doꝛpkens van ſes ende ſeven Dunfkeng / doch t volck was al ghevlucht. Dit is een ſchoone Bane om in te legghen / hebbende aen de Zupde-ZundtOoſt- ʒijde een groot ſandt· ſtrandt / met een luſtighe Vallene / met wennighe klepne Boomen; doch gheen bequaem water om te dꝛincken. Ger men hier komt foo iſſer noch een Sane gheleghen op de derthien graden ende ſeſthien minuten bn giſſinghe / daer een Eplandeken in leght van witte ſteen boven ſcharp / op welckes Zundt - hoeck een krups ſtondt / (oo dat die noemden de Kruys- Baye. Den neghen en twintighſten waren weder aen landt / doch ver⸗ namen gheen bolck: den Ever wierdt gheſonden om te onderſoecken of bn Nooꝛden de Bane geen verſch water en was te vinden: den dertighſten quam de Boot vanden Ever weder / met beſchent dat fn twee mijlen bn Nooꝛden de Bane ghevonden hadden een luſtige groene Vallene met Boſſchagie om Hout te hacken / ende een kunl effen boven de ſtrandt met verſch water: dat mede van de Wilden aldaer neghen Schapen hadden gherunlt vooꝛ Lijnwaet ende Cozalen / foo dat de Boot derwaerts wierdt gheſonden met de ledighe water September. vater / de welcke ne vens den Ever den leften weder keerde. Den vijfden September ſonden den Ever wat Zundelijcker aen / om op des vnandts Schepen beter te paffen: ende hielden twee mannen op de Zundt-hoeck / om te beſpie⸗ den wat Senlen daer ontrent mochten kommen. Den ten en. twintighſten quam den Ever weder unt de Kruys. Baye ſonder pets vernomen te hebben. Den twee en- twintighſten ginghen weder t zenl unt de Baye / ende ſettent twee mijlen bn Nooꝛden vooꝛ de water plaetſe / Daer veel Swarten vonden: haelden water ende hackten hout ende runlden Schapen vande Swarten. Deſe plaetſe bevonden te legghen op twaelf graden ende twee en. vijftich mi⸗ nuten Zunder bꝛeete. Den ſeven· en twintighſten ginghen weder t zenl naer de Klapmuts- Baye, ende alſob een Zenl ſpeurden kommen langhs de wal / na⸗ men de zeplen in / ende ſettent onder de Zundt· hoeck vande water plaetſe: den Ever Die inde Klapmuts. Baye lagh gheſet / maeckten zenl / ende quam op het vooꝛſchꝛeven Zenlunt; d welck den Ever ghewaer wordende / ſtack datelijck by de windt naer Zee toe; die van Tamarica dat ſiende / lichten haer ancker ende poꝛden het naer. Ontrent den avondt quam den Ever by het vooꝛſende Zenl / ende ſchoot op t ſelve met canon ende muſquetten; ende t Schip dede inſghelijcke met ſteen· ſtucken ende muſquetten: Tamarica verre in lij ʒijnde / quamder eerſt s nachts bn / lende t ſelve aen booꝛdt ende nam het: het was een frape Hollandtſche Flunt / kommende van Rio de jenero, gheladen met ernighe pijpen Wijn, kiſten Sunckeren ende Marmeladen / daer waren vieren vijftich Zielen op; hadden maer twee ſteen · ſtucken / ende fes ofte acht muſ⸗ quetten / ende was ghenaemt de Vlas-bloem ; bꝛochten it ſelve in de KlapmutsBaye, ſtelden daer een Schipper op; ende naer dat ſchoon ghemaeckt was / zijn Daer op gheleght twee nfeve ende een kleyn metale ſtucrken. Den ſeven⸗ Detober. thienden Ockober is den Ever met de Vlas-bloem t zel ghegaen naer de KruysBaye ſeven ofte acht mijlen bn Zunden de Klapmuts-Baye, om Daer op de wacht te legghen. Den negenthienden bracht de Boot vanden Ever tijdinghe dat de Flunt van haer was af. ghedwaelt / ende dat dꝛn Zenlen unter Zee hadden ſien kommen / die naer haer vermoeden inde Kruys. Baye waren ghelo⸗ pen. Sonden de Boot weder unt om de Zenlen te beſpieden / ende verſtonden dat inde Bane laghen een groot ende twee klenne Schepen; doch voꝛder daer naer talende / bevonden dat de Flupt inde Kruys-Baye lagh. Den vier en.
twin⸗
| Het elfde Boeck. A4t twintighſten zijn unt de Klapmuts· Baye t zenl ghegaen / om de vzemde Zenlen te ſoecken / ende namen haer kours naer Benguela. Den acht en- twintighſten bequamen Dn Swarte - Slaven bande Poztugeſen / Die haer verhaelden dat voo? Benguela alleen lagh een Bercxken met Sout gheladen / willende naer Loanda. Naer middach quam een Boot met acht Poztugeſen aen booꝛdt / die gheen brandt en vermoeden / ende Wierden ghevang hen ghehouden; ontrent vier unzen naer noen quamen vooꝛ Benguela te reede / ende namen het vooꝛſen⸗ de Bercrken met vier Poꝛtugeſen / de welcke verklaerden dat aen landt lagen twaelf ſtucken / doch en werdt van daer niet gheſchoten: alleen maeckten des nachts groot gheruchte met Blocken ende Trommelen. Vooz Benguela is een barre reede ſonder beſchut / ende dicht aen de wal vlack water; twee ofte twee en een half mijlen bn Zunden is een hoeck Daer een Berghſteen op leght / boven plat / bn de Poꝛtugeſen genaemt Sombrero. Den negen en twintighſten voe⸗ ren vooꝛts naer t Zunden langhs de wal / ontrent twee en een half ofte dꝛn mijlen / vn Zunden den hoogen boeck heeft men een langhe ſandt hoeck / ende Daer bn Nooꝛden een frape ſandt bape; van deſe ſandt : hoeck tot ontrent der⸗ dehalf mijle Zundelijcker is al leegh vooꝛ landt met groene Boſſchagie / dan weder een ſandt punt / ende langhs dat leegh vooꝛ landt (zijnde een piftool
ſcheut vande wal) hebt ghy dertich ende veertich vadem Diepte. Den der⸗ tighſten hielden al voorts langhs de wal / ſettent s avondts daer onder / was leegb landt / ende ontrent derthien ofte veerthien mijlen van Bengucla Zundt· waerts. Den leſten waren noch over De De mijlen van de Klapmuts· Baye bn Nooꝛden: de veroverde Barcke liep daer in / ende vooꝛts naer De Kruys- Baye:
doch Tamarica vervolghden een Schip d welck al een wijl gheſien hadden,
dan en dede niet op / ende quam mede weder inde Kruys Baye den neghenden
n ANN O
163 4.
November: den derthienden voerden alle de ghevanghene Poztugeſen naer November:
Benguela, ende (etten die Daer aen landt; ende quamen weder bn den anderen inde Klapmuts- Baye den achthienden. Ontladen de Saut Pꝛijs / halen water ende hout vande water plaetſe; lloopen het Bererken / ende verbꝛanden 't gene
haer niet konde dienen. Den ſevenden December verzenlden te ſamen naer de December
Kruys- Baye, ende alſos daer geen vnandts Schepen en vonden, keerden 's an⸗ derdaeghs weder naer de Klapmuts. Baye, ende ſettent vooꝛ de water plaetſe. Den neghenden Wierden vijf van ons volck aen landt bn de Poztugeſen ende warten verraſt / ende Dap Daer van doot ghellaghen / ende twee ghevangen / doo dien gheen gheweer bn haer hadden. De Schipper Cornelis ſanſa. bleef daer ſelfs / en wierdt in fijn plaetſe gheſtelt Lucas Pieterſz. Raven. Den der⸗ thienden verzenlden weder naer Benguela, ende quamen daer s anderdaeghs naer noen; ranſoneerden haer twee ghevanghenen teghen twee Poꝛtugeſen ende twee Swarten. De Gouverneur vande Poꝛtugeſen was genaemt Lopes
Suares Lafos. Ginghen den negenthienden weder van Daer t zenl naer Caton
belle; dan wierden dooꝛ de ſtroom foo om de Nooꝛdt ghedꝛeven / dat den twee en twintighſten bevonden Daer al vooz· bn te weſen / foo dat den vier en twin⸗ tighſten het weder wenden naer de Zundt / ende den ſes· en twintighſten haer bevonden op de hooghde van bn naer elf graden; alwaer hun dit jaer ſullen laten, Ende nu vervolghen de renſe van Capitenn Jol, die wn t voorleden jaer hebben ghelaten bn Cabo del Enganno, aten 't Ooſt-ennde van Hiſpaniola: den leſten December hieldt hn Weſt aen / ende paſſeerde Cabo Frances, d welck ſich van verre opdoet ghelijck of 't Enlandt Tortuga ware / ende Daer ſtreckt een klenn riff af / even bn Weſten is een ſandt· ſtrandt / ende wel vier of vijf dubbel
landt. Den eerſten Januarij des avondts hadden den hoeck van Manſanilla Januatius,
Zupden van haer / is een hoogen Bergh ghelijck een ſchelf hon. Den twee⸗ den s moꝛghens waren ontrent vijf mijlen * r ſoo dat daer met den
ANN oO 1634.
Februarius.
Aprilis.
442 Verhael van Weſt-Indien.
den donckeren aen quamen / ende vonden daer de Canary-Voghel. Maeckten daer ſchoon / ende vertimmerden t Jachtjen. Den elfden gingen weder onder zenl naer de Dan KRie vieren om water te halen; den twaelfden ſaghen Punto de Maize aen t Goſt· ennde van Cuba: de welcken den derthienden hadden Joozz den van haer ontrent dꝛn mijlen / ſaghen een Zenl / d welck naer de middach bequamen; quam van S Jago de Cuba, hadt vijf daghen van daer gheweeft; g anderendaeghs naer de middach liepen in Guajama, ontrent derthien mijlen bn weſten Punta de Maize, is ten bequame plaets om Schepen in te legghen / over al ſteeck-grondt / ende acht of thien vadem Diep / men kander beſchut leg⸗ ghen vooꝛ alle winden / is rupm ende wijdt / ende aen de Weſt ʒijde is een ſandt· ſtrandt ende laegh landt / Daer ſetten de Spagnaerden aen landt / ende arn de Ooft-zijde iſt hackelich en klippich: s avondts ginghen weder t ʒenl: keerden weder om de Ooft / ende den ſeventhienden ſaghen Guanabo, ende guamen 'g anderendaeghs aen de Cabo Tiburon. Namen daer unt de Pꝛijs de Sunckeren ende Hunden in. Den neghen en twintighſten quam Galeyn van Stapels Daer bn haer. Den leſten ginghen weder t zen; den eerſten Februarij paſſeerden Navaza, ende den tweeden waren 's moꝛghens ontrent ſes mijlen bn Ooſten Cabo de Cruz, die naer de middach paſſeerden: ſaghen den vijfden Iſla de Pinos: den achtſten waren ontrent acht mijlen bn Ooſten Cabo de Corrientes; veroverden Daer een Bercke vol Dchildt-padden ; ende s avondts een Schip met Neel / kommende van Nova Hiſpania: den neghenden zenden boz ven de Cabo de Corrientes, foo dat's avondts inden bocht quamen / ende lieten de Spagnaerts met de Schildt· pad. Bercke s avondts varen: den twaelfden liepen op de reede van Ila de Pinos, ſaghen een Zenl / d welcke namen / quam van Jamaica, ende was gheladen met Caſſavi, wilde naer de Havana: namen Daer heur bekomſte unt ende lietenſe Laren. Den ſt eſthienden ginghen weder t zeyl / paſſeerden de Cabo S. Anton. Den ſeven en twintighſten ſaghen het Landt van Cuba ontrent ſes mijlen bn Ooſten de Tafel. Hielden hier af ende aen. Den thienden Martij veroverden noch een Fregat / kommende van Nova Hifpania, gheladen met Meel: t welck Daer unt haelden ende lietent dꝛijven. Den achthienden ſaghen weder de Cabo S Anton, ende quamen s anderen: daeghs daer aen / ende haelden water. Bequamen noch dan Schildt-padBercken ; ende den vijf en- twintighſten een Carveel met Schildt. padden / quam van Porto del Principe, ende hadde oock tachtentich Hunden in: dan liez ten het weghen de harde windt varen. Den leſten waren bn de Havana. Den vierden April quamen weder by de Cabo St Anton. Maeckten Daer ſchoon: ende quamen / naer dat eenighe daghen weder hadden ghekrunſt / den twaelf⸗ den onder Ila de Pinos te reede. Den achthienden paſſerrden weder de Cabo St Anton. Den feben-en-twintigbften ſaghen de Martyres, zijn leeghe Enz landen / ende hier en daer zijn heuvelen. Liepen van daer vooꝛts naer huns / ende quamen in Texel den ſeſten Junij. | |
Jatrlijck Verhael VAN DE
Uerrichtinghen der Gheottroyterde Weft-Indifche Compagnie.
Roꝛt Begrijp van het twaelkde Boeck.
DES Ertinente befchrijvinghe van de Capitania van Pariba, 5 ghelijck de felve is aen-ghemerckt by D' Ser vacius CarOMEN pentier Politique Raedt. T ghene in Januario ende Fed euario geſchiet is, ontrent de (abo S Auguſtin. De Spaenſche Soldaten worden wegh-ghevoert. Pater Emanuel de Morais komt by de onfe. De Brafilianen accorderen met ons volck: by die occaſie een kort verhael van hare Wooninghen in alle vier de Capitanien ‚ volghens de verklaringhe van de Moraú. De ghevluchte Inwoonderen van Pariba keeren Weder, ende doen eedt. De conditien haer in-ghewillicht. Die van Rio Grande inſghelijck. De (olonel Artichau ende de Politique Raedt Stachouwer trecken naer Goyana; haer verrichtinghe aldaer. De vyandt vergadert in Maſuic: de Colonel treckt daer naertoe: de vyandt vlucht , en ſteeckt t Dorpin brandt: wordt by de Colonel verjaeght van Miritibi; gheſtalte ende na
5 ture vandien Bergh. De Colonel Schuppe komt by de Colonel Artichau. De
vyandt weder gheflaghen en gantſch verſtroyt. De Colonel Schuppé ver
treckt naer het Reciff: treckt naer Moribeque, ende verjaeght de vyandt. De Colonel Artichan komt te Moſurepe: komt in & Laurens, en verjaeght de vyandt: naerdert het Real, ende leght ſich neder inde Molen S Pantaleon. De beſettinghe in': Real. Ghelegentheyt van t Fort Real. De Colonel beſichticht het Real, en is in groot gevaer: maeckt een Redoute by Paſſo de Fidalgo: noch een tweede op den Bergh Autero del Conde. Uytval vande vyandt. De Colonel maeckt een derde Redoute: wordt ghequetſt: ſtercken uyt - val vande vyandt, die in- gejaeght wordt met ſchade van beyde zijden. Twee mortieren inde Redoute geſtelt. Een
Kkk 2 vierde
444 vierde Redoute gheleght. De vyandt worden eenige tonnekens Pulver af-hendich ghemaeckt. De Colonel brenght fijn Quartier naerder aen r Real. De vyandt ſoeckt onnut volck wegh te ſeynden, te vergeefs. Een vijfde Redoute ghemaeckt, De Belegherde foecken te parlementeren. Conditien van 't accoordt. Vyt- tocht van t volck: ende watter in t Fort wierde ghevonden van gheſchut ende anders. Den tocht vande (ommandeur Licht. hart, landen aen Barra Grande : de ordre van haer trecken: de Inwoonderen ten platten lande handelen met de onfe: de Commandeur maeckt hem daer fterck : eenighe vande Inwoonders nemen fauvegarde. Een Schip ghenomen met hondert en twintich pijpen Wijn, &c. Communicatie met eenighe van de voornaemfte Inwoonders van Porto Calyo, Tvvee Jachten geſonden voor de mondt van Rio S Antonio. Krijghen noch een Compagnie vier-roers; nemen den tocht voor naer Porto Calvo: krijghen die in it ghefichte: vallen de vyandt met een onghelooflijcke couragie aen : de vyandt werdt inde vlucht ghedreven: ende de Plaetſe verovert. Ghelegentheyt der felve; ende de Suycker-Molens daer onder behoorende. De Inwoonders doen den eedt op de conditien van Pariba. De Graef van Bagnola vlucht naer & Antonio. De Inwoonders van Camarigibi ende & Antonio doen den eedt: de achter-gheblevene worden gheciteert. Krijghen noch een Compagnie tot haer verfterckinghe. Verrichtinghen vande Colonel Schuppe: begeeft ſich met fijn volck by Zuyden de (abo & Auguſtin. Matthias d Albuquerque retireert ſich van it Fort Nazareth: het welck de onſe blocqueren. De Colonel Artichau treckt mede daer naer toe. Die van t Fort parlementeren. Conditien van t accoordt. Uyttocht vande Soldaten. t Gheſchut ende Ammunitie daer ghevonden. De Colonel Schuppe treckt op naer Serinbain. Ghelegentheyt van Poyuca. Ons volck in Porto Calvo verraſt. IT volck daer legghende. De Fiſcael ſeynt ſecours. De meefte Inwoonders van dat ghewefte vluchten: die weder werden in-gheroepen. De Placaten werden aen Albuquerque ghebracht. Het Dorp wordt verſterckt met Paliſſaden. Ontrouw van Rodrigo de Barros ende andere Inwoonders. Verſtaen de ſterckte vande vyandt. De onſe maecken haer ghereedt tot teghen- weer. Capiteyn Muller komt by haer met ſijn Compagnie. De vyandt komt aen: een Portugees verraedt ons volck. De Plaetſe wordt verloren: ende de onſe verweeren haer noch in een Huys: accorderen met de vyandt: ( alabar wordt ghequartiert. De Colonel Schuppe treckt om de Plaetſe te ontſetten, komt aen Barra Grande; verneemt t verlies van de Plaetſe. De Colonel Artichau treckt mede derwaerts: komt mede in Barra Grande: de vyandt ſeght het quartier op. De onſe kommen inde Povagon, ende vinden die verlaten, ende dat de vyandt al vertrocken was, ende ſich begheven hadde naer Alagoa. De onſe trecken den vyandt naer,
445 naer, ende legghen een Fortreſſe aen Paripuera. Den tocht van de
Kruyſſers voor de Bahia; t Schip den Hercules met achthien hondert kiſten Suyckeren werdt by de onſe ghenomen ende op-ghebracht. Aenkomfte van Schepen uyt het Vaderlandt. Krijghen tijdinghe van Schepen die tot ſecours vande vyandt quamen. De Colonel Artichan wordt gefonden naer Barra Grande. t Fort Oragnien o p Tamarica wordt verfwaert. t Fort Real wordt ghefleght. Gheleghentheyt van de Fortificatien aen de Cabo. Een Schip ghenomen willende naer Angola. Des vyandts Armade komt ontrent het Reciſ onfe Schepen op de reede legghende. De Armade verzeylt naer t Zuyden. Den Ammirael Lichthart werdt haer naer gheſonden. Volghen de Armade tot by Paripuera. De Spaenſche ſetten by Punta de Jaragoa, ende landen daer haer volck. De Colonel treckt te lande daer naer toe, ende onſe Vloote ter Zee. De Colonel wordt miſleydt by fijn Guide; ende keert weder naer Paripuera: verfterckt fijn Quartier. De Portugefen daer ontrent werden inſolent, ende rebelleren. Waer op de onfe refolveren t Landt daer om her te depopuleren. Watop t Eylandt Curacao dit jaer is voor- ghevallen. Aenflagh vande vyandt ontdeckt. De onfe bouwen cen Fort op de Haven. Een Scheepken heg by ‘tSchip Swol. Een vyandts Schip op de klippen ghejaeght. Verrichtinghe van t Schip Swol, ende van t Jacht de Smalume. Kleyn Curacao wordt befichticht. De voyagie van Cornelis Cornelifz. Jol. Looptinde Haven van & Jago de Cuba. Schieten een Spaenſch Capiteyn doot, ende krij ghen eenighe ghevanghen. Gheleghentheyt vande Haven. Scheyden weder van daer. Kruyſſen voor de Havana. Setten aen Jamaica. Kruyſſen daer naer voor Cartagena. Neemt een Scheepłen van Tolw. Uyt Cartagena kommen tegen haer vier Schepen: daer teghen ſlaen; bekommen de Vice-Ammirael. Capiteyn Jol loopt inde Golfo van Darien: neemt een Bercke, ende daer naer noch een: een derde inde grondt ghehackt : weder onder Zamba ghekommen zijnde, fien de Spaenſche Vloote. Steeckt over nacr Hifpaniola. Plunderen een Spaenſche Fregatte. Kommen weder by Cartagena: laen teghen des Koninghs Jacht, kommende van Margarita; ende nemen een Fregatjen met achthien hondert Huyden. Noch een van S Jago. Kommen weder by de Havana, ende nemen daer cen groot Schip , daer veel Tabac uyt bekommen. Varen daermede naer huys; doch werden by de Duynkerckers ghenomen. Vervolgh vande voyagie van Tamarica. Seynden de Vlas-blom naer Braſil. Nemen een Berexken. Daer naer noch een. Nemen een Schip , kommende van Viana: it welck mannen ende Angola noemen. Den Ever flact teghen vier Schepen , ende wordt ghenomen. Kommen inde Rievier van Congo, ende {preken met den Grave van Sohzo. Steken over naer Brafsl. De reyfe van Abraham Roofendael met de Brack, Komt by Margarita, _ Kkk z ende
446 | ende zeylen naer de vafte Cufte. Kommen te ( Uracao. Steken over
naer Hifpaniola, ende kommen achter Ma de Vaca, met het Schip Swol.
Lijſte vande Schepen ende Jachten / dit jaer naer Pernambuc uyt de reſpective Cameren vertrocken.
Pot de Camer van Amſterdam. Schepen laſten metale yſere ſtucken Matroſen Soldaten. 10 April Oragnie-Boom 140 S bevꝛacht zo. 19 Ditto S Donatius 130 12 bevꝛacht 17 12. 3 Mayus t Landt van Beloften 150 ro bevꝛacht 19.
25 Ditto Speel-Jacht 120 13 bevꝛacht 17. 20 Junius Alcmaer 160 16 bevꝛacht 40 24 Julius Sia Clara ö 20 bevzacht 26. 28 Ditto Goeree ) 16
Doffer
Duyf 19 Auguſtus Spitfberghen 18 bevꝛacht 16 Septemb. t Haentjen 4
t Hennetjen 2
Leeuwin 15 bevzacht II October Amſterdam 26
1 Decemb. Amersfoordt 20
Samſon 15
Jonghe Krab 4 i
Griffoen f 14 bevzacht
Liefde 4 Trompetter 6
Vnt de Camer van Zeclandt. 9 April Moriaen 18 YMayus Zee. Ridder 12 Phaſant 8 ö Oragnie- Boom f bevꝛacht 4 October t Hart 70 2 13 OudcVliffinghen 150 4 17
ere Vnt de Camer vande Mafe.
27 Mayus tt Wapen van Delft 140 6 18
N Weft-Vrieflandt- 200 pn 18 be vracht Naflauw 180 18 bevꝛacht
Vnt de Camer van t Noorder- Quartier. 19 April Waſſende Maen 140 14 bevzacht 2 Mayus t Wapen van Medenb. ss 6 16 3 Julij Zee-Robbe 18 18 bevꝛacht
Vnt de Camer van Stadt en Landen.
8 Mayus Paſmoy 170 zo bevꝛacht 27 Ditto Bonte Koe 180 18 bevzacht
Verhael van Weſt-Indien. 447
Het tvvaelfde Boeck
I Woordt tot wooꝛdt / ghelijck als die is over 0 gheſonden bn den Politiquen Kaede D* Servaa cius Carpentier. Pariba, (ſeght hn) een vande ] vier Nooꝛderſche Capitanien, in oꝛdꝛe / vol⸗ 4 Ighens de ſtreckinghe vande Cuſte van Per: dr G nambuco Mooꝛdt- waerts / de Derde, maer in * weerde / weghen hare vꝛuchtbaerhent / bez quaemhent van Havenen / Keciffen ende inſonderhent Kie vieren / De tweede: woꝛdt alſoo ghenaemt naer haer vooꝛnaemſte Kieviere / die de ſelve bp-naer in tween fchepdt. Leght tuſſchen de hooghde van ſeven ende fes graden bn Zupden de Linie: paelt teghen het Zunden aen de Capitania van Tamarica aen de Zee · kant / alwaer bande ſelve werdt gheſchenden bn een marck ſteen bn Zunden het Kievierken Taperabu: maer Diep in't Landt ghekommen zijne de / ſpꝛinght achter Tamarica om / ende ſtoot aen de Capitania van Pernambuco, begrijpende aldaer een groot ghedeelte vande Grand Matta do Braſil: tegen het Moorden heeft de Capitania van Rio Grande, ende Wozdt Daer van ghe⸗ ſchenden Doo? een marck ſteen bn Nooꝛden de Kieviere Camaratuba: teghen het Weſten en heeft gheen ſekere bepalinghe / maer ſal haer ſoo verre ſtrecken als de vzuchtbaerhent des grondts ende andere gheleghentheden de Inwoon⸗ deren ſal konnen aen locken om te bewoonen. Js bewatert met twee ſchoone Kie vieren / te weten: Pariba ende Mongoape, beneffens ſeer vele klenne. De Inwoonderen van deſe Capitania, als ſich meeſt ghenerende met de Landt⸗ bouw / hebben ſich neder in ſijne Landen met de woonſte ghehouden; ende om dat de Ingenios gheleghenthent van Water om mede te malen / ende hare Kiet⸗ Velden / als mede Boſſchagie om hout te kappen van noode hebben / ſoo leg⸗ gen hier en Daer verſpꝛent / foo dat gheen Dorpen daer in ghevonden woꝛden / ten waer men peder Ingenio een Doꝛp wilde noemen / ende dat niet ſonder vez den / dewijl tuſſchen Witten ende Swarten ſom tſeventich / ſom tachtich / ende pock wel hondert ende meer Zielen Daer bn een woonen. Alleenlijck op de Rie viere van Pariba, Daer de Camera van Juſtitie haer reſidentie was hou⸗ dende / bn welcke ſich de Geeſtelijcke / Koop. lieden ende Ambagbtí-lieden voe⸗ ghen / is een klenn Stedeken; hebbende ontrent de groote van Geertruydenbergh in Hollandt: doch is niet foo dicht bebouwt: was by de Poꝛtugeſen gez naemt Noſſa Sennora das Nieves ende Phillippea, welck de naem bn de onſe nu is verandert in Fredrick-Stade, naer de naem van fijn Hooghent de Heere Pꝛince van Oꝛagnien. Den grondt van deſe Capitania, als bande andere / is berghachtich / met vele Vallepen tuſſchen benden / alleen ontrent de Rievieren / pꝛincipalijck Pariba zijn ſchoone vlackten van ſeer vette aerde ende vꝛucht⸗ baer / ende zijn dit de Landerijen waer het Suncker. riedt gheplant woꝛdt / het Gheberghte ende Vallenen hebben oock wel vruchtbare gronden / doch niet bequaem tot Suncker- Nieden / maer wel tot Mandioca, Tabat ende bele an⸗ dere Aerdt en Boom Vꝛuchten; ende is dit Landt op de Bergen en nde Val⸗ lenen alleen vꝛuchtbaer bevonden / dat ſieh van outs en unt fijn epghen . we
ANN G 1635.
1 iten,
ANN 1635.
O
44 Verhael van Weſt. Indien. wel dicht met boſch ende gheboomte bekleet heeft / ſoo dat men daer Boor niet kan krunpen; weſweghen de Poꝛtugeſen ſegghen als ſn Landt kieſen om te bouwen; Tierra que ben fe cobra a fi, ben me cobrere a mi; Landt d welck ſich ſelfs wel deckt / ſal mn dock wel decken. Wat vooꝛts Door Landen ſich met boſch niet bedecken / maer bloot legghen ofte ſober ghedeckt zijn / zijn gantſch onvꝛuchtbaer; welcker vlackten ofte caluwe gronden wel vijf of ſes mijlen aen den anderen legghen tot het Zunder-deel van Pariba, ende Vele in t Mooz⸗ der / alleenlijck met een wennich ydel hardt gras bedeckt / niet bequaem om Beeſten op te houden / ſoo dat het quade niet met allen geeft / maer het goede geeft weder duyſent· fout; doch ſoude neerſtighe culture vele Landen die van de beſte niet en zijn / noch treffelijck konnen verbeteren. De Vzuchten die hier te Lande vallen zijn tweederlen ; eenighe dienen alleen tot onderhout; andere om unt te voeren. Onder die / die tot onderhout gheteelt werden / is de vooꝛ⸗ naemſte Mandioca, van welckes woꝛztel de Farinha de Pao ghemaeckt werdt; de Velden die deſe dꝛaghen / noemende Poꝛtugeſen Roſlas, ende de Boeren dieſe planten Labradores de Roſſas; deſe Farinha dient den Inwoonderen vooꝛ Bꝛoodt / untghenomen de rijcke die Tarwe ghebꝛuycken unt Poꝛtugael / Rio de jenero ende S* Vincent ghebꝛacht: vooꝛts teelen mede Maiz ofte Milie / bn de onſe ghenaemt Turckſche Tarwe, dit werdt geſtooten ende met Meel ghe⸗ menght / en maeckt goedt Bꝛoodt / doch werdt meeſt de Beeſten / Hoenders / Kalkoenen ende Paerden ghegheven: den Wijs werdt hier oock gheteelt / doch wepnich. Dooꝛts zijn hier veelderhande Aerdt· Vꝛuchten / als Patates, Me⸗ loenen / Water Limoenen / Pompoenen / oock eenighe onghelloten KRoolen / Romkommers / doch wennich / Annanaſſen: Boom Vꝛuchten ontallijcke ſooꝛ⸗ ten / als Oꝛagnie appelen ſupꝛ en foet / Bananas, Pacovas, tweederhande foor: ten Guajavos, Mangaves, Artekou dzn ſoozten / Marconia dn ſooꝛten / CocosNooten redelijcke quantitent / Caious in ſoodanige quantitent datſe niet kon⸗ nen verbꝛunckt werden; want de Boſſchen ſtaen Baer vol van / ende de India⸗ nen maecken in de tijdt daer Wijn van / daerſe haer dꝛoncken in dꝛincken / ende is de Caſtanie vande Caiou veel lieflijcker van keerne als onſe Caſtanie / ende werdt hier veel met Suncker bedeckt ghelijck bn ons de Amandelen. Daer is dock een Vꝛucht ghenaemt Araha, amper van ſmaeck / wat aſtringerende / Daer een aenghename Marmelade van maecken; van meeſt alle deſe Bꝛuchten werden Confituren hier ghemaeckt; ghelijck mede vande Gember / die hier oock in redelijcke overvloet groept. Als de Landen in vꝛede waren / Hondt men hier ſeer Vele Hooꝛn - Beeſten / maer zijn dooꝛ den Oozloghe ſeer vermin⸗ dert ende verſtront; doch ſullen metter tijdt wel weder vergadert worden ende aen teelen; (pn lachten maer de Roepen alffe oudt zijn / ende de Oſſen alſſe niet meer arbenden konnen: vooꝛts zijnder oock Bocken / Genten ende Schapen / doch weynich; Verckens in overvloet. De Boſſchen zijn vol Wildt / welck de Menſchen konnen ghebꝛuncken tot Spijſe; Harten ende Keetjens / Haſen / Konijnen verſchenden ſoozten / en in ons Landen onbekent: hier zijn veel Peerden / redelijck kloeck / ende die beter teghen den arbendt konnen als de onſe / gaen dickmaels ern heelen dagh ſonder eeten; woꝛden niet ghebꝛunckt dan om op te rijden / moeten haer lijden met enckel gras / hoe wel haer oock wel wat Milie geven; ende inde lugenios worden mede ghehouden met de op⸗ per-epnden van het Suycker· Kiedt / ende in t Water welck (p dꝛincken / doen een weynich Sirope: met het ſelve Riedt ende Dꝛanck voeden ſn oock haer Werck· Oſſen / ende krijghen Daer bende ſterckte van. Vooꝛts zijn oock in t wilde veelderlen ſooꝛten van Voghelen / eenighe tot vermaeck / andere dock tot Spijſe: tot vermaeck zijnde Araras; dn ſooꝛten van Papegaxen / veel ſoozten van Peroquiten, ſoo om hare ſchoone veederen / als om dat men 77 alle
| Het twaelfde Boeck. 449 alle kan leeren ſpꝛeken; hoe · wel de Papegapen oock veel werden gheſchoten ende ghegheten / want vlieghen daer met ſulcke troepen / dat de lucht ſchijnen te verdupſteren: tot Spijſe zijn hier Beldt Hoenderen / Faiſanten / ToꝛtelDupven / Kengers / Snippen / Water Hoenders ende veel andere: den Ooꝛ⸗ logh heeft de hoenderen en Kalkoenen ſeer vermindert / doch ſullen haeſt we⸗ der tor · nemen: hier is mede een Hach van Eenden / bn. naer foo groot als onſe Ganſen. De Zee ende de Kievieren zijn oock ſeer Biſch. rijck in ſulcken over⸗ vloet / dat de ſelve hier wel de meeſte vervullinghe geven. Vooꝛts zijn hier noch veel andere ſooꝛten van Lijf tochten / als Zee ende Landt-Rrabben / die inde Boſſchen foo overvloedich ʒijn / ende foo aenghenaem vooꝛ de Indianen / datſe haer / nevens Farinha, meeſt Daer mede voeden. Soo dat de Lijf toch⸗ ten hier ſoodanich zijn / dat de Inwoonderen / in Vrede ſittende / haer Daer weelderich met konnen onderhouden. Tot bouwen van Hunſen is hier alles watter toe van noode is / untghenomen Nſer / hoe wel ſonder t ſelve meeſt alle geringe lieden Hunſen ghemaeckt zijn. Want een Hung willende maecken / rechten fp rerſt foo veel ſtaende ſtijlen op / als het begrijp is verenſſchende / paer in legghen fn een folder een mans lenghde vander aerden / boven dien ſol⸗ der komt het dack; onder woonenſe niet / maer dient haer om d'een of dander te berghen; onder t dack woonenſe / welck is van pannen ofte bladeren van wilde Cocos. Pooten; de zijden bebinden fp eerſt met recht dickachtich vijg dꝛn of vier vingheren banden anderen / bekleedent dan met leem Daer hope in ghe⸗ menght is / beſtrijcken het altemet van binnen en bunten met kalck / ofte wit⸗ ten het alleen / duſdanighe zijn meeſt de Hupſen ten platten Lande; inde Stadt ʒijn eenighe fatſoenelijcke bequame Hunſen / die van witten ghehouwen ſteen zijn op-ghemetſelt / te weten: de hoeck ſteenen / venſters ende Deuren zijn al van vier kant ghehouwen ſteen; de mum tuſſchen bepden is van rouwe onz ghefatſoeneerde ſteen met goede kalck tuſſchen benden / foo gheleght als ſulc⸗
ke ſteen lijden wil / ontrent twee ofte derdehalf voet dick / ende meer naer de
ſwaerte van t ghebouw; die foo hoogh op ghetrocken zijn / datter een folder in is / Daer Woont men op onder het dack en onder is een bequaem Pack- hung ofte twee: die geen ſolder en hebben / woonen langhs der aerden onder t dack / de vloer met harde klen in ſtede van ſteen bedeckt zijnde, De kalck werdt bn de Stadt ghebꝛandt van ſteen die daer unt een put ghehaelt woꝛdt / als mede de bouw-fteen : den ſelven is wel harde / doch redelijck te wercken / is beter als onſen witten Arduyn. De Inwoonders van deſe Capitania zijn ofte vꝛije Lie⸗ den ofte Lijf enghene. De vꝛije zijn ofte Poꝛtugeſen / ofte Nederlanders ende andere Europeſche natien / ofte oock de in. gebooꝛne Bꝛaſilianen: de Slaven zijn ofte Bꝛaſilianen ofte Swarten die van Angola ofte Cabo Verde daer ghe⸗ bꝛacht zijn. De Bꝛaſilianen die hier woonen zijn van 't gellachte Petiguares, minder van ſtature Deur den bandt als de Europeſche natien / oock niet foo ſterck ofte arbendtſaem. Harer zijn in deſe Capitania ſeven Aldeas, waer ons der Pinda-Una de vooznaemſte is / als wel vijfthien hondert Zielen houdende; de andere hebben maer Den hondert ende oock minder: haer Aldeas beſtaen in vier / vijf / ſes ofte oock meer lange Hunſen / Daer hier en Daer ſeer kleyne deur⸗ kens ofte gaten in zijn / daerſe langhs unt ende in gaen zijn ghedeckt met bla⸗ deren van wilde Cocos, ende de zijden inſgelijcks daer mede dicht ghemaeckt: de Lieden gaen meeſt naeckt; de Mans de ſchaemte met een kleetjen bedeckt; pe Vꝛouwen dꝛaghen hemben van Lijnwaet / welcke de Mans met arbenden vande Poꝛtugeſen verdienen. Haren meeften Dupf-racdt is een Cottoene Ha⸗ macke / (die fn aerdich weten te maecken / ſlapen daer s nachts en leuneren darghs daer in Booghen / Pijlen / Bijl / Hack mes ende dierghelijcke; haer meeſte voetſel is Farinha ende Landt- Krabben: zijn meeft al ghetrouwt / ende
XII jalours
ANN O
1635.
ANNo
1635.
450 Verhael van Weft-Indien.
jalours ghenoegh over hare Vꝛouwen; trecken haer Kinderen in t wilde op / ſonder ne wers in te laten onderwijſen. De Poztugeſen ſchelden die voor een lichtveerdighe / ontrouwe ende ondanckbare natie / die men niet veel mach toe geven: behalven dat elcke Aldea fijn Capitenn heeft / foo pleghen de Poetugez fen haer noch een Poꝛtugeſche Capitepn te geven om haer beter in ordre te houden; die haer oock Booz eenighe daghen verhunꝛde om vooꝛ de Poꝛtugeſen te wercken / te weten: vijf en. twintich dagen vooꝛ vijf varas grof Lijnwaet: deſe Capitenn hadde van neder Bꝛaſiliaen die hn verhuyꝛde een teſtoen ter maendt van de ghene dieſe hunden; dan ghenoeghden ſich ſelden daer mede / maer onthielen de arme Bꝛaſilianen dock wel haer Lijnwaet / foo dat op de Poꝛtugeſen ſeer verbittert waren / ende ſich ſtracx onder ons begaven / niet begerende meer een Poꝛtugees Capitenn te hebben. De Slaven zijn eerſt inghebooꝛne Americanen / die bn de Tapuyas ghevangen ende aen de Poꝛtugeſen verkocht zijn : hadden mede de Bꝛaſilianen die inde Bahia de Trayciaon met de Generael Boudu wijn Hendrickfz. hadden ghehouden / tot Slaven ghemaeckt / doch de onſe hebben b publie edict de ſelve vꝛn gheſpꝛoken / ende een peder bez laſt die los te laten. De naeſte ſooꝛte zijn Tapuyas unt de Maranhon, aldaer inden Ooꝛloghe ghevangen / bn de Poꝛtugeſen op · ghekocht ende hier gheſon⸗ den: deſe zijn klepn van gheſtalte / onſterck / moghen teghen gheen arbendt / ende als men haer wat te vele verght / begeven haer tot aerde te eten / Daer van
{nm enndelijck ſter ven / men woꝛdt het aen haer tonghe ghewaer / die heel wit
unt-aet. De derde en meeſte ſooꝛte zijn Negers unt Africa, meeſt unt An gola: dit volck doet al den arbendt van t Landt / en werden dagh en nacht daer aen ghehouden met veel llaghen; ende ſegghen de Poꝛtugeſen vooz een ſpꝛeeck⸗ wooꝛdtz die dege wil hebben van fijn Neger, moet hem veel eetens / veel wercks ende veel llaghen geben: ſonder deſe en is Daer geen werck te verrichten / noch gheen voordeel te doen: de Negers van Guinea zijn mede wel goedt / maer niet foo ſterck / fuler dat meeſt in huns werden ghebꝛunckt / ende om de tafel te Diez nen: die van Cabo Verde zijn de beſte ende ſterckſte van allen / ende gelden daer te Lande t meefte geldt. De Vꝛuchten des Landes die tot handel dienen ende unt. gevoert woꝛden / zijn pꝛincipalijck Suyckeren en Verruw. hout / daer naer Tabac / unden / Cottoen / etc. En ſullen hier niet aen roeren hoe de Nieden werden ghecultiveert / ende de Sunckeren ghemaeckt / t ſelve ſoude hier bun⸗ ten pꝛopos ſchijnen. Dan ſullen alleen aen· roeren dat in deſe Capitania zijn achthien Ingenios ofte Sucker - Molens / der welcker eenighe met het Water malen / ende eenighe met Oſſen; ende alle deſe zijn gheleghen op de Kieviere Pariba, te weten: bn unden de Nie viere neghen; de eerfte dicht bn het Stede⸗ ken Fredrick-· Stadt, toe-behoozende in Poꝛtugael: wordt ghenoemt das Barrieras: deſe heeft een Partido ſelfs aen de Molen behooꝛende / en de reſte van de Cannas ofte Suncker-Rieden werdt ghefourneert bn de Monnicken van S' Bento; deſe Molen is gheconfiſqueert aen de Compagnie / doch is onghe⸗ reddert / ende onbequaem tot het malen. Ende op dat men de gheleghenthent wel verſtar / foo moet men onderſchent maecktn tuſſchen de Signores d'Ingenios ende de Labradores vande Cannas: ten Partido is een Riedt- Veldt van Suncker-Cannas: ende vooꝛ foo vele de Labradores de Cannas aen een Molen leveren; daer van woꝛdt het Sucker / datter van woꝛdt gemalen, (de thiende ende gherechtighent vanden Heere van t Landt eerſt af ghetrocken) verdeelt / de Den vijfde· parten vooꝛ de Signor de Ingenio; ende de reſterende twee vijfde⸗ parten vooꝛ den Labrador de Cannas. De tweede Ingenio is mede een Water. Molen den Eyghenaer is met Albuquerque ghevlucht / ende over ſulcx is dez fen mede gheconfifgueert ; doch kan niet malen om dat de ketels verſteken zijn ende de Negers verlopen, De derde is ghenaemt S* Andre, is mede ghetonfiſ⸗ queert /
| Het twaelfde Boeck. 451 | queert / doch werdt noch aen t malen ghehouden bp de Factor, weghen de pꝛe⸗ FET : tenſien dieder op heeft. De vierde ghenaemt Tibery, toe behoꝛende Jorge Ho- A XO
men Pinto, is mede een Water Molen / ende maelt noch. De vijfde is cen 55. Water Molen / toe behoꝛende in Poztugael / ende over fulcy mede aen ghella⸗ ghen / doch maelt niet. De ſeſte oock een Water Molen / toe behoꝛende Franciſco Camelo de Valcaſar, maelt noch. De ſevende een Water - Molen ende malende / toe-behoꝛende Manuel Pires Correa. Den achtſten werdt met Oſſen | bedient / toe-behozende de Weduwe de Rocha ende haer Kinderen. De negen⸗ | fte alderdiepſt in t Lande gheleghen / werdt mede met Oſſen bearbendt / en bez | hooꝛt Antonio de Validares toe, Deſe Dep leſte malen mede. Aen de Nooꝛdt⸗ | zijde Bande Nie vier zijn inſgelijex negen Ingenios: de eerſte ghenaemt Gargou, | een Water - Molen / toc-behozende Jorge Lopes Brandaon, ghevluchte / ende over ſulcx gheconfiſqueert; maelt niet / Door dien ten deele vervallen is. De 1 tweede ghenaemt do Meſo, in Poꝛtugael toe-behoꝛende ende gheconfiſqueert / IE ende is vꝛn wat ontrampaneert. De derde ghenaemt Inhobi, een Water Noe len / toe-behoꝛende Louis Brandaon, ghevluchte: deſe is bn de onſe aen t malen | ghebꝛacht. De vierde Ingenio Velho van Duarte Gomes da Silveira, een Wa⸗ | ter-Molen / die ſterck maelt; Daer is noch een nieuwe bn / doch onvolmaeckt. | De vijfde van Antonio Pinto de Mendoza, maelt met Offen. De fefte Molen | van Juan d'Araufo de Freites, maelt met Oſſen. De ſevenſte van Fernando J Aluares Romaon, maelt met Oſſen. De achtſte van Juan de Souto, is een Waz | ter-Bolen. De neghende Spiritu Santo ghenoemt/ toe behooꝛt hebbende Ma- | |
nuel Pirez Correa, ghevluchte/ ende derhalven gheconfifqueert; is bn de Poli⸗ tique Kacdt Ippo Eyſſens aen 't malen ghebꝛacht. De Sunckeren ghemaeckt | zijnde / ende gekiſt / woꝛden veel gevoert naer ſekere baſſos ofte Pack- hunſen / ſtaende op de kant vande Rie vier Pariba, om Daer lichtelijck gheembarqueert te konnen werden: Daer zijn teghenwooꝛdich twee Paſlos in eſſe; de eene toe- | behoꝛende Paolo d'Almeida, aen De JRooedt-zijde vande Nie vier ende de ande⸗ | re / welck de pꝛincipaelſte is / tor behoꝛende Manuel d Almeida. Deſe Paſſos | hebben Bare pꝛivilegien / dat niemandt anders daer ontrent eenighe mach heb⸗ If ben: neder kiſte die Daer in werdt ghebꝛacht / betaelt vooꝛ foo langh {n Daer 0 fact een Schellingh als ſuſe mercken noch eene; ende ſooſe die willen ghewo⸗ ghen hebben / nach twee ſchellinghen; ende is deſen Signor do Paſſo ten ghe⸗ | ſwozen Waegh-Meeſter: van alle de Dupeckeren die daer in ghebꝛacht wer⸗ | den / Gouden pertinente notitie in een Boeck / alſmede wanneer Daer weder unt ij gaen: nemandt Daer eenige Sunckeren gebracht hebbende neemt Daer van een | | 0
| recepiſſe Bande S do Paflo , t welck huthoont / neffens een proefken aen dieſe | koopen wil / ende verkocht hebbende / levert dat bꝛiefken aen de kooper die fijn N 1 Suyckeren daer mede vozdert. Dug vele vande Sunckeren. Het Braſil-hout ij | is wel De tweede Roopmanſchap / die maer en behoeft met neerſtighent ende | arbendt inde Boſſchen ghekapt te werden. Tabac wordt weynich in die Ca- | pitania gheplant; alg mede Cottoen maer tot noodich ghebꝛunck. Dus vele Í Ô
zn in ’t koꝛte gheſeght vande Capitania van Pariba haer gheleghenthent ende ij gheſtalte: eer Wp nu voꝛder verhalen wat ſich daer ontrent heeft toe ghedꝛa⸗ Hi ghen / foo fullen hier koꝛtelijck aen roeren t ghene ſich in t begin van dit jaer If vijf· en · dertich ontrent de Cabo S. Auguftin heeft toe-qhedragben/ om d ander verhael niet te interrumperen. In Januario waren Capitenn Langley ende Junuarius. Gilbert unt om ontrent twee mijlen in t Landt eenige Pannen te halen / waer 1 toe dꝛn Boots De Rievier waren op· ghevaren / om die af te bꝛenghen: de Pan⸗
nen gheladen zijnde / ende de troupen in t af: marcheeren; ende de Boots de Kieviere af kommende vooꝛ bn een unt · ſtekenden boeck / lagh de vnandt al⸗ daer in embuſcade; ende dede een charge inde Boots / ſchoten een Matroos | | LI 2 doodt | | |
ij ij
452 Verhael van Weft-Indien. doodt ende quetſten eenighe; mepnende de Boots vooꝛts af te lopen; maer
© Wedda Vaendꝛich van Capitenn Gilbert, die de verloꝛen troupe veerde / deſe charge hooꝛende / liep met fijn volck daer naer toe; viel tot de vnandt in / die
Februarius.
hem vijf man quetfte ; de andere ondertuſſchen aen kommende om hem te ont: ſetten / wierdt de vnandt inde vlucht ghellaghen ende de Booten verloſt: daer nae aen een Bꝛugge / werden bp de vpandt noch eens aen - gheranſt / doch dooꝛ de felve Vaendzagher / die met een klepne troupe in t Boſch was blijven leg⸗ ghen / weder bevꝛijdt / dooꝛ dien hu de vnandt het over kommen belette: qua⸗ men epndelijck in behouden haven; ende hoe wel de vnandt den gantſchen wegh ons volck ver volghde / foo en Dede gheen meerder ſchade. Wederom in t begin van Februarius was Capitepn Langley met ontrent hondert en twin⸗ tich man een ſtuck· weeghs te Landt· waert in ghetrocken / om ververſinge te halen / welcke fp in overvloet bequamen. In t weder keeren lagh de vnandt met ontrent hondert man in embuſcade / b de wegh daerſe paſſeren moſten; ende bꝛack ſeer onverſiens op de onſe unt / hier werdt ſeer furieuſelijck ghe⸗ vochten; ende de Capitenn ſijn volck in oꝛdꝛe krijghende / dꝛeef de vnandt op de vlucht; neder ſchietende een Capitenn ende eenighe Soldaten. Dit is het ghene ſich tot die tijdt heeft toe · ghedꝛaghen aen de Cabo S* Auguſtin: laet ong nu keeren naer Pariba; naer dat de ſelve Stadt met de aen·legghende Foꝛten bn de onſe waren in ghenomen in voeghen als in t vooꝛgaende Boeck is verz haelt: ende de Major Picard met acht Compagnien was gheſonden om den Gouverneur Antonio d' Albuquerque in 't Huns van Validaris te verneſtelen / ende (oo het doenlijck waer te becinghelen: foo wierden den derden Januarij deſes jaers vijf en · dertich / de Spaenſche Soldaten die de Forten bn appoin⸗ tement aen de onſe hadden over ghegheven / gheſcheept in dan Schepen om by de ſelve naer Weſt· Indien vervoert te woꝛden / te weten: in t Schip Elburgh (welck ghewaeght wierdt om alle t volck aen lande te ſetten) twee hondert en vijftich koppen / ende ide Katte ende Phoenix vijftich: de Schippers wierde belaſt dat (pn 't Eplandt Barbados ghepaſſeert zijnde / ende het Eplandt 8 Vincent in't gheſicht hebbende / alle de Soldaten op Elburgh ſouden over ſetten / om de ſelve vooꝛts aen landt te bꝛengen. Des anderendaeghs keerde de Major Picard met fijn troupen weder te Pariba, hadde ghemiſt den Antonio d Albuquerque te betinghelen / die hem met fijn b hebbende volck in tijdts was ont⸗ ſpꝛongen: bn ons volck waren den Bento de Regos (foo hn klaeghde) wel ſeven aroben Dilvers ghenomen / ende Duarte Gomes neveng eenighe Geeſtelijcke Perſoonen die onſe vꝛiendtſchap ſochten / wat klennigheden ende Kerckelijcke ghereedtſchap: Duarte Gomes bequam een Peerdt weder ende eenige ſnuyſte⸗ rijen / maer de Pꝛieſters ende Bento de Regos bleven it have quijt. De Major vooꝛʒnoemt met de troupen te rugghe kommende naer Pariba, volghden hem datelijck alle de Bꝛaſilianen die bn Antonio d Albuquerque waren gheweeſt: met de ſelve quam mede Pater Emanuel de Morais van de oꝛdze der Jeſuiten / de welcke eenighen tijdt over alle de Bꝛaſilianen van dat gheweſte t meeſte ghe⸗ biedt hadde ghehadt; ende begaf hem nu vꝛnwillich onder ons. De Bꝛaſilia⸗ nen die met haer Vꝛouwen ende Kinderen / oudt ende Jongh / doen in de Capi⸗ tania van Pariba quamen / waren wel ſeſthien hondert Zielen. Alſoo wn nu dickwils van deſe Bꝛaſilianen ſullen moeten ghewagh maecken / ſal het noo⸗ dich weſen dat wp van hare Woon· ſteden een wennich aen· roeren: ghelijck Boen t ſelve bn den vooꝛnoemden Emanuel de Morais wierdt verhaelt / ende by den Colonel Artichau turieuſelijck aen-gheteeckent: ende alſoo der ſelver Woon plaetſen verſpꝛent zijn dooꝛ deſe vier Nooꝛdelijcke Capitanien, foo ſul⸗ len particulierlijck verhalen / wat Woon. plaetſen (welck bn de Poꝛtugeſen Worden genoemt Aldeas) fm in peder der ſelver Capitanien Doen ter tijt 8
nde
Het twaelfde Boeck. 453 Inde Capitania van Rio Grande telde hp ſes Borpen ofte Aldeas : de eerfte ghenaemt Mopebi; de andere Para w aſſu, doch doen in een gheſmolten / niet te min foo dat neder natie noch fijn enghen Capitenn hadde behouden; de Capiz ten van Mopebi ghenaemt Antonio de Atayde en quam doen-maelg te Pariba niet / maer Baſtian Caripyra in ſijn plaetſe: de Capitenn van Vara waſſu was ghenaemt Franciſco Vaibitary. Deſe twee Doꝛpen waren gheleghen tuſſchen Rio Grande ende Conjahu. et derde Doꝛp ghenaemt Igapua, de Capitenn Feliciano: in wiens plaetſe daer verſcheen Antonio Acaivova, dit was ghele⸗ gen opd ander zijde van Rio Grande naer t Nooꝛden toe ontrent ſeven mijlen van t Caſteel. Het vierde Doꝛp Pirari, de Capitepn Andreas Caru ware, de welcke doen verſcheen / dit is gheleghen twee mijlen van Conjahu. Het vijfde Doꝛp Vajana ofte Goacana, de Capitenn Franciſco Jakumaiva, is ghelegen vijf mijlen van Conjahu naer Rio Grande toe. Het ſeſte Doꝛp Itaipi, de Capitenn Itaiſchama, gelegen ſeven mijlen van t Caſteel op Rio Grande naer 't Weſten; in welck Doꝛp Capitenn Franciſco (Daer van ſomtijdts ghewagh woꝛdt ghe⸗ daen) mede fijn Wooninge heeft / die nu al voor eenige tijdt de onſe ten dienſte heeft geſtaen. Inde Capitania van Pariba telde hn fes Doꝛpen: het eerſte Juaraguacu ofte Eguararaca, de Capitenn Franciſco Araduy, (de welcke verſcheen) leght niet meer als Dan mijlen van het Stedeken Pariba, als den wegh recht doo? gingh / maer om dat men de Rievier moet om -gaen / wel ſeven mijlen. Het tweede Dorp Jakuigh, de Capitepn Juan Javaratij, de welche Daer verz ſcheen / legghende een mijl voꝛder van t Stedeken als de vooꝛgaende. Het Derde Doꝛp Yapoan ofte Igapuan, ende op t Poꝛtugees Pontal, welckes Caz pitenn Franciſco Caavaraya met quam / is gheleghen ontrent vijf mijlen van het Nooꝛder - Caſteel van Pariba. Het vierde Doꝛp Tapoa ofte Vrekutu wa, de Capitepn was Franciſco Goopeku, Doen teghenwooꝛdich / leght wel thien mijlen van t Stedeken aen den oozſpꝛonck vande Kieviere Pariba; ende is de plaetſe Daer Antonio de Valedaris fijn Hupſinghe ende Molen hadde / unt de welcke de Major Picard den Gouverneur Don Antonio d Albuquerque ver⸗ joegh. Het vijfde Dorp ao coga, vier mijlen van het Stedeken op de wegh naer Goyana, de Capitepn Diego Botello; de welcke doen niet en verſcheen / om dat bn Antonio d Albuquerque Doen niet en was gheweeſt / ofte hem in een goede wijl ghehooꝛſaemt: maer ſondt Daer naer aen de onſe fijn Gheſanten / ende ſtelde ſich mede nevens ſijn bolck onder. Het ſeſte Doꝛp Pinda Una, de Capitenn Manibaflu, de welche ſich mede niet en pꝛeſenteerde; dit leght van t Stedeken ſes mijlen op de wegh naer Goyana. Hebbe een ander relaes van den (elven Morais, Daer in hn maer vier Aldeas in Pariba en rekent / Pindauna, Eguararacu, Jakuigh ende Igapuan. Deſe Doꝛpen van bende de Capitanias als fp bn den anderen quamen en konden / naer fijn ſegghen / niet hoogher ghe⸗ rekent werden als Dep dunſent Zielen: ende en vermochten niet over de acht hondert ſtrijdtbare mannen unt te maecken; zijnde doo? den Ooꝛloghe met de
Tapuyas ende de onſe foo af ghenomen, ſulex dat die van Iramaraca ende Parnambuco Haer verre te boven gaen / als konnende meer als dunſent ſtrijdtbare mannen unt - bꝛengen. Inde Capitania van Itamaraca ( ſos ghenaemt weghen de menichte van bellen die de Inghebooꝛne pleghen te dꝛaghen) telde hn dꝛn oppen: het eerſte S Juan de Caareſe, ghelegen van Tamarica ontrent elf mij⸗ len / ende van Goyanatwee, de Capitenn Gualtaſar de Souſa, hebbende onder hem ontrent de ſes hondert Zielen / waer onder waren twee hondert ſtrijdt⸗ bare mannen. Het tweede St Andre de Itapeterica, gheleghen van t Stedeken Tamarica acht of neghen mijlen / ende twee van Goyana; hier waren twee Capitennen Joreſſy ende Melchior Tayaſicca: hebbende onder haer meer als twaelf of derthien hondert Zielen / ende Daer ie meer als vijf hondert | 3 ſtrijdt⸗
ANN O 1635.
ANNO 1635.
Januarius.
Verhael van Weſt-Indien.
474 . ſtrijdtbare mannen. Het derde Dorp Tabugurama ofte Noſſa Sennora de Af.
fumgaon, ontrent ſeven mijlen van Tamarica , ende van Goyana vijf; de Capi⸗ tenn Marco ofte Maru Kuyafana; onder hem hebbende ontrent fes hondert Tie⸗ len / ende Daer onder ontrent hondert en tachtich weerbare. Deſe den Dorpen en quamen doen te Pariba niet / maer ſtelden ſich onder / ende beloofden gehooꝛ⸗ ſaemheyt / doen de Colonel Artichau ende de Politique Kaedt Stachouwer in Goyana quamen / als hier naer ſal verhaelt werden. Inde Capitania van Parnambuco telde hn inſgelijck dꝛn Dorpen: het eerſte Mocuygh, ende bn de Poꝛ⸗ tugeſen genaemt S Miguel, ghelegen by de ſeven mijlen bande Stadt Olinda: hebbende twee Capiteynen / d' eene van t gellachte bande Petiguares, genoemt Antonio Phelippe Camaron, ten ſeer onverſaeght Rrijghs- man: de andere van t ghellachte bande Tobajares, ghenaemt Stephano, ofte op Bꝛaſils Tebu: {p hebben onder haer fes hondert Zielen; ende hondert en tſeventich ſtrijdtba⸗ re / alle goede muſquettiers; deſe zijn de Spagnaerden ghetrouw ghebleven / ende haer Doꝛp verbꝛandt zijnde / (als hier naer ſal worden gheſeght) zijn met de vnandt gevlucht naer Serenahin. Het tweede Bop Caacte ofte Noſſa Sennora Daricada de Pojuca, gheleghen van Olinda ontrent twaelf mijlen, heeft twee Capitennen / een Petiguar, ghenaemt Jeronimo, of int Bzaſils Jerona: d ander Topinambouto, op Bꝛaſils ghenaemt Serenibe; hebbende onder haer ontrent elf hondert Zielen / en daer onder wel vier hondert weerbare. Het berde Doꝛp S' Miguel de Iguna, ghelegen ontrent twintich mijlen van Olinda, aen de Cuſte naer de Rieviere St Francifco toe: hebbende twee Capitepnen; de eene in t Poztugees Emanuel, in't Bꝛaſils Mandu, van 't gheſlachte van de Petiguaren; de tweede van it ghellachte der Tobajaren, in t Poꝛtugees ghe⸗ naemt Juan, in t Bzaſils Janni; hebben ontrent ſeven hondert Zielen onder haer / ende Daer onder ontrent twee hondert ſtrijdtbaer. Deſe den Dorpen zijn Boen mede niet verſchenen / alfoo bande onſe gheen noodt en hadden / foo lan⸗ ghe als het Real ende t Foꝛt aen de Cabo S' Auguſtin noch niet verovert en waren. Meerder Doꝛpen van Bzaſilianen en zijnder onder de Poztugeſen niet gheweeſt van Rio Grande tot de Kievier St Franciſco toe / untghenomen eenighe wennighe ſeer klepne Aldeas, Baer geen regardt wierdt op ghenomen. Dus verre van deſe Aldeas op 't aen-gheven van Emanuel de Morais. Den vijfden Januarij quam aen t Reciff van Barra Grande t Jacht Gijſſelingh, met tijdinghe dat alles Daer ſtille was; een partij was wel acht mijlen te Landtwaert in gheweeſt / doch hadden niet vernomen als in t Huns van Capitenn Rebelinho ten laſt Farinha, welck ſn deſtrueerden. Naer dat de Kaden den ſeſten Januarij het Jacht de Windt-hondr naer t Vaderlandt hadden af-ghez veerdicht om de veroveringhe van Pariba en de om legghende Foꝛten bekent te maecken / ende den gantſchen toe ſtandt van Braſil te openen: foo is men in Pariba, etnighe daghen / als mede te voꝛen / beſich gheweeſt / om de ghevluchte Inwoonderen tot onſe ghehooꝛſaemhent te trecken / ende in hare Wooningen ende Landerijen doen weder keeren. Sy hadden al vanden ſes en- twintigh⸗ ſten December des voozleden jaers / een ſchꝛift unt- ghegheven ende allom doen verkondighen als volght. Capitulatien die de Heeren Gouverneur van weghen de Hoogh-Mogh. Heeren Staten Generael der Vereenighde Nederlanden ende den Doorluchtighen Prince van Oragnien ende de Weft-Indifche Compagnie doen aen-bieden aen alle de Inwoonderen van Pariba van wat natie ofte conditie ſy ſouden moghen wefen. Ten terſten / wn ſullen hun laten leven inde vꝛnhent van hun tonſcientie foo ende in ſulcker maniere / als fp tot nu toe gheleeft hebben / ghebꝛuyckende hun Kercken ende Goddelijcke Sacri⸗ ficien / conform hunne wetten ende oꝛdinantien; wn ſullen oock hun Kercken niet beroo ven noch laten berooven / noch hun Beelden noch de Pꝛieſters otd
eren
Het twaelfde Boeck. 5 ſteren in noch bunten hun Sacrificien. 2. ROn fullen hun onderhouden in vꝛe⸗ 2 de ende goede gherechtighent / ende beſchermen hun in tijden van Ooꝛloge te⸗ * ghen de gene die hun kommen beſpꝛingen of in eenighe maniere ſoecken over⸗ 5. laſt te doen / van wat natie ofte conditie (pn moghen wefen. 3. Wu ſullen hun I laten leven in hun unſen / Landen ende beſittinghen van hun Erven ſonder | eenige moleftatie ; dies fullen fp ghehouden wefen aen de vooꝛſchꝛeven Heeren Gouverneurs te betalen de thiende van thien ten hondert vande Vꝛuchten ende het ghewas dat fn ontfanghen / foo en in ghelijeke maniere als (p aen den Woz 1 ningh Philips betalen / ende bande goederen Die (pn ſullen laden in Hollandt / | ſullen fn daer af betalen de tollen ende gerechtigheden die ſy gewent zijn te bez 9 talen tot nu toe / ſonder dat wn ont hun lieden ſullen nieuwe tributen ofte pen⸗ | ftoenen op legghen / noch hier / noch in Hollandt op de goederen die (n beſitten ofte laden / noch op hun Perſonen ofte Hunſgeſinnen. 4. Wm ſullen hun laten behouden ende beſitten De voozſchꝛeven hun goederen / Vee / Peerden ende andere Beeſten / ende hun Slaven / ſonder hun die af te nemen ; veel eer ſullen wn hun geven Die fn tot voꝛderinghe van hun dienſt mochten van noode heb⸗ ben / om die te beſitten confoꝛm hunne wetten / maeckende met hun ſi oodanighe contracten als gheooꝛlooft zijn in t aen kommen ende kopen van Slaven ende andere goederen / foo ende op de ſelfde maniere als (n tot noch toe onder mal⸗ kanderen ghedaen hebben / ende indien de Slaven wegh lopen of hun verſte⸗ ken / in wat maniere dat het zu / wn ſullen hun de ſelve Boen weder leveren / in⸗ dien het in onſe macht ſtaet / ten regarde datter hun allen vele gheleghen is aen de Olaven. 5. In ghevalle dat nemandt vande Inwoonders ofte andere Per⸗ foonen van deſe Capitanie wilde vertrecken te water ofte te lande / om fijne goederen ofte allerlen andere pꝛetenſien / te verkopen / naer de Pederlanden om van Hollandt te venfen naer ſoodanige Quartieren als hun goedt ſal dunc⸗ ken / wn ſullen Die oan laten vertrecken / hun beſtellende Schepen ende behooꝛ⸗ lijcke overvoeringhe. 6. In ghevalle datter unt Spagnien hier in t Landt over-Kommende Roninghlijcke Vloote / die foo machtich zy / dat (n dit Landt weder in name / foo ſullen fp mede moghen te ſcheep gaen / ende hun ſalveren foo als hun beft ſal goedt duncken / om het perijckel van hun perſoon / ende wn ſullen hun daer toe alle hulpe geven. 7. Alle die ſich begeven willen onder onſe regeringe / om in ſtilte / geruſtighent ende policie te leben, ſullen ghehou⸗ den weſen peder een perſoonlijck te compareren / om Hoo? ons den noodighen eedt van ghetrouwighent ende verſekeringhe te doen / ende dat (oo haeſt als t mogelijck is. 8. Wy ſullen hun noch hun Kinderen niet dwinghen dat Sol⸗ daten werden teghen hun danck / maer alleen aen · nemen die ſulcx unt enghen wille begeeren. . Die wn bevinden hun te miſgrijpen / ſullen wn ſtraffen ende caſtijden confoꝛm de wetten / hun al voꝛen verhoꝛende / ſonder eenighe paſſie ofte affectie Daer onder te menghen. ro. In ghevalle datter tuſſchen ons ende tenighe Poꝛtugeſen queſtie Voo? viel / ſal het oordeel Daer af unt: gheſpꝛoken ei werden / dooꝛ dien De ſaecke fal aen-gaen ghelijckelijck / ſonder eenighe paſſie ofte affectie / in ſulcker voegen dat de Juſtitie ghelijck z / ende dat de Inwoon⸗ ders van gheen minder conditie ofte gheleghenthent en zijn dan ons volck / om alfoo meerder ruſte ende vꝛiendtſchapt ſamen te houden. 11. In ghevalle dat⸗ ter tuſſchen de Poꝛtugeſen alleen queſtie vooꝛ valt / ſullen hun een Rechter ſtel⸗ len van hun volck / die hun rechtelijck ſal hooꝛen ende ooꝛdeelen volghens de wetten ende oꝛdinantien van Poꝛtugael. 12. On ſullen vꝛijelijck moghen dꝛa⸗ ghen foo offenſive als defenſive wapenen / muſquetten ende andere / ter ſaecke van Struynck rovers / Swarten ende andere vnanden. Alle die deſe condi⸗ tien willen aen nemen ende vooꝛ ons compareren / moghen wel verſekert zijn dat het alles volkomentlijck ſal onderhouden worden. Gheſchꝛeven 85 onſen ecreta⸗
er
456 Verhael van Weſt-Indien.
Kvn Secretarius / ende met onfe enghen handen onderteeckent binnen de Stadt Philippea den ſes- en twintighſten Decembris des jaers 1634. Maer in t eer⸗ ſte / ende foo langh de vnandt noch heel naer was / gingh dit werck langhſaem voort / ende compareerden wennighe: doch de ſelve wat verder af - ghedꝛeven ʒijnde / zijn enndelijck den neghenden Januarij tot ons ghekommen acht Lande vooꝛnaemſte Inwoonders / ende Daer onder Duarte Gomes, de welcke met de onſe over ghekommen zijnde op de vooꝛgaende Artikelen / den eedt van ghe⸗ trouwighent hebben ghedaen / den Koningh van Spagnien af. ſweerende; Welck de andere Daer nae in grooten ghetale zijn ghevolght. De tijdinghe dat die van Pariba ſich onder onſe ghehooꝛſaemhent op ſoo lijdelijcke conditien hadden begheven / verſpꝛeyde ſich terſtondt door de aen-leggende Capitanien; foo dat de Inwoonderen bande Capitania van Rio Grande mede te Pariba ver⸗ ſchenen / ende de ſelve conditten aen⸗ nemende / den eedt van getrouwighent dez den. Den thienden Januarij werdt inden Kaedt belloten dat de Heere Colonel Artichaunevens de Politique Kaede Stachouwer ſoude trecken naer Goyana, om niet alleen de Capitanie van Pariba van deſen kant vooꝛ alle invaſien des vnandts te bevꝛijden / maer oock Door alle moghelijcke middelen de IAnwoon⸗ ders van dat gheweſte tot onſe ghehooꝛſaemhent te bꝛenghen. On trocken noch den ſelven avondt unt Pariba met ſeven hondert en vijftich mannen / met haer nemende niet meerder pꝛoviſie als vier pondt Bꝛoodts vooꝛ peder man; alfoo men haer beloofde eerſt· daeghs twee Jachten met alle noodighe voz. raedt vooꝛ veerthien dagen toe te ſchicken. Den eerſten nacht ruſten (n bn het Kievierken Granmeme, twee mijlen ende een half van Fredrick.-Stadt; den tweeden bn het Nie vierken Taperambu ; ende zijn foo den twaelfden der ſelver maendt in Goyana ghekommen. De Inwoonders quamen haer te ghemoedt / ontrent de hondert en vijftich ſterck / met haer zijdt-gheweer alleen / ſonder eenighe andere wapenen; baden haer welcom / ende pꝛeſenteerden foo wel haer Ingenios ten platten Lande / als haer Vlecke Goyana in haren handen te gee ven / ende ſich te voeghen onder de ghehooꝛſaemheyt van deſen ſtaet en de Weſt· Indiſche Compagnie: de onſe belaſten haer des anderendaeghs weder in t Quartier te verſchijnen / om naerder met den anderen te ſpꝛeken; ende lez gerden haer dien dagh een half unze van Goyana, in t Doꝛpken Capivaribi, gheleghen op ’t Kievierken van de ſelve naem: tot welcke plaetſe de Boots op konnen kommen / ende niet hoogher. Des anderendaeghs quam de heele Burgerſchap van Goyana weder; ende haer wierden verthoont de Artikelen ende t accooꝛdt / op welche de Inwoonderen van Pariba den eedt hadden ghe⸗ daen: fp lieten haer die wel ghevallen / maer alſoo het maer een copije en was / foo verſochten eenighe unt den haten te moghen ſennden naer Pariba, om het oꝛiginael contract te ſien / niet twijffelende of ſouden haer ſaecken tot contente⸗ ment vande Heeren klaren: hun werde t ſelve niet alleen toe⸗gheſtaen / maer oock bꝛieven met ghegheven aen de Heeren doen in Fredrick- Stadt zijnde: ver⸗ trocken met de ſelve den veerthienden s moꝛghens / weſende fes Vande vooꝛ⸗ naemſte ende rijckſte Burghers ende Inwoonders: de Kaden hadden een ſon⸗ derlingh gheval in hare komſte ende boodtſchap ſulcx dat hun ende hare Have namen in beſcherminge; achter dat den eedt van ghetrouwighent ſouden heb⸗ ben ghedaen. Ten ſelven daghe arriveerde aen t Reciff de Flunt Mercurius, Capitepn Dirck Thijſa. de Vrijer; kommende vande Bahia, bracht op ten Car⸗ velle ghenaemt Noſtra Sennora de Roſario, bn hem verovert in't weder keeren ontrent Barra Grande; Daer de ſelve teghen de wal aen liep / ende werdt bn de onſe met het hoogh water weder af - gebꝛacht / was gheladen met ontrent hon⸗ dert ende vijftich kiſten Suynckeren / ende een party Tabac. In deſe werdt ghevangen ghekregen Franciſco Serrano, Sargeant Majo / die aen de 1 002
3
Het twaelfde Boeck. 457 i vod deſen gecommandeert hadde. Den ſeventhienden quam de Boot vanden Er Tijgher legghende in Barra Grande, met tijdinghe dat een partije vande Sol⸗ f Á daten ende Boots · volck weſende in t Landt gegaen ontrent ſes mijlen / over- 9 vallen waren bn des vnandts Bꝛaſilianen / ende ontrent veertich foo doodt 1 ghellaghen als ghevanghen: het hadde ſeer ghereghent / foo dat haer gheweer nat was / ende de troupe was vanden anderen verdwaelt / foo dat op haer on⸗ verſienſt wierden aen-getaft, De Colonel Artichau ondertuſſchen vernemen⸗ | de dat het Bꝛaſiliaenſche Doꝛp Tabuſarama in ghedumighe ontuſt ende alarm | ſtondt / dooꝛ Dien de Fnwoonderen machtich gheintimideert ende ghedꝛenght wierden dooꝛ ſekeren Spagnaert genaemt Carualho ende den Pꝛieſter vande Jeſuiten / foo dat de Bꝛaſilianen tot dꝛn renſen Gheſanten ſonden om Daer | over te klaghen: ende deſweghen beducht zijnde dat het ghemenn volck daer | deur af krerich van ons mochte werden / foo ſondt eenighe Kunters met den ö Lieutenant Amama om deſe Perſonen unt het Dorp te lichten. Deſe den ſeſ⸗ | thienden derwaerts ghetrocken zijnde / kregen alleen een Pꝛieſter vande oꝛdꝛe der Jeſuiten / ghenaemt Manuel Fereres ghevanghen / ende maeckten foo wat bunts / van Silver werck / Damacken ende dierghelijcx: dandere (ſoo het ſchijnt bn de Bꝛaſilianen ſelfs ghewaerſchouwt zijnde) waren het ontſpꝛon⸗ ghen. De Colonel ende de Heere Stachouwer hielen haer voorts thien of elf daghen beſich met de Lieden die ſich onder ſtelden den eedt af te nemen / ende de ſelve paſpooꝛten ende ſauvegarden te geven; ende alſoo daer overvloet van Beeſten ende Farinha was / met een goede partije Diores vooꝛ gelt op te kopen. | |
De Kaden die neffens de Colonel Schuppe in Pariba waren ghebleven / delibe⸗ reerden ondertuſſchen neerſtelijck wat men beft ſoude vooꝛ : nemen om de ver⸗ woꝛvene victoꝛie wel te vervolghen; ende reſolveerden enndelijck / niet tegen⸗ ſtaende de groote ſchaerſhent van Vivꝛes ende Amunitie / (verooꝛſaeckt door t langher vertoeven van de Schepen unt t Vaderlandt kommende) dat het | befte was welck fndoen konden / het Real aen te taſten / ende vooꝛ terſt van f verre te benauwen / met af. ſnijden van alle toe. voer / foo bele mogelijck ſoude | weſen: fp ooꝛdeelden dat het nu de rechte tijdt was / dewijl de vnandt dooꝛ het verlies van Pariba ſeer verbaeſt / ende Door het wegh · ſennden van foo veel volcx grootelijcx verſwackt was: ende dat de ſchaerſhent van Vivꝛes haer niet en behooꝛde te verhinderen / dewijl 't bolck ide Garniſoenen beſwaerlijc⸗ ker is te onderhouden als in t Belde / Daer men meerder gheleghenthent heeft om van wijdt ende ʒijdts pꝛoviande aen te halen. Dewijl men in Pariba beſich was met deſe conſultatien ende alles tot den vooꝛſenden tocht ghereedt maeck⸗ te / begon de vnandt te Vergaderen ende ſich te verſtercken int Bꝛaſiliaenſche | ‘Dorp Moſuick ofte S' Miguel, Daer de Jeſuiten haer Collegie hadden. Het | | hooft van deſe troupen was Capitenn Rebellino, die bn ſich hadde fes andere Capitennen / met dꝛn hondert Soldaten / ende noch ettelijcke hondert Bꝛaſi⸗ | | lianen onder den Camaron Capitepn van t ſelve Dorp. Deſe ſonden haet partijen unt om de Lieden te vanghen / die met ons gheaccoꝛdeert waren / haer | goederen te rooven / Dupcker-Wiedt-Achers te deſtrueren / t ghekapte Brafil | hout te verbꝛanden / gelijck dan verde in Goyana ende Terra Nova groote ſcha⸗ | de hadden ghedaen. De Colonel Artichau werde verſocht deſen hoop / eerſe | meerder toe mam ende grooter ſchade Dede / te llaen ofte te verſtronen. n Ï trock unt den acht-en-twintigbften / ende quam s anderdaeghs aen de groote verkappinge (want de vnandt hadde alle de wegen in t Boſch een upze gaens | | langh verkapt. ) De vnandt ſiende dat de onſe effen-wel met grooten arbendt de wegh openden ende aen· quamen; ſich in die Plaetſe niet langher vertrou⸗ | | wende / flack het Doꝛp ende de Collegie der Jeſuiten / nevens de Kercke / ſelfs 1 inden bꝛandt; foo dat de onſe Daer in: kommende alles in lichten bꝛandt von⸗ | | 2 mm den |
|
|
458 Verhael van Weſt-Indien. An No den ſtaen: Daer verbꝛande oock veel Braſlie- hout: ettelijcke bande vnandt die joze. inde verkappinge de wacht hielden wierden doot ghellagen / eenighe ghevan⸗ 355 ghen / de reſte ſalveerde ſich met de vluchte. De Colonel vernemende dat de vnandt ſich op ſekere pas die op den Bergh Miritibi lagh / (op welcken Bergh alle de krunſ weghen kommen af. ſacken) een half ume van s Miguel, inem⸗ buſcade hadde gheleght: liet den Heere Stachouwer in't Doꝛp met eene Com⸗ pagnie / ende trock s avondts met de verte van it volck unt / om de vnandt Daer te over vallen / maer de ſelve weeck van daer een wennich voꝛder / ende alleen een charge op de onſe ghedaen hebbende / begaf ſich op de vluchte / veel van fijn bolck unt vꝛeeſe verlopende. Moet hier in t vooꝛ · bn gaen aen· roeren de vꝛeemde gheſtalte van deſen Bergh Miritibi; de welcke van ſulcken aerdt is / dat inde reghen - maenden / alſſer ſtercken reghen op valt / ſulcken ghelundt maeckt / als ofte het ſtercke donder· lagen ofte ſcheuten van ſwaer canon wa⸗ ren, ſoo dat de Lieden die daer ontrent woonen / daer van verſchꝛicken / ende van vꝛeeſe unt hare ſlaep· ſteden op · ſpꝛingen. De ſelve aerdt woꝛdt mede ghe⸗ ſpeurt aen den Bergh Palyra, ghelegen inde Boſſchagie achter de Ingenio van Girgolio de Barros. De Colonel giſſende den vluchtenden vnandt noch te kon⸗ nen achterhalen inde naeſte Duncker Molen ghenaemt Muſurepe, toe be⸗ hozende de Monnicken van S* Bento, ſpoede ſich den ſelven nacht noch der⸗ waerts: doch daer kommende en vondt niemandt / waren al vooꝛts ghevlucht: foo dat weghen de goede gheleghenthent en overvloet van Vivzes en verver⸗ ſinghe die daer vondt / ſich met het volck daer wat tot ruſte begaf / verwach⸗ tende den Heere Colonel Schuppe, die met ettelijcke Compagnien van Pariba rebiuatius. im den- tocht was. Doch den eerſten Februarij vernemende dat de vnandt ſich noch onthielt in t Boſch / naeſt de vooꝛnoemde Suncker- Molen / ſondt hu een pactp vier- roers met Mettingh Lieutenant vande Capitepn Letam, om de vnandt te beſpieden. Ondertuſſchen quam de Colonel Schuppe ende de Politique Naedt Schotte (De welche den ſes en twintighſten des vooꝛleden maendts van Pariba waren op-ghetrocken / ende den achten twintighſten in S* Miguel aen-ghekommen) nevens de Heere Stachouwer mede aen. De vnandt Mettingh vernemende / ende ſiende dat niet boven de tachtich man ſterck was / dꝛongh harde op hem aen: doch de onſe het ſchieten van naer bn
hoozende / wierden noch andere vier roers Daer naer toe gheſonden / ende de Colonel Schuppe reedt ſelfs mede; ſulcx dat de vnandt gantſch verſtront wierdt / ende Rebellin ſelfs met twee ſcheuten gheraeckt: de onſe hadden dꝛn dooden ende acht ghequetſte. Naer dien tijdt is dien hoop gantſch verlopen / ende Rebellin gevlucht naer t Foꝛt Nazareth: foo dat dit quartier oock ſunver wierdt: ende de Lieden die inde Matto do Braſil (d welck is het groote Boſch daer het beſte hout werdt ghekapt) woonden / quamen met hoopen paſpooꝛ⸗ ten verſoecken / ende waren te vꝛeden naer peders vermoghen ghetareert te werden op ſekere quantitent Farinha ende Beeſten voor gelt aen de onſe te lez veren. De Major Hinderſon werdt met een deel volcks van des Colonels Artichaus Regiment ghelogeert inde Duncker- Molen van Franciſco de Regos, ghenaemt Maſiapi. De onſe ettelijcke daghen hier gheruſt hebbende / hielden raedt hoe ſn beſt den Oozloghe ſouden vervolghen: ſaghen wel dat haer noo⸗ dichſte ende beſte werck was / naer de Hoofden vanden vnandt / Albuquerque ende de Grave van Bagnola in it Foꝛt Nazareth bn de Cabo S: Auguſtin ghele⸗ gen / te trachten / die daer te berennen ende belegeren; maer vonden haer verſet om dat de pꝛoviande inde magaſijnen redelijck ſchaers was; ende op r Reciff bn. naer gheen materialen noodich tot een belegeringh meer vooꝛ handen Waz ren / De ſelve te voꝛen aen de Foꝛtificatien van Pariba verbeſicht zijnde : deſwe⸗
ghen ſy dan gheen beter expedient en ſaghen / als dat de Colonel Artichau, nez
1. . . . — —
| | |
vens
Het twaelfde Boeck. 459 vens de Politique Kaedt Stachou wer, met ſijn bn. hebbende volck in dat quar⸗ 1 tier ſoude blijven legghen / om de nieuwe gheconqueſteerde Capicanie van in⸗ NNO | vaſie te bevꝛijden / ende de vnandt van die zijde allenſkens te naderen ende te 1635 IJ benauwen: ende dat de Colonel Schuppe met de Politique Raedt Schotte, met het andere bolck ſich ſouden legghen te Moribeque, om t Landt van die zijde 1 te beſchermen / ende wijdt ende zijdts pꝛoviande aen te halen: tot datter unt t Vaderlandt het noodige ſecours ende behoeften ſouden aen landen. Achter | volghende dit bellunt is de Colonel Schuppe van datr op- ghebꝛoken met de | HKunterije; ende met fijn enghen Compagnien / ende vooꝛts De Compagnien | vande Major Picard, Manſveldt ende Jan Hijck ; nemende ſijnen wegh langhs Tamarica ; ende is alſoo den achtten Februarij op t Reciff ghekommen. Hier beſich zijnde met oꝛdꝛe te ſtellen ende het noodighe te pꝛepareren / is den elfſten Daer aen ghekommen Gerard Barbier, die bn den Waedt gheſtelt was tot Di- | recteur Bande Bzaſilianen / met ſich bꝛenghende van S Miguel twee hondert Bzaſilianen / niet alleen met Boghen ende Pijlen / maer oock met Muſquetten | wel vooꝛſien: De welcke met de ſelve wierdt vooz· unt geſonden naer de Affogados, om aldaer op de komſte vanden Colonel Schuppe te wachten. De welcke is ghevolght koets Daer aen; ende den veerthienden vooꝛt· ghetrocken unt de Affogados naer Moribeque (weſende de Farinha- Schu vande Cabo, ende | infongerhept van het Real) met de Compagnien van de Majoꝛs Goedlad, | Deſcars, Picard, ende der Capitepnen Vallet, Daye , Maulpas , Gilbert, Manf- | veldt ende Hijcke ; te ſamen ſterck acht hondert en acht-en-tfeventich koppen; Í |
daer bn noch hondert en vijftich Matrooſen tot den trepn; ende de Bꝛaſilia⸗
nen ſterck twee hondert ende twintich. Soo dat ſijne troupen unt maeckten
twaelf hondert en acht en- veertich koppen; de Soldaten waren neder een
verſien met vier pondt Bꝛoodt; ende de Bꝛaſilianen neder met vijf kannen
Farinha. Quamen doo? eenen moepelijcken wegh des anderendaeghs ſoo onz |
verſiens in Moribeque, dat de vnandt datelijck vluchte naer S* Antonio, twee |
mijlen vande Cabo, alwaer Albuquerque tot fes hondert man verſamelde.
Onſe legher plaetſen wierden ghemaeckt / ende t volck in vijf quartieren ver⸗
deelt / en geleght op bnſondere aen - komſten ende paffen / alwaer bequaemlijck
haren koſt konden halen ende bekommen. Daeghs daer aen wierdt bn de Co- |
lonel Schuppe unt-ghefonden een ghedeelte vande Compagnie van Capitepn
Gilbert nevens vijftich Bꝛaſilianen om’t Velt te ontdecken. Deſe ghemoeten |
de vnandt ontrent twee hondert man ſterck / Daer Louis Barbalho ſelfs bn was / |
foo datter een harde ſcharmutſel ontftondt. De Colonel het ſchieten hooꝛen⸗ |
de / ſondt noch vijftich vier · roers unt om te beſichtighen watter te Doen was /
deſe bꝛachten kondtſchap / dat ons volck met de vnandt gheſcharmutſeert had⸗
de / die haer de pas hadde mennen af te ſnijden / doch datſe Daer deur ghella⸗
ghen hadden: ende dat de vnandt ſich noch daer ontrent onthieldt. De Major
Goedlad wierdt ſtracx derwaerts ghecommandeert met Den Compagnien om |
de vnandt van Daer te Haen : de vnandt fijne komſte vernemende / ſcheen eerſt
ſtandt te willen houden / nam een avantagieuſen Bergh in / ende ſtelde ſich in
oꝛdꝛe achter eenighe Hunſen: doch ſiende dat ons volck niet te min ſeer onver⸗
tſaeghdelijck op hem aen quam / heeft ſonder een ſcheut te doen / de vluchte |
ghenomen. De onſe ſtaecken de Bunfen die daer vonden in bꝛandt / ende keere |
den foo weder naer t Quartier. De vnandt heeft daer naer ſich al gheretireert
naer de Cabo S* Auguſtin ende vooꝛder om de Zundt / latende de onſe in haer |
Quartier onghemoent legghen: foo dat de Inwoonderen ten platten Lande
daghelijex in quamen ende ſich onder ons begaven; Beeſten / Farinha ende an⸗ |
ders voor gelt toe voerende. BOp fullen de Colonel Schuppe hier wat laten |
ruſten / ende keeven tot de Colonel Artichau, de welcke eenighe daghen beſich N mm 2 gheweeſt
460 Verhael van Weft-Indien.
An no Hheweeſt hebbende met het Landt-bolck in goede oꝛdꝛe te bꝛenghen / ende daer
1635.
Martius.
toe te houden datſe de noodighe toe voer van Vivꝛes woor gelt verſchaften: want bonden door die middel meer Vleeſch ende Farinha als wel van noode hadden / ende tot ſulcken pꝛijs / dat het onder houdt van neder Soldaet de Compagnie niet over een Gulden ter weke quam te koſten) delibereerde vaſt wat voꝛder teghen de vnandt mochte vooꝛ : nemen: Daer wierden oock Sunc⸗ keren ende Braſil· hout ghehandelt / foo dat den leſten Februarij twee Jachten van Goyana op quamen met hondert kiſten Supckeren / weſende ten deele ghekocht ende ten Deele gheconfiſqueert. Wierdt ondertuſſchen bericht dat eenighe vande principale Lieden van t Landt haer onthielden in de Boſſchen / ſonder onſe paſpooꝛten te begeeren ofte de onſe te willen aen-foecken; ende dat deſe t ghemenne Volck ten platten Lande op; vinghen / ende met dꝛengemen⸗ ten weemoedich maeckten. De vooꝛnaemſte onder Baer waren Franciſco Coreſmo d Abreo ende Franciſco de Regos: om dit ſchandael wegh te nemen / dede de Colonel vooꝛ eerſt unt ſpieden Franciſco Coreſmo, de welcke gheplondert wierdt ende ghevangen naer Moſurepe ghebꝛacht: ende alſoo hn niet en konde beweeght werden om den Koningh van Spagnien af te gaen ende ſich onder ons te begeven / foo wierdt naer Hollandt gheſonden / om van daer ſich naer Poꝛztugael te begeven. n was gheweeſt generael Inſpecteur over het Braſilbout van weghen den Koningh van Spagnien; gegajeert jaerlijex met twee dunſent Ducaten; verhaelde dat Doo? hem ſints den jare ſeſthien hondert tot den jare ſeſthien hondert en ſeven / af-ghefonden waren tneghentich dunſent quintalen / peder quintael hondert en twintich pondt Liſbons. Ende ghe⸗ tunghde dat de Contractadores elck jaer plegen te leveren aen den Koningh
thien dunſent quintalen ſupver ſonder eenighe riſico. Waer unt dan licht is af
te nemen wat ſchade de Koningh in fijn Nijck van Poztugael heeft gheleden Booz het verlies van deſe Capitanien van Brafil. Franciſco de Regos, alfoo van deen plaetſe naer d ander vluchte / en konde niet betrapt werden. Ondertuſ⸗ ſchen begon de vnandt ſich weder te vergaderen in S* Laurenzo, alwaer van de Cabo vooꝛ Commandeur was ghekommen Alfonſo d Albuquerque met ſes Compagnien / doch niet ſterck / zijnde in alles maer hondert en vijftich Soldados Pagos. De Colonel Artichau hier van verwitticht zijnde / bꝛack den ſeſ⸗ thienden Februarij op van Moſurepe, ende marcheerde s nachts ſtil- wijgens derwaerts / van meeninghe zijnde dat volck met den dageraedt te over-vallen, maer weghen de verkappinghe op de paſſen / quam daer eerſt op de middach: ende dewijl Daer een plain was tuſſchen het Boſch ende t Doꝛp; foo moeſten des vnandts Wachten de onſe ſien: den alarm daer over ghegheven zijnde / foo ſtack de vnandt acht groote hoopen van Brafil-bout (die (te voꝛen met rijs onderleght ende bedeckt hadden) in bꝛandt: ende met onſe vooꝛ: tocht maer een wennich gheſcharmutſeert hebbende / ſtelden het op 't lopen / ſoo ghe⸗ ſwingh / datſe haer gheweer meeſt wegh· wierpen / alleen dꝛn dooden naer. la⸗ tende. Den ſeventhienden deſes maendts arriveerde aen t Reciff een Schip ghenaemt de Vlas-bloem, welck bn ut Jacht Tamarica was ghenomen op de Cuſte van Angola, ende hadden daer een Schipper op gheftelt; quam van Rio de Jenero, ende was gheladen met vijfthien pijpen Wijn / vijfthien kiſten Duncker / een deel Marmeladen / llechte Stoffen ende wennich Gelts. De Colonel Artichau was vooꝛts tot den derden Martij meeſt beſich met paſpooꝛ⸗ ten te geven aen de Inwoonders / ende de ſelve te diſponeren tot aen· bꝛenghen van Vipꝛes vooꝛ gelt / foo dat veel Beeften ende Farinha aen ons volck wier⸗ den toe ghevoert. Maer daer· en tuſſchen over leggende dat hn °t Landt niet bequaem en konde bevꝛijden / als met ſich te legghen onder het Real; dewijl daer alle de ſelve tommoditenten konde ghenieten / die Daer ter plaetſe hadde; nam
A. is let belegerde fort ai B 5 Ed 255 85 op A ütero del Conde 77 C de Redoute vande Maior H mderfon aen Pagro de Fidalſe
| +fort, | D Cafe. Cr nest Redoute binnen een ed tool ſceut Van fo |
Ek F. He
| 5 Se Tourlons Redoute e
—
E quartier daer 1 Port gende A fogados
Redoute Va n 5 Christiaense- EE J
gros opt laeste heeft elegen
en pis tool Sceuł van tfort aal
Het twaelfde Boeck. 46t nam vooꝛ het Real te naerderen / ende ſich foo Dicht Daer onder te logeren als immers konde: ende of wel de noodighe materialen tot een belegeringh niet voor handen waren / ſoo ooꝛdeelde ghenoegh te weſen vooꝛ die tijdt / de vnandt den toe voer van Vivꝛes af te ſnijden / ende op alle gheleghentheden te letten. Ins Laurens dan tene Compagnie latende / bꝛack den derden Martij op inde midder nacht / ende marcheerde naer de naeſte Duncker Molen / ghenaemt St Pantaleon, toe behoꝛende Franciſco Montero: ende paſſerende des morgens de Ingenio dos Apuchugos, ontmoeten inde wegh eenighe vooꝛ wachten van t Real, van welcke Dep doot ghellagen wierden. Bernamen daer nac unt Liez den die daghelijcx unt t Real quamen / dat t ſelve van Farinha vooꝛ vier maen⸗ den was vooꝛſien / hebbende tot vooꝛ raedt over de Den dunſent Alqueros, (elck maeckt twer en twintich Hollandtſche kannen) ende daer en boven veel ghe⸗ roockt Yleeſch / ende vijf en tſeſtich levende Hooꝛn - Beeſten: maer wennich Pulver ende Lonten / daer te Lande van baſten gemaeckt. Dat daer in beſet⸗ tinghe waren dep hondert Soldaten met een Spaenſche Gouverneur Andres Marini; ende ſeven hondert foo Bꝛaſilianen als Landt volck met roers dieſe ſpingarden noemen, als mede twintich ſtucken canon; foo dat van binnen alfoo ſterck waren als de onſe van bunten. Met de komſte van ons volck / hadden (nde oude Lieden ende Vꝛouwen unt - ghejaeght / haer betrouwende op hare Diepe Grachten ende hooghe Wallen. Eer wn vooꝛt varen tot de bez legeringhe / ſal t noodich weſen de gheleghenthent van t Foꝛt Real koꝛtelijck te beſchꝛijven. Dit Foꝛt was gheleghen op eenen Bergh / een canon ſcheut vande Kieviere dos Affogados, ende anderhalf mijle van ons Foꝛt aen de Affogados, tommanderende de vlackte vont-om een muſquet· ſcheut verre: naer de Kieviere Affogados toe hadde het weynich Boſch / ende allenthalven dooꝛſich⸗ tich: maer vooꝛts ront· om / een mufguet-fcheut untgeſondert / vol Boſſchagie. Het was ten plomp ende irregulier Foꝛt van konſte / maer extraozdinaris ſterck van werck; de Gꝛachten waren anderhalf ſpieſſe Diep / ende dooꝛ de bez quaemhent van t aertrijck foo ſteyl / Datter geen untkomſte was voor pemandt dieder in gheraeckt ware: midden in de Gꝛacht ſtondt een Baer van aerde ſoo hardt als ghemetſelt / de welcke unt eene Gꝛacht twee maeckte: de Wallen boz ven de plainuringhe waren meer dan anderhalf piecke hoogh / oock ſeer ſtenl op- ghemaeckt. Was tamelijck groot in fijn begrijp / ende bn. naer als t Foꝛt St Andries hier te Lande, met veel tenaillen ende irreguliere Bolwercken ſon⸗ der eenighe Bunten · wercken / is inde Caerte gheteeckent met de letter A. De Colonel begeerich zijnde om't Foꝛt naerder te beſichtighen / gingh den vijfden Martij ſelfs Daer naer toe; dan wierdt dooꝛ fijne Guiden (oo millendt / dat onz wetende recht op des vnandts Coꝛps de Garde aen quam; de vnandt viel op hem unt / ende hy dꝛongh de ſelve te rugghe / foo dat recht vooꝛ t Real op de Contreſcharpen aen quam / ende eerens⸗ halve op de troupe die Daer ſtondt aen· vallen moſte: hadde b ſich niet meer als tſeſtich vier roers / dan t befte was / dat van de Wallen hem niet en konden beſchadighen / daer werdt ſeer dapper handt aen handt ghevochten / ende Godt gaf ghenade datter met eeren af quamen / neghen of thien vande vnandt doodt tellende / ende twee ghevan⸗ ghens met nemende; een van de onſe bleef Daer eerlijck op de Contreſcharpen vechtende doodt / nevens dꝛn die inde Hunſen onder de Contreſcharpe ſtaende / met moeſkoppen haer vergaten ende te laet retireerden kregen Daer benevens vier ghequetſte. Om niet ſtille te fitten / maer al voꝛdere ghereedtſchap te maecken tot aent-taftingbe van t Foꝛt / foo heeft de Colonel den elfden Martij een ſtercke Redoute gheleght een muſquet· ſchelit van t Foꝛt / bn een Plaetſe ghenaemt Paſſo de Fidalgo, (Baer de vnandt een ſchoon Buns hadde af. ghe⸗ bꝛandt) om daer mede te bevꝛijden de Kievier die vande Affogados af-komt /
mm 3 langhs
ANN O
AN NO 1635.
462 Verhael van Weft-Indien.
langhs de welcke den toe. voer van ſtucken ende alle behoeften moeſten heb⸗ ben: deſe Redoute wierdt de volghende daghen vol trocken ende een Baterije daer in ghemaeckt / daer twee ſtucken wierden op ghebꝛacht / met de welcke t Foꝛt Real vooꝛ eerſt Wierde begroet: wierdt ghenaemt Major Hinderfons Redoute, ende is inde Caerte gheteeckent met de letter C. De vnandt / eer de ſtucken quamen / Dede een unt. val / ende ſcharmutſeerde ſterck / doch wierdt te rugghe ghedꝛeven / ende verloos daer inde ſtruweelen / inde welcke ſtondt en ſchoot / ((oo unt de Over lopers wierdt vernomen) acht man / ende bracht velg ghequetſte in t Fot: de onſe kreghen ettelijcke ghequetſte / doch Godt lof /
gheen dooden. Deſe Kedoute was qualijck veerdich / of Daer viel foo grooten reghen / dat men ettelijcke daghen niet arbenden en konde. Piet teghenſtaen⸗ de (oo verſocht de Colonel den dꝛn· en twintighſten Martij op de andere zijde van t Real een andere Redoute te maecken op ſekeren Bergh genaemt Autero del Conde, weſende een canon ſcheut van t Foꝛt / ende bꝛocht de begravinghe foo verre / dat het bolck Daer in bedeckt ſtondt; maer als den regen ſoo vꝛeeſſe⸗ lijck continueerde / ende de Colonel ſach dat daer mede niet verſunmt en konde woꝛden / dat oock de vnandt onaengheſien foo ſterck van volck was als hn / die plaetſe met fijn avantagie niet beſetten en konde / foo nam hn 's daeghs t volck weder daer van wegh / ende lietſe naer t Quartier marcheeren; ende gingh ſelfs om leegh om een ander plaetſe dicht onder t Foꝛt te beſichtighen met ettelijcke Compagnien. De vnandt dede Daer op weder een unt · val / ende dꝛongh ſterck in / ſoo dat vele van haer op de plaetſe leggen bleven die gheſien Konden werden / ende dꝛoegen vele ghequetſte wegh: de onſe bequamen negen ghequetſte / van de welcke twee ſtierven. Dit gheſchiede den vier en twin⸗ tighſten Martij. De Kedoute wierdt daer nae vol · trocken met groot gheveght ende bloedt ſtoꝛtinghe; commandeerde t Foꝛt treffelijcken / hoe. wel (oa verre af / dat met muſquetten niet konden toe rencken; Daer werdt een halve car⸗ touwe gheplant met noch twee metale ſtucken / ſchietende twaelf pondt nſers / die binnen t Real groote ſchade deden / ende meeſt alle de hunſen ruineerden. Deſe wierdt genaemt Capiteyn Verdoes Redoute, ende is inde Caerte gheteec⸗ kent met de letter B. Daer naer wierdter noch een Derde Redoute ghemaeckt binnen een piſtool· ſcheut van t Foꝛt / met groot verdꝛiet vande brandt / ſoo dat van ſpijt bn. naer mennde te berſten: hu en doꝛſte nochtans twee daghen
langh de ſelve niet aen taſten ofte onſe wercken verhinderen / vꝛeeſende de
Compagnien die deurgaens ghereet ſtonden om op fijn unt: komſte te paffen:
maer den Berden dagh als het ghebeurde dat de Colonel inde ſelve met een
ſpingaerde inden arm wierdt gheſchoten / foo dat in t Quartier van S' Panta
leon wierdt ghebzacht om fijn quetſure te verbinden / ende foo verbonden te bedde lagh; (oo Dede de vnandt een grooten unt · val / mennende / foo het ſchijnt / de onſe nu ſoꝛghloos te vinden. Daer wierdt ſeer furieuſſelijck ghevochten:
de Colonel in t Quartier op fijn bedde legghende / ende hooꝛende het vꝛeeſſe⸗ lijck ſchieten met muſquetten ende canon / ſpꝛongh op | liep unt de Camer ghe⸗ lijck hu lagh / ende Booz de Deur het Peerdt vanden Politiquen Naedt Stachou
wer ghefadelt vindende / ſpꝛongh daer op ende galoppeerde naer de Hedoute
tot: Daer kommende vondt Reedt fijn Lieutenant ende Capitepn Payman nez
beng meer andere doodt / ende qualijck ſes man inde Redoute: doch dede ſulc⸗
ken devoyꝛ met het volck by een te bꝛenghen ende de vnandt naer te ſetten / dat
ſn haer eer langh retireerden binnen t Foꝛt ſonder in onſe Redoute eens te
kijcken. De Kedoute vol trocken zijnde, Dede Daer twee moꝛztiers in ſtellen /
die foo langh de granaden dußzden / binnen t Foꝛt ſpeelden; ende hoe · wel de
ſelve meynich ſchade deden / (Doo? dien qualijck bevende zijnde / te lange lagen /
ende t bolck tijde gaven om de plaetſen te mijden daer de (else neder quamen)
foo
Het twaelfde Boeck. 463
foo deden effen· wel dit pꝛofijt / dat de Soldaten van t Foꝛt / unt vꝛeeſe vand 4 6 granaden ende vande ſtucken / haer in kuplen en gaten moſten begeven / ende * | ergher als ineen ghevanghenis ſich onder de aerde onthouden: deſe Redoute 1535. | wierdt ghenaemt Capiteyn Erneſtus, ende is inde Caerte ghemerckt met de let⸗ ö ter D. Hier op werdt noch een vierde UKedoute gheleght / onder de naem van ö Capiteyn Chriſtiaenſz., inde Caerte gheteeckent met de letter E : ſtaende om- | leegh tuſſchen de Boomen binnen een ſcharp muf quet-fcheut van't Foꝛt Real: daer ettelijcke weken langh onder den blaeuwen Hemel in t gras ende inden reghen de wachten wierden ghehouden / ende daghelijcx met de belegerde ghe⸗ | ſcharmutſeert / als de vnandt gheen gheſicht op de onſe konnende hebben / unt | vallen dede / om op deene ofte d ander Kedoute nets te attenteren. Alle deſe Kedouten ende Wercken werden vol trocken dewijl de Colonel niet over de acht hondert man bn ſich hadde. Het gheſchiede ondertuſſchen in ’t laefte van April, dat de Politique aedt Ippo Eyſſens in Tamarica kondtſchap kreegh Aprilis. dat ſeker Poꝛtugees ende eenighe raf lianen van Albuquerque was gheſon⸗ den / om eenich Pulver te lichten welck inde Ingenio van Manuel Pires Correa verboꝛghen was ende alſoo deſen Suncker Molen onder Pariba lagh / ſoo waerſchoude de vooꝛnoemde Eyſlens fijn Mede bꝛoeder de Politique Kacdt ö Carpentier it ſelve mede: bn bende wierdt foo ghevigileert dat Eyſſens de Poꝛ⸗ Ï tugees met twee Bꝛaſilianen / Die reede fes tonnekens ghelight hadden / bez il trapte; ende Carpentier Dede De Molen ſulcx onderſoecken / datter noch der⸗ il thien vaetjens wierden unt ghevonden waer onder eenighe foo groot waren als ſmal: tonnen: welck een groote verhinderingh gaf vooꝛ Albuquerque, die 0 met dit Pulver licht pets op d een of d ander van onſe Quartieren ſoude vooꝛ- i ghenomen hebben. De Colonel Artichau Daer naer noch vier honderrt man | bn ſich ghekregen hebbende / ende nu twaelf hondert ſterck gewoꝛden / wierdt 9 te rade fijn Quartier van S* Pantaleon te veranderen ende wat naerder by het g Foꝛt te legghen / om altoos bn der handt te weſen ende t Real noch nauwer te bellunten. T gheruchte dat de vnandt dooꝛ de Boſſchen in den- tocht was om g t Real te ontſetten / was doꝛſaeck dat de Colonel meerder volck tot ſich ont⸗ N boodt. Dit Quartier was gheleght een muſquet: ſcheut van t Foꝛt / tuſſchen l de Kedoute aen Paſſo de Fidalgo ende die van Capitepn Erneſtus hadden hier 0 dit vooꝛdeel / dat de Cocos ende Pagoves. Boomen die vooꝛ aen ſtonden / de vnandt het gheſichte beletten / ende waren dock met een klenn hooghde ghe⸗ | deckt / doch ſeer wennich. Dit Quartier is gheteeckent met de letter F. Den | vijfthienden May ſochten de belegerde een deel van haer bolck unt te ſennden / Mayus. 4 om have Vivꝛes te langer Doen ſtrecken / dan alſoo de Colonel't ſelve ghewaer wierdt / zijn met verlies weder in gedꝛeven. Enndelijck wierde noch een vijf⸗ de Redoute ghemaeckt op de andere zijde van t Foꝛt / ende maer een píftool- 4 fcheut daer van / waer mede de vnandt heel wierdt belloten / en niet een voet | meer unt De Pooꝛte en doꝛſte ſetten; deſe was ghenaemt Capiteyns Tourlons ö Redoute, ende is gheteeckent met de letter G. Alle deſe Kedouten waren tegen | des vnandts zijde vꝛij van canon ſcheut gemaeckt / ende van binnen met hoo⸗ b ghe Paliſſaden die tuſſchen de Banquets ende Parapetten diep in ghegraven — en vaſt ghemaeckt ſtonden / foo bewaert / dat met een den- loop Daer geen kans | op en was / oock niet met eſcalade ofte kappen van bijlen op te attenteren. Met wat neerſtighent / arbendt ende ghevaer deſe alle ghemaeckt ʒijn ghe⸗ | weeſt / is licht te verſtaen: want niet teghenſtaende de Paliſſaden ende Fachi⸗ | nen gheveedt bn. ghebꝛacht konden worden / foo wart nochtans een groote 9 konſt ende dapperhent / foo dicht onder s vnandts Foꝛt ſulcke Wercken te | maecken / welcke de vnandt ſomtijdts bn tijdts merckte ende vꝛeeſſelijck daer op ſchoot; ende alles moſt in defenſie ghebꝛacht woꝛden vooꝛ den dagh / op dat a men | | |
AN NO
1635.
464 Verhael van Weft-Indien.
men Daer verblijven mochte. Daer Wierden bn de onſe foo nauwe Wachten
ghehouden / ende de Colonel dede ſelfs de vonden foo continuelijcken om het
Foꝛt / dat have Bunten wachten dickmaels verraſten ende doodt ſloegen. De
vnandt ſich foo beloten ende naer aen⸗ gheſet ſiende / ſonder eenighe hope van
ontſet ofte andere untkomſte / heeft den tweeden Junij verſocht met de onſe te
parlementeren; doch alfoo begeerden eerſt met haren Generael te mogen ſpꝛe⸗
ken / ofte ten Bode aen hem te ſennden / werdt haer ſulex plat af gellagen / ende wierdt weder. zijdts weder heftich gheſchoten: des anderendaeghs verſochten dat een van vier Poꝛtugeſche Inwoonders / die fn noemden / met haer mochte kommen ſpꝛeken / t welck haer wierdt toe gheſtaen / dooꝛ dien het bekende
Wieden waren onder onſe ghehooꝛſaemhent woonende / ende den Ooꝛlogh on⸗ dertuſſchen vooꝛt· gingh: eene der ſelver wierdt ontboden / doch excuſeerde ſich
op ſijn ſieckte. Den ſevenden Junij ſonden de belegherde twee Capitennen unt om van conditien met de onſe te ſpꝛeken; ende is enndelijek t accooꝛdt ghello⸗ ten op den achtſten Junij (naer dat de onſe Daer Den maenden hadden Loo: ghe⸗ legen) in manieren ende op de conditien als volght. Conditien ende Articulen by de Preſident, Gouverneur ende de Raden van Braſil van weghen de HooghMogh. Heeren Staten Generael vande Vereenighde Nederlanden, ende de Doorluchtighe Prince van Oragnien, en de Generale Gheoctroyeerde WeftIndiſche Compagnie; toe-gheftaen aen de Capiteyn Andries de Marini Lieutenant ende Capiteyn Generael vande Artillerie ende Gouvernador van 't Fort Real van Pernambuco.
1. Dat de Gouverneur ende opperste Cappellaen / Capitennen met de voꝛ⸗ dere Officieren ende Soldaten bn den Koningh betaelt / ſullen vꝛij unt trecken met hun gheweer / bꝛandende lonten / koghels inde mondt ende inde taſſe / de fleſſen vol buſ poeder / de vaendelen van hun Compagnien vliegende / flaende trommelen / met hun enghen kleederen / bedden ende alles wat tot haven lijve is behooꝛende / foo vele ſu konnen vooꝛt· bꝛengen op de fchouderen ; meer wer⸗ den de Capitepnen toe gheſtaen vijfthien Swarten die hun kleederen ſullen dꝛagen. 2. Alle Officieren ende Soldaten bn den Koningh ghegagieert / ghe⸗ ſonden als ſiecken met hunne Chirurgijns ende Medicamenten die wn hun ſullen geven / ſullen fcheep gaen naer de Indien van Caſtilien / ofte t Eplandt Tercera, S: Michiel ofte Madera; waer toe wp hun gendeghſame Schepen ende Victualie ſullen geven / met tonditien dat Booz ſauvegarde van t volck ende Schepen / Borge ſal blijven de Capitenn Gomes d' Abreu, die wu verobligeert ſullen blijven te ſennden waer henen hp van ons ſal enſſthen / met onſe atteſta⸗ tie hoe dat volkommen zijn voldaen / te Worden in t contract begrepen; onder⸗ tuſſchen ſal bn gelogeert blijven ten hunſe van een van onſe Capitennen of een ander diergelijck Perſdon: ende aen landt kommende ſullen de boven - gemelte Soldaten haer wapenen behandicht werden. 3. De op ⸗gegevene ſullen gele⸗ vert werden / ver wachtende onſe genade. 4. De Keligieuſen ende Geeſtelijck⸗ hent / die bevonden ſullen woꝛden in het Foꝛt / ſullen t ſcheep gaen ghelijck de Soldaten / met de ſelve conditien / met hun nemende de Beelden ende alle het ghene Daer is behoꝛende tot haven Godts - dienſt. Alle Slaven van wie datſe zijn ſullen ghelevert woꝛden. 6. Sterckte met alle het Gheſchut / Ammunitie van Ooꝛloghe ende zijn ghevolgh / met hare Standaerden / zijnde aldaer ghe⸗ weeſt ghedunꝛzende t belegh / ſullen ghelevert woꝛden met goede oꝛdꝛe. 7. Alle Inwoonders ſullen hun geven in onſe macht / om met haer te Doen als het ons ſal ghelie ven. 8. De ghevangene van deſe Guarniſoenen van deen ende d ander zijde ſullen ghelevert woꝛden. . Terſtondt naer het flunten ende on⸗ derteeckenen van dit accooꝛdt ende Articulen / ſullen in het Foꝛt trecken dꝛn Compagnien / de welcke ſullen hare wacht aen de Pooꝛt ſtellen ende e
ende
Het twaelfde Boeck. 46
55 ende terſtondt ſal het Garniſoen unt-gaen in manieren vozen verklaert / om gheſcheept te woꝛden aen de Paſſo de Fidalgo. 10. Ende tot meerder ſi ekerhent
NN O
ende vaſtighent om naer te kommen alle de Articulen van deen ende dander 16335.
zijde met alle ghetrouwighent; onderteeckenen de Gouverneurs ende OpperHoofden van bende zijden met hunne ghewoonlijcke teeckeninghen. De Ca⸗ pitenn vande Artillerije ende de Conſtapels ſullen mede unt gaen ghelijck de Soldaten met hun ghewoonlijcke teeckenen die ſn ghewoon zijn in t Veldt te dꝛaghen. Ghedaen ende onderteeckent den achtſten Junij in 't Foꝛt Real van Pernambuco, ende was onderteeckent
Andres Marini.
Pot het Foꝛt trocken over de vijf hondert oude Soldaten / vande beſte die ons volck noch Daer in t Landt gheſien hadden / benevens anderhalf hondert Soldaten van t Landt- volck; de welck toe ghelaten wierde te Tandt waert in te trecken / om dat ſeer demoedich verſochten bn hare Bloedt ver wanten te mogen blijven. Boven deſe wierden noch in t Foꝛt ghevonden boven de twee hondert Inwoonders die in t Landt ghehunſt ende ghehovet waren / behal⸗ ven haer Vꝛouwen / Kinderen ende Slaven: deſe hebben haer ſelven ende haer goederen gheranſoneert vooꝛ vijftich dunſent Gulden ten behoeve vande Be⸗ legerers. In t Foꝛt wierden ghevonden de volgende Stucken ende Krijghſ⸗ behoeften. Een metale Stuck / ghemerckt met t wapen van de Koningh van Spagnien / te Bruſſel ghegoten / ende ſchietende vier · en twintich pondt yſer / op ſijn affunte ende met ſijn ghereedtſchap: een ander met ghelijcke wapen / ſchietende twintich pondt nſer: eenderde met t wapen van Koningh Philippus de vierde / ſchietende ſeſthien pondt pſer / ende noch den vande ſelve dach
ende qualibꝛe / ende met t ſelve wapen : een ſevende ſchietende thien pondt
nſers: fes ſchietende ſes ponden pſer / waer van de twee eertijdts ghenomen zijn van Schepen van Nooꝛdt- Hollandt / ende twee waren ghemerckt met t wapen van de Compagnie ter Camer van Zcelandt: ende noch twee ſchie⸗ tende Dep pondt nfers/ met t ſelve merck bande Compagnie: in ſomma in alles vijfthien metale ſtucken: ende Daer bn noch vijf nfere ſtucken / ſchietende fes ende vier pondt ner: vier vaetjens Krundt: twee kaſkens Lonten: vijf Steen-Stucken: en onghepꝛepareerde Petardts / ende dunſent ofte twaelf hondert nfeve Koghels / van alderlen groote. Dit was weder een ſeer nutte victoꝛie vooꝛ onſen ſtaet in Braſil, inſonderhent om datter weder foo veel bꝛaef volck wierdt wegh-ghevoert. Doude hier nu vervolgens verhalen het belegh ende in nemen van t Foꝛt aen de Cabo St Auguſtin doo; den Heere Colonel Schuppe, dan om niet over te ſlaen / foo ſal hier al voꝛen verhalen t ghene bn de Commandeur Licht. hart is verricht ghedunzende noch bende belegeringen. Naer dat de tochten te Lande / foo wel naer S Laurens als naer Moribeque waren beſtelt: foo heeft het de Raden goedt ghedacht hare macht ter Zee mede in 't werck te ſtellen: foo om de vnandt op meerder plaetſen beſich te houden / als mede om ons enghen bolck op andere gheweſten beter aen de kort unt het Landt ſelfs te helpen; ende hebben derhalven ghereſolveert den Commandeur Licht- hart nevens de Fiſcael de Ridder unt te ruſten: hem werden by. ghe⸗ voeght de Schepen Overijſſel, de Swaen, Eraſmus, Tertholen, Graef. Erneſt, Pernambuco, ende de Jachtjens t Leeuwerck, Kemp-haen, Tortel-Duyff, Ca
nary- Voghel ende Vleer-muys. Vertrocken met deſe Vloote den derden Martij Marcius.
van c Reciff af: ende in Barra Grande gheanckert ʒijnde / landen het volck met alle de Scheeps- Booten: op ſtrandt zijnde / ende het Scheeps· Volck in vijf Compagnien verdenlt hebbende / waer onder een eſquadꝛe piecken was / ſoo belaſten de gantſche troupe / dat een neder ſich ſoude hebben te houden in ſijn
Run ghelidt /
ANNO 1635.
456 Verhael van Weft-Indien.
ghelidt / want foo nemandt Daer quame bunten te lopen / dat die datelijck ſoude woꝛden ter neder geſchoten / ofte ontvluchtende / en daer naer in handen kom⸗ mende / (onder genade ghehangen. Marcheerden vooꝛts in deſe oꝛdꝛe: vooꝛunt tradt de Sergeant Hans Viflcher met de verlozen troupe; Baer op volghde de Vaendꝛagher van Capitenn Muller met de Avant-garde, ende twee en. der⸗ tich Soldaten: Daer aen de Commandeur Licht- hart met de Bataille / beſtaen⸗ de unt de Compagnie van Jan Beyaerdt ende een eſquadꝛe van twee en dertich piecken; ende een Compagnie van Samuel Lucas: hier op volghde de Fifcacl met de Arriere- garde, beſtaende unt de Compagnien van jacob E wout/z. ende Kracht Fredrick{z. nevens dertich Soldaten / daer mede de Sergeant Specker de troupe beſloot. In deſe oꝛdꝛe marcheerden fn ontrent twee umꝛen langhs het ſtrandt naer de Kercke van S' Bento, legghende een muſqueteſcheut van ſtrandt op eenen hooghen Bergh. De vnandt ſchoot nu en dan onder ons volck / doch ſonder ſchade te doen: foo dat onverhindert quamen op den Bergh ende inde Capelle / vonden daer alles ghevlucht / ende lloegen haer daer neder / neder troupe fijn quartier ende loop plaetſe aen-Wijfende / ſoo dat de Rercke ront· om wel beſet was: ſonden vooꝛts tenighe kleyne partijen inde naeſt· ghe⸗ leghene Vallenen / die Daer eenighe Hoenderen ende andere ververſinghe bez quamen: ſaghen oock eenighe Beeſten / doch lieten die in vꝛede / verhopende die lichter inde Coralen (alwaer hadden te keeren) t ſijnder tijdt te vinden. S anderdaeghs wierden unt elcke Compagnie ghecommandeert om Beeſten op te ſoecken / ende ſes om water / hout / ende bladeren te halen tot op- makinge vande Hutten: deſe ſchoten vier Beeſten / waer mede dien dagh de koſt had⸗ den: de Booten vande Schepen aen landt kommende / bꝛachten tijdinghe dat de Swagher van Domingo Fernandes Calabar met noch een Poꝛtugees aen booꝛdt van Overijſſel waren gekommen / om met den Commandeur te ſpꝛeken: bp vertrock derwaerts / ende verſtondt unt deſe Wieden / dat alle het volck unt de Pouagon de Porto Calvo gevlucht was / vꝛeeſende de komſte van ons volck: dat wel gheneghen waren met de Commandeur te handelen / indien eerſt de grootſte Lieden van dat gheweſte konden tot haer trecken. De Commandeur weder aen landt ghekommen zijnde / ſondt Doo een Mulaet / die ſich tot dien ennde hadt laten vanghen / een bꝛief aen de Inwoonders van dat gheweſte / haer waerſchouwende dat met hem ſouden kommen accorderen / ofte dat an⸗ ders hadden te verwachten dat men haer ſoude kommen beſoecken ende alles rupneren: ondertuſſchen verthoonden ſich op den Bergh den Poꝛtugeſen / Daer een met een wit Vaentjen wierdt toe gheſonden; quamen Daer naer in ſpꝛake met den anderen ende wierdt onderlingh verdꝛaghen / dat de Inwoon⸗ ders onbeſchadicht ſouden blijven fitten / ende met Vivꝛes vooꝛ gelt over en weder ſouden gaen. Niet tegenſtaende deſen toe ſtandt des vnandts ende wil⸗ lighent der Inwoonderen / foo wierdt ghereſolveert de legher· plaetſe met Paz liſſaden te vooꝛſien teghen alle aen· loop die de vnandt mochte doen. De vol⸗ ghende dagh verſochten eenighe wennighe Inwoonders f auvegarde; ende de groote (foo ſn ſenden) waren oock wel gheneghen / indien de onſe maer inde Pouagon van Porto Calvo wilden kommen: maer alfoo de Commandeurmaer tſeventich Soldaten en hadde / en doꝛſte hy met het Bootſ- volck foo verren marſch niet wagen; ſoo wierdter weder een bꝛief gheſchꝛeven / waer mede an⸗ derwerf vermaendt wierden bn de Commandeur te kommen / ende ghedꝛenght indien niet ſpoedich en quamen: dꝛoegen haer mede Loo? ooghen de ghewoon⸗ lijcke inſolentie van t Krijghſ·volck / daer qualijck zijn af te houden ; Ende maeckten hare macht foo wat groot / om de Lieden te verſchꝛicken „en Herz ſunmden ondertuſſchen niet alles aen te halen weg van noode was om haer daer vaſt te maecken. Den achtſten bequamen in een Coral twintich Beeſten /
vande
Het twaelfde Boeck. 467 vande welcke eenighe naer i Reciff ſonden. De Groote van Porto Calvo ant⸗
wooꝛden een unt den Garen te willen ſennden / om met den Commandeur te A
ſpꝛeken: ende Daer quamen over de derthien Perſoonen die den eedt Deden ende ſauvegarde verkreghen / midts belovende den noodighen toe voer Lodz gelt tedoen. Des naer noens quamen weder de Jachten t Leeuwerck ende Pernambuc, de welcke een Pꝛinſe aen c Reciff hadden op· ghebꝛacht met hondert en twintich pijpen Wijn ende andere klepnigheden. Deſe bꝛachten brieven vande Colonel Artichau ende De Kaedt Stachouwer, met de welcke verſochten dat de Commandeur op’t ſpordichſte wilden bn haer kommen voor’: Real, om t ſelve Foꝛt nauwer te becinghelen ende tot over geven te dwinghen; d welck de Commandeur, weghen de ſchoone occaſien die ſich daer verthoonden / niet alleen excuſeerde / maer enſte noch een Compagnie vier roers ofte twee ende alle noodighe behoeften om de JInwoonderen van Porto Calvo beter te dwin⸗ ghen ende tot ghehooꝛſaemhent te bꝛenghen. Des avondts hadden eens ofte twee maels alarm; ende vernamen datter in Puerto de Piedras een Caravelle lagh / gheladen met Farinha ende vijftich kiſten Suncker / waer op het Jacht de Haes, nevens t Leeu werck ende de Vleer-muys ghelaſt wierden te paſſen. Des anderendaeghs wierden noch eenige Inwoonderen paſpooꝛten gegeven. eenighe Beeſten aen ghebꝛacht; ende oꝛdꝛe gheſtelt tot verſterckinghe van het Quartier: waer daeghs Daer aen neerſtich wierdt aen ghevallen ; ende Deden noch wel een en twintich Inwoonders den eedt / belovende alles aen te bꝛen⸗ ghen voor gelt weg de troupen van noode hadden. Den elfden quamen daer wel twintich vande pꝛincipaelſte Poꝛtugeſen van Puerto Calvo te paerde; ende order anderen een vooꝛnemen Man Rodrigo de Barros Pimentel, de welcke wel wierden ontfangen ende ghenoodicht om vꝛedelijck met ons te accozderen / waer toe fn haer oock gheneghen thoonden: doch fepden dat Albuquerque in Serinhain lagh / van mepningbe zijnde fijn wegh te nemen over de Pouagon de Porto Calvo: dat derhalven wel noodich ware datter Dan of vier hondert man wierdt teghen hem gheſonden / op dat ſijn wegh veranderde ende de Pouacon liet legghen. De Commandeur vondt ſich met deſen voozllagh verſet / want hadde qualijck ſoo veel volcks / ende daer onder maer tſeventich Soldaten: ſoo dat om ſijne ſwackhent te bedecken ende de Poꝛtugeſen redelijck conten⸗ tement te geven / haer antwooꝛde dat een troupe vier- roers ver wachte / ſonder de welcke dit werck niet wel was unt te voeren. De Poꝛtugeſen ſchenen hier aen contentement te nemen / ende ghelieten haer als of op den Albuquerque niet veel en paſten. Verſochten voꝛder dat de onſe de Rie vier S Antonio wil⸗ den llunten / alſoo Daer unt groote nut was te verwachten: deſweghen date⸗ lijck derwaerts wierden gheſonden de Tortel Duyff ende de Spreeuw om inde mondt te gaen leggen. Eyndelijck foo deden alle den eedt / untghenomen Rodrigo de Barros die de ſelve unt · ſtelde tot onſer komſte inde Pouacon. Daeghs daer aen verſchenen noch meer Inwoonders om den eedt te doen ende alſoo verſtonden dat de Colonel Schuppe in Serinhain ende Albuquerque te Una was ghekommen / foo verwittighden den Colonel, Booz een Mulaet die ſich Baer toe pꝛeſenteerde / van haren toe ſtandt ende t ghene vernomen hadden / ende enſten een Compagnie vier roers / om een tocht op de Bouagon de Porto Calvo te doen / ten ware de Colonel konde goedt · vinden ſelfs dat explont te kommen vervoꝛderen. Den derthienden bequamen by twee Jachten de Com⸗ pagnie van Capitenn Cornelis van Exel: foo dat den naeſten dagh haer opmaeckten tot den tocht: ghebꝛunckten daer toe de vooꝛnoemde Compagnie ſterck hondert koppen, de troupe vanden Vaendꝛich Sermijn ſterck vier; entſeventich koppen ende hondert ſes· en · veertich Bootſ-gheſellen / makende te ſamen den hondert ende ſeven en · twintich man. Het Bootſ- volck wierdt verz
Runz denlt
| | | | |
ANNO
1635,
478 Verhael van Weſt- Indien.
deylt in Dep troupen / de twee met muſquetten ende de derde met piecken: de terſte wierde ghecommandeert bp Jan Beyaerdt ende Jan Olibeeck ; de tweede dooꝛ Jacob Ewouts Schipper op den Eraſmus, en Capitenn Huybert op de Canary-Voghel: ende de piecken dooꝛ Schipper Jan Vos. Baer waren hier en. boven neghen - en dertich Matrooſen unt gheſchoten / om de Ammunttie ende andere noodtwendigheden te dꝛaghen. Met deſe klenne macht marcheerden ſu noch dien nacht ontrent twee unꝛen vooꝛts; ende een wennich tijdts gheruſt hebbende / trocken des anderendaeghs in deſe oꝛdꝛe: vooz· unt marcheerde een Sergeant met de verloꝛen troupe beſtaende unt dertich man: hun volghde de Commandeur met Capitenn van Exel ende fijn Compagnie; daer op de Fiſcael met de dꝛn troupen Bootſ- volck: Vaendꝛich Sermijn met fijn Soldaten foot de troupe. Quamen foo tot inde Molen van Antonio Rodrigos, alwaer ſn ruſten ende wel onthaelt Wierden. Vernamen dat de Gꝛave de Bangnola inde Pouagon lagh met twee hondert man / ende een Kercke met ſchiet gaten vaſt maeckte. Deſe tijdinghe en dede haer gantſch niet veranderen / maer trocken den ſeſthienden vooꝛt / ſterck aen· gaende dooꝛ moepelijcke wegen / Bergh op / Berghaf / tot dat ontrent thien unzen vooꝛ middach / heel moede zijnde / qua⸗ men op ten Bergh / vande welcke fp de Pouagon Hoor haer ſaghen legghen / doch konden niet fien datter veel volexr was: ondertuſſchen een wennich ru⸗ ſtende / quam bn haer een Poꝛtugees / Die haer verklaerde dat de Gꝛave van Bangnola met over de twee hondert man van fijn beſte bolck in t Dorp was / nevens cen Compagnie Landt volck van Serinhain: ende dat aen de Nie vier een Ketrenchement was gheleght daer qualijck was aen te kommen / ende pꝛeſenteerde haer een anderen wegh achter t gheberghte om te lenden / daer niets inde wegh ſouden vinden. Deſen volghende quamen vooꝛ een hooghen
Bergh / Baer de vnandt fijn Wacht op hadde / de welcke ons volck vernemen⸗
de arm, arme riep / gaf vier ende liep wegh. Ons volck op den Bergh kom⸗ mende / ſaghen dat de vnandt haer op den anderen Bergh in goede oꝛdꝛe ver⸗ wachte / ende eenighe embuſcaden op den wegh hadde gheleght die fn dooꝛ moſten: des niet teghenſtaende zijn onſe troupen ſonder om-fien deſen Bergh af ende den anderen weder op gheklommen: ende naer dat het teecken van aente vallen was ghegheven / is de verloꝛen troupe kloeckelijck op de vnandt arn-ghegaen; ende wierde terſtondt ghefecondeert by de Vaendꝛich Sermijn, die Doen de vooꝛ· tocht hadde; Daer de Commandeur ende Capitenn van Exel ſich bn bonden: de Fiſcael met fijn Dep troupen Bootſ . volck dede fijn beſte om de vnandt van een heuvel / Daer hn veel quaedts van dede / te verdꝛijven / doch ſchoten foo grouwelijck als of het ghehagelt hadde / ende wierden met een charge daer doot gheſchoten Capitenn Jacob Ewoutſ⸗. Schipper vanden Eraſmus ende fijn Trompetter / ende een Sergeant ghequetſt: even wel viel ons volck foo dapper aen / dat de vnandt Dien Bergh verliet: nu waſſer aen de ſelve Bergh noch een bꝛeeden pas Daer hn een embuſcade hadde / die noodt⸗ wendich moſte in ghenomen werden: de Fiſcael Daer toe ghecommandeert zijnde / trock de troupe van Capitenn Beyaerdt achter af / ende marcheerde reghel· recht op haer aen: de Capitenn van Exel ſeconderende: hier Dede de vnandt weder ern gheweldighe charge: doch de onſe deden hem haeſt unt ſijn vooꝛdeel op: ſtaen / ende werdt den vnandt pas Looe pas den Bergh af / ende de force van onſe troupen niet langher konnende verdꝛaghen / in een volkommen vluchte ghedꝛeven: verliet de Kercke die hn met groote avantagie ghefoꝛtifi⸗ ceert hadde, ende alle die Daer waren liepen te Boet ende te paerde foo (nel als mochten; doch ons volck was foo moede dat haer niet konden volghen. On⸗ dertuſſchen dat dit gheſchiede / foo quamen op den Bergh Daer de vnandt eerſt alarm ghemaeckt hadde / ontrent tachtich Bꝛaſilianen met eenighe 1
ö en /
Het twaelfde Boeck. 479 fen / alg mede een Compagnie Napolitanen die in embuſcade ghelegen hadde / om de onſe van achteren in te vallen; doch de troupe van reſerve teghen haer ſcharmutſerende / ende fp ſiende dat al voꝛen verloꝛen was / ende des Pꝛinces Vlagghe reede op de Kerck waende / namen mede de vlucht. De Brave van Bangnola liep wat ſijn Peerdt lopen konde / ende andere Capitennen met hem:
ons volck dien dagh vier unzen ſterck ghemarcheert hebbende / ende datelijck daer op inde meeſte hitte aen t vechten gheraeckt / was niet bequaem om haer te volghen. Hadden maer ſeven dooden ende achthien ghequetſte; de vnandt hadt al dertich ghequetſte laten af dꝛaghen / en veel Booden ghehadt / die da⸗ ghelijcx inde ſtruweelen wierden ghevonden / een deel is mede in t vluchten inde Rieviere verſopen. Daer wierden inde Hunſen hier en Daer Wijnen ghe⸗ vonden / vande welcke veerthien pijpen inde Rercke wierden ghebꝛacht om bewaert te werden / ende daer wierden vele den bodem in ghellaghen / op dat t volck ſich niet dꝛoncken en ſoude dꝛincken en van de vnandt verraſt werden. Inde Kercke Wierden ghevonden vier vaetjens met Krundt / ende twee met Koghels / ghepackt ende houten Daer deur om wegh te dꝛaghen / doch hadden die wegen de ſubite vlucht moeten achter laten. Dus wierden de onfe meeſter van deſe impoꝛtante plaetſe / ſeer bequaemlijck gheleghen bn een Nieviere / de welcke Daer foo diep is / datter een Bercke met den hondert kiſten Duncker kan vlotten. In dit diſtrict waren ſeven Duncker Molens. De Inwoon⸗ ders quamen foo haeſt als de Gꝛave ghevlucht was / bn de onſe / bedanckende vooꝛ de moente die men vooꝛ haer hadde ghenomen: namen ſeer vꝛnwillich de conditien aen / den Inwoonderen van Pariba Voor deſen vergunt: belovende onſe troupen van alle behoeften te vooꝛſien die t Landt daer geeft / ende inſon⸗ derhent Beeſten ende Farinha aen te bꝛenghen. De Grave van Bangnola dus ghevlucht zijnde / retireerde ſich Booz eerſt in s Antonio op t Bups van Rodrigo de Barros, ende hot- wel fijn voornemen was ſich te begheven naer de Alagoas, ſoo en doꝛſte nochtans de Kievier niet paſſeren unt vꝛeeſe van onſe Jachten / die vooꝛ de Barra van S* Antonio laghen / maer dede de Neghers wel vijf mijlen dooꝛ t Boſch kappen om een anderen wegh dooꝛ t binnen landt te binden; d welck verhinderde dat de vooꝛnaemſte vande Inwoonders haer niet opentlijck bn de onſe doꝛſten voeghen. Daer wierden den klenne ſtucrkens aen - gebꝛacht / ende gheplant boven op den Bergh / om de Kercke ende in t opgheſmeten Werck van de Grave Bagnola. De Inwoonderen van Camarigibi ende S* Antonio, hadden al van den ſeventhienden Martij Gheſanten ende Vol machten gheſonden om haer ghehooꝛſaemhent te thoonen / doch alſoo de Commandeur begeerde dat ſelfs ſouden verſchijnen / het accooꝛdt teeckenen ende den behooꝛlijcken eedt doen / foo zijn de ſelve enndelijck verſcheenen den twee en- twintighſten / ende onder haer als wel de pꝛincipaelſte van dat gant⸗ ſche gheweſte Bartolomeo Lis de Vaſconſellos; de welche naer eenighe confe⸗
AN N O 1635.
rentie de conditien van Heede aen namen en den eedt deden: den ſelven avondt |
quam mede Rodrigo de Barros, alſoo de Conde de Bangnola nu vertrocken was / naer dat hem groote ſchade hadde gedaen in fijn Dee ende have. De re⸗ ſterende nwoonderen wierden geciteert bn placcaet binnen acht dagen te ver⸗ ſchijnen / op pene van confiſcatie harer goederen / indienſe langher achter ble⸗ ven. Vooꝛts alſoo het ſeer begonde te reghenen / waer dooꝛ de weghen deur de Vallepen bp-naer onbꝛunckbaer wierden / ende de Inwoonderen den Commandeur waerſchouwden / dat den grooten reghen daer te met ſulcken onghe⸗ leghenthent gaf / dat die op 't hooghe woonden / hongher moeſten lijden / foo Dede de Commandeur unt t Jacht Pernambuc ſes hondert pondt hardt bꝛoodt lichten / om in tijdt van noodt te ghebꝛuncken / ende Dede foo veel vooꝛ · raedt van Vleeſch en Farinha als bekommen koſte / inn niet e,
a nn 3 e
ANNo 1635.
Aprilis,
480 Verhael van Weft-Indien.
de Heeren Kaden op 'tReciff hier van te waerfchouwen. Den ſes en twintigh⸗ fen quamen noch eenighe Inwoonders t accooꝛdt teeckenen en den eedt Doen. De Groote nevens Rodrigo de Barros quamen de Commandeur beſoecken / ende ver haelden hem / hoe dat Albuquerque in Serinhain lagh / niet meer bn ſich hebbende als twee hondert Soldaten / en ontrent vier hondert Bzaſilia⸗ nen: ende dat gantſch dienſtich was tot bevꝛedinghe ende bevꝛijdinghe van
dat gheweſte / dat van Daer met fijn bn hebbende bolck verdꝛeven wierde. Ha⸗
re Karren Daer toe aen biedende in gheval de Commandeur met wat meerder volck te ontbieden t ſelve wilde Hoor nemen. De Commandeur hoe- wel hn bp-naer konde naer-giffchen dat de vnandt in Serinhain niet ſtercker en was als deſe ſeyden / foo en vondt even · wel niet gheraden / de gheconqueſteerde plaetſe in ghevaer te ſtellen / ofte nets vooꝛ te nemen ſonder laſt Lande Colonel Schuppe ende de Kaden: weſweghen hy dan den ſeven en- twintighſten aen haer ſchꝛeef dooꝛ ten vande Jachten. De volgende dagen vande maendt Maert is Daer niet beſonders vooz ghevallen / als dat veel Inwoonders zijn in- ghe⸗ kommen om den eedt te doen. Ende den acht en twintighſten arriveerde het Schip Walcheren unt Zeelandt met hondert en tſeſtich Soldaten: ende de Jachtjens Ceulen ende Licht hart joegen aen de ſtrandt ende verdeſtrueerden een Bercxken met Farinha ende Ammunitie d' welck aen de Cabo meynde te lopen: ende den dertighſten vertrock den Equipagie· Meeſter Jacob Pieterſz. Tolck met twee hondert Matrooſen naer t Legher vooꝛ het Arrayal. Capi⸗ tepn van Exel was met hondert man tot op de Molen van Rodrigo de Barros: verſtondt daer dat vier mijlen van de Pouagon twee Jeſuiten laghen met een groot Deel Bꝛaſilianen / Die Baer Farinha maeckten vooꝛ Albuquerque inde Roſſa (dat is de Plantagie van Mandioca-· Woꝛtelen) van ſeker Inwoonder / die it ſelve hadde ghewengbert ende Boſch-waert was in ghevlucht. Ven tweeden April arriveerde aen it Reciff t bevꝛachte Schip Adam ende Eva met negbhen-en-tfeventich Soldaten; ende de Salmander met twee hondert / ende bende wel met Vivꝛes ende Ammunitie gheladen. Den vijfden April Kreghen noch hondert Soldaten tot hare verſterckinghe / weſende een Compagnie nieuwlijcks aen· ghekommen weg hen de Camer van Stadt en Landen. Ben ſevenden arriveerden aen t Reciff de Bonte Kraye vande Cabo met acht- en
twintich kiſten Suncker / ende verhaelde Daer noch wel hondert laghen / unt het Legher daer gheſonden: den twaelfden het Schip S' Martha unt Zee
landt met acht- en- vrertich Soldaten ende Bivꝛes. Den derthienden heeft de Major Bongarfon op deſe zijde van Serinhain met de vnandt langhe gheſchar⸗ mutſeert / ende de ſelve gantſch op de vlucht ghellaghen met verlies van vele dooden ende ghequetſte; ſulcx dat Be vnandt hem niet meer en quam pꝛeſente⸗ ren: liet achter twaelf ghevanghens / waer onder twee Capitennen ende een Vaendꝛich; de onſe hadden maer vijf dooden ende ontrent twintich gequetſte. Den ſes- en- twintighſten arriveerde de Liefde van Amſterdam. Sullen deſe nu hier laten / ende fchepdende van de Pouagon de Porto Calvo, keeren tot het Legher van de Colonel Sigiſmundus van Schuppe, welck wp hier boren in het midden van Februarius in Moribeque hebben ghelaten / weſende een Vlecke ghelegen ontrent vier mijlen van 'r Reciff naer t Zunden. Etn wijl daer ghe⸗ ſeghen hebbende, vertrock van daer naer S* Antonio do Cabo, een mijle vande Cabo St Auguſtin te Landt-waert in / latende niet te min (nde voꝛighe plaetſe beſettinghe. Van daer inſgelijcks weder op-bzekende ende beſettinghe laten⸗ de / begaf ſich naer de Molen van Michiel Pais, ende foo vooꝛts bn Zunden de Cabo vooʒnoemt. Matthias d' Albuquerque die tot noch tot bn de Cabo in het Foꝛt Nazareth hadde gehunſt / des Gouverneurs komſte vernomen hebbende / ende hem fufpect weſende dat Daer foo naerderde / ende vꝛeeſende bn hem et ghert
Het twaelfde Boeck. 451 ghert einde in t Foꝛt belloten te woꝛden / vluchte bn tijdts daer unt met dꝛn hondert mannen / latende inde Foꝛtreſſe vooꝛ Commandeur Pedro Correa de * Gamba neffens Louis Barbalho Bizerra, de welcke vooꝛ deſen in t Real ghecom⸗⸗ mandeert hadde: Daer naer wierdt het Foꝛt Nazarettha voorts ront om ghe⸗ blocqueert / ſoo dat te Landt. waert niewers meer wegh en konden. T foude te langh vallen te verhalen alle de particuliere gheſchiedeniſſen / ghedumende deſe belegeringh vooꝛ.· ghevallen; oock foo en heb daer tot noch toe gheen per⸗ tinent Journael van konnen ſien: foo ſal alleen de untkomſte koꝛtelijck vervol⸗ gen. Maer dat de Colonel Artichau goede oꝛdꝛe hadde gheſtelt aen t verover⸗ de Foꝛt Real, ende aldaer in beſettinghe gheleght Capitenn Verdoes met fijne Compagnie; foo is den ſeven en twintighſten Junij van daer op ghebꝛoken Jana met thien Compagnien ende Den hondert Bꝛaſilianen / ende heeft fijn wegh ghenomen naer de Cabo S* Auguſtin: ende is teghen den avondt ghekommen aen de Rieviere Giboatan; de langhſte mannen konden daer Deur gaen / maer de koꝛte moeſtender Deur ſwemmen: logeerden dien avondt inde Ingenio van Antonio de Sa. Des anderendaeghs quamen in Moribeque, ten ſeer planſante Plaetſe; vonden de Kercke Daer ghefoꝛtificeert; Daer commandeerde Capitenn Jan Hijck, die Daer bn de Colonel Schuppe was gheleght om daer omher bu de Landt lieden allerhande noodtdꝛuft op te ſorcken ende in t Legher vooꝛ Nazarettha te ſennden. Den dertighſten trocken vooꝛt / ende vernachten inde Ingenio van Juan Pais. Op welcke tijdt die van t Foꝛt / alſoo de komſte van dit volck hadden vernomen / begonden te parlementeren. De Colonel Schuppe ſondt eenen expꝛeſſen aen de Colonel, foo dat de ſelve den eerſten ſulij 8 moe Julius. | ghens vꝛoegh met een Compagnie vier roers naer t Legher vertrock, ende de troupen volghden hem: ende quamen des naer middaghs in des Gouverneurs | Quartier. Den tweeden hebben die van 't Foꝛt Nazareth haer op- ghegheven als volght: Articulen ende Conditien die de Heer Sigifmundus van Schuppen, Gouverneur, eerfte Colonel ende Chef vande Militaire in Brafil, van weghen de Hoogh-Mogh. Heeren Staten Generael vande Gheunieerde Provintien ende den Doorluchtighen Prince van Oragnien ende de Generale Gheoctroyeerde Weſt. Indiſche Compagnie, heeft toe: gheſtaen aen d Heeren Pedro Correa de Gamba ende Louis Barbalho, Gouverneur vande Wapenen in deſe Sterckte van Noſſa Sennora de Nazareth aen de Cabo S: Auguſtin. 1. De Sterckte met haer Gheſchut / Lijf tocht / Ammunitie ende de voꝛdere dinghen toe behoꝛende den Koningh / ſullen ghelevert werden aen de Heer Sigitmundus van Schuppen | ofte fijn ghedeputeerde. 2. De Gouverneurs Capiteynen levende ende Refor- | mados met de vooꝛdere Officieren / Soldaten ende Volck van Ooꝛloghe ende . Conſtapels ſullen mogen unt gaen / met hunne ghewoonlijcke tenckenen van Wapenen ende Bagagie / met vliegende Vaendelen / brandende Lonten / voorz | fien met Ammunitie / Buſckrundt / Koghels ende Lonten / llaende Tromme⸗ | len: ende twintich Slaven ſullenſe trecken om te verdeelen onder de Officie⸗ 0 | ren / de andere ſullenſe over leveren. 3. De Geeſtelijcke ſullen mede unt gaen ö met hunne Holſters gelijck de Soldaten. 4. Alle de Jnfantern met de Geeſte⸗ lijcke ſullen gheſcheept woꝛden naer de Indien van Spagnien / vooꝛſien opde rens met Vivꝛes ende Rantſoen als de Soldaten. J. De Gouverneur ſal com⸗ |
| | |
AN N O
manderen Lijf Compagnien in te trecken / om in te nemer twee Volwerc⸗ ken / ende daer naer ſal het Garniſoen beginnen unt te trecken. 6. De In⸗ woonders die ſich voor de belegheringh inde Sterckte begeven hebben / wer⸗ den in deſe Articulen niet verſtaen / maer (mende hare goederen ſullen blijven nae dat de Gouverneur ende Kaden ſullen ozdineren. 7. Bande Slaven worde verhaelt Articul twee. 8. Sp wien eenich ongheooꝛloft goedt / aen nemandt van de Inwoonders ofte abſenten toe behoꝛende / ghevonden woꝛdt / die ff .
en
| | | | |
— een
ANN o 1635.
472 Verhacl van Weſt Indien.
len in deſe Articulen niet begrepen werden. 9. In deſe Articulen en ſullen de op- gheghevene niet verſtaen werden. 10. Twee Capitennen ſullen bn ons blijven als Boꝛghen dat onſe Schepen ſullen weder keeren ſonder eenighe ſchade. Alle deſe Articulen ghelijck die geaccoꝛdeert zijn / ſullen naer gekom⸗ men werden / ende ſullen belaſten onverbꝛekelijck te onderhouden: het welck wu van onſe zijde affirmeren / teeckenen ende ſeghelen met den ner van mijne Ziele. Aldus ghedaen in dit Quartier vooꝛ Cabo S* Auguſtin den 2 Julij 1635. Was onderteeckent Sigiſmundus van Schuppen, Pedro Correa de Gamba, Louis Barbalho.
Daer trocken unt dit Foꝛt ontrent de ſeven hondert man die gagie van Sol⸗ daet ontfinghen. Daer wierden in t principale Foꝛt ghevonden een metale Stuck / ghemerckt met t wapen van Spagnien / ſchietende vier en twintich pondt pſers: vier metale Stucken ſchietende elck ſeſthien pondt / ghemerckt als voren: twee metale Stucken ſchietende thien pondt nfers / ghemerckt als de vooꝛgaende: vier metale Stucken ſchietende fes pondt n{er/ ghemerckt als voꝛen: twee metale Stucxkens ſchietende vier pondt ner: een metale Stucx⸗ ken ſchietende twee pondt pferg: foo dat in dit Foꝛt bonden vijfthien metale Stucken: noch twee nſere Stucken ſchietende dap / ende een ſchietende twee pondt pfers. Opt Water · Fortjen op de mondt van de Haven lagen twee me⸗ tale Stucken ſchietende ſeſthien pondt pſers; ende twee pſere Stucken. Inde Redoute tuſſchen het Groot · Fort ende het Water Fort twee Steen Stucken. Op t Krayen· Neſt een metale Stuck ſchietende ſeſthien pondt pfers : ende een pferen Stuck ſchietende vier pondt: noch een metale Stuck ſchietende thien pondt / ende een pſere van twee pondt. Noch op een Punt bn Mooꝛden t Foꝛt twee nſere ſtucxkens ſchietende twee pondt pſers. Daer wierden oock gevon⸗ den over de twee Dunfent neve Kogels van verſchenden groote: twee dunſent acht hondert pondt Loot: elf hondert en tnegentich ponden Buf-poeder; wen⸗ nich Lonten. De ſaecken ontrent de Cabo S; Auguftin aldus verricht zijnde/ t Foꝛt Nazarerh bemachticht ende beſet: foo is de Colonel Sigiſmundus van Schuppen den veerthienden Julij van Daer op ghetrocken naer de Zundt / om de vnandt die noch in Serinhain lagh / te verneſtelen: nemende ſijnen wegh langhs het ſtrandt; ende de Colonel Artichau daeghs daer aen / nemende fijn wegh dooꝛ het Landt / ende is dien dagh dooꝛ ſeer moenelijke wegen ghekom⸗ men (nde Algodois, Bondt Daer de Politique Kaedt Schotte, niet bn ſich heb⸗ bende als ſes Compagnien. De Kercke was hier bn de onſe ghefoꝛtificeert ende beſet met twee Compagnien / deſe plaetſe wordt anders ghenoemt 8 Miguel de Poyuca: van daer trocken naer Poyuca, is ten ſeer luſtighe plaetſe / verz tierdt met een ſchoon Klooſter daer elf Franciſcaner Monnicken in waren. Bequamen hier tijdinge dat Mathias d Albuquerque naer de Pouagon de Porto Cal vo was / ende ons volck Daer verraſt hadde / t welck in deſer voeghen is toe · ghegaen. Wu hebben hier voꝛen verhaelt hoe dat de Commandeur Lichthart nevens de Fiſcael de Ridder die hadden bemachticht en beſet ghelaten. Daer lagh doen in Garniſden de Major Alexander Picard; met Capitenn van Exel, welckes Compagnie hondert koppen ſterck was; de Lieutenant Pierre Rufin met tſeſtich man vande Compagnie van Jan Koene; de Vaendꝛich Sermijn met tſeventich man gecommandeert volck / benevens tſeventich Ma⸗ trooſen die ghecommandeert wierden bp Jan Beyaerdt Capitenn van t Jacht de Kemp-haen, foo dat in alles ſterck waren over de Den hondert man. De Fiſcael vooꝛnoemt die ſich een wijl aen Barra Grande hadde onthouden / daer een klenne Foꝛtificatie was gheleght / kreegh den elfden Julij Baer bn ſich de Compagnie van Jan Muller, ſterck hondert en tſeſtich koppen / de W bp
atelijck /
Het twaelfde Boeck. 473 datelijck / met noch veertich man / foo daer ín t Foꝛtjen laghen / vooꝛt ſondt naer de Pouagon de Porto Calvo: als mede s anderdaeghs de C ompagnie van de Major Picard ende van Capitenn Langley om de Major te aſſiſteren. De ſel⸗ ve was daer ghekommen den ſeſten Julij des nachts; ende alſooder ſtercke ghe⸗ ruchten liepen dat Albuquerque daer naer toe quam / met alle de macht die hu by ſich hadde / foo trachten de Major ende Capitenn van Exel eenighe unt te ſennden om kondtſchap vande vnandt te bekommen / doch konden daer nie⸗ mandt toe vinden / om dat alle de Inwoonders daer om her ghevlucht waren / untgeſondert Manuel de Crafto Fortado ende Ferdinando de Souſa (zijnde een Smit van ſijn Ambacht) ende Sebaſtiaen de Souto. Haer in deſe perplexitent vindende / riepen tot haer Capitenn Domingo Fernandes Calabar, wefende een Mulaet die nu eenige tijdt de Compagnie ſeer groote dienſten hadde ghedaen / ende Manuel de Crafto vooznoemt / met haer beradende of men niet yemandt foude konnen unt. vinden die men om kondtſchap mochte unt. ſchicken / doch wiſten oock gheen raedt / om dat alle de Negros mede ghevlucht waren. Von⸗ den goedt alle de Inwoonders / f oo vande Dlecke als t platte Landt daer om her op lijf ſtraffe in te roepen / billick vꝛeeſende dat fn haer bn Albu querque t ſijnder aen Komſte hadden te voeghen: ſtelden de capije van den placcate in handen vande Soon van Patilho, camerade van Baſtiaen de Souto, om de ſelve te beſtellen aen de Suncker Molens van Rodrigo de Barros Pimentel, Manuel Camelo, Juan d'Alpois, Chriſtophoro Botelho, Bartholomeo Lis, Chriſtophoro Dias, Antonio Rodrigo Ramalie, ende eenighe andere voomemen Dupfen: Wierden daer en. boven ghellagen aen de Kercke ende het gefoꝛtificeert Duns: maer deſen en beſtelde deſe placcaten niet / maer bꝛachtſe aen Mathias d'Albuquerque. Ter ſelver tijdt quam daer bn haer Rodri go de Barros, in wiens Huys ende Molen de onſe vermoeden Albuquerque reede te we ſen / doch hu verſekerde haer daer en teghen / dat Albuqu er que terſt den aenſtaenden nacht hadde te kommen / ende verſocht te moghen rijden ontrent f un uns / om fijn Hof. meeſter Daer te ontbieden / ende eenighe papieren te lichten daer hem aen gheleghen was. De onſe / naer dat hem t ſelve verſchenden renſen hadden ghewenghert / hebben hem epndelijck op fijn hardt aen houwen / ende eedt van wederom bn haer te kommen / ſulex toe gheſtaen: ende alſoo niemandt vande Inwoonders ofte Neghers en konden unt ſeynden / ſos ſtierden des avondts twee Soldaten unt om netwes vande vnandt te vernemen. Deſe gheraeckten ſtille deur / gingen tot aen de Molen van Rodrigo de Barros, ende quamen des moꝛghens vꝛoegh weder / en bꝛachten tijdinghe dat Albuquerque fijn Legher hadde ghellaghen in t Coral van de Barros vooꝛnoemt / ende dat mede veel volcks in fijn Ingenio hadden vernomen. Den thienden ſondt de Major Capitenn Olibeeck de Rievier af met twee klenne Boots / om te beſien of de groote Boots onder wegen waren met de Paliſſaden / ende belaſten hem de groote Boots te ontladen inde klenne / op dat te beter mochten op kommen / indien de vnandt eenich volck ſondt aen de Kieviere: de groote Boot quam effen . wel op / ende wierdt het Doꝛp datelijck met de Paliſſaden verſterckt daer het noodich was: en vernamen dien dagh niet vooꝛders van de vnandt / dooꝛ dien haer engen volck niet en doꝛſten ghebꝛuncken. Tegen den avondt quam by de Major, Sebaſtiaen de Souto, (een Man die te bogen goede dienſten hadde ghedaen ende Daer fn haer deſhalven op vertrouwden) ſich aen biedende om den toe ſtandt des vnandts te gaen vernemen. Deſen des moꝛghens weder keerende / bꝛacht tijdinghe / dat Rodrigo de Barros tegen ſijn belofte ende eedt) in fijn lngenio was / ende dat Daer bn hem logeerde Mathias d Albuquerque met Bartholomeo Lis ende Patilho, nevens de meeſte Inwoonders van Porto Calvo en Camarigibi: dat Albuquerque daer verwachte het Landt volck van
00 Alagoa,
ANN G 1635.
— —
474 Verhael van Weſt-Indien. | Alagoa, Rio 8: Miguel ende S Franciſco, De welche 8 anderendaeghs bn hem ſouden weſen: ende dat deſen nacht noch twee Compagnien hadde bekommen
van Alagoa, ende een partn Bꝛaſilianen: ſulcx dat ſonder eenich twijffel het
daer vooꝛ mochten Gouden ( ſeggende dat hn ſulcx unt een vꝛiendt inde lngenio van de Barros hadde verſtaen) dat Albuquerque daer heel ſterck was / ende de naeſten dagh vooꝛ twee upzen naer de middach / ſich op den Bergh inde Dupſinghe van Amador Alures hadde neder te legghen; dat niet gheneghen weſen⸗ de om de Pouagon de Porto Calvo aen te taſten / van ſijne pꝛincipale Capiten⸗ nen daer toe ghelijck ghedwonghen was. Des moꝛghens vꝛoegh is de Major nevens Capitepn van Exel naer boven ghegaen inde oude Rercke / heeft het volck Boen inde wapenen kommen / ende een neder hooft vooꝛ hooft fijn plaet⸗ fe aen de Boꝛſtweeringhe aen gheweſen / de loſſe piecken tuſſchen benden Doen ſteken / de muſquetten doen loſſen / peder van krundt / loodt ende lonten Looze ſien / de ſtutrkens doen af · blaſen en ſchoon maecken: foo dat het boven nde Kercke heel wel beſet liet. Van daer beneden ghegaen zijnde / Dede tt ſelve in twee Hunſen en de nieuwe Kerck; viſiteerde alle het water / en Dede de vaten op nieuws op- vullen. Teghen de middach quam Daer Capitenn Jan Muller met fijn Compagnie bn de Fiſcael alg voꝛen op-ghefonden/ en bꝛacht tijdinghe datz ter noch twee Compagnien vooꝛ handen waren: alſmede dat niet beter en wiſte ofte de Colonel Schuppe was ſelf in aen-tocht. Een wennich tijdts Daer naer is Albuquerque atn-ghekommen/ ende heeft ſich gheleght inde hunſinge van Amador Alures en ront- om op den Bergh / ghelijck als Souto voozſendt hadde: ende alfoo de vnandt eenighe klepne troupen van Lijf en ſes man den Bergh af ſondt / is den vooꝛnoemden de Scuto met groote bꝛavade Daer. nac toe ghereden; ende dewijl hu met de vnandt eens was / wierdt op hem maer met los krundt gheſchoten / ende hu ſmeet haer ondertuſſchen een brief toe / inde welcke de gheheele gheleghenthent van ons volck ontdeckte / ende datſe noch twee Compagnien waren verwachtende; gelijck de onſe daer naer / ghe⸗ vangen zijnde / unt een Poꝛtugees Capitenn hooꝛden / die den bꝛief ſelfs hadde op ghenomen. Dus wierden de onſe dooꝛ te veel gheloofs te geven aen deſen Gunt / vaſt ſchendelijck verraden. De Major wel vꝛeeſende dat De vnandt wiſte datter noch twee Compagnien hadden te volghen / dooꝛ dien een Tam⸗ bour en twee Soldaten vande Compagnie van Muller, die achter waren ghe⸗ bleven / ghevanghen hadde / ende dat over ſulcx de paffen die fp Deur moſten kommen / al beſet ſoude hebben: begon met Calabar ende de Crafto te overlegghen / offer gheen middel en was deſe twee Compagnien dooꝛ eenighen an⸗ deren wegh ontrent de Kieviere Deur te bꝛenghen: doch ſu oordeelden t ſelve niet doenlijck te weſen; maer achten het hoogh noodich dat men ſoude ver⸗ ſoecken de ſelve dooꝛ een bꝛief ofte anders te waerſchouwen / datſe bn tijdts te rugge ſouden keeren / weſende anders te beduchten dat de vnandt die heel naer ſoude laten kommen / en Dan foo beſetten / datter niet een af en quame. De Major ende ſn noch niet quaets vermoedende van Souto, perſuadeerden met groote beloften fijn Swarte tot de beſtellinghe banden bꝛief aen de kommende Compagnien. De Verrader belaſte fijn Slave / dat ontrent onſe Boots dooꝛ de KRie viere ſoude ſwemmen / ende alſoo dooꝛ het Boſch naer de Ingenio van Ramalho tot gaen. De Major gingh ontrent de wacht tijdt naer boven inde oude Rercke / en vermaende t volck bn ’t gheweer te blijven / en wel te letten op t doen vande vnandt. Sach middeler tijdt dat Souto in t hanghen Landen Bergh met fijn Peerdt heen ende weder reedt; de vnandt als Loren met los krupdt naer hem ſchietende / wende hn fijn Peerdt / en quam met een vollen loop tot aen de oude Rercke: de ooꝛſaeck van (oo haeſtigen Komſte ghevꝛaeght zijnde / antwooꝛde dat des vnandts volck feer haeſtich vanden a de ievier
Het twaelfde Boeck.
475
Kievier Kant toe was ghelopen / ende dat noch meer volcks hadde gheſien te voet ende te peerde trecken naer de wegh van Barra Grande, (gheliſck dan de onſe mede eenich volck derwaerts gaende hadden ghemerckt) ſulcx dat hn vaſtelijck vermoede dat de twee Compagnien daer ontrent moeſten weſen: ende hu rade dat men met eenich volck ſoude gaen om de vnandt op te houden / op dat de Compagnien beter mochten bn. kommen; dat de vnandt anders lich⸗ telijck de pas aen de ie vier mochte af ſnijden / ende naer Barra Grande te rez tireren was onmoghelijck: doch de Major en konde ſich hier dooꝛ niet laten beweghen om Deur de Rie vier te gaen, Calabar rade t felbe oock af / unt vꝛeeſe dat de vnandt over De Rie vier eenighe embuſcade mochte hebben / ende de onſe over zijnde / de pas ſoude af ſnijden: maer om niet ſtille te fitten / vonden ghe⸗ raden met een troupe tot aen de KRieviere te gaen / om De vnandt wat op te hou⸗ den of te rugghe doen keeren / ende ons volck ondertuſſchen tijdt geven om te retireren; oock om te beſichtighen of de vnandt daer nets maeckte tot verhin⸗ deringh van t ſecours welch langhs dien wegh hadde te kommen. De Major commandeerde hier op Capitenn van Exel ende Muller, de welcke met ontrent hondert entſeventich Soldaten ghemarcheert zijn tot opeen piftool- ſcheut aen de Kie vier / ende de Major is ſelfs met thien man tot aen de Nie vier ghe⸗ gaen; Bondt Daer niet een menſch of eenich ghewagh van vnandt; foo dat met het volck weder den Bergh begon op te marcheren naer de oude Kercke toe: maer ontrent een piſtool· ſcheut bande ſelve ghekommen zijnde / verthoonden ſich acht of thien vande vnandt die haer muſquetten op de onſe loſten / ende de onſe weder op haer: de vnandt die al deſe wijle beneden den Bergh in em⸗ buſcade gheleghen hadde / bꝛack op / en viel ſterck teghen de onſe aen; ſoo dat een Officier met ſeſthien of twintich man ghecommandeert werdt te gaen op de pas daer de onſe langhs ghekommen waren: deſe daer kommende / ende ſiende dat de Bꝛaſilianen / die alle over de Nie vier in embufcade hadden ghele⸗ gen / ſterck over quamen / en in grooter haeſt achter om liepen naer het Dorp; zijn ſu naer t loſſen van haer gheweer / weder bn de Major ghekommen / ende haer weder varen te kennen ghegeven: Daer op werdt Capiteyn Muller belaſt met de halve Compagnie te marcheren in t Doꝛp / op dat des noodich ʒ ijnde / te beter konden retireren; ghelijck haeſt ghedwonghen waren te doen want boven kommende / ende ſiende dat de Bꝛaſilianen ſterck aen t Doꝛp doende waren / ende hardt met Muller ſcharmutſeerden / vondt de Major geraden haer te ontſetten / en rien Jan Beyaerdt toe dat met de ſtucrkens onder de vnandt ſoude ſpelen / dewijl de vnandt fao naer was / dat men ſchade ghenoegh konde boen, De vnandt die op den Bergh was / dit ſiende / is met ghewelt op de Kercke aen ghevallen / ende alfoa wennich ofte gheen tegen weer daer wierdt ghedaen / als alleen Dan ſcheuten met de ſtuerkens / foo heeft ſich aen de Pa⸗ liſſaden begheven / de ſelve unt · gheruckt; ende alfoo de Boꝛſtweer foo ftenl op de Gracht lagh / dat het niet mogelijck en was fonder ladders daer opte kom⸗ men / hebben fn trappen inde Gꝛacht ende Boꝛſtweer ghehouwen / ende zijn foo met ghemack inde Rerck ghekommen; het volck welck fn foo in t Maga⸗ ſijn als onder de Sweet bancken vonden / hebben fn neder ghehouwen de onſe hadden niet foo veel teghen· weer ghedaen / dat de balcken ende ſteenen / die met vooꝛdacht op de Boꝛſtweer waren gheleght / nieteens af en wierpen / foo dat de naer ghevanghen Offitiers Daer naer van des vnandts Capitennen hebben moeten hooꝛen / dat waren Daer maer twintich man met piecken ghe⸗ weeſt / datſe haer Daer lichtelijck hadden konnen af weeren / want fn den an⸗ deren opde ſchouderen hebben gheſtaen om boven te kommen / hebben oock gheen ſonderlingh volck aen de Boꝛſtweer ghevonden als de Capitenn ende ſijn Lieutenant. (De Major verhaelt dit ſelfs {oo 85 op ſijn ſchaonſte / tot 00 2 ſijne
AN NO 1635.
476 Verhael van Weft-Indien. fijne verdedinghe; doch de Kaden de ſaecke naerder onderfocht hebbende , ooꝛ⸗
9 deelden dat hn foo importante plactſe alleen beſet Badde ghelaten met wepnige 35 ande ſwackſte Soldaten en tenighe Matrooſen onder Capitenn Beyaerdt;
ende dat dit wennich volck / hem naer de ghelegenthent wel hadde ghequeten / weſende al doodt ghebleven / ende Capitenn Beyaerdt alleen ſeer ghequetſt ghevangen.) Alſoo de vnandt op alle kanten van t Dop foo ſterck aen. viel / was het de Major onmogelijck de Kercke te ontſetten. Wierdt oock middeler⸗ tijdt ghewaer dat de Lieutenant Lacroy het Huns daer hu hem gheſtelt hadde / verlaten hadde / ende inde nieuwe Kerck was ghelopen ſonder eenighe weer Daer unt te doen / hoe · wel het een Hus was Daer men met een aen loop niet op konde doen; deſweghen den ſelven daer weder heeft ghecommandeert nevens noch een Lieutenant. De vnandt de oude Kercke alfoo veravert hebbende / 15 met alle fijn macht op het Dorp aen⸗ghevallen tot s avondts ten acht uren; ondertuſſchen oock eenich volck ſenndende naer De Vairadoura, Daer de onſe een klepn Kedoutjen hadden tot beſcherminge van de Booten; t volck vluch⸗ ten van daer met de Boot ſonder veel teghen· ſtandt te doen / hoe wel die foo was ghemaeckt / dat men daer niet licht en konde in kommen ofte men moſt dooꝛ het dack in bꝛeecken. De vnandt ſiende dat het Doꝛp niet konden wine nen / heeft hem daer om gheleght / datter niemandt unt ofte in mochte. Des anderendaeghs s moꝛghens heeft de vnandt van boven unt de Rerck eenighe ſchoten met gheſchut naer 't Huns / daer de onſe in waren / gheſchoten / Deur de leemen wandt / alſmede Deur t dack / ende Daer op een Tambour gheſonden ende t Dop op gheenſt. Hem wierdt vooꝛ antwoorde gegeven / dat de Major t ſelve wilde houwen vooꝛ fijn Heeren Meeſters. Des nachts heeft de vnandt een pſeren ſtuck / langh negen voeten / en ſchietende dꝛn pondt pſers / (t welck de onſe in een moeras ghevonden en boven inde Rerck hadden ghebꝛacht) afghebꝛacht / ontrent een ſteen woꝛp van 't Huns / ende Daer met continuelije⸗ ken gheſchoten foo met koghels als met bouten / welck fp des nachts fmeden; want Rodrigo de Barros verſchafte haer ſchips· bouten met een hooft / ende (n maeckten Daer het tweede aen. De onſe verſwaerden have wanden met ton⸗
nen ende kiſten vol aerde / foo dat bn 't ſchieten wennich ſchade leden en gheen
ghequetſte en bequamen. De Major ſtelde oock oꝛdꝛe op t ranſoen / gaf neder ten {oo wel Officieren als Soldaten een half pondt Farinha ende twee mutſ⸗ kens Water daeghs / ende alſoo haer des qualijck genoeghden / din mutſkens: t Water minderden den eerſten dagh ſeer / dooꝛ dien foo ſterck moſten ſchar⸗ mutſeren / ende de Major hade ghenoegh te Boen om 't Water te bewaren: ende alfoo haer de oude Kercke was ontnomen / Daer het Magaſijn was / foo wa⸗ ren van Lonten ende Loot ſlechtelijck vooꝛſien; ende met het continueel ſchar⸗ mutſeren verminderde de klenne Pꝛo viſie / die inde nieuwe Kercke ende in het Hups hadden / oock ſeer / ende Wierden de vier roers ſeer ſchadeloos / foo dat⸗ ter qualijck ſeven goedt waren; ſochten alle de Lonten bn een Die konden ende om dat de vnandt haer foo naer was / doꝛſten bunten de hunſen geen gheſicht maken / met af-branden vande naeſt ghelegen Hunſen / of de vnandt ſoude alle
de Paliſſaden in ſtucken hebben konnen ſchieten / alſoo de Boꝛſtweer onder het
Huns op de Paliſſaden ruſte. Verſmolten oock al haer Tin tot Kogels, alfoo maer tneghentich meer en hadden. Des vooꝛderendaeghs s nachts trock de vnandt ten Boꝛſtweer over de heele ſtrate / ende lagh ſos / dat de onſe met ſchieten hem niet en konden verhinderen. Tuſſchen den vijfthienden ende ſeſthienden hingh de vnandt eenige Vier potten aen het Huns dat op de palen ſtondt / doch richte daer wennich mede unt / dooꝛ de continuele muſquetade van ons volck. De Soldaten wierden ondertuſſchen ſeer onwillich / doch wierden
dien dagh bnde Officieren noch te neder gheſtelt. Tuſſchen den achthienden
ende
Het twaelfde Boeck. 47 ende neghenthienden begonſt de vnandt weder met Vier- wercken / maeckte Fachijnen van dꝛoogh rijs / riedt ende ftroo / beſtreeck die met teer / harpuns; ende ſtronde die over met buſ poeder; bracht die aen t Huns / ende hinghſe | aen de palen / en ſtacker den brande in: fp bꝛanden in t eerste ſeer heftich / doch wierden bnons volck ghedemt met vunlighent / ſtucken van rodt hout ende ſteenen. De vnandt bꝛacht de ſelve nacht (miet teghenſtaende de wackere HE: Wacht van ong bolck) Daer op nieuws vier onder / foo dat foo gheweldich op- 0
Î
/
1
ANNO Ei 1635.
bꝛande / dat de vlamme boven dooꝛ de pannen op De folder ſloegh; ende de Sol⸗ daten waren weghen den roock ende vlamme ghedꝛongen t Huns te verlaten / ende haer te retireren inde nieuwe Kercke ende een ander Huys / d welck ſulc⸗ ken verllaghenthent onder t bolck verooꝛſaeckte / dat door aen hitſen vande 1 Sergeant van Capitenn Muller, hare Officieren aen de Major ſonden / ende 7 verſochten dat men met den vnandt ſoude accorderen. n dede fijn beſte om haer te neder te ſetten / ende vermaende haer nu met ſoete nu met ſtraffe wooꝛ⸗ den / noch weynich tijdts af te wachten / ſiende het ſecours niet langh en konde & vertoeven; te meer om dat de wegh naer Barra Grande met grof canon hadden 1 hoogen ſchieten. Doch alles was te vergeefs / t volck en wilde niet langher | wachten / foo dat de Major enndelijck ghedwonghen wierdt accooꝛdt aen de vnandt te verſoecken; ſondt de Capitenn van Exel ende Muller; enſten terſt een dagh / daer naer een halve om van conditien te ſpꝛeken / maer de vnandt wilde maer twee upzen gunnen; naer verſchenden tuſſchen· ſpꝛaken / veel enſſchen en weynich bieden / zijn ten laeſten met de vnandt verdꝛaghen op deſe conditien; Dat unt ſouden trecken met haer volle gheweer / bꝛandende lonten / koghels inde mondt: de Major ſoude met Boeren een Koffer ende twee Capitennen een kiſte: ouden loſbaer weſen man teghen man / neder naer fijn charge / ofte ſou⸗ 170 den haer goede paſſagie geven naer Hollandt. Domingo Fernandes Calabar 00 en wilde Albuquerque in t actooꝛdt niet beloten hebben; ende de Koop-liedert cht ſouden haer ſelfs moeten ranſoeneren / ghelijck in t veroveren van 't Real was gheſchiet. Maeckten de Major Daer naer wijs dat Albuquerque gen Calabar quartier hadde ghegeven; dan was op ſijn Spaenſch / woꝛghden hem / lenden hem in vier quartieren. Bug won de vnandt teghen ſijn enghen vermoeden deſe impoꝛtante plaetſe: want Albuquerque van Serinhain naer de Alagoas toe 170 vluchtende / ende ſijnen marſch Doo? Porto Calvo nemende / en fijn Bagagie- 1 Waghens ter zijden af. ſenndende / pꝛeſenteerde ſich vooꝛ de Pouagon met on⸗ 10 trent acht hondert Soldaten / ende wel dunſent Bzaſilianen; daer ons volck wel vijf hondert ſterck was / niet alleen teghen die / maer oock teghen meerder macht vooꝛſien; de brandt en hadt oock gheen ſin / oock gheen ghereedtſchap om ons volck Daer in te attaqueren / maer maeckte alleen een blinde embuſcade om eenighe af bꝛeuck te doen / indien ons volck op hem mochte unt vallen: maer de Major Picard dooꝛ ſlechte kondtſchap / te groot betrouwen op een Poz⸗ 100 tugeſen Gunt / al te lichtveerdich unt treckende / ontblote de oude Kercke daer 4 t Magaſijn in was ende werde getrent ende ſoo vervolght dat de oude Rerck 0 niet weder krijghen koſt; daer de vnandt foo goedt koop aen quam / als voꝛen 3 unt des Majors enghen rapoꝛt hebbe verhaelt. Daer trocken unt Den hondert 9 en dertich koppen / welcker geweer by een Wierde geleght / tot dat de antwooꝛ⸗ de (oude kommen van onſe Uegeerders / ofte (n tot de wiſſelinge van ghevan⸗ gens weder. zijdts wilden verſtaen ofte niet. De Colonel Schuppe (als voren) Door verſchenden poſten ghewaerſchouwt zijnde van den toe; ſtandt in Porto Calvo, marcheerde met alle moghelijcke ſpoet dooꝛ Serinhain Haer Una, ende 0 Dede fijn volck Baer met een Schunte over ſetten; ende quam den negenthien⸗ | den aen Barra Grande, ende aldaer naer de ghelegenthent vernomen hebbende: ende verſtaende dat ons volck de Plaetſe noch maintineerde / marcheerde dien Dei OOO 3 nacht
——
——ů—ů— — — = E en 2 2 —
—
EE en
ANNO 1635.
478 Verhael van Weſt-Indien.
nacht vooꝛt naer de Ingenio van Ramalho, die maer twee mijten en leght van de Pouagon; doch met den daghe kommende in Furicoſo, een klenne ume aen dees zijde van de vooꝛſchꝛeven lngenio, werdt hem daer van een Portugees gheſent / dat de onſe de Plaetſe al hadden over-ghegheven; foo dat daer bleef legghen / ende wachte op de komſte van de Colonel Artichau. De welcke (als Bozen verhaelt) de tijdinge den ſeſthienden Julij bekommen hebbende / des an derendaeghs vertrock van S* Miguel de Poyuca met ſeven Compagnien / ende quam tot aen de Ingenio van Caſpar Souſa Carnero, ende bondt daer noch een Compagnie die ſich daer begraven hadde; den achthienden trock vooꝛts / ende quam s middaghs aen de Bievier van Serinbain, het bolck ferten over met Canoen ende een Boot: (deſe Kievier valt ſeer diep / ende loopt (cer krom.) Savondts quamen te Villa Formoſa, een redelijck ſchoon Vlecxken: de In⸗ woonders waren al met Albuquerque op de loop; daer ſtondt een oudt Jeſui⸗ ten Klooſter met een Kererken / bende van klennder waerde. Ende alſoo daer bꝛie ven kreegh bande Colonel Schuppe, de welcke verſocht dat op 't ſpoedigh⸗ fte wilde vooꝛt marcheren / Doo? dien hn kondtſchap hadt bekommen dat ons volck inde Pouagon ſeer benauwt was; foo bleef Daer maer dien nacht / ende verſach t bolck van Farinha ende Vleeſch: ende om te ſpoediger vooꝛt te kom⸗ men / dede de Colonel t volck aen- melden / dat alle die haer op hun voeten niet enbetrouden / van achter mochten blijven / men ſoude haer een Officier geven om ſachtjens te volgen; want hn boo? hadde in twee daghen te marcheeren tot Barra Grande toe. Den eerſten dagh quamen aen Rio Formoſo, (een ſchoone Lie vier / ende inde mondt wel een muſquet· ſcheut bꝛeedt / en ſeer diep) alwaer over nachten. S anderdaeghs paſſ eerden Rio S* Antonio, (die vun en klip⸗ pich valt) en quamen foo s avondts in Barra Grande: doch de Colonel ont⸗ fingh onder weghen bꝛie ven dat ons volck inde Pouagon ſich al met accooꝛdt hadden over ghegeven. De Colonel Schuppe lagh / alg voꝛen / nu Dep mijlen meer naer het Zunden van Barra Grande: alwaer de Colonel met fijn bn⸗heb⸗
bende troupen bn hem quam den twee en- twintighſten: ende waren doen te
ſamen ſterck ſeventhien Compagnien te voet / ende een Coꝛnet peerden: des nachts quam een Swarte van de vnandt over lopen / de welcke verhaelde hoe dat Albuquerque, Domingo Calabar hadde doen vierendelen / ende de quartie⸗ ren op: ghehanghen. Deſe Calabar was vooz eenighe tijdt van de vnandt bn de onſe over gekommen / en hadde veel goede dienſten ghedaen ; was een ſtout ende ſterck Man; want die hem ghekent hebben / ghetungen dat hu een Bul in t lopen konde op- houden / dien vattende met de hooꝛnen / de neck om; dꝛaenen⸗ de / de hooꝛnen ſtuttende op der aerden, haelde die foo de tonghe doo? den hals unt; ende keerden haer den hals dan weder recht en lietſe foo lopen: vertellen meer Daden van hem / betunghende een groote derteritent nevens ſterckhent des lichaems. Daeghs daer aen quamper een Tambour van Albuquerque, met twee bꝛieven; den eenen vanden thienden Julij, in. houdende dat den Koe ningh van Spagnien gheen gheval en hadde aen het Krijghſ. quartier / ende het derhalven op ſende: den anderen vanden een en. twintighſten / om te heb ben reſolutie over de wiſſelingh der ghevanghens / alſoo die unt Nazaretha waren ghetrocken noch in t Landt waren. Hier op wierde naer deliberatie koꝛtelijck gheantwooꝛdt: dat hn ons bolck foude tracteren volghens het ac⸗ cooꝛdt / ghelijck wn de fijne fulcy tracteerden ende weghen het Krijgbf-quarz tier dat daer naerder ſouden van ſpꝛeken / als den anderen wat naerder ſouden kommen. Den dꝛn en twintighſten gingh de marſch aen naer de Pouacon
met de gheheele macht / mepnende Albuquerque daer noch te vinden / ofte ten
minſten eenighe beſettinge inde veroverde Plaͤetſe: maer 8 anderdaeghs daer
kommende / vonden alles verlaten / ende dat de vnandt al eenighe rijdt te voꝛen
wegh
Het twaelfde Boeck. 479 wegh was / ende ons volck niet en hadde Dorben verwachten. Bevonden daer A datter wel hondert bande onfe waren doodt ghebleven / van welcke bele noch | NNP hier en daer onbegraven laghen / Deerlijck om aen te ſien / ende dat de vnandt 35. ontrent Den hondert ghevangens mede voerde; bande welcke wel hondert we⸗ der ghekommen zijn / onder wegen haer ontſtolen hebbende / ofte hier en daer inde Landt Hunſen verboꝛghen / ofte weghen ſieckte blijven legghen. Albuquerque heeft ſich met ſijne troupen begeven naer Alagoa, alvoꝛen onſe Werc⸗ ken inde Pouagon gherupneert hebbende / ende de klepne ſtucrkens mede· ghe⸗ nomen; dꝛeef mede De meeſtendeel van de Inwoonderen vooꝛ ſich henen. De Colonel Schuppe, naer dat hn de Inwoonderen die noch over ghebleven wa⸗ ren / verſamelt ende nieuwe paſpooꝛten ghegheven / ende de ſelve op ſekere tar hadde gheſet van Farinha ende Beeſten die vooꝛ Gelt ofte Roopmanſchappen aen de Compagnie ſouden leveren / ſoo lende hier eene Compagnie Soldaten 0 in Garniſoen / ende vertrock den elfden Augusti nevens de Colonel Artichau, Auguftus. 10 hadden bn haer ontrent de elf hondert man / ende marcheerden den Albuquerque nat tot S Gonſalvo toe / anders ghenaemt Paripuera, legghende twee mij⸗ len bn Zupden S' Antonio Grande, alwaer naer vele Rie vieren ghepaſſeert te hebben / den ſeſthienden aen quamen / ende maeckten daer een Foꝛtreſſe op de paſſagie om de Zupdt / om de Brandt van die kant unt het Landt te houden. De Colonel Schuppe ende Kaden hadden vooz deſen een eſquadꝛe van ſes Schepen / te weten: Amſterdam, de Salmander, de Fame, Tertholen, Dordrecht ende Walcheren; af: geveerdicht om vooꝛ ende ontrent de Bahia de todos los Santos te krunffen. De Schipper vanden Hercules (een groot Lubecks 6 Schip van den hondert en tſeſtich laſten / op hebbende ſeven · en. twintich ſtuc⸗ 1 ken / ende gheladen met dunſent acht hondert en vijftich kiſten Suyckeren / 10 tenighe Tabac ende Braſil· hout;) inde Bahia over de twee en twintich maen⸗ KN den gheleghen hebbende / ende nu noch ghelaſt zijnde bn de Gouverneur vande Bahia weder te ontladen / ende te wachten tot dat een groot Convone unt Spa⸗ gnien ſoude kommen; was den vijfthienden Julij teghen wil vande vooꝛſende Gouverneur unt. ghelopen / ende niet teghenſtaende t ſchieten bande Caſteelen ende Baterijen bunten gheraeckt / ende werde den achthienden / acht of negen mijlen in Zee / naer eenich ghevecht / (waer in de Schipper van Walcheren. wierdt doodt gheſchoten) by de onſe verovert / ende den tweeden Au guſti bn t Schip Enchuy ſen op. gebꝛacht aen t Reciff. Men vernam unt de Schipper datter veel dunſenden kiſten Suncker inde Bahia ghereedt waren / ende wel tſeſtich Schepen daer laghen / ende nu al jaer en dagh hadden ghelegen ledich / ſonder dat de Gouverneur die wilde toe. laten te laden ofte vertrecken / eer dat⸗ ter Dloote tot Convone unt Spagnien ſoude aen kommen. Datter groot gez bꝛeck was van Vivꝛes / d welck eenich verloop onder de Soldaten verooꝛ⸗ ſaeckte; dat de Inwoonders mede ſeer bn de Gouverneur wierden ghetyꝛanni⸗ {eert / ende daerom haer harten vanden Roningh van Spagnien af trocken / ende om de komſte bande onſe wenſten. Verſtonden mede ſekerhent van het Schip de Fortuyn, welcke nu een gherunmen tijdt hadden ghemiſt: als na⸗ mentlijck dat t ſelve Schip ontrent de Bahia Krunſſende / de Gouverneur vier kloecke Schepen (van welcke deſen Lubecker een was) op hem hadde unt⸗ gheſonden; ende dat die t ſelve Schip hadden vermeeſtert / om dat het Bootſ⸗ ik volck niet hadde willen vechten / ende (nde Bahia in- gebꝛacht. Sullen nu oock 5 koztelijck verhalen wat Schepen aldaer unt het Daderlandt zijn aen ghe⸗ 0 kommen. Den twintighſten Julij arriveerde kbevꝛachte Schip Paſmoy unt de Camer van Stadt en Landen, gheladen met Vivꝛes ende ander behoeften. Daer naer op den eerſten Auguſti het Wapen van Delft unt de Mafe, mede met 0 Vivꝛes ende ſes en. veertich Soldaten tot recreuten, Den ſeſten het „ Al chip 10
480 Verhael van Weſt-Indien. poes an Schip de Bonte Koe met Vivꝛes ende andere behoeften / mede weghen de Ca⸗ es mer van Stadt en Landen, nevens eenighe Soldaten ende de Capitepn Jan 5 Coenders. Noch den achtſten unt de Camer van Amſterdam het bevꝛachte Schip de Speel- Jacht, met Vivꝛes ende behoeften. Den ſeſthienden t Schip Weft-Vrieflandt bn de Camer bande Mafe bevꝛacht / met hondert Soldaten ende venige Vivꝛes. Den dertighſten t Schip Alemaer, geladen met Vivzes: de Schipper van t ſelve Schip bꝛacht haer tijdinghe / onder weghen unt een Enghelſche Schipper verſtaen te hebben datter aen fla de Mayo dertich Spaenſche Schepen laghen / vol Soldaten / die naer Braſil ghedeſtineert wa⸗ ren. Dan alſoo t ſelve al een gherunmen tijdt gheleden was / foo maeckten giſſinghe dat de ſelve al naer de Bahia moſten ghelopen zijn: ſonden niet te min t Schip Overijſſel ende de Haes derwatrts om te onder ſoecken wat Schepen Daer inde Bahia laghen / ende ſekerhent hier van te bꝛenghen. Oock foo wier⸗ den alle de groote Schepen op- ontboden / ende foo vele doenlijck was van al⸗ les vooꝛſien. De Colonel Artichau dit om deſe tijdt op’t Reciff was ghekom⸗ men / om met de Kaden op 't beſte vervolgen vande Brandt ende andere hoogh⸗ wichtighe ſaecken te handelen / Wierde gheſonden naer Barra Grande, om al⸗ daer op de Vloote (indien noch mochte kommen) te paſſen: alſoo de vnandt geen bequame Haven verder om de Zundt / ende naerder ons Leger en hadde. September. De Colonel dan is den achthienden September der waerts t zenl ghegaen met de Schepen de Salmander, Walcheren, de Maeght van Dordrecht, de Fame, Tertholen ende de Leeuwinne. Den leſten der ſelver maendt quam Overijſſel weder vande Bahia, ende rappoꝛteerde tot dꝛy.renſen toe Daer binnen gheweeſt te hebben / ende aldaer niet meer geſien als acht weerloſe Schepen met de ſten⸗ ghen dooꝛ : gheſchoten teghen de wal legghende / behalven eenighe Carveelen ende Bercken. De Heeren Raden namen ondertuſſchen oock acht op alle de Plaetſen daer men de komſte bande Lrandt eenichſints vermoeden koſte; ende alfoo het Foꝛt Oragnien op t Eplandt Tamarica doo; lanckhent van tijdt taz melijck verſwackt was / hebben t ſelve ront om eenparich doen verhoghen / ende van bunten fes boeten Doen aen legghen en verſwaren / alſmede de affun⸗ ten vernieuwen. Deden mede het Kroon werck vooꝛ t Foꝛt Cabo Delo (nde Capitania van Pariba (welck langh Boor deſen was aen ghevangen) op t ſpoe⸗ dighſte vooꝛderen. De Heer Colonel Schuppe hadde al vanden elfden September gheklaeght dat fijn bn hebbende Compagnien doer deen en dander accident ſeer verſwackt waren; ende wel over de twee hondert man vande Bigios (dit is een klenn onghedierte dat de Menſchen aen de voeten ſeer quelt) inde boeten ſoodanich ghequelt lagen / datſe gantſch geen dienſt konden Deen, ende derhalven verſocht dat hem noch Den Compagnien mochten toe gheſon⸗ den werden / te weten: de Compagnie van Capitenn Verdoes, alſoo het Real nu ghelleght wierdt / volghens de reſolutie bn de Raden met advijs Lande Colonel ghenomen; een Compagnie unt het Quartier op Antonio Vaaz, ende een vande Cabo St Auguftin. Doch den Kaedt de ſaecke ſeer ſerieuſelijck over legghende / ende de onlanghs ghekommen gheruchten paſſende op 't gene unt het Baderlandt wegen de equipagie in Poꝛtugael haer was aen gheſchꝛeven / konden niet goedt· vinden het Garniſoen op Antonio Vaaz te verſwacken / maer dooꝛdeelden beter twee Compagnien vande Cabo te lichten. Waer toe te lichter inclineerden om dat al te voꝛen / verſchenden malen ſpꝛeeckende van de Cabo ende de gheleghenthent Bande Haven / eendꝛachtelijck hadden ghedooꝛ⸗ deelt dat de Haven niet en was van ſulcken impoꝛtantie dat men daer foo bele Foꝛten ende foo ſwaren Guarniſoenen ſoude houden / maer dat beter waer aldaer eenighe onnoodighe Wercken te Hechten ende t volck in t Veldt te ghe⸗ bꝛuncken: doch eer de reſolutie vaſt ſtelden / vonden goedt de Colonel Artichau met
— en — — . —
— 5 dE
Het twaelfde Boeck. 481 met een unt den Kaedt / nevens de Politique Naedt Schotte, die doen aldaer pa reſideerde / te deputeren / om de gheleghenthent vande Barra, de ſituatie vande 8 wek,
Cabo ſelfs / en De om-legghende Foꝛten naerder te viſiteren / ende op alle der 35.
ſelver vooꝛdelen ende achterdelen te letten. Deſe Heeren dan weder kommen⸗
de / rappoꝛteerden hoe dat het Foꝛt Noſſa Sennora de Nazareth ſeer was ver⸗
vallen / inſonderhent van binnen / dat de Boꝛſtweer ront . om van gheen defen⸗ 45 ſie was / weſende niet over de twee voet boven de Wal hoogh / ende ſonder 5 Bankett / ende de Wal ſelfs van binnen ſeer ontrampaneert / ſos dat groote vez N paratie van noode ſoude hebben / dat oock lagh op een plaets vanden Bergh /
daer het niet alleen de in · komſte vande Barra niet en konde ſien / maer f elfs niet
de Baterije op de Barra; noch de Kedoute daer boven gheleghen / noch gheen
peel vande Haven: was mede foo qualijck gheleght aen den rugghe van een
| Bergh / dat verſchenden heuvelen van den Bergh af-gaende dienen konden tot Appꝛoches om bedeckt tot onder de Wal van t fort te kommen: ſulex dat
| popdeelden dit Foꝛt nerghens toe te dienen als tot Guarniſoen ydelijck op te houden; want konde de vnandt het landen niewers verhinderen / of ghelandt ʒijnde / beſchadighen ofte op. houden; ende achten beter te llechten / niet alleen
het Foꝛt / maer oock de Dan Kedouten te Landt. waert in legghende / als mede
het Houte-wambaes op t Enlandt teghen. over de Barette, ende de Redoute
daer bn Zupden; behoudende alſnoch alleen de Baterije op de Barra met de Uedoute daer boven; ende het Fozt Gijſlelingh, tot dat op 't Pontal een goedt
Foꝛt in ſtede van de Redoute mochte gheleght woꝛden; ende alſoo konde deſe Plaetſe met twee hondert man beſet woꝛden / Daer nu wel fes hondert man | verenſte. Den tweeden September quam Baer noch aen de Waſſende Mane 0 van t Noorder. Quartier met dꝛn. en. tſeventich Soldaten ende Vivꝛes; ende 10 den elfden het Schip de Zee · Robbe met twaelf Soldaten ende Vivꝛes: den 10 vierden October 't Schip Goeree met twee Lootſ . Booten / ende den ſevenden Oaober. ti de Zee-Ridderendede Phaiſant, klepne Jachtjens. Den negenden November November: 300 t bevzachte Schip den Oragnie- Boom, onder- weghen ghenomen hebbende een Schip dat naer Angola wilde / gheladen met Wijn / Olpe / ende eenighe il Koopmanfchappen. De Colonel Artichau was ondertuſſchen weder van het a Reciff vertrocken naer Paripuera, om de begonnen Foꝛtificatien te vorderen il ende vol trecken: ende de Colonel Schuppe was van Daer vertrocken in het ch Landt om de Plaetſen allenthalven te beſichtighen / ende op alles goede oꝛdꝛe 10 te ſtellen. De Krijghſ Hoofden hadden wel ghewilt / ende remonſtreerden het 05 mede de Kaden dickmaels / den vnandt bn tijdts nde Alagoas te vervolghen / ö ende foo Voorts ten Lande unt te dꝛinghen; t welck niet en konde gheſchieden 4 ſonder veel klenn Daer- tungh: ende dit was de meeſte tijdt te ſoecken / ende | werdt tot andere ſaecken ghebzunckt/ daer het niet Vierendeel ſoo veel dienſt endede / (op dat gheſwijghe dat oock wel tot enghen gherief wierde aen·ghe⸗ wendt) tot groot miſnoeghen bande Officieren; oock ghebꝛack het foo wat 10 aen Pꝛoviande / die alle deſe wijle feer ſchaers was: daor dien de Schepen unt | het Daderlandt wat traegh aen quamen. De ſaecken inde gheconqueſteerde id Capitanien van Brafilin voeghen voren verhaelt ſtaende / foo iſt ghebeurdt dat | den feg-en-tWwintichj November met het kriecken vanden dagh de onſe van het ö 110 Reciff in Zee ſiende / vernomen hebben eenighe Zenlen / de welcke naer eeni⸗
ghe twijffelinge / verkenden vnandts Schepen te weſen. Daer waren in alles
twee en dertich Schepen / daer onder twee untermaten groot / ende noch acht
of neghen Galeoenen / de reſte Bercken / Flunten ende Carevellen: de welcke hi vooꝛ de windt haer kours ſtelden recht opde reede aen: alwaer doen op haer 10
anckers lagen onſe Schepen / de Salmander, Tertholen, Walcheren, de Fame, Goeree, de Maeght van Dordrecht, ende de gheladen Schepen de Moriacn, | Ppp de
Ee — —
AN NO 1635.
—
482 Verhael van Weſt-Indien. de Kop, Tamarica, t Speel. Jacht van Hoorn ende Paſmoye: de welcke des vnandts Vloote vernemende / haer klaer ende ghereedt maeckten tot defenſie: Den Ammirael vande Spaenſche Schepen quam ondertuſſchen tot op ten gotelingh· ſcheut nae aen de Fame; ende Dede een ſcheut om weder te wenden / waer mede Vande wal af - keerende / liep met fijn Bloote weder t Zee waert / met cen ſcheut bande Fame gheantwooꝛdt weſende. Dit was een merckelijc⸗ ke ghenade Godts / dat de vnandt hier niet anders aen en beedt / want ons volck ſeer ſwack ende ongereedt was. Naer dat daer nae unt de Major vande Neapolitanen wierdt verſtaen / foo was de vnandt wel ghereſolveert te lan⸗ den / maer veranderde / om dat daer kommende t water vonden aen t vallen / ende met de groote Schepen niet naerder en dozſten kommen. Wiep vooꝛts langhs de Cuſte Zuydt· waerts aen / ende bleef in t gheſichte van de Cabo S* Auguſtin wat tijdts henghelen / ende ſetten alle de Boots unt ghelijck als of daer hadde willen aen. lopen: doch vernemende dooꝛ eenighe Jangadas, (foo t ſchijnt doorde valſche Poꝛtugeſche Inwoonders hem teghen gheſchickt) dat niet alleen het Real, maer dock t Foꝛt Nazareth al in ons handen was / ende gheen macht van Albuquerque daer ontrent / bn de welcke hem konde voeghen: foo wende weder naer Zee / ende verthoonde ſich weder den acht en · twintighſten boor Barra Grande; ende quam den Ammirael met noch een Barke recht op t gat aen lopen ghelijck als of Daer hadde willen in Jopen: ons Jacht t Wapen van Delft lagh daer binnen / ende t Foꝛtjen welck op de Haven was gheleght / was in redelijcke defenſie / waer op de Pꝛincen· Plagge wierdt unt gheſmeten: de vnandt dit ſiende / ende dat ons Jacht wel veerdich was / ſmeet het over · ſtaegh ende berade ſich / ende liep van daer weder naer Zee ſonder daer oock petwes te attenteren. De onſe om met alle middelen den vnandt het landen van eenich volck / in ons ghebiedt / te beletten / deden date⸗ lijck over al met Poſten advertentie van des vnandts komſte / op dat op hare hoede mochten weſen: ende reſolveerden ſtracx dat den Ammirael Licht-hart met de ghereedtſte Schepen / foo op de reede lagen / ſich in Zee ſoude begeven / om te fien of hn den vnandt in ſijn vooꝛnemen wat foude konnen beletten, ofte eenighe avantagie op den ſelven bekommen; ende unt den Politiquen Kaedt wierdt ghecommitteert D* Servaes Carpentier om den Ammirael te vergheſel⸗ ſchappen: de welcke dien volghende haer ſtracx hebben ghereedt ghemaeckt / ende met twee Compagnien Soldaten ſich gheembarqueert inde Schepen / de Salmander, de Fame, Tertholen, Walcheren, Dordrecht, Goeree ende twee Jachten / weſende alles wat men op foo ten ſubite occaſie bn der handt konde Brijghen: met welcke ſwacke macht (p den ſeven en twintighſten t zenl gaen⸗ de / de vnandt van verre volghden ende in t geficht hielden / al langhs de Cuſte houdende tot vooꝛ· bn S* Gonſalvo de Paripuera, Daer een Deel van ons Legher doen lagh ontrent ſes mijlen bn Mooꝛden de Alagoas: ende ſaghen daer dat de Spaenſche Schepen geſet hadden bn Ponta de Jaragoa, een mijle bn Nooꝛden de Alagoas, ende ontrent vijf mijlen bn Zunden van onſe Legher plac tſe: ende dat fp al beſich waren met haer volck te landen; ende dat de klepnſte Schepen achter het reciff laghen / ende aen de groote af ende aen voeren: foo hebben fn het mede gheſet een mijle boven windt van des vnandts Ploote. Den Ammirael ende Carpentier zijn aen landt ghevaren om de Colonel Artichau van alles te onderrichten / die doen aldaer met het Legher lagh. Vn den anderen ghekommen zijnde / namen in beraedt wat beft te Doen ware / ende belloten enndelijck dat de Colonel met fijn troupen te Lande ſoude marcheren naer de vnandt toe; ende fm ſouden ter Zee des vnandts Vloote naerderen / ende ſou⸗ den bende haer unterſte aen · wenden om de vnandt in t landen eenige afbꝛeuck
tedoen, De Colonel nam tot ſich ſes hondert vande kloeckſte Soldaten / ende mar⸗
Het twaelfde Boeck. 483 marcheerde den gantſchen nacht / om niet te verſupmen / ende met den dagh 8 aen Ponto de Jaragoa te weſen: maer de Poztugeſche Guide, die ſich vermeten 4“ ° hadde de plaetſe wel te kennen / bꝛacht hem aen een contrarie Punt: den dagg 37. ghekommen zijnde / ſag hen des vnandts Schepen achter de naeſte Punt leg⸗ ghen; effen · wel wilde de Guide haer noch wijs maecken dat al in Alagoa Waz ren; Daer fn wiſten gheen kans te hebben om de vnandt aen te taſten. De Co- 1 lonel hier mede verſtelt zijnde / ende vooꝛts ſiende dat onſe Schepen verre af 0 op ancker ble ven legghen / ende oock gheen preparatie en maeckten; (de ooz⸗ 8 ſaecke was / dat wel goeden windt hadden om in te lopen / maer niet om weder unt te kommen) foo marcheerden hy ſachtjens weder te rugghe / ende keer⸗ de den eerſten December met den daghe - raedt wederom in Paripuera. Onſe December. Schepen ble ven oock noch eenighe daghen legghen / om datſe met dien windt niet wel te rugghe en konden kommen: ghelijck dan mede des vnandts Sche⸗ pen / wat moente fp oock Deden / om de ſelve ooꝛſaecke tot de onſe niet konden op- Kommen. In Paripuera kreghen datelijck Doo? eenighe unt hongers noodt jl over: lopende Pegers / bericht / dat de vnandt ghelandt was / ende fijn Artille⸗ 9 rije / Vivꝛes ende Ammunitie aen landt hadde ghebꝛacht / ende fijn Quartier 9 maeckte bn Nooꝛden Alagoa, de wegh naer Paripuera toe; t welck Daer naer 70 doo? partijen ende unt-ghefonden Boots verſtonden waer te weſen. De Co- 0 lonel vaſt ghelovende ende foo onderricht zijnde / dat de vnandt met Artillerije 0 ofte met eenige goede oꝛdze in onſe limiten niet en konde kommen / dan langhs het ſtrandt / bondt gheraden den pas van Paripuera, Daer hu ſich nu ghevaſt 0 hadde / wel te bewaren; ende quartierde ſijn meeſte troupen op het ſtrandt. rl Ondertuſſchen Wierden de Poꝛtugeſche Inwoonderen ten platten Lande ſeer inſolent / ende wilden de Beeſten ende Farinha Daer op getaxeert waren / ſwaer⸗ lijck op- bꝛenghen; alſmen een Poztugees / die te voꝛen ſeer deemoedich was / hadde te ſpꝛeken / foo thoonde die een gantſch fier ghelaet / ende of bn naer we⸗ der meeſter hadde gheweeſt: vele begonden in t heymelijck met de vnanden teghen de onſe te machineren; jae quamen foo verre / dat onſe Soldaten foo Kl wel verradelijck inde Hunſen / als opentlijck inde Boſſchen ende op de Wegen begonden doodt te aen : des vnandts partijen die haer dooꝛ de dicke Boſſchen ende Moeraſſchen in klepnen getale deur. ſtaken / wierden allenthalven vande Inwoonderen aen- ghenomen / met Vivꝛes vooꝛſien / ende hepmelijck ghe⸗ herberght. Het jonghe Landt. volck wierdt onder haer bedecktelijck tot des vnandts dienſt aen ghenomen: men intercipieerde alle daghe bꝛie ven / Papen / 10 Neghers die heymelijcke coꝛreſpondentien de vnandt toe ende af dꝛoeghen: 10 waer eenige onſer Dzije-lieden ofte Koop-lieden met haer Koopmanfchappen 10 laghen / ende haer op de trouw vande Poꝛtugeſen dieſe gheherberght hadden / il verlieten, die Wierden onder de handt verraſt / berooft / doodt ghellaghen / ofte | ghevanckelijck wegh-ghevoert: op de paffen welcke ons bolck ghebꝛuncken |
EES
— —
moſten / laghen ghemeynlijck des vnandts partijen foo inde Boſſchen als inde Suycker-Riedt - Velden / alwaer niet alleen bn de Poꝛtugeſen Inwoonderen | | wierden gheſpijſt / waer oock onderricht / wanneer onſe partijen hadden unt te 110 gaen / waer te ruſten / op wat wijſe en dooꝛ wat middelen die beſt waren te ver⸗ 160 raſſchen. Eenighe deſer op der daet bevonden zijnde/ wierden wel pꝛomtelijck IF ende rigoureuſelijck geſtraft / foo bn de Colonel Artichau alg andere / even. wel konden daer dooꝛ niet werden in · ghehouden / maer wierdt het quaedt hoe lan⸗ |
ger hoe grooter. Soo dat de Colonel Artichau ende de Politique Raedt Stac- N
houwer bekommert zijnde waer op deſe inſolentien ende verraderijen ennde⸗
lijck mochten unt · lopen / ſerieuſelijck hun bedachten op de middelen waer deur | |
Z
de ſelve ſouden konnen ſtunten; ende en bonden gheen beter expedient / als t Landt tuſſchen Paripuera ende Porto Calvo thien mijlen langh gantſch te | Ppp 2 depo⸗
ANNo 1635.
Januaxius.
484 Verhael van Weſt-Indien.
depopuleren / de Roſſas daer de Mandioca werdt ghecultiveert ende de Farinha gemaeckt / gantſch unt roepen / de Supcker- Rieden af bꝛanden / ende Molens nevens andere hunſinghen gantſch onder de Hoet Werpen; ende alle het Volck welck onder ons blijven wilde / met haer Beeſten / Goedt / ende alles wes {pn hadden, achter de ie viere van Porto Calvo Doen vertrecken; haer in gevende andere Vervallen Hunſen en verlaten Landerijen in een gheweſte daermenſe teghen de vnandt ſoude konnen beſchermen; op dat de vnandt die ſich unt de Alagoas en de Landen bn de Kie vier S Franciſco ghelegen / niet langhe ſpijſen koſte / in ghebꝛeck van lijf-tocht mochte vervallen / en gheen coꝛreſpondentien onderhouden / ende ſecrete machinatien met de Inwoonderen pꝛactiſeren kon⸗ denz ende enndelijck wn een mael volkommen kenniſſe bekommen / op wien wn ons hadden te verlaten / ende ghewaer werden welcke ons vꝛienden ofte vnan⸗ den waren. Schzeven deſen haven vooꝛllagh aen de Heere Colonel Schuppe ende de Politique Raden langhs de Zee / want dooꝛ t Landt wart reede qua⸗ lijck deur te kommen / alſoo reede bn de hondert man (waer onder oock ſtercke partijen teffens verongeluckt waren) hadden verloꝛen. Welcken raedt goedt ghevonden zijnde bn de Colonel ende de Kaden die op t Reciff waren / zijn alomme op de deuren vande Bercken ende aen De Ingenios Placcaten aen ghe⸗ llaghen / bn de welcke een neder wierdt ghewaerſchouwt / binnen den tijdt van dꝛn weken (welcke den thienden Januarij des toe - Kommenden jaers quamen te enndighen) ſich binnen de vooꝛnoemde palen te retireren / met belofte dat men het Leger. Quartier ſoude leggen inde Pouagon de Porto Calvo, om hun vooꝛ alle ghewelt ende de invaſien der vnanden te beſchermen. De vnandt deſe vez ſolutie ende het in houdt vande Placcaten vernomen hebbende / nam vooꝛ / Boor alle moghelijcke middelen te beletten / dat dooꝛ dit vooꝛnemen niet gant⸗ ſchelijck van onſe Landen wierde af-ghefneden/ ende de ſecrete onderhan⸗ delingh met de Inwoonderen te miſſchen; ſoeckende met eenen dien hoeck Landts / die de onſe meynden te de vaſteren boo ſich ſelfs te behouden. Om daer toe te kommen was noodtſaeckelijck dat hn een anderen wegh maeckte om in't Landt te kommen / (want tot die tijdt toe en was geen wegh gheweeſt ofte beſocht / als over Paripuera Daer de onſe laghen ende hem verwachten) waer toe hem wonderlijck wel te paſſe quamen de exceſſive dꝛooghten die doen vooꝛ· vielen / waer Doo? verſchenden Moeraſſchen gantſch verdꝛooghden / de welcke voor deſen de paſſagie boven de Boſſchen om hadden verhindert. Dee fen wegh over ſtenle Bergen Doo? Diepe Dalen ende unt-gedꝛooghde Moeraſ⸗ ſchen / moeſt heel verre boven om Paripuera ghebꝛacht woꝛden; ende is Daer naer ſulcx bevonden / datmender gheen Karren noch Peerden en konde ghe⸗ bꝛuncken / en maer man voor man deur paſſeren. Wx ſullen hier mede bende partijen wat laten ruſten / en koꝛtelijck verhalen wat elders gheſchiet is.
In t vooꝛgaende Boeck hebben wn verhaelt hoe dat de onſe onder t belendt vanden Directeur Joannes van Walbeeck het Enlandt Curacao hadden bez machticht / ende hoe (n hun Daer tot het ennde van t jaer vier. en dertich had⸗ den onderhouden. In t begin van dit jaer quamen Daer verſchenden Neder⸗ landtſche Schepen / die al voꝛen aen t Eplandt Bonayre waren aen gheweeſt / ende aldaer gheen ghewagh gheſien van eenighe entrepꝛinſe vande vnandt op Curacao: waer unt dan de Directeur ende Commandeur vermoeden / dat de vpandt noch foo haeſt niet op haer pets hadde boor te nemen; ende Londen goedt vijftich Soldaten van S“ Barbara te lichten ende weder in t Quartier te bꝛenghen. In it ende van Januarius bꝛochten de Indianen tijdinghe dat alle de Inwoonders van 't Doꝛp Aſcenſion ghevlucht waren naer de vaſte Cuſte: de Commandeur reedt met een goede troupe derwaerts / doch bevondt datter alleen vier of vijf met een Canoe vertrocken waren; de andere gaven vooꝛ /
— * dat
Het twaelfde Boeck. 485 dat wel tot ghelijck vertreck waren gheſolliciteert / doch dat 't ſelve hadden ghewenghert / om dat haer wel ghenoegh bn de onſe vonden; en om haer ſtou⸗ tighent te thoonen / bꝛochten noch den ſelven dagh Vleeſch in t Quartier. Verſtonden niet te min unt Juan Martin, een Indiaen die doen beſt betrouwt wierde; dat de Canoe vanden Gouverneur van Caraques (nu tot Coro zijnde) af. ghe ſonden was / om te ſien of de Indianen van 't Enlandt over ghebꝛacht wilden weſen; om dat de Canoe haer daeghs in t gat van t Menz S“ Maria hadde verboꝛghen / ende s nachts weder was vertrocken; van des vnandts ghelegenthent en vooꝛnemen wiſte niet te ſegghen / dan gheloofde men t ſelve unt die van Aſcenſion wel ſoude konnen unt; perſſen: weſweghen dan eenighe der ſelver die s anderdaeghs met Vleeſch quamen in't Quartier wierden acnghehouden; die ſcharp gheexamineert zijnde / bekenden: dat de Canoe met twaelf man daer was gheweeſt / ende t bolck bedecktelijck in Aſcenſion ghe⸗ kommen zijnde/ hadden onſe Indianen verſocht met Baer te vertrecken; welck oock ſouden ghedaen hebben / indien het met foo klennen Canoe hadden der⸗ ven beſtaen; foo datter maer ſeven waren vertrocken; ende de reſte ſoude con⸗ tinueren met Vleeſch aen te bꝛenghen / om alle ſuſpicie te verhoeden / tot den vierden Februarij, alſwanneer men haer met een groote Pirague ſoude kom⸗ men haten deſe ſoude weder kommen in Se Maria, ende (oude bn de Indianen ghewaerſchouwt woꝛden met cen vner ofte licht op de mondt van t gat. Van des vnandts tot ruſtinghe ſenden verſtaen te hebben / datter fes Schepen ende twee Fregatten op de veede van Commena laghen / die vooꝛts naer Caraques ſouden zenlen / om van daer met vier. en. twintich groote Piraguen binnen den tijdt van Den weken naer Curacao te kommen / ende t Enlandt te overwel⸗ dighen / en ons bolck daer unt te ſlaen. t Hooft van dit erplont ſoude weſen Benito Arias, Gouverneur op't Caſteel aen Punta del Rey, ende dat fijn vooz⸗ nemen was de Haven van S* Anna aen te doen. Verklaerden mede datter een vande Bootf-ghefellen inde Canoe was ghegaen / om de gheleghenthent van ons volck aen de vnandt te ontdecken. Eenige ſpꝛaken noch van grooter pꝛe⸗ paratien van de brandt. De Indianen van Alcenſion Wierden hier op on⸗ trent het Quartier op gebꝛacht: ende wierdt vooꝛts alles ghereedt ghemaeckt tot teghen- weer. Sonden dertich Soldaten naer Aſcenſion, om aldaer inde Hutten van de Indianen te paſſen op de komſte van die daer mochten aen
ANN O 1635
landen. Deſe keerden den achtſten Februarij weder in t Quartier ſonder pe⸗ Febraarius.
mandts vernomen te hebben / doch ſenden wel twintich ſcheuten ghehooꝛt te hebben met groote ſtucken; waer unt men pꝛeſumeerde dat de vnandt met ſijn macht aen Bonayre was ghekommen; foo dat alles weder gheſtelt wierdt tot de fenſie: doch daer en volghde niet anders op / als dat men alleen den ſeven⸗ thienden weder hoorde van twee Canoen die ſich onder t Enlandt begheven hadden; t welck aen de onſe een nieuw alarm gaf. Den twee en twintighſten quam daer t Jacht den Otter, met bꝛieven ende laft vande x ix. om’t Eplande niet te verlaten / alfoo t ſelve met de hooghe Kegeringhe ghecommuniceert zijnde / gantſch niet dienſtelijck of gheraden was ghevonden. En den ſeven⸗ en twintighſten de Katte ende de Phœnix, brengende tijdinghe vande verove⸗ ringh van Pariba; hadden de Dap hondert ende tachtich vnandts Soldaten in veerthien daghen tot aen Barbada ghebꝛacht / en doen laten varen. In :t begin
van Meert wierden den Otter ende de Brack af gheveerdicht om de deſſennen Martius.
haer belaſt te vol voeren, ende de Phoenix naer het Vaderlandt / nevens de Fleunt S Jacob, gheladen met vijf· en. veertich en een half laſt van dat Koodtbout/ ende twee hondert neghen-en-tachtich hunden. Den achtſten wierdt het Foꝛt op de Haven af. gheſteken / ( weſende een regulier Vijf-hoeck / ende hebbende de Bolwerckg- Punten — van den anderen)
pp 3 daer
Een ee
ANNO 1635.
Junius.
September.
October.
486 Verhael van Weft-Indien.
Daer haer een wijl met befich hielden, Half Junij arriveerde daer de Scheper Swol ende de Bonte Koe: t Schip S wol hadt ontrent de Canariſche Enlanden genomen een Scheepken met dertich kiſten Suncker / vier en twintich karen ende eenighe rollen Tabac: vooꝛts ſoo bꝛachten deſe Schepen boven Vivꝛes ende Ammunitie noch tſeſtich Soldaten / ende hope van meerder ſecours te volghen: foo dat t Schip Groot. Hoorn, welck daer (oo langh hadden ghe⸗ houden vooreen Leggher / oock af veerdighden met twee en tach ich laſt van t ſelve hout; nevens de Katte met neghen en een half laſt. De Soldaten wen⸗ gerden ondertuſſchen langher aen t Foꝛt vooꝛ niet te wercken / ende wierden met dagh · loonen Daer weder toe verwillicht. In t laeſte van deſe maendt gaf de Directeur oꝛdʒe om 't hout t welck noch bp S Martha ghekapt lagh / met Peerden naer de Haven van S* Cruz te bꝛenghen: dan de Indianen gaven 8 nachts weder occaſie van nieuwe vꝛeeſe / alſoo aen· bꝛochten datter een Pi⸗ rague ontrent S Anna was gheſien; men ſondter Kupters naer toe / die gheen ghewagh van pet ſulcx vonden: ende was maer een leughen tijdinghe vande Indianen verſiert; om een vooꝛgaende fept te bedecken; den Directeur den tweeden Julij met vijftich Soldaten in S* Cruz kommende / verſtondt de gant⸗ ſche hiſtoꝛie unt een ghevanghen Capitenn vande Indianen: als namentlijck dat eenighe daghen gheleden een Pirague van de vaſte Cuſte was gheweeſt inde in · wijck El Peſcadero, met veerthien Perſoonen / waer onder twee Spa⸗ gnaerden; ghekommen om de ſterckte van ons volck op t Enlandt te verne⸗ men: dat de Indianen / jae ſelfs Juan Martin (foo ſeer bn de onſe betrouwt) daer kennis van hadden: ende dat een Franſman / een vande meeſte Mutins / ende Daer over ghevanghen / ſich in deſe ſaecke hadde in-ghelaten. t Schip Swol vertrock / ende de Sw alu we quam aen / ende werdt haeſt weder naer fijn Kende vous gheſonden. De Indianen Deden groote vlijt met arbenden aen t hout af te halen / foo dat alle vooꝛgaende fauten bn den Directeur haer wier⸗ den verge ven; alleen behiel vier vande pꝛincipaelſte haer Kinderen in oſtagie. Oock foo queten haer de Soldaten wel in t maken van t Foꝛt / midts s moꝛ⸗ ghens wat Brandewijn ende s avandes Spaenſche Wijn ghenietende. Den veerthienden September keerde het Bootjen de Swaluwe weder: de Schipper verhaelde dat koꝛts naer fijn unt lopen een gheladen Schip hadde ontmoet / t welck ſich vermeeſtert ſiende / de wal koos / ende onder Rio Higuey op de klippen in ſtucken ſtiet. Badde ſomwijlen onder Saona gheſet ghelegen: oock wel jacht ghehadt / maer niet ghevanghen: ende al ſooder oock vele Franſche Schepen roofden / foo was het niet ſonder bedencken met kleyne Jachtjens in dat vaer- water te kommen. Daer wierde een nieuwe Opſiender gheſtelt over de Indianen / te weten: de Poꝛtugeſche Tolck Samuel Coheno, een trouw ende vernuftich Man. Den een en- twintighſten September wierdt t Jacht de Swalu we gheſonden om de vaſte Cuſte van Sauanas Altas af / tot Maracaibo toe naerder te ontdecken. Eenighe daghen daer naer quamen daer aen de Swaen, den Eraſmus, Graeff-Erneft ende de Mercurius, alle vier Compa⸗ gnies Schepen / die t volck gekommen unt het Foꝛt Nazareth, ontrent Punta del Rei ghelandt hadden: d welck wel een grooten miſſlagh was / want indien van vaer - tungh vooꝛſien waren gheweeſt / hadden het Enlandt Curacao lich⸗ telijck konnen af-lopen. Deſe Schepen waren foo leck / dat noodich Daer mo⸗ ſten verſien ende onder water vertaſt werden. In t begin van October quam Daer weder een Pirague / die wennighe Indianen wegh⸗ haelde / ende occaſie gaf om weder nieuwe gheruchten vande groote pꝛeparatien des vnandts te ſtropen: foo dat vlijtich aen de Foꝛtificatien ghewꝛocht wierdt: ende op
nieuws een Kedoute op den Bergh bn 't Quartier af-gheſteken / om te minder
November.
beſettinghe van doen te hebben. Den vijfden Noyember keerde daer 35 t Schip
| Het twaelfde Boeck. NE t Schip S wol: hadden den twaelfden Julij dicht vooꝛ Cartagena de Spaenſche Vloote ghemoet / ſterck ſeventhien Zenlen ; ende alfoo’t Jacht den Otter Daer
ANN
0
niet en vondt / ende gheen avantagie vooꝛ hem alleen ſagh / was hu langhs 1551
Jamaica naer de Havana voorts ghevaren: aldaer mede gheen Schepen verz nemende; quam den tweeden Auguſti weder van Daer ; liep de Strate van Bahama unt / ende quam den negen-ent-twintigbften weder onder Nieves. Woer van daer den vierden September langhs St Martin (daer gheen Schepen en ſagh) naer Puerto Rico; krupſten onder Zaccheo, Mona ende Saona tot den twee en twintighſten October ſonder pets te ghemoeten: en fijn volck ſeer ghequelt zijnde met ſcheurbupt / keerde weder naer Curacao. Den thienden des ſelves maendts quam Daer weder t Bootjen de Swalu We. Kapoꝛteerde dat hn den derden dagh naer fijn vertreck Bonayre hadt bekommen / alwaer gheen Saut inde Panne / noch Schepen op de Heede bondt: ſtack derhalven van Daer over naer t Punt Tokoij, ende zende voorts Weſt aen langhs de Cuſt tot aen den hoeck van Coro; doch om dat te ſtijf koelde / en doꝛſten haer inden bocht niet begeven / maer ſetten haer kours recht naer Aruba, daer mede gheen Schepen vonden / ende ble ven weghen t harde weder Daer twee nach⸗ ten legghen: hadden de Monges beſichticht / maer weghen t harde dijſich we⸗ der de mondt van Maracaibo niet konnen ontdeckenʒ lieten het wegen de harde ſtroom om de Weſt naer Hiſpaniola over ſtaen / op welcke den vierden October vervielen / twaelf mijlen bn Weſten Cabo de Lobos; hielen daer tot den achtſten / ende alſoo ſaghen dat weghen de Garde ſtroom om de Ooſt niet en konden winnen / foo reſolveerden bn Mooꝛden Hifpaniola om te lopen. Den achthienden ſettent voor de dꝛn Kie vieren achter Tortuga, ende verſagen haer van water ende bꝛandt hout / ende avanceerden vooꝛts ſoo met ſlagh boegen / dat den eerſten November boven Hiſpaniola quamen ende Mona ín t gheſicht hadden: van waer voozts naer Curacao waren ghekommen. In 't midden van deſe maendt wierdt den Equipagie Meeſter met het nieuwe Boot ghe⸗ ſonden om klepn Curacao te beſichtighen. Bonden dat t ſelve gheen mijl inde lenghte ende ontrent anderhalf muſquet- ſcheut inde breedte hadde; aen de Zundt Weſt hoeck was goede reede op vijf / ſeven / elf ende twaelf vadem voor thien of twaelf Schepen; is aen de See- kant hoogher als in t midden / den om gangh rudſich / beſet met ſommighe wilde Vijge boomen in 't midden ſandighe aerde met Perrocelie de Mar bewaſſen. Was bedeckt met een ontal⸗
lijck ghetal van Meeuwen: naer apparentie houden haer in t ſaiſoen daer
mede Zee. Schildt- padden: overvloet van Viſch en vernamen daer niet. De Kunters vonden aen de Weſt. zijde van Curacao verre achter Aſcenſion een Canoe over de acht en twintich boet langh en ſes boet wijdt) ende Daer bn een Booghe ende ettelijcke Pijlen: wachten een wijl op ot volck / dan die niet verz nemende / verbꝛanden de Canoe ende boodtſchapten haer weder · varen aen den Directeur: de welcke hier unt wel ſiende datter vnandt op t Eplandt was: dede twee Indianen batten: welcker eene verklaerde unt een Indiaen Juan Meſtiſo op de wegh van Hato ghehooꝛt te hebben / dat die Cande met acht Indianen was ghekommen om meer Inwoonderen wegh te boeven / ende een van ons volck te verraſſchen: ende dat hier al veerthien dagen was gheweeſt. Den ouden Indiaen Juan Meſtiſo quam oock Loor den dagh / die verklaerde met ſijn Broeder bn de onſe te willen blijven; datſe nevens andere ſes (waer onder was de Cagique Don Pedro ende de oude Pilot) over veerthien dagen gheſchenden waren van Comarebo: ende hier ghekommen om Beſtiael te vervoeren naer
de vaſte Cuſte: doch naerder onder vzaeght zijnde / bekende dat ghekommen
waren om Menſchen wegh te voeren. De Commandeur wierdt unt gheſon⸗ den om dit volck te ſoecken / doch konden die niet attraperen. Den dꝛn- entwin⸗
ril rl 0
11
a Lal
ee a
ANNO 1635.
Martius.
488 Verhael van Weft-Indien.
twintighſten boer het Jacht de Swalu we ende de Boot met den Equipagie Meeſter / nevens de Lieutenant met dertich vier roers over naer de vaſte Cuz ſte / om te beſpieden offer eenighe Schepen op de Keede van Coro gheſet la⸗ ghen. Den Directeur dede een anderen tocht om deſe Indianen op te ſoecken / doch vonden wel voet ſtappen / maer t volck ſelfs konden niet bejagen. Den acht en twintighſten arriveerde t Jacht de Brack, d welck nevens S wol den vijfden December weder tzenl gingh. Den ſevenden / achtſten / neghenden ende thienden hadden een gheſtadighe windt unt den Weſten / dierghelijcke ſy noch nopt en hadden ghehadt: ſoo dat men van daer de Caribiſe Enylanden tuſ⸗ ſchen twee halſen hadde konnen bezenlen. Den derthienden keerden de S walu we weder; inde bocht van Coro hadden geen Schepen ghevonden / dan aen de Cabo S Roman een Berck ontmoet / Daer fn met het Jacht niet konnende bn - kommen / de Boot met alle de Soldaten naer toe ſonden / die de ſelve vooꝛt meynende te enteren / bn tſeventich of tachtich Soldaten dieder op waren foo wierden ontfanghen / datſe met verlies van twee dooden haer moeſten retire⸗ ren. Aen Aruba bequamen een Paſſaet Barcxken met neghen ghevanghens: unt de welcke verſtonden aen gaende de toe ruſtinghe vande vnandt teghen het Eylandt: dat men in Auguſti vooꝛleden te Caraques verwacht hadde ſes Galleonen / by de welcke ſich hadden te voeghen dep hondert Soldaten / (die daer waren aen ghenomen) om dit Eplandt te bemachtigen; dan dat de Gal⸗ leonen niet kommende / dit bolck tot op hondert naer verlopen waren; ende dat men ontrent twee maenden gheleden handelde om die op Bonayre te ſetten / op dat daer middel mochten hebben om te leven / dewijl de ſchaerſhent van VBivꝛes weghen de groote dꝛooghte van dap achter een volghende jaren inde gantſche Provincie van Venezuela extraoꝛdinaris was. Dit Bootjen en hadde die vier daghen gheen Weſte windt vernomen / maer Nooꝛderlijck ghehadt: foo dat die windt niet verre moeſt gelopen hebben. Den twee en twintighſten wierdt de Swalu we weder unt: gheſonden / om een Haven ghenaemt Puerto Cabello, even bn Ooſten Golfo Triſte gheleghen / te beſichtighen. Het Foꝛtjen op den Bergh volmaeckt zijnde, wierdt het Quartier gheraſeert / ende t overighe volck naer de Punt ghetranſpoꝛteert. De gheſchiedeniſſen op ende ontrent Curacao Dug mede ght volght hebbende tot het epnde van t jaer; ſullen nu kommen tot eenighe explonten ter Zee: ende voor eerſt De renſe van den Man. haften Capitenn Cornelis Cornelifz. Jol alias Houte- been, ghebozen tot Schevelinghen.
Deſe ſchende unt Texel den vijf ten twintighſten Decembris des vooꝛleden jaers: ende naer dat aen het Enlandt Barbados den acht- en- twintighſten januarij deſes jaers hadde arn · geweeſt / quam langhs Iſla Blanca ende Bonayre den twee en · twintighſten te Curacao, ende vondt aldaer het Jacht de Bracke. Den derden Martij gingh met de Brack weder van Curacao t zenl / ende qua⸗ men te ſamen den ſeſten achter lla de Vaca te veede ; alwaer eenighe dagen ver⸗ verſten / ende vertrocken weder den elfden / liepen vooꝛ· bn de Cabo Tiburon, alwaer het Schip Domburgh vonden met ſijn dꝛu Zeplen. Van daer weder t ʒenl ghegaen zijnde / is met de Brack ghelopen inde Haven S Jago de Cuba: de Wacht ſiende dat fp foo ſtout in · liepen / ende elck een Burgoenſche Vlagge lieten waenen / meenden dat het Spaenſche Schepen waren / ende weſen haer de wegh. Een wennich binnen zijnde / quam haer een Canoe aen booꝛdt met Caſſavi, Baer twee Poꝛtugeſen in waren die ſn ghevanghen hielden / ende zenl⸗ den boots naer de Vlecke / daer een kleyn Foꝛtjen bn leght met Vijf ſtucken gheſchuts; lieten daer t ancker vallen een muſquet· ſcheut van t Foꝛtjen: de Spaenſche Capitenn quam in een Beverken met twee ofte dꝛn muſquettiers naer haer booꝛdt / maer wat naerder kommende / ende merckende datſe 9
a er
Het twaelfde Boeck. 489 ders waren / roenden weder af; doch de Boot vande Brack onderſchepte haer / ende alſoo haer niet wilden over - geven / wierden daer vijf of ſes ſcheuten met muſquetten ghedaen unt de Brack, ende de Capitenn gheraeckt / foo dat ſtracx ſtierf / ende de andere gaven haer ghevanghen: ſchoten vooꝛts met canon op het Foꝛtjen; ende roenden met de Boots naer ſeven 4 regatten die onder het Foꝛtjen laghen, vonden die ledich ende aen de grondt; {oo datter maer eenighe Menoken Tabac ende wennig he Pottiſen Sieroop unt haelden: die van het Foꝛtjen ſchoten mede / doch en Deden gheen f hade, ende de onſe hielden op met ſchieten / om dat Daer mede geen vooꝛdeel konden doen: 8 avondts ſonden aen de Gouverneur om te vꝛaghen ofte de ghevangens wilde loſſen / doch en wilde nerghens toe verſtaen. Voeren weder naer de Fregatten om die in bꝛandt te ſteken / doch die van it landt ſchoten foo vꝛeellijck met muſquetten datter niet konden aen kommen; foo dat weder zeyl maeckten om unt te lopen. Het in. kommen van deſe Haven is twee Scheeps lenghten wijdt / Dep vadem ende ren half diep / ſteeck grondt; bn het Foꝛtjen iſſe wel een canon ſcheut wijdt; Daer ſtaet een Suncker. Molen recht over t Foꝛtjen. Den ſeſthienden Marij bunten kommende / ſaghen een Zenl te loef waert / Daer ſn naer toe hielden; ende alſoo ſich in een klenn Banken ſalveerde / foo ſondender de Boot naer toe; bevonden het een Schildt· padt vangher te weſen / ende het volck daer van ghevlucht / foo dat de Barcke verbranden. Sanderdaeghs fetten hare kours naer de Havana. Den vier- en twintighſten begonnen boor de Havana te krupſſen; ende naer wennighe daghen namen een Scheepken met Dchildepadden / welck fn (nde grondt hackten. Bevonden daer naer de ſtroom ſoo hardt am de Ooſt te gaen / ende de windt foo kalm / dat groot ghevaer liepen t Canael van Bahama unt te dꝛijven; weſweghen het ſetten bn de Caios van
— —
ANN G 1635.
S' Pedro onder ten klenn Enlandeken. Den ſeſten Aprilis 8 avondts ſaghen Aprilis.
een Zenl tuſſchen de Enlanden in een Sape lopen; daer met de Boot naer toe poꝛden / ende was een Schilot-padt· vangher / welcke ſnlieten varen. Des anderendaeghs zenlden foo dicht vooꝛ · bn de Havana dat het Caſteel konden fien: ende paſſeerden den neghenden Porto de Cavannes. Deden haer beſte om langhs de Cabo S. Anton weder om de Ooſt te kommen ſoo dat den acht⸗
ſten May quamen ontrent Punto Negrillo op it Enlandt Jamaica, ende ſettent Mayus,
Daer in een Bane ende aen landt varende / vonden daer Verf ch Water / Oꝛa⸗ gnie-appelen ende Limoenen. Den derthienden daer weder aen landt varen⸗ de / wierden eenighe Spagnaerden ghew aer / die unt het Boſch quamen ende met muſquetten naer ons volck ſchoten; dan de Boot daer naer met wapenen aen landt kommende / en vonden niemandt. Den vijfthienden ginghen van Daer weder t zenl, ende den ſeventhienden ſaghen de Viuoras, zijnde dꝛn klepne Eplandekeng; fp zenlden tuſſchen de twee Ooſtelijckſte deur / legghen een der⸗ dendeel mijls van een. Den twee-en-twintigbften begonnen boor ende onz trent Cartagena te krunſſen; bonden Daer Pieter Janſz. Domburgh met f ijn Schip ende Jacht. Den achten twintighſten nam Capitenn ſol ren Barchke / gheladen met Maiz, kommende van Tolu, vondt daer in een kiſte Suncker / ende liep Daer mede foo dicht vooꝛ· bn Carta gena, dat de Stadt perfeckt ſagen. Etnighe dagen daer naer hadden gheen reſcontre / noch en ſagen gheen Sche⸗
pen Boor den veerthienden ſunij, doen hadden weder jacht op twee Schepen / Janias.
van welcke het eene ſich ſalveerde binnen de Haven / ende het andere ontdonc⸗ kerde haer. Des anderendaeghs ſach hu vier Zenlen van Cartagena op haer af- Kommen; bondt Domburgh met fijn Schip ende Jacht aen het Enlandt Zamba; de welcke fijn ancker lichte / ende hielen tſamen den gantſchen nacht bn met klenn zenl: den ſeſthienden ſ. Agen de vooꝛſende Schepen weder ontrent anderhalf mijl van haer: de onſe hielen t Tee- waert / dan alſoo het ſtil was /
Qag guamen
Ee ——
ANN o 1635.
499 Verhael van Weft-Indien.
quamen de Spaenſche haer heel maer / ende waren alle vier a middaghs dicht bn: foo dat de onſe de Vice - Ammirael aen booꝛdt lenden / ende ſchaten hem ſijn focke-maft ende boegh · ſpꝛiet over booꝛdt / en lieten hem foo legghen: daer-entuſſchen was den Ammirael dock dicht bn ghekommen; doch een laeghe van ons gheſchut in ghekreghen hebbende / liep met twee Fregatten wegh / ende alſoo den avondt aen quam / Gielen (pop van jaghen: de Vice-Ammirael Dit ſiende / wierp een Witte Blagghe unt / foo dat de onſe met de Boot daer aen roenden: bevonden Daer op te weſen hondert en vijftich Zielen / meeſt Solda⸗ ten; hadden twaelf of derthien dooden / ende wel veerthien ghequetſte: was maer ghemonteert met ſes ſtucken: liepen vooꝛts met hem onder Zamba; al⸗ waer des anderendaeghs ſetten; ende alſoo unt een Nederlander / die onder de ghevanghens was / verſtonden datter in Cartagena tenige Hollandtſche ghe⸗ vanghens waren / foo ſonden de Paep naer de Gouverneur van Cartagena tos / verſoeckende dat de ſelve ſoude los laten / ghelijck ſu fijne ghevangens ſonden doen: namen vooꝛts de ſtucken ende wat dienen konde van t Schip ſetten alle volck aen landt ende lieten die van gaen / unt ghenomen de Vice- Ammirael Juan Moncoy Bilbao ende ten Sergeant; ende verbranden 't Spaenſch Schip: den twintighſten 's avondts quam de Paep weder / bracht twee ghevangens / nevens eenige ververſinge van Hoenders ende Oꝛagnie-appelen. S Hacckten s anderdaeghs weder zenl / ende lie pen beneden Cartagena, om te ſien watter inde Golfo van Darien te doen was. Settent den acht · en twintighſten by het Eplandt S Bernardo, ende ſonden haer Boot unt om tuſſchen de Enlandekens unt te fien offer eenighe Schepen laghen. Het Boot quam s anderendaeghs weder / ende bꝛacht een Bercke op daerſe in dat quartier Maiz mede vervoeren: Capiteyn Jol t ſelve bequaem ſiende / lende Daer twee ſtucken op / ende ſtelde daer ſeſthien man op ende ſtierde die unt om tuſſchen de Enlanden te ſnuffelen: hadden al des anderendaeghs een ander Mais- Bercke bekommen / de welcke op- bꝛachten: ende alſoo bevonden dat deſe beter zenlde als de eerſte / foo bee hielden die / maecktenſe toe / ende lieten de ander varen. Den eerſten ſulij lich⸗ ten weder t ancker bende t Jacht den Otter ende de ghemande Bercke: die van t Jacht ſaghen koꝛts Daer naer twee Zenlen die op haer af quamen / hade den ondertuſſchen jacht op een ander Zeyltjen / welck genomen hebbende / bevonden een Schildt· padt· vangher te weſen / ende lieten hem lopen. Deane dere twee vermerckten te weſen den Ammirael van Cartagena, met fijne Jacht; alfoo het lichte maen was bleven Daer bn legghen. S anderendaeghs s more ghens quamen foo dicht bp den anderen / dat met ſtucken den anderen beſoch⸗ ten / dan alſoo den Ammirael de onſe niet en ſochte / ende beter zenlde / geraeck⸗ te weder bunten ſcheuts: de onſe gheraeckte weder s middaghs dicht bn hem / ende ſchoot hem eenige ſcheuten onder water / foo dat met fijn Jacht dooꝛ liep: g avondts quam de ghemande Bercke weder bn hem / hadde een Bercke met Hout gheladen aen de wal ghejaeght / t volck daer unt ghenomen / ende het Scheepken inde grondt ghehackt. Den vierden onder Zamba legghende / fac ghen de Spaenſche Vloote / ſterck ſeventhien Zenlen / haer kours ſtellende naer Cartagena: ende alſoo het hoogh tijdt was t Jacht den Otter te kiel ha⸗ len / ſoo deden haer beſte om op te kommen aen Curacao; gheraeckten den twaelfden bn Bahia Honda: doch de windt ende ſtroom was haer foo teghen dat wennich voꝛderdenz foo dat te rade wierden over te ſteken naer Hiſpaniola. Scheyden den achthienden van de vaſte Cuſte; ende vervielen den twintig he ſten op Hiſpaniola ontrent t @plandeken Alto Velo; ſaghen wel dat qualijck mogelijck was verder om de Ooſt te winnen / foo reſolveerden ſich te begeven achter Ila de Vaca; alwaer des anderendaeghs ſetten / ende liepen vooꝛts inde ſaute Nie vier: vonden daer een ſeer bequame plaetſe om t Jacht kiel te 1 ant
| Het twaelfde Boeck. 49. want konden t Jacht foo naer aen de wal bꝛenghen / dat men van t booꝛdt a op t landt konde flappen: foo dat het Jacht Daer bequaemlijck kiel haelden. Quamen van Daer inde Vlaminghs- Baye; haelden daer water / ende ginghen op’t groote Enlandt Hiſpaniola jagen: Daer de maendt van Julius vooꝛts mede om- bꝛochten. Den eerſten Auguſti zenlden aen Iſla de Vaca, begroeven Daer Augustus. bare Canoe ende gingen weder t ʒenl. Den ſeſten quamen weder aen de vaſte Cuſte / veroverden daer een Fregatte kommende van Maicaire, gheladen met Cacao, Daer eenighe Paſſagiers op waren / beguamen daer unt ſeven of acht pondt Silvers / ende eenighe Spaenſche Vellekens: ende lieten t Scheepken weder varen. Den achtſten 's moꝛghens ontrent neghen umzen ghekommen zijnde bn Punto de Canoa ontrent Cartagena, ghemoeten Baer des Roninghs Jacht kommende van t Eplandt Margarita, op- hebbende neghenthien metale ſtucken / ende wel twee hondert man / lloeghen Daer teghen tot 's middaghs ten twaelf unzen: doen ſpꝛongh haer windtveringh ſtuck aen ſtier· booꝛdt / waer dooꝛ t Jacht feet wierdt beſchadicht / ende dꝛn van t bolck ſeer wierden ghequetſt: terwijlen ſu doende waren met toe te fien offer oock brandt in het Jacht was / foo gheraeckten des Roninghs Jacht vooꝛ- unt: maer een kleyn⸗ der Scheepken / welck bn hem was / niet foo wel zenlende / wierdt bn ons Jacht ghenomen: bequamen in dit ghevecht twee dooden ende ſes of ſeven ghequetſte: dit Scheepken hadt wel tſeſtich man op / ende daer onder thien Koninghs Soldaten was gheladen met achthien hondert Hunden / vier dun⸗ ſent Dep hondert pondt Sal ſaparilla, ende vier dunſent acht hondert pondt Taz bac. Liepen daer mede naer over toe / ende ſetten den derthienden de ghevan⸗ ghens aen het Enlandt Jamaica, bn Ooſten Punto Negrillo. Den twintigh⸗ ſten quamen bn Cabo Tiburon op de Heede / ende loſten Daer het veroverde Scheepken: t welck in t begin van September aen bꝛandt ſtaecken / ende September: ginghen weder t zenl. Den vijfthienden namen een Fregat kommende van S' Jago de Cuba, Daer maer een kiſte Sunckers in vonden / ende vooꝛts Saut. Poꝛden vooꝛts naer de Havana; ende gheraeckten den neghenthienden Daer putrent ſlaeghs teghen den Ammirael van Cartagena, meeſt gheladen met Tabac; waren met hem doende van s moꝛghens ten acht unꝛen tot ten Den unꝛen naer- middaghs: Doen gaf het den Ammirael op / naer dat tot ſinckens toe dooꝛ:naghelt was; Daer waren by ende over de twee hondert mannen op gheweeſt / hadden vijf en twintich dooden ende ſeer vele ghequetſte; de onſe hadden gheen dooden / maer eenighe ghequetſte: namen daer unt hondert en veertich tcanaiſters met Tabac / dꝛn.· en · tſeventich baren Kopers) negen kaſſen Indigo, ende ſes of ſeven dunſent ſtucken van achten boven t gene bn 't Bootſ⸗ volck ghebunt was; ende gheen meer goederen konnende berghen / lieten het Schip dꝛijven / ende ſtelden haer kours naer t Vaderlandt toe. Den vijf-en⸗ twintighſten October ſaghen Enghelandts ennde; Daer quam 's nachts een October; Duynkercker naer haer toe / dan ſiende dat hem in wachten / gingh weder Deur. Dan den acht- en- twintighſten gheraeckten onder ſeven Duynkerc⸗ kers / waer onder was den Ammirael Colaert; bn de welcke naer eenich ghe⸗ vecht wierden ghenomen / ende den tweeden November tot Duynkercken op. Norember; ghebꝛacht. Dus wierdt dit koſtelijck Jacht / naer dat foo vele ſchade aen de Spaenſche hadde ghedaen / ende foo veel ghevaers unt geſtaen / in't gheſicht van 't Vaderlandt ghenomen. T volck was quartier belooft / doch wierden even · wel ghevanghen ghehouden / ende niet dan veel maenden daer naer Door generale wiſſelinghe van weder -zijdts ontllaghen. Tvooꝛleden jaer hebben wu Lucas Pieterſz Rave met 't Jacht Tamarica ende fijn bn. hebbende Pꝛinſen ghelaten op de Cuſte van Africa, op de hooghde van ontrent de twaelf graden bn Lunden de Linie: f * nu fijn vepfe vervolghen. Ae Ad 2 In
— — ANN O
Januarius.
Februarius.
Verhael van Weſt-Indien.
492 In t begin van Januarius waren befich met ververſinghe vande Swarten te runlen / bequamen eenighe Hoenders / Bananas ende Bacoves: ende haer ghe⸗ ſchut ghenomen hebbende van de Vlas-blom, ſonden de ſelve den neghenden wegh naer Pernambuco. S anderdaeghs ginghen mede t zenl; ende quamen den elfden weder te ſetten achter een leeghe neder-gaende hoeck ; ginghen daer met ghewapent volck aen landt; ende vonden nevens de Boſſchagie / aen de Zupdt-zijde van de Bare gheleghen / een ſchoone af wateringhe; waren hier op de hooghde van elf graden ende elf minuten; maeckten hier Tamarica ende den Ever ſchoon. Den ſeſthienden ginghen t zenl naer t Nooꝛden: ss anderz daeghs quamen ten ancker om eenen hoogen ſteylen hoeck / ſagen veel Swar⸗ ten op de ſtrandt / vande welcke Beeſten / Hoenders en andere ververſinghe ruylden. Deſe Bane leght op thien graden ende ſes en. dertich minuten. Den neghenthienden naer - middach werden een Zeyl in Zee ghewaer boven windt van haer; foo dat niet vooꝛ s avondts zenl maeckten / ende Deden haer beft om de Zundt te winnen; namen ·t ſelve 's anderendaeghs / dan was maer een oudt Barcxken daer weynich Wijn in vonden: quam van Loanda ende wilde naer Benguela; flenpten t ſelve mede naer de vooꝛſende Bane / namen de Wijn over ende lloopten t Barcxken tot brandt-hout. Maeckten daer naer vꝛiendtſchap met de Capitepn van deſe Swarten / hadde maer een handt; ende fende vnandt te weſen van de Poꝛtugeſen: beroemde veel Oliphanten te hebben binnens Landts. Ons volck noemden deſe de Hoenderen-Baye, om datter ſulcken overvloet van Hoenders bequamen. Den ſeven en- twintighſten verzenlden bet om de Nooꝛdt naer Cabo Ledo toe. S anderendaeghs namen weder een Bercxrken kommende van Loanda, gheladen met ſes pijpen Wijn ende wen⸗ nich ftuck-goederen ; daer waren maer twee Poꝛtugeſen op ende ſeven of acht Swarte. Den dertighſten tegen de middach quamen aen Cabo Ledo ten anc⸗ ker; is een bꝛeede hooghe hoeck / heel ſwart / ende ſtaet boven op 't landt om de Zundt langhs heen een veghel Boomen van eender hooghde ghelijck als of daer gheplant waren; leght op de neghen graden en veertich minuten Zunder bꝛeedte. S anderendaeghs ontloſten het Pꝛijſken; ende ſaghen weder een Zepl welck haer ontdonckerde. Den tweeden Februarij ſaghen weder twee Zenlen / van welcke het eene des nachts namen; was een Schip kommende van Viana, ghenaemt Noſſa Sennora do Carmo; hadt Wijn gheladen aen Sa Cruz, ende wilde naer Loanda; Daer waren twee en twintich Poꝛtuge⸗ fen op ende acht muſquetten. Liepen daer mede onder Cabo Ledo ten ancker; ende alfoo het een heel bequaem Scheepken ooꝛdeelden / foo ſtelden daer vooꝛ Schipper op Claes Arienſz. Vrancke, nevens een Stier- man ende noch fes man: ende noemden t Scheepken Angola. Den thienden ginghen met haer vier Zeplen van Cabo Ledo tzepl bet naer de Nooꝛdt / ende een Rieviere ghenaemt Rio Quanſo ofte Coanza, om dat de Poetugefen haer ſenden dat⸗ ter verſch water was te bekommen: doch daer kommende / bevonden dat het de heele mondt over bꝛande / foo dat men daer niet tot fijn wil in ofte unt kan kommen. Verſonden het Bercrken den acht- en twintighſten Januarij verovert naer Guinea, ende ſetten hare ghevanghens aen landt. Den veer⸗ thienden ſettent op de hooghde van neghen graden; ende bleven daer legghen tot den neghenthienden; ſagen doen vier Zenlen in ee / Daer ſu naer toe hiel⸗ den; dan daer naer ghewaer werdende dat het kloecker Schepen waren als ſn / {oo ſaghen wel dat niet gheraden was de ſelve aen te taſten / maer Deden alle mogelijcke vlijt die te ontgaen: den Ever daer en tuſſchen / die wat te verre gheengageert was / lloegh mannelijcken teghen een vande ſelve / dan meerder macht ende geen ontſet kommende / moſte ſwichten / ende bleef inde loop. Be andere ſtelden haer kours naer de Nie vier van Congo, ende quamen Haer den vier
Het twaelfde Boeck. 4
93 vier- en- twintighſten ten ancker; s anderendaeghs boeren de Wiebiere op tot HE dat het water bp 't Schip verſch was. Hadden daer naer eenighe commum⸗ 1 catie met den Gꝛave van Sonho: ende naer dat wel van water waren voopfiens 35 1 verzenlden van Daer naer de bocht van Cabindo den thienden Martij, ende qua⸗ Martius. dl men Daer des anderendaeghs / ende runlden daer eenighe ververſinghe vooꝛ 11 t volck / welck inde Kie viere van Congo vzn wat ſieckelijck was ghewoꝛden. 10 Ende ſchenden epndelijck den achthienden vande Cuſte van Africa, ende ſta⸗ 5 ken over naer Braſil, waer bende Lamarica ende Angola wel arriveerden. Heb Ei deſe renſe alleen verhaelt / op dat men ſoude verſtaen wat quaedt men met 4 een klenne macht de vpandt Doen kan / als men de occaſien wel weet waer te nemen.
In October deſes jaers wierdt oock weder unt gheſonden Capitepn Abra
ham Rooſendael met t Jacht de Brack: ſchende unt Texel den wierden October; Odober. | ende paſſeerde de Barbados den achthienden November: ende quamen den dꝛn- November. ip en-twintighften ontrent de Margarita: des anderendaeghs s moꝛghens wa⸗ 0 ren recht vooz de Bane van Morro Negro, ende hielden Daer naer toe: Daer ik lagh een Spaenſch Schip teghen de wal ghekoꝛt / welck fp mennden van daer Hi te halen; doch bevonden dat fijn ghefchut aen landt hadde ghebꝛacht / ende dꝛn 10 ſtucken op een Baterije gheſtelt met de welcke naer de onſe ſehoten: ende al⸗ foo naerder kommende tot op vierdehalf vadem waters / merckten dat t ſelve Schip ledich was / ende weg hen de Baterije ſeer ghevaerlijck af te halen / foo wenden het weder vande wal / ende liepen tuſſchen het Enlandeken (welck inde ſelve Baye leght) ende den naeſten hoeck deur naer Pueblo de la Mar op t Eplandt Margarita; ſagen daer vijf Paſſaet Bercken onder de wal / die mede ö tegen de wal aen-haelden recht nevens het Doꝛp / hadden (foo het ſcheen) daer 0 twee vaſtigheden / een bn Ooſten ende een bn Weſten de Hunſen: namen van | | Baer hunne kours boven Punta S Pedro; welcken hoeck men moet ſchouwen 0 om dat heel vlack is; ende even bn Weſten den hoeck laghen menichte van 0 | Hunſen / doch fagen gheen bolck : zenlden van Daer vooꝛts langhs de wal naer 0 Porto Magno, welcken hoeck men mede moet mijden; men kan niet te min daer 0 bequaemlijck om looden op vijf / ſes ende ſeven vademen: deſe Porto is ten 1 0 ſchoone Haven / de welcke men om de Ooſt foo verre kan in lopen / dat men | vooꝛ een Zupde windt be ſchut leght. Van daer liepen naer Porto de Moſquitos, welckes Ooft-hoeck heel vlack is / ende ſtreckt ſich verre om de Weſt. 0 Alſoo hier gheen vaer tungh en vernamen hielden vooꝛts naer t Weſt eynde van t Enlandt / maer alſoo te laet Wierde / ende het Weſtelijckſte punt noch twee mijlen Nooꝛdt. Nooꝛdt· Weſt van haer hadden / foo ſtelden hare kours Zundt Weſt ten Weſten / ende naer datter vier glaſen in ttweede quartier | unt waren / lendent met een zenl om de Nooꝛdt. Des anderendaeghs bevon⸗ ij den haer vier mijlen bunten 's landts / ende hadden het hooghe landt van Mar- 9 garita Mooꝛdt· Oaſt van haer; t landt Daer onder waren was ghebꝛoken en Hi vol Eplanden / recht nevens een groote Bapes welcke was Commenagor; 0 deſe plaetſe leght vanden Nooꝛdt - Ooſt ten Moorden ende Tundt-Weſt ten al Zupden hoeck van Margarita twaelf of derthien mijlen: s middaghs thien | | graden ende ſeſthien minuten hooghde. Stelden haer kours vooꝛts Nooꝛdt⸗ 0 Weſt ten Weſtenʒ in t laeſte van t eerſte quartier paſſeerden noch een hooghen | hoeck / ende ſaghen t landt van Cabo Caldera. Den feg-en-twintigbften had⸗ den Cabo Caldera Eundt- Weſt ten Zupden ontrent anderhalf mijle / deſe verz Hi thoont haer aen t Ooft-ennde ſtenl ende rondt af / meeft eenparich ghehackelt ij tot Cabo de Juan Branco, alwaer t landt bn Weſten heel hoogh is: twee mijlen EN vande wal konden gheen geronde werpen; deſe Cabo leght verſchenden van Hi t Mooꝛderlijckſte Enlandt Weſt-Mooꝛdt- Weſt wel foo Weſtelijck ontrent 0
@ag 3 vijfthien Ih
2 —
AN N O
1635.
494 Verhael van Weft-Indien.
vijfthien of ſeſthien mijlen. De witte klippe leght van den hoeck vande Cabo Nooꝛdt ten Weſten ontrent Den mijlen / is tamelijck hoogh / ende heel wit op de middach hadden de Cabo Zundt- Ooſt ten Goſten vijf mijlen; ende bꝛeedte thien graden ende veertich minuten: de Cabo Juan Branco loopt met een ſchar⸗ pe punt tot om leegh aen ’t water; alwaer t lande ontvalt langhs t hooghe landt van Caraques. Op den avondt hadden Caraques Zundt- Weſt ten Zun⸗ den een mijle / ende is gheleghen inde Vallene recht teghen het hooghſte van t gheberghte / van daer begint het landt hem weder te verleggen om de Weſt / ende men heeft daer vooꝛ unt een vlacken unt ſtekenden hoeck / die ſich van verre verthoont als een Eplandeken: alfoo het doncker wierde ſoo ſetten haer kours Nooꝛdt-Mooꝛdt-Weſt. S anderendaeghs s moꝛghens hadden den Ooſt- hoeck van lla de Aues op zijde / ende s middaghs de hooghde van elf graden ende vier. en · vijftich minuten; foo dat de Zundt kant van dit Enlan⸗ Deken leght op de twaelf graden. Den acht- en- twintighſten quamen inde Haven van Curacao; vonden Daer het Schip Sw ol. Den vijfden December ginghen met het ſelve Schip weder t'zepl; ende ſtaken over naer Hifpaniola; welck den twaelfden ghewaer wierden / ende bevonden haer inden bocht ne⸗ vens het leeghe landt bn Ooſten t Enlandeken Beata: ontrent ten negen unꝛen ſaghen Alto Velo; welck volghens hare rekeninge wel ſes en twintich mijlen Ooſtelijcker be vonden te legghen / als inde Caerten is gheleght. Des ande⸗ rendaeghs weſende naer giſſinge ſeſthien mijlen van Alto Velo, quamen recht op de Salinas den / ende hadden het Ooſtelijckſte vande Salinas Nooꝛdt ten Weſten van haer bn de derdehalf mijle. Vonden de ſtroom hier hardt om de Ooſt / foo dat wennich voꝛderden. Epndelijck foo quamen te ſamen den nez 3 inde Sape achter Illa de Vaca: alwaer haer boog dees tijde ſullen laten ruſten.
Jaer⸗
VAN DE Uerrichtinghen der Gheoctropeerde
Weft-Indifche Compagnie. Koet Begrijp van het derthiende Boeck,
. EN 2 . 5 2 N A ö
iS EN 8
A 0
Er volgh van de verrichtinghen van het Jacht de Brack, 5 Ontmocten het Schip Swol. Nemen cen Scheepken. 8 0 boe Noch een ledich. Eenderde gheladen met Wijn. Daer N N naer noch een vierde. Lopen t Canael van Bahama uyt,
ende kommen weder by Porto Rico, ende korts daer aen inde Haven van Curacao. Kommen aen Rio de Madalena. Steken over naer Hifpaniola: ende verzeylen naer Cuba; fien de Croone. Deſtrueren een ledich Scheepken. Sien de Vloote van Nova Hiſpania. Volghen de felve. Nemen cen rijck Schip , daer het Silver uyt loſſen, ende lopen daer mede naer huys. Pieter Janfz. Domburgb neemt een Schip van de Honduras, en komt daer mede naer huys. Verrichtinghen in Braſil. Gheleghentheyt van Paripuera. De vyandt maeckt een wegh om achter omte trecken. Gaet naer Porto Calvo. Sigiſmundus wan Schuppe Was daer ghekommen: welcke in tijdts retireert. De Colonel Artichaukrijghe kondtſchap van des vyandts tocht: breeckt op, volght de vyandt, komt aen de Rievier St Antonio: deſtruerent Landt. De vyandt treckt de onſe te ghemoet. De onſe ghemoeten de vyandt. Chargeren op den anderen: ons volck is flacuwhertich, doch wordt by de Colonel herſtelt. Gheleghentheyt van de plactſe van de Bataille. Hoe beyde de Armeen
ſtonden. Het treffen: de vyandt vlucht ende wordt gheflagen. Ghetal
van dooden. De ghevangens. Don Louis wordt doodt gevonden. De onſe trecken weder naer Paripuera. De Gouverneur komt by de Colonel. Examinatie vande ghevanghene ende verklaringhe van Hector de la Calce. De onſe laten beſettinghe in Paripuera, ende keeren naer Serizbain. De vyandt beleghert onſe Redoute aen Barra Grande. De ee. 2 ö trecken
496
trecken daer nae toe: de vyandt verloopt; ende de Redoute wordt gheflecht. Nemen haer Winter- Quartier in Serinhain. Seynden acht Schepen naer de Bahia. Die ghemoeten twee Galeons: daer haer qualijck teghen quijten. De Colonel Artichau verneſtelt de vyandt in Cockau. Krijgen dry Geeſtelijcke ghevangen. Werdt een Redoute ghemaeckt aen de mondt vande Rievier Serinhain. Arrivement van Schepen uyt t Vaderlandt: met een Scheepken onder wegen verovert. De vyandt valt van achteren in t Landt, ende plondert vele Huyſen; haer voornemen, Leyders ende ſterckte. Tapuyas by ons ghekommen. Onfe trecken op teghen de vyandt. Worden miſleydt by valſche raporten. Kommen te ua: vinden daer gheen vyandt: Keeren weder naer Serinbain. Onſe andere troupe heeft beter gheluck, ſlaen de vyandt: ende keeren weder aen ir Reciſf. De Vluchtende werden vervolght. Des vyandts aenſlach op Paripuera mifluckt. Een Barcke ghenomen. De Portugeſche Inwoonders worden ontwapent. De vyandt komt achter· om in Moribeca: dan de onſe vernemende retireert weder. Den tocht naer Porto Calvo voor- gheſlaghen. De vyandt doet nieuwe invaſie; de (elonel treckt hem tegherr: daer den Ammirael Licht- hart by komt. Vinden ſpoor vande vyandt. Kommen aen de Rievier (api varibi: voort aen it Huys van de Barros: vinden daer gheen vyandt. Keeren naer de Aldeas van Goyana. Kommen te Muſurepe. Krijghen hier kondtſchap vande vyandt. Treffen de ſelve aen by (api varibi: doch was al te voren ghevlucht. De Colonel volght de vyandt naer Tapeſerica. Vinden daer gheen vyandt, en trecken voorts naer Terra Nova: vinden de vyandt: de welcke vlucht. Treffen hem weder aen, ende ſlaen hem weder op de vlucht: foo dat niet meer was te volghen. De Colonel keert ſich naer Threcunain: ende komt te &' Laurenzo: laet t volck daer, en gaet ſelfs naer r Reciff; ende keert weder by fijn volck. Treckt naer Pantorra. Krijghtkondefchap vande vyandt: komt te Pautorra. Capiteyn wanden Brande komt daer by hem. Krijghen een ghevanghen, ende leeren de gheleghentheyt van de vyandtʒ ende van Porto Calvo. De Colonel ſoeckt de vyandt door de Boſſchen. Keerdt te rugge. Krijght een ghevangen die vele verklaert. Komt weder in & Laurenzo. Den Raedt maeckt een Placaet tot verhoedinghe van des vyandts in- tochten. Nieuwe gheruchten van des vyandts aenkomſte. De deliberatien daer over ghevallen: ende laſt daer over ghegheven. Naerder kondtſchap vande vyandt. De Politique Raedt Eyſſns doot-gheflaghen. Een ſtercke partije uyt-ghefonden onder Capiteyn wanden Brande. De vyandt begint te branden. De Colonel ſeynt troupes uyt. Naerder Kondtſchap vande vyandt. Ontrouw vande Portugeſen. Een Schip op- ghebracht met Negros. Nieuwe kondtſchap vande vyandt. De Fortificatien aen
$° Gonfalvo gheflecht. Een Schip ghenomen. Capiteyn vanden en eert
1 N a 3 45 keert in t Quartier. Onſe Braſilianen verſtroyen Henrito Diat. Capiteyn Tourlon deſtrueert de Roſſas By Capi varihi. Nieuwe kondtſcliaß vande vyandt. De Colonel treckt op om die te foecken. De vyandt vlucht. Roſſas bedorven ende Coraillen verbrandt. De vyandt komt weder voor den dagh. Wordt gheflagen. Kondtſchap vande vyandt. De Colonel gaet die ſoeckenʒ dan vindt die niet. Des vyandts Mulatten verſtroeyt. Brieven van de vyandt geintercipicert. Kondtſchap vande wandt. Quade gheruchten van Garfman, De vyandt doet op nieuws ſchade. Tocht van Cornelis Corneliſq. Jol met Swol ende de Katte ende Brack, tot verre in t jaer 16 37.
E 5 5 8 ———————ßů—ßXßv*˖ĩꝓ¶2 . p * a Lifte vande Schepen ende Jachten / dit jaer naer Pernambuc uyt de reſpective Cameren vertrocken.
Vnt de Camer van Amfterdam:
Schepen laften metale yſere ſtutken Matroſen Soldaten 18 fanuarius Haerlem 320 8 18 76 24. 5 Sout- bergli 140 6 12 38 18. Sout-Kas 170 12 bevꝛacht 24 75. Griffoen 150 ro bevꝛacht 24 81. Graeuw-peerde 160 ro bevꝛacht 23 82. Het Landt van Beloften 150 18 bevꝛacht 14 18. Hope 190 14 bevꝛacht 26 76. 25 Ditto Campen 130 10 14 54 71. 28 Julius Blaeuwe Leeuw 220 6 16 51 62. Schuppe 60 2 6 25 18. Sia Clara 180 20 bebzacht. Speel. Jacht 120 2 ro bevzacht 17. zo Auguſtus Pijn- appel 180 18 bevꝛacht 25. Vater. hondt 14 bevꝛacht 21. » St Pieter robevzacht 20. 8 October Abrahams Offerhande bevꝛacht 87. Jonas bevꝛacht 97. 25 Ditto Zutphen 250 14 22 58 63. Het Hoff van Naſſau w 170 1 bevꝛacht 22 143. Adam en Eva 180 i6bemacht 26 1 54. 3 Decemb. Eenhoorn 80 4 8 34 32. Bratidt van Troyen 180 16 bepꝛacht 24 93. ‚ Graeuw-peerde 160 to bebzacht 23 44. Griffoen 150 to bevzacht 24 82. Sout-kas 170 12 bevꝛacht 24 95. Hoop 190 14 bebꝛacht 26 82. Water. hondt 170 Sbevzacht 20. Dpt de Camer van Zeelandt. | 16Februarius Zeelandia 330 14 22 70 gg. Goude Son 169 6 14 46 68. Domburgh 130 8 14 45 71.
zo Mat:
Verhael van Weſt-Indien. |
Schkepen f laſten metale yſere ſtucken Matroſen Soldaten
20 Martius Hope 140 bevꝛacht 20. Middelburgh 250 6 24 78 52 Reghen-boghe 160 2 16 46 30. 26 Aprilis Mout-haen 16 4 9. 300 4Mayus Dolphijn 140 14 bevꝛacht 20. 1: Ditto. Milde Marten 18 bevzacht 36.
29 Auguſtus Moriaen 1 14 34 25.
W.Wouter-Kerck 12 bevꝛacht zo 31.
Vnt de Camer Lande Maſe. 17 Januarius Brandt van Troyen 180 16 bevꝛacht 24 1j Februarius Vlieghendt Hardt 110 14 bevꝛacht 22 28 Aprilis Enghel Gabriel u bevꝛacht Junius Naſſau w- 170 bevꝛacht 3 Decemb. Alcmaer n bevzacht
Vnt de Camer van t Noorder-Quarrier. 18 Januarius Vleer- muys 15 6 21. Witte Valck 118 14 bevzacht 23 19 Septemb. Zee - Robbe 140 2 14 bevzacht zr 3 Decemb. Monnickendam 300 10 18 70 Hoope 180 14 bevzacht 21
Vnt de Camer van Stadt en Landen.
12 Januarius Naflauw 200 6 16 Gulde Leeuw 250 Brack 30
29 October Jagher 140
19 Decemb. Salm 160
Het derthiende Boeck
t ooren EK wy vooꝛt· varen tot het verhael ey van t ghene dit jaer ſeſthien hondert ende ſes ien dertich in Braſil is vooz-ghevallen / foo ſul⸗
en hier eerſt vervolghen de renſe van t Jacht 59e de Brack, omde gheſchiedeniſſen niet te verre vanden anderen te verſpꝛeyden. Op t ennde
eh van t vooꝛgaende Boeck hebben het ghelaten achter Ia de Vaca opde ververſingh·- plaetſe.
pee SBinghen van daer weder t zeyl in 't begin van
Januarius. Á MS Nr 8. 664 Y Januarius deſes jaers; endet Schip S wol ont⸗ EEN eh woet hebbende; liepen te (amen naer de Cabo
e S' Anton: den vijf- en- twintighſten namen on⸗
trent de n Scheepken kommende van Cartagena, ende gheladen met Saut ende ghebacken roode Steen; namen t volck en wat haer eenichſints dienſtich was / over / ende hackten het Scheepken inde grondt. Februsrius. Bleven daer ontrent krupſſen tot den virrden Februarij , ende verzenlden doen
naer de Nooꝛdt⸗ zijde van Cuba: den negenthienden ontrent de Havana pod 7 en
| Het derthiende Boeck. | 499
fende / kreghen twee Zenlen in t gheſichte die Daer unt waren ghekommen; pese
welcker een naer twee ſcheuten deden ſtrijcken; doch vonden t ſelve ledich: kb
verſtonden unt het volck dat de Honduras. Paerders al inde Havana waren 3“. ij
aen-ghekommen/ ende datter noch vier Galeonen inde ſelve Haven laghen / 10
Baer t eene van veerdich wierdt ghemaeckt om op t Jacht unt te kommen:
bꝛochten t Scheepken inde Baye de Matanga, namen daer van t ſelve eenighe ik
nieuwe zeplen / ende t ghene haer vooꝛts aen . ſtondt / ende lietent varen. Den 10
dn: en twintighſten Deden weder een Scherpken ſtrijcken / quam van Carta. 0
gena ende was gheladen met Dzn hondert en ſes pottiſen Wijns lieten t volck
met de Boot varen; loſten 't Scheepken ende hacktent inde grondt. Deden
een toer naer de Cabo S. Anton; ende keerden in ’t begin van Martius weder Marius.
boorde Havana. Den neghenden joeghen een Spaenſch Schip aen de wal /
welck die vande Havana quamen ontſetten: twee daghen daer naer ſaghen on⸗
trent Porto Marien weder een Schip / welck bn S wol recht vooꝛ de Havana |
wierdt ghenomen: dan alſoo deſe Pꝛinſen niet vrel te bedunden en hadden / 1
ende hier in deſe tijdt niet veel vooꝛ haer te Doen was / ſoo reſolveerden het Ca- 9 9
nael van Bahama unt te lopen; den dꝛn en · twintighſten ſaghen de Martyres, ende naer dat tot op de dertich graden ende eenighe minuten af gheſackt wa⸗ ö ren naer het Nooꝛden / foo hadden de ſpoet ſulcx / dat den ſeſthienden April we⸗ Aprilis, 4 der ſaghen het Ooſt ennde van t Eplandt Porto Rico: ende den vier- en twin⸗ tighſten quamen inde Haven van Curacao; ſoo dat in een maendt tijdts van iN vooꝛ de Havana weder quamen aen de Caribiſe Enlanden. Den thienden May Mayus. | ſchenden weder van Curacao; ende ontrent ten neghen upꝛen 't Enlandt Aruba | in it gheſicht krijghende / alſmede de Cabo S Roman ende het Landt welcke | paelt aen de bocht van Coro; bevonden dat Aruba van den Ooſt- hoeck eerſt ö ſtreckt Nooꝛdt. Weſt ten Weſten twee mijlen tot enen vonden hooghachtigen 0 ſpitſen Bergh / ende dan vooꝛts Mooꝛdt· Weſt ten Moorden tot aen de Tundt⸗
Weſt-hoeck twee mijlen ſtijf: welcken hoeck fn bevonden te legghen vande | Cabo S. Roman ontrent de ſevendehalf mijlen meest Zunden ende Moorden.
De Cabo ſelfs is vooꝛ. aen ſlecht landt / ende binnen hoogh; kreghen teghen
avondt twee ronde Enlandekens vande Monges in tgheſichte. Hielden ſoo
voorts langhs de vaſte Cuſte naer t Weſten / foo dat den ſeventhienden Morro
Hermoſo quamen te ſien; ende vernamen dat de groote Rievier Madalena een N groot water Doen was unt · gevende. Vernamen hier unt eenige ghevangens / N dat de Spaenſche Vloote in Cartagena noch niet en was ghekommen / t welck ii haer Dede reſolveren ſich weder op t ſpoedichſte te ver voegen naer de Havana; 0 ſtaken over naer Hifpaniola , ende den dn. en: twintighſten t ſelve Enlandt in t gheſicht ghekregen hebbende ontrent twee mijlen bn Weſten Porto jaqui- / mo; quamen s anderendaeghs achter lade Vaca. Den vierden Junij ſchen⸗ Junius. 9 den weder van daer; ende quamen den achthienden op de Pooꝛdt. zijde van Cuba in t gheſicht vande Croone, welche Zundt ten Weſten van hun lagh; kreghen aldaer den Zeplen in t ooghe daer ſn jacht op maeckten / doch bevon⸗ den het twee Capers te weſen Die cen Schip bn haer hadden d welck ſughe⸗ nomen hadden; ende vernamen unt de ſelve dat de Vloote van Nova Hiſpania inde Havana ghekommen was / ſterck negen en twintich Zenlen. Den twin⸗ tighſten kommende ontrent de Cavannas, wierden een Zen ghewaer welck (nn naer joeghen; doch t ſelve fette ontrent cen mijle bn Weſten Cavannas; ende t volck vluchte met de Boot aen landt / de zenlen ende alles wat los was mede nemende: foo dat de onſe Daer aen kommende / t ſi elbededich vonden / kapten de touw af / ende lieten t Schip tegen het rif aen dꝛijven. Den D2p-en-twinz tighſten quamen recht vooꝛ de Havana, foo dat de Wloote van Nova Hi ſpania daer in konden ſien legghen. Bleven daer . krunſſen; doch vonden ſich 4 Artz den
ANN O 1636.
Julius.
soo Verhael van Weſt-Indlen. g den ſes· en · twintighſten bn de ſtroom verlendt tot bn de Martyres: deden hadt beft om weder om de Zupdt te kommen / ende waren den acht en twintighſten weder ontrent de Baye de Matanga. Des anderendaeghs ſaghen een Zenl / ende in t jaghen noch een ander / de welcke haer ontſnapten ende inde Havana liepen. Den eerſten Julij hadden met op laveren weder om de Weſt gewonnen tot vooꝛ Porto Marien, ende hielden daer af ende aen. Den ſevenden weder bn de Havana ghekommen zijnde / Wierden Den Zenlen ghewaer / daer fp naer toe hielden / ende quamen de twee heel naer: doch ſiende dat de gantſche Vloote vooꝛts unt quam / beſtaende in acht en: twintich ſoo groote als klenne Sche⸗ pen / die Ooſt ten Nooꝛden van haer waren / merckten wel dat het daer te heet voor haer was. Den achtſten ſagen weder de ſelve Dloote Zuydt ende ZundtZundt .- Weſt van haer; wendent Zundt . Zundt · Ooſt over / tot dat de Vloote Weſt· Z undt- Weſt van haer hadden: des middaghs hadden de hooghde van vier- en.: twintich graden ende acht minuten; ende liepen naer middach weder op de Vloote aenʒ telden Doen in alles acht en dertich Zeplen/ waer onver wel achthien ofte twintich ſeer kloecke Sehepen waren; ende ſtierden foo dat des avondts ontrent twee mijlen te loef waert vande Vloote waren. Des ande⸗ rendaeghs wendent weder met de Dloote om de Nooꝛdt ende dan weder om de Zupdt tot den dagh ; ende ſaghen dat de Vloote doen Nooꝛdt ten Weſten ende Nooꝛdt· Mooꝛdt· Weſt van haer was / untgenomen dp Schepen / foo dat haer befte Deden om een der ſelver vande Dioote af te ſnijden; ende wat naerder kommende / foo hielden het op een der ſelver dꝛaghende: dan de ſelve een ſcheut ſchietende / wendent vier van de achterſte Galleons naer ons Jacht toe / ende Daer naer noch bn. naer de gantſche Vloote / foo dat de onſe moſten bp-ftekens ende naer dat dit Schip weder by de Galleons was ghekommen / ſoo wenden de gantſche Vloote ende gingh weder haren kours; de onſe geraeckten onder⸗ tuſſchen twee of Den mijlen achter / doch wendent weder naer de Dloote tor; {oo dat die den thienden weder ſaghen Zupden van haer: Deden haer beſte om de loef van die te winnen / ende hielden al over ende weder om niet in t gheſicht te kommen. Den elfden s morgens bevonden dat eenighe van de Spaenſche Schepen Zuyden / eenighe Weſt ende ſommighe oock Goſt van haer waren: weſweghen de Capiteyn ende Officieren reſolveerden / foo haeſt als {neen van de lij-waerfte Schepen ſouden konnen bezeplen / naer de Vloote toe te wen⸗ den / ende haer beſt te doen om een unt den hoop wegh te rucken. Wendent ontrent dp glaſen inden avondt / doch en konden geen bezenlen / maer quamen wel heel naer: ondertuſſchen gingh de Mane onder / ſoo dat de Schepen niet meer en konden ſien / ende gendotſaeckt waren op des Spaenſchen Ammiracls vner aen te gaens de vnandts Schepen hielen haer s nachts heel dicht bn den anderen ende de onſe wendent tegen den dagh weder vande Vloote af. S an⸗ derdaeghs s moꝛghens ontrent anderhalf mijle achter. unt zijnde / lendent we⸗ der met haer over; waren s middaghs op neghen en · twintich graden. Naer de middach werden de onſe ghewaer / dat twee Galeons haer in wachten / foo dat ſy bn ſtaecken / ende de Galeons dit ſiende / volghden weder haer kours. Onſe Capiteyn wel merckende dat vooꝛ hem gheen kanſe was om gets op deſe loste te Boen / nam voor de ſelve te verlaten / ende ſich op t ſpoedichſte naer Porto Rico te begeven / ende te paffen opt Schip welck aldaer ontrent die tijde hadde te kommen / met de betalinghe Hooy des Koninghs Soldaten. Deſwe⸗ ghen dan haer kours veranderden / ende ginghen Ooſt ten Zupden aen met een Weſt. Zundt Weſte windt. Sagen noch een dagh of twee de Spaenſche Ploote van verre; ende maeckten oock jacht op Dn Zenlen / de welcke haer met de nacht ontdonckerden. Eyndelijck den twee en twintighſten / de winde Weſt ʒijnde / kreghen een Zenl in t gheſichte in t Weſten van hoer / Daer gn ijc
Het derthiende Boeck, BR lijck naer toe poꝛden met zenlen en roepen haer foo ſpdedende / dat tt feite op de middach perfeckt konden verkennen / ende teghen avondt waren op ken half mijle bn hem; ende hoe wel hy eens ofte twee maels over en weder lende / ſoo hielden hem niet te min in t gheſichte / ende konden hem naer t verloop van het eerſte quartier met haer canon berencken; ſchoten eenighe ſcheuten / doch hp en wilde niet ſtrijcken; ondertuſſchen ſpꝛongh in t Jacht een vande ſtucken / welck een man doot lloegh ende vier of vijf ſwaerlijck quetſte / ſoo dat dien nacht vooꝛts bn een bleven dꝛijven. S anderdaeghs s morghens wendent de onſe weder tegen hem aen / ende als nu dicht bn quamen / foo ſmeet hneen Bꝛede· Vaentjen unt / verſocht dat men op- houden ſoude van ſchieten / ſetten haer Boot unt ende quamen aen booꝛdt: bekenden dat naer Porto Rico wilden / ende dat in hadden een. en· veertich kaf kens met feg-en-tachtich dun⸗ ſent Realen van achten / tot betalinge van des KRoninghs Soldaten op't ſelve
Enlandt: de onſe ſonder tijdt te verlieſen maeckten haer meeſter van t Schip / haelden vijftich van de Spaenſche over / ende korts baer naer t vooꝛſende Gelt ende watter noch voo? handen was. Op den avondt hun overladen vin⸗ dende met foo bele ghevanghens / ende Daer bn t volck van t Jacht in ſes en
dertich uppen wennich gheruſt hebbende / en vonden niet gheraden s vnandts volck langher aen baoꝛdt te houden / ofte haer volck over twee Schepen te
verdeelen: maer haer ghenoeghende met den bunt / bꝛochten de Spagnaerden weder aen haer Schip ende lietenſe varen. Ende ſy keerden op t ſpoedichſte naer het Vaderlandt / ende arriveerden in Texel den twee. en- twintighſten
ANN 1636.
Auguſti; mede bꝛenghende de vooꝛſende ſes: en tachtich dunſent eaten van Augultus.
achten / een Silvere Service / ende fes hondert Spaenſche Bellekens. Bun
naer ontrent de ſelve tijdt dat deſe Jacht weder quam in t Vaderlandt / foo nam Pieter Janſz. Domburgh met t Jacht den Witten Hafe windt naer dat te vozen hier en Daer verſchenden Bercken ende Scheepkens hadde gedeſtrueert) ontrent de Cabo S. Anton een Scheepken kommende unt de Honduras, ghela⸗ den met twee hondert en ſeven en- dertich kaſſen foo Indigo als Cochenilla, ende quam daer mede naer t Vaderlandt / alwaer den tweeden Novem ber ar⸗ riveerde / naer Dat verſchenden ſware ſtoꝛmen hadde unt. gheſtaen / ende groot ghevaer gelopen hadde om te verſuppen. Wn ſullen nu de Zee verlaten / ende keeren tot De conqueſte van Braſil, ende vooꝛder verhalen wat ſich aldaer deſen lopende jare ſeſthien hondert ſes· en · dertich heeft toe ghedꝛaghen.
In tt vooꝛgaende Boeck ende jaer hebben w de Colonel Artichau ghelaten in fijn Quartier ontrent Paripuera, ende de vnandt doch de onſe ganſch on⸗ bewuſt) beſich met een nieuwe wegh / om daer Doa achter om in t Landt te kommen / ſonder de onſe te ghemorten. Sullen nu voꝛder verhalen wat hier op ghevolght is / doch al bogen een wennich ſegghen vande gheleghenthent van Paripuera ende de Wercken aldaer bn de onſe ghemaeckt. Ghelijck vooꝛ deſen hebben aen gheroert / foo is het Rievierken Pari puera ghelegen vijf mij⸗ len ofte Daer ontrent bn Nooꝛden Punta de Jaragoa, Daer des vpandts ſecours was ghelandt: bn Zunden deſe Punt leggende Alagoas del Norte ende del Sur, de welcke van den anderen verdeelt zijn Doo? een neck hoogh landts ende eeni⸗ ghe klenne Eplandekens / van de welche t grootſte op de Barra d Alagoas ig legghende: een wennich verder naer t Zupden is Porto Fran ces binnen de re⸗ ciffen / ende Daer nae noch Zundelijcker Rio S: Miguel. Inde Alagoa del Norte kommen unt het binnen landt twee Hievierkens / daer van de eene ghenaemt werdt Caratuba, ende op bende legghen Dep Suncker-WMolens: in welcker tene / toe behooꝛende Sebaſtiaen Dias, ende leggende recht tegen over St Gonfalvo Velho, de vnandt ettelijcke Compagnien hieldt legghen. Tuſſchen de Punta de Jaragoa ende 't Nie vierken Pari puera zijn noch dꝛn Rievierkens / doch
rr 3 van
1636.
Januarius.
ANNO
sor Verhael van Weft-Indien.
van klennder weerde. Het Kiebierken Paripucra is mede niet beſonders / komt mer vele kromten unt het binnen landt / voedt menichte van Crocodilen , die geen quaedt doen / als niet gheirriteert worden. Aen de over ofte Zundt-zijbe van dit Rie vierken hadden de onſe twee Bunten · wachten ende op t Mooꝛder⸗ punt van 't in kommen een Foꝛtjen Kedouts-wijfe ghemaeckt met een Tooꝛn van hout- werck ende met aerde ghevult / bende beſtandt teghen een canon ſcheut / Baer twee hondert en vier en veertich koppen in laghen: Baer aen vol⸗ ghens naer het Nooꝛden een Quartier Daer de Colonel Artichau ſelfs met veerthien of vijfthien Compagnien lagh: noch een canon · ſcheut van t ſelve
Quartier Weſt- waert van t ſtrandt / ende niet verre van 't Rievierken / ende
op t gheberghte / hadden de onſe een Kedoute Daer twee Compagnien in la⸗ ghen / hebbende inde leeghte een muſquet· ſcheut van het Foꝛtjen / een halve Mane recht over het Rievierken ende op de pas. De vnandt fijn wegh (als voren verhaelt) veerdich hebbende / heeft fijn Artillerije ende meefte Ammu⸗ uitte met ontrent Dupfent man ghelaten in Alagoa onder t commando van den Gꝛave de Bagnola; ende is met ontrent Dap dunſent man (Bꝛaſilianen ende Neghers daer in gherekent) ſonder Artillerije kommen marcheren dooꝛ dien nieuwen wegh naer de Pouagon de Porto Calvo, op dat de termijn bu onſe Placcaten gheſtelt / ſaude vooꝛ- kommen / ende ons dit gheweſte afhendich maecken / ende vooꝛ ſich ſelfs behouden ende verſekeren. De Colonel Sigiſmundus van Schuppe was wat te Lozen in Porto Calvo ghekommen met twee Compagnien Soldaten ende ontrent hondert en vijftich Bꝛaſilianen / om alles in ’t verbannen diſtrict te deſoleren / foo haeſt als de tijdt bn de Placcaten den Inwoonderen ghegunt / foude verſtreken weſen. De vnandt daer van ghe⸗ waerſchouwt zijnde / haeſte hem des te meer / hopende de Colonel daer onver⸗ ſiens te over · vallen; ende hadden haer dinghen foo wel beſtelt / ende de paſſen {oo nauw beſet / dat het groot wonder was dat de Colonel Schuppe met ſijn bn-hebbende volck / dooꝛ een ſpoedighe retraitte ontquam. Hier mede liep de tijdt Deur tot den derthienden Januarij. De Colonel Artichau ondertuſſchen gantſch niet ghewaerſchouwt zijnde van des vnandts Doen in t Boſch / noch van ſijnen tocht naer de Pouagon van Porto Calvoʒ ende niet eens Daer op dꝛoo⸗ mende / (Deur dien een peder ooꝛdeelde Dat Daer gheen wegh en was te maken ) ende de vnandt alreede ghekommen zijnde inde Ingenio S* Antonio, toe- be⸗ horende Chriſtoffel Dias, die koets te voꝛen bn de onſe was af ghebꝛandt / en al het man · volck doot· gheſlaghen / (deſe Molen lagh vier of vijf unꝛen gaens
van ons volck te Landt· waert in) ende waren de Ingenio Nuovo van Rodrigo
de Barros ghepaſſeert; quam daer een Swarte / die de vnandt was ontlopen / den derthienden vooꝛnoemt des avondts ſpade de Colonel Artichau in Paripuera verwittighen dat de vnandt alreede foo verre was ghekommen / ende het op de Colonel Schuppe in Porto Calvo ghemunt hadde. De Colonel Artichau ſulcx hooꝛende / bꝛack datelijcken van Daer op met dunſent den hondert koppen / (de Meghers / Jonghers en aldaer onder gherekent) ende nam mede twee metale ſtucxkens van t nieuwe maeckſel. Sijne troupen beſtonden unt neghen Compagnien muſquettiers ende ſes vier roers; als namentlijck de Compagnien / van de Colonel, de Major Hinderſon, Capitenn Verdoes, vander Werven, vanden Brande, Erneſtus, Velthen, Valeth, Coenders : ende bande vier roers Capitenn Tourlon, Nicholſon, Manfveldrt, Bohart ende Letan. Een neder moſt ſich van Vivꝛes vooꝛſien vooꝛ acht daghen: oock volghden haer twee Jachten ende een Boot met Vivꝛes ende Ammunitie / de welcke hun aen Barra Grande hadden te ghemoeten / ofte aen Porto Calvo. In Paripuera ende om· leggende Foꝛtificatien liet de Colonel in beſettinghe vier hondert koppen / de ſiecken daer onder begrepen, Den veerthienden s nachts trock in aller ijl 5 op /
Het derthiende Boeck. 03
$ op / nemende fijnen wegh doo? het Landt welck de onſe verbannen hadden te deſtrueren / ende brande alle Dupfen en Suncker-Wiedenaf / en quam dien nacht tot ontrent de Kieviere 8 Antonio. Des anderendaeghs quamen tot half · weghen de pas / ende vernachten aldaer. Den ſeſthienden quamen op de pas bp Mooꝛden Camarigibi, en vernamen noch niets Lande vnandt / maer ver⸗ branden ende deſtrueerden vaſt alle de Bunſen dieſe aen-tveften. De vnandt / den Colonel Schuppe unt de Pouagon de Porto Calvo ghedꝛonghen hebbende, ende ſich ſelven daer meefter ghemaeckt / nu hooꝛende ende unt den roock verz nemende dat de onſe hare Placcaten even · wel executeerden / om de Inwoon⸗ ders te bevꝛijden Die ſich onder hem begheven hadden / quam ondertuſſchen felfg naer de onſe toe marcheren / latende inde Pouagon een groote beſettinghe / ende met hem nemende fijn beſte volck. De onſe kreghen oock een blinde Pe⸗ gher ende Negherinne ghevanghen / unt de welcke vernamen dat de vnandt daer onlanghs was gheweeſt. Den ſeventhienden in goede oꝛdꝛe een wennich vooꝛts ghetrocken zijnde; heeft de Colonel Artichau het Ghebedt laten Doen. Des vooz·middaghs / in t marcheeren / verbꝛanden een Suncker-Molen met nieuwe Dupckeren ende alles watter ontrent was: midtſgaders oock een Suncker-Kiedt-Veldt / alwaer eenighe Lande vnandt verſmachten: naer de middacht trocken vooꝛts naer Camarigibi; doch en vernamen noch niets van de vnandt / noch en bonden gheen Boeren; bequamen daer goede ververſinghe van Pleeſch / ende alles Daer mede in bꝛandt gheſteken hebbende nevens een Suncker-Molen / bleven Daer bn de twee unzen legghen: s avondts trocken weder Voorts. Het ghebeurde dat de onſe (ſonder naerder kondtſchap) des nachts de vnandt onwetende in 't ghemoet quamen / midden op de wegh tuſ⸗ {een Camarigibi ende de Pouagon van Porto Calvo, ontrent twee klenne mij⸗ len vande Pouagon. ⁊ was een ſeer dunſteren nacht / ende de Colonel hadde een vooꝛ· troupe gemaeckt van Dep Compagnien vier roers / de welche hy een half mijle liet vooꝛ unt marcheeren / met expꝛeſſe laſt dat niet eer en ſouden ſtille ſtaen ofte op hem retireren / vooꝛ dat met de vnandt handt . ghemenn ſou⸗ den gheweeſt hebben: ende dat alſdan naer de macht die (n vernamen of in het Boſch haer ſouden maintineren met embuſcaden tot des Colonels komſte / ofte met goede oꝛdꝛe op hem retireren. T ghebeurde dat deſe troupe Den vnandts Wachten ghepaſſeert zijnde, die met ſchieten teeckenen gaven / den vnandt op t lijf quamen / ende Wierden foo hardt gherepouſſeert / datſe wennich devonꝛs doende / haer met confuſie op de Colonel retireerden / maer de Capitennen ſelfs als Tourlon ende Nicholſon, namen de vnanden de piecken unt de handt / ende ruckten haer de deghens vande zijde. Daer op gingh de Colonel recht teghen des vnandts gros aen· ſtunten / maeckende fijne lach oꝛdeninghe binnen muſ⸗ guet-fcheut dicht aen De vnandt / ende ſtonden alſoo den heelen nacht teghen den anderen in bataille / haer weghen de groote dunſternis niet konnende rep⸗ pen: waer Deur oock aen bende zijden in groote inconvenienten vervielen; want in t dunſter gaende ſnuffelen ende bekijcken in alle hoecken om te merc⸗ ken hoe den eenen ende den anderen ſtondt / ende of den anderen niet en naer⸗ derden / quamen de Wachten malkanderen te gemoeten ende maeckten alarm / De onſe kreghen eerſt een ghevaerlijcken alarm / want des vnandts Kijckers unt de Vallene op Kklimmende aen den Bergh daer de onſe ſtonden, kropen bn. naer in tuſſchen onſe Bataille ende Arrier garde / en gaven vier, de Bataille mennende datter een troupe vnanden tuſſchen bepden was gekommen / ſpeelde rechts om keert u / en begon op dit vner te chargeren; de Arrier-garde oock niet wetende wat het was / chargeerde infgelijcr teghen het andere vner / ende dit gheſchiede in een ooghenblick / foo dat de Colonel het miſ· verſtandt merc⸗ kende / tuſſchen benden liep / met lunder ſtemme roepende / ende de trompen vande
ANN O 1636.
— — — ANN O 1636.
5⁰⁴ Verhael van Weſt- Indien.
vande muſquetten om hooge llaende / dat het gheen vnandt / mider ons enghen volck was; verſtondent noch bn tijdts / maer hadden veede twee doot gheſcho⸗ ten ende een ghequetſt. De vande kreeg mede dierghelijcke alarm datelijck Daer op / datſe oock eenighe onder haer Doot-{choten ende quetſten / ghelijck naer de Bataille wierdt verſtaen. Ons volck dat des ſlaens niet ghewendt was / ende met de deſroute Bande dꝛu Compagnien vier roers ſeer gedeſcour⸗ rageert was / thoonde wennich moets tot vechten / foo dat de Colonel den hee⸗ len nacht niet anders en dede / als vande eene Bataillon tot den anderen te gaen / ende haer aen te melden / datſe alle om den hals waren / in ghevalle datſe eenichſints bꝛanſleerden / en haer ſecours (naeſt Godt) niet en namen van haer eyghen handen: dat het onmoghelijck was voor ſulcken vnandt die ſoo ghe⸗ ſwindt loopt / te ontvluchten / ofte van een foo hoo vaerdighe ende blordt doꝛ⸗ ſtighe natie (aen de welcke foo veel quardts habben ghedaen) quartier te ver⸗ krijghen; een peder te ghemoet dꝛaghende / ſijn eere / ſijn dienſt / ende te ver⸗ wachten avancementen. In it raedt houden was maer ten of twee Capiten⸗ nen die met de Colonel ſtemden tot llaen; allegaer waren van meeninghe dat men des nachts bn tijdts behoorde te rugghe te trecken: doch de Colonel re⸗ pliceerde haer / ende Daer naer neder Bataillon apart / dat ſulcx onmoghelijck was / alſoo den vnandt recht op den rugghe hadden / die datelijck van achter ſoude in vallen / foo dat enndelijck ſonder vaſte oꝛdinantie al even- wel ſtaen ende vechten ſouden moeten; dat het dan beter was met goede reſolutie ende in goede oꝛdꝛe als met verbaeſthent ende in confuſit / de eere ende t leven te haſar⸗ deren: Godt opende haer alle daer op t verſtandt / foo datſe met eenen mondt altſamen beloofden als eerlijcke Wieden te vechten. Naer midder-nacht wilde de vnandt (gelijck de gevangen Major daer naer vertelde) dit Stratagema ghe⸗ bꝛuycken: hn rangeerde alle ſijne muſquetterije in een front / de ſelve leggende in een couche met op-gepafte lonten / op datſe allegaer te ghelijck konden vner geven / foo haeſt als ſn vner in onſe troupen ſaghen op- gaen, meenende Daer Doo? vele van de onſe teffens te dooden ende te quetſen / onaengheſien binnen muſquet : ſcheut vanden anderen ſtonden: dit foo gediſponeert hebbende / ſondt hn ettelijcke muſquettiers die dicht op de onſe aen- Kommende vner gaven:
maer haer deſſenn miſte haer / want naer den eerſten alarm hadde de Colonel
oꝛdꝛe ghegheven aen alle de Bataillons / datſe op ’t ſchieten van verre gheen antwooꝛdt en ſouden geven / maer datſe ſtil· ſtaende elck een in fijn plaetſe / den vnandt dicht ſouden laten aen kommen met de boꝛſten teghen de trompen van de muſquetten / vechtende alſoo ſtaende voets ſonder plaetſe te veranderen om geenderlen doꝛſaecke. Den vnandt hieldt oock raedt / ende was bevꝛeeſt dat de onſe ſouden retireren eer den dagh quam. Soo paſſeerden ons volck deſen nacht met grooten doꝛſt / want hadden vanden vooꝛgaenden middach gheen water ghehadt / ende ſterck ghemarcheert / willende aen t Rie vierken weſen Welck de Brandt dooꝛ fijn komſte haer af ſneedt. Den dagh aen Kommende wierdtet een pverich Gebedt tot Godt gedaen in t aen - hooꝛen bande vnandt / ende dit ghedaen zijnde / wierdt bn de Trompetters de vnandt de obade ghe⸗ geven / daer op volghde de reveille met de Trommels / de vnandt en antwooꝛ⸗ de op gheen van benden / maer hieldt ſich ſtille. Den achthienden de Donne klaer op: rijſende / ſach de Colonel hoe deen ende d ander partije gherangeert ſtondt; ende keecken boven een une den anderen vꝛeedtfaem aen. De ghele⸗ ghenthent van de plaetſe was ſoodanich / tuſſchen dichte Boſſchen ende Diepe Vallepen vont-om-cinghelende laghen twee Berghen nevens den anderen; de tene die Nooꝛdelijck ſtondt was veel hoogher / veel grooter ende bꝛeeder / was
oock kael ende ſonder eenighe runghte / Daer op ſtonden de troupes van Don
Louis: den anderen Bergh die Zundelijck ſtondt was veel kleynder / is
ende
Cn dn J W
ES
Q
§ 8
2 S
.
ie
AR
EN
1 8
n |
SD
**
„
D N — 2
5
VOLG,
weeg De hebde twee
£ unde Rochas 25 2 De⸗ rf s bugsc
ard
ade 8 Arat. 22 .
UVT
2
Wes N
oe Do Val
N
fen
Der 5
ISS V 8 e PS 2 De O8 W Na SS SSN SAE EN KON. ENE LANS SJ N N JS Re Om EN SENS 1 NEE | EN of Q 2 . SN Ba 8 8 3 to SS | a Na OA N 8 A | N S 0
Het derthiende Boeck. sos ende ſmalder / oock half met klenne runghte bewaſſen / Baer op ſtonden de onſe: ende deſe twee Berghen waren aen den anderen ghehecht / ghelijck als met eenen dijck / die niet over de vijftich man in een front konde houden: alle ande⸗ re op-komfte van deſe twee Bergen waren wat difficiel. De troupen ſtonden ghediſponeert in deſer voeghen: Don Louis hadde Den ſtercke Bataillons in eene linie ghemaeckt / in elcke Bataillon ſtonden piecken in t midden / en op bepde zijden van elcke Bataillon waren Vleugels van muſquettiers; hy ſelfs ſtondt bn den unterſten ſlincker Bataillon bn een grooten Boom / daer hu de befte unt ſicht hadde / in t Caertjen gheteeckent met de letter A. n was naer t oogen- merck ſterck achthien hondert man / (ghelijck oock eenighe ghevan⸗ ghens Daer naer ghetunghden) hoe wel de ghevanghen Sergeant Major ver⸗ Klaerde dat niet ſtercker waren gheweeſt als twee hondert en vijftich Caſti⸗ lianen / twee hondert en vijftich Poꝛtugeſen / waer onder Rebelhin was / twee hondert en vijftich nieuwe Italianen / twee hondert Bꝛaſilianen onder 't com⸗ mando van Camaron, ende hondert en vijftich oude Ftalianen onder den Soon van de Grave van Bagnola; de Bꝛaſilianen ongherekent die de Ammu⸗ nitie van Ooꝛloge dꝛoeghen / ende die om leegh inde runghte waren ghelaten / maeckende des vnandts Soldaten die in t ghevecht zijn ghekommen t ſamen elf hondert koppen. De Colonel volghende de gheſtalte van t Landt / dewijl paer ſelden gheleghenthent valt van runme Velden / hadde fijn volck al langh te voꝛen ghewent tot Klepne Bataillons / t welck doen - mael in die enge plaetſe wel te paſſe quam: hu ſtelde vijf Compagnien vier roers elck veertich / vijf⸗ tich / tot tſeſtich koppen ſterck inde fronte bedeckt achter de ſtruweelen / om die te gebꝛuncken a la debandee daermenſe onverſiens aldermeeſt van doen ſoude hebben / het zy inde nacht / het zu bn dage tot de particuliere ſcharmutſelen; ef⸗ fen · wel niet geſint zijnde die te gebꝛuncken tot de aen· taſtinge / maer wel eerſt dan / als de vnandt ſoude beginnen te erſelen: de Compagnien waren deſe / Tourlon, Manſveldt, Nicholſon, Mettingh ende Bohart. Daer naer maeckte hn dzn Bataillons van muſquettiers / (want hadde niet meer / dooꝛ oudt miſ⸗ bꝛunck / dan vijftich piecken in fijn Compagnie.) Inde Avant-garde die hn ſelfs voerde waren Dep Compagnien met ſtraten van acht boeten banden an⸗ deren verdeelt / ende inde ſtraten waren geftelt de twee voornoemde velt · ſtucr⸗ kens: de Compagnien waren deſe / des Colonels, Veltens, vanden Brande. Inde Bataille welck de Major Hinderſon boerde / maren mede dꝛn Compa⸗ gnien / Hinderſons, Wervens ende Erneſtus, inſghelijck gheſepareert: inde Arriere- garde onder Capitepn Verdoes oock Dn Compagnien / Verdoes, Valets, Coenders. Achter-aen ſtelde hu de Compagnie van Capitenn Gilbert, om de achter wacht te houden aen den enghen pas die vooꝛ· bn waren gheto⸗ ghen. Bande vooznoemde muſquettiers waren qualijck vier Compagnien die hondert man compleet hadden / alle de andere Daer beneden zijnde. De Colonel om alles wel te ſien hielt hem meeſt inde plaetſe gheteeckent met de let⸗ ter B. Ende en begeerde niet met allen te veranderen Lande oꝛdeninghe die hu in t dunſter hadde ghemaeckt / alſoo hem docht dat alles naer de enghte van de plaetſe heel wel gediſponeert was. De vnandt een une langh foo gheſtaen hebbende / merckte wel dat de onſe niet veel luſts en hadden hem op den Bergh aen te taſten / wierde oock hooghmoedich / ende doende ſich ſelfs quaedt / de⸗ mancheerde vele muſquettiers van ſijne Bataillons / ende ſondtſe om leegh in t hanghen van ſijnen Bergh op fijn llincker - handt / in ſekere regen gracht / die wat aen onſen Bergh naderde / (gheteeckent met de letter C.) gaven lan⸗ ghen tijdt vꝛeeſſelijck vner Daer unt op onſe troupen / ende deden oock wat ſchade. De Colonel en wilde nochtans om dit alles haren ſtenlen Bergh noch niet aen-taſten / dewijl maer een ſmalle advenue S ende de vnandt daer
Ke noch
ÄNNo 1636,
if 0 |
nnn
ANNo 1636.
506 Verhael van Weſt - Indien.
noch foo advantagieuſelijck gherangeert ſtondt: maer op haer langh ſchieten niet eens antwooꝛdende bleef noch ſtil: ten laeſten liet met een ſtucxken vper geven naer de plaetſe Daer Don Louis ſtondt. Dit nam de ſelve voor appel aen / ende weynich vertoeft hebbende / begoſt den Bergh af te kommen / ſenndende een eſquadꝛon vooꝛ; unt / Welck met behendighent ende goede reſolutie de onſe quam aen taſten op haven Bergh. De Colonel voerde hier op met blijdtſchap de muſquettiers vande Avant garde aen / latende de piecken bp de ſtucxkens fraen; ende haelde Daer op oock de Bataille / datſe foo te ghelijck met de vnandt den Bergh op- dꝛonghen; daer op quamen oock van alle kanten de vier roers ſonder commando te verwachten: onſe Avantgarde trefte recht op de rechte Vleughel des vnandts vande front; alwaer Capitenn vanden Brande hem ſeer mannelijck queet / fijn Compagnie ſeer couragieuſelijck aen lendende tot op twee ofte dꝛn piecken lenghte vande vnandt / eer dat vier op hun gaven: de
Bataille viel op d ander Pleughel vande front / ende kreegh die aen t wijcken:
des vnandts piecken thoonden haer niet wel / maer foo haeſt als de muſquet⸗
tiers in diſoꝛdꝛe waren / ſteldent ſu op een lopen; foo dat alle des vnandts Baz
taillons op den Bergh ſtaende / foo gheſwinde de vlucht namen / dat het won⸗ der was waer henen (p foo haeſt vervlogen waren. Op de Wael ſteedt bleven ontrent hondert dooden / daer onder twee Papen / die aen hare krunnen be⸗
kent wierden: een groot deel des vnandts begaf ſich inde dicke Boſſchen ende
Moeraſſchen: die haer den wegh op naer Pouagon begaven / vluchten foo ſnel⸗ lijck / dat ons volck die geenſints en konde volghen, veel min onderhalen; had⸗ den de onſe maer hondert Bꝛaſilianen bn haer ghehadt / daer ſouden wennige vande vnandt ontkommen hebben: den wegh welk fp liepen naer Pouagon de Porto Calvo toe / was dick beſaent met muſquetten ende piecken dieſe in het vluchten hadden van ſich gheſmeten: Daer wierden naer giſſinghe antſtucken ghellagen bn de vier hondert ſtucks: de onſe kregen maer thien bande vnandt ghevanghen / ende daer onder een Over loper / die bekent werdende / datelijck met de koorde wierdt gheſtraft. Onder de ghevanghens was een Sergeant Major, die in t 9oo2-bp gaen onder de dooden twee Capitennen kende / de eene was van fijn Peapolitaenſche troupen / ghenaemt oſepho de Curtis, den an⸗ deren van de Poꝛtugeſche / ghenaemt Feria. Dan Don Louis de Rochas & Borgia, Generael van 't Koningblijck ſecours ende alle de troupes in Braſil, en wiſt men doen· maels niet of hn doot ofte levende was / oock en wiſten de ghe⸗ vluchte ſelfs niet waer dat hn ghebleven was: de onſe niet anders vermoeden⸗ de dan dat hu in de Pouagon ghevlucht was; t welck haer mede op hieldt dat niet recht naer die plaetſe toe trocken; doch meeſt om dat unt de ghevanghens naer den Slagh verſtonden dat de Colonel Schuppe (De welcke ſn voor had⸗ den te ontſetten) al unt de Pouagon gheweken was / ſonder aldaer eenighe be⸗ ſettinge te laten: dat Daer geen Krundt / Loot / Lonten / noch Bivꝛes (welcke alle ſp veede ghebꝛeck hadden) vooꝛ handen waren: Datter een beſettinghe bn Don Louis was ghelaten van dunſent man onder t commando van ſijn opper⸗ fte Lieutenant Manuel Dias d Andrada: dat de vnandt in dit treffen niet ſeer vele dooden en hadde bekommen: ende dat de ghevluchte ſich nu weder ſouden ghevoeght hebben bn t garnifoen in Porto Calvo: Daer de onſe daer. en teghen veel ghequetſte hadden dieſe dꝛaghen moſten / gheen plaetſe hebbende waer te laten: om deſe ende andere redenen was niemandt van advijs dat men verder gaen ſoude. Ondertuſſchen lagh Don Louis reede in t gras; hem wierdt rerſt ſijn been in ſtucken gheſchoten / ende als hn hem te peerde wilde begeven / was t ſelve reede bn een vluchtende Capitenn wegh⸗ghenomen Doen kreegh hn noch een ſcheut inde boꝛſt / ende wierdt van fijn Vꝛienden inde runghte ghe⸗ lleept / ende ſtierf daer: de Poztugeſen vonden hem ettelijcke daghen daer naer 8 noch
Het derthiende Boeck. 507 noch in fijn kleeren leggende / ende met fijn gheweer. T is een Man geweeſt van grooten Hunſe / van fijn Vaders zijde unt het uns vanden Hertogh van Lerma, voerde hn de bn. naem van Rochas, ende van fijn Moeders zijde Borgia, voerde hu den tijtel van Duc de Ganja, was oudt ontrent acht · en veertich jaren / hadde de Roningh in Vlaenderen langh ghedient vooꝛ Capitenn: ende als t plande St Martin wierdt in · ghenomen was hn Maeſtro del Cam po ende nu Generael. Antonio St Felice Boone vanden Grave van Bagnola, ende Sergeant Major vande oude Italianen / liep Pouagon de Porto Calvo vooꝛ- by / en Keerde tot fijn Vader ide Alagoa, de welcke hem inde yſeren Dede ſetten / ende ſondt hem gevangen naer Spagnien. De onſe hadden in deſe reſtontren in alles veertich dooden / Daer onder waren Capitenn Nicolaes van Velthem, Robrecht de la Noy Lieutenant van Capitenn vanden Brande, ende Finkeracdt Lieutenant van Capitenn Tourlons Compagnie. Sware ghequetſte die men naer dꝛaghen moſte waren een en veertich / ende andere die noch gaen konden vier- en veertich. Naer dat ons bolck de dooden naer gheleghenthent in een grachte gheleght ende met veel rijs bedeckt hadden: de hamacken opghebonden / ende de ſware ghequetſte op ghepackt / foo wierden weder in Baz taillons gheſtelt: ende peder-cen fijn knijen bunghende wierdter een Danck ſegginghe tot Godt ghedaen; ende naer dat weder waren op- gheſtaen foo be⸗ danckte haer de Colonel vooz Gare goeden dient aen de Compagnie ghedaen / ende liet Daer op de Bataillons tot een triumphe dꝛn·maels vier geven. Naet de middach begonnen weder te marcheeren naer Pari puera, alwaer den een-entwintighſten wel aen . quamen / naer veel gheleden onghemack / alſoo de Sol⸗ daten in vier dagen gheen Bꝛoodt en hadden ghegeten / (Vleeſch waſſer ghe⸗ noegh te krijghen) noch ſich konnen verſchonen. Den Colonel Sigilmundus van Schuppen in Barra Grande, unt bꝛie ven bande Colonel deſe victoꝛie verno⸗ men hebbende; quam den twee en twintighſten te Paripuera aen-zenlen/ met de Politique Raedt Harckman, ontrent den avondt / ende bꝛocht eenige Sche⸗ pen mede om de troupes in te nemen / ende op d ander zijde van Porto Calvo te verleggen. Hier wierden de ghevangenen inden Slagh / gheexamineert / ende vooꝛnamentlijck een Napolitaens Edel man / Hector de la Calce ghenaemt / de welcke verklaerde dat hn Cabo ofte Gouernador was van vijf hondert nieuwe Napolitanen / doch dat inde Armee niet anders wierdt ghenaemt als Sergeant Major; fijn gagie te weſen vijf en tſeſtich Cruſaden s maendts en ſijn ranſoen een alquera Farinha g; maendts / ende twaelf pondt Vleeſch daeghs. Verklaer⸗ de voꝛder dat met deſe laeſte Armada unt Spagnien inde Alagoa waren gelan⸗ det twee dunſent ende vier hondert koppen: met twintich metale ſtucken van diverſche calibꝛes; alg mede krun· waghens / ſchoppen / ſpaden / bijlen ende voorts alderhande behoeften van Oozloghe in ſulcken abundantie / dat naer: fijn ſeggen t ſelve in Poꝛtugael wel ghekoſt hadde acht hondert dunſent Cruz ſaden. Dat Don Louis de Rochas en Borgia over alle de Armee commandeer⸗ de als Gencrael, ende in it particulier 't commando hadde over de Caſtilianen: fijn gagie zijnde vijf hondert Cruſaden s maendts. Dat de Caſtilianen ghe⸗ kommen waren op neghen of thien hondert man / over de welcke als Maeſtro del Campo commandeerde Juan Norris, onder hem hebbende een Sergeant Major Franciſco Ximenes: hn wiſt niet beter als dat alle de Caſtilianen maer verdeelt waren in vijf Compagnien / foo dat (nde eerſte wer vinghe elcke Com⸗ pagnie op twee hondert koppen gherecht was. Van Poꝛtugeſen fende hu inſ⸗ ghelijck ghekommen te zijn neghen hondert of dunſent / over welcke particu⸗ lierlijck commandeerde Manuel Dias d'Andrada, Generael Lieutenant bande Armee; ſijn Sergeant Major Martin Ferera, die te ‘ooren Capitenn was ghe⸗ weeft in ederlandt; de Poꝛtugeſen ſouden mede in vijf of ſes Compagnien
2 ver⸗
Off
ANN O 1636.
— —
—
ANN O 1636.
508 Verhael van Weſt-Indien.
verdeelt weſen. Vande nieuwe Napolitanen waren gekommen vijf hondert / Daer hu over commandeerde / en hadde naer de Generael de eerſte ſtemme; deſe Napolitanen waren verft maer verdeelt in twee Compagnien / dan de Gouvernante van Poꝛtugael willende ſeker Cavallier faveur doen / hadde dit veran⸗ dert / ende een Derde Daer unt ghemaeckt. Bande oude Caſtilianen ende Poz⸗ tugeſen ſende hit ſijnder aen - Komſte ghevonden hadde ſes hondert koppen / behalven die ghelicentieert waren met Matthias d’ Albuquerque naer de Bahia te vertrecken. Beyde oude ende nieuwe Caſtilianen marcheerden nu te ſamen vermenght; ende de oude ende nieuwe Poꝛtugeſen inſghelijcr. Vande oude Italianen onder t commando van de Conde Bagnola ſende hn noch overich waren hondert en tachtich koppen / over de welcke als Sergeant Major was de Soone vanden Grave Don Marco Antonio S Felice, Conde de Bagnola. Bꝛaſilianen onder t commando van Camaron hadde hu ghevonden fes hon⸗ dert weerbare mannen behalven oude Lieden / Vꝛouwen en Kinders: doch datter noch een kleyn ghetal Bꝛaſilanen waren inde Aldeas onder t ghebiet van de Jeſuiten / die men by de andere kan bekommen alſmen begeert. Den duden Grave de Bagnola voerde de tijtel van Generael over de Cavallerije / (niet teghenſtaende hp qualijck twintich Peerden hadde) ende Generael over
de Artillerije, ghenietende weghen bende deſe dienſten vijf hondert Cruſaden
' maendts. Van de Inwoonders fende hn mede ern tamelijck ghetal bneen te konnen kommen / dan dat het rechte getal niet en wiſte. Verklaerde vooꝛder dat Don Louis fijn vooꝛnemen was gheweeſt; voor eerſt een voet in t Landt te verſekeren / de onſe de Vivꝛes te ontrecken / ende tot ſich te bꝛenghen / ende
ondertuſſchen alle occaften te ſoecken om met de onſe te llaen / om dat wiſte
ſtercker te belde konde kommen als de onſe: ende een Bataille winnende / verz ſekert was de onſe binnen haer Foꝛten te bellunten / ende te berennen tot dat de generale Vloote unt Spagnien ende Poztugael quamen ende t werck vol⸗ epnden : maer de Bataille verlieſende / niet veel ſchade Daer bn hadde te lijden / ende hem licht met wennich volcks inde Alagoa ſoude konnen houden tot datz ter meerder macht aen lande. Dat Don Louis unt de Alagoa naer de Pouagon de Porto Calvo (behalven de Inwoonders) ghebꝛacht hadde twee dunſent Eu⸗ ropeſche Soldaten ende ſes hondert Bꝛaſilianen onder Camaron; ende inde Alagoa ghelaten dunſent man onder den Gꝛave van Bagnola de gude: ennde⸗ lijck dat van dit volck bp ſich hadde ghehadt inde Bataille elf hondert man: ende inde Pouagon ghelaten vijf Compagnien Blancos, maeckende ontrent dunſent man / ende een Deel Bꝛaſilianen. Ghevꝛaeght zijnde naer de ghele⸗ ghentheyt van de Albuquerques; of Matthias ghevanghen naer Poꝛtugael gingh; ende wat Don Duarte hier dede; ſende hn dat Matthias wel anderhalf jaer gheſolliciteert hadde om ontllaghen te zijn van ſijnen dienſt / ende de li⸗ centie nu eerſt hadde bekommen: ende dat Don Duarte hier gheen ander quali⸗ tept nu hadde als Conſeiller; een peder van ghevoelen zijnde dat de Koningh, indien weder meefter van 't Landt werdt / hem fijn leen ſal af - nemen / ende daer teghen pets anders in Poꝛtugael geven. Wegen de ſtercke Armada ghe⸗ vꝛaeght ʒijnde / vertelde hp; dat als fn unt Poꝛtugael den vijf en · twintighſten Septemb., t jaer vijf· en dertich / vertrocken / alreets middelen beraemt waren / ende Patenten unt geſonden naer Spagnien / Italien ende Duntllandt; ende ſwoer bn de Miſſe ende Henlige Euangelien / dat hn des Koninghs oꝛdꝛe ghe⸗ leſen hadde / unt geſonden naer verſchenden hoecken van fijn Croone: dat men een Dloote ſoude bn een bꝛenghen van dertich dunſent Tonneladas, in elcke hondert Tonneladen rekenende ſes· en- twintich Soldaten met haer gheweer ende nodighe victualie / de welcke alleen ſouden dienen tot beſtieringhe ende bewaringhe vande Schepen: ende dat tot deſe Armada ghedeſtineert waren
acht
Uet derthiende Boeck. he 509 acht dupſent vijf hondert Soldaten weghen de Croone van Caſtilien / nevens twee dunſent Bootſ⸗gheſellen: ende ghelijck ghetal weghen de Croon van
ANN O
Poztugael. Met welcke Armada ſu weder ſouden in⸗nemen alle de plaetſen 36.
die de Koningh in America afhendich waren ghemaeckt. Dat de Koningh die eer ſoude gheſonden hebben / dan dat de Albuquerques hem bedꝛogen hadden / deurgaens ſchꝛijvende dat noch gheen noodt en was. Hu verklaerde mede dat tot deſen tocht naer Pouagon de Porto Calvo niet meer en hadden met haer ghenomen als Farinha vooꝛ acht daghen in bare knap· ſacken / ende dat even wel haer nont pets hadde ontbꝛoken / dooꝛ dien in t Boſch bn de Inwoonders groote vooꝛ : raedt van Farinha was vergadert tot haet behoef: ende alſſe qua⸗ men inde Pouagon, dat haer alle daghe wierdt toe - ghebꝛacht overvloet van Farinha ende Beeſten / foo datſe alree vooꝛ meer alg (eg maenden waren Looze {ien / dooꝛ dien Don Louis alles met contant gelt betaelde. Ghevꝛaeght zijnde naer de Foꝛtificatie in Alagoa del Norte, alfoo andere ghevanghens verklaer⸗ den dat Daer ten vier Rante Redoute met een Bolwerck ghemaeckt was om de Kercke: ſende nont in Alagoa was gheweeſt / maer bn de Punta de Jaragoa in t Quartier daer ſn landen ghebleven / maer wel ghehooꝛt hadt datter inde Alagoa del Nort tenighe Foꝛtificatie was ghemaeckt. Sende mede datter een groote quantitent Vivꝛes met de Vloote was ghekommen die langhe ſtrecken konde / doch dat fn vertrouden ghenoegh haer behoeften unt het Landt te bez kommen. Datter inde Vloote gheen Soldaten en waren ghekommen Loor de Bahia: maer dat wel ghehooꝛt hadde dat de Gouverneur Diego Louis d Olivera wel dꝛn dunſent man hadde / maer dat niet wiſte ofte daer eenighe konde van miſſen. Dat met de Ploote was ghekommen Pedro de Silva, om den Gouverneur Olivera van ſijn gouverment te ontloſſen. Verklaerde datſe vande Punta de Jaragoa ghemarcheert hadden eerſt vier of vijf mijlen langhs het ſtrandt, ende Daer nae op de lincker· handt af-Aaende haer in; t Boſch hadden begeven; vnde foo met groote moente unt. ghekommen zijn dooz de Ingenio van Chriſtoffel Dias, op de Ingenio Novo van Rodrigo de Barros; ende dat het een qua⸗ den wegh was / ende onmoghelijck met ſtucken gheſchuts dooꝛ te kommen: hn vergheleeck deſen wegh met Hannibals tocht door de Alpes, ſeggende datſe meenen dagh ſes· en dertich ſtenle Berghſkens ghepaſſeert waren. Bus vele van des ghevanghens verklaringe. Deſe victorie in manieren Lozen verhaelt bn de onſe dooꝛ Godes ſeghen ende kloeck belendt van de Colonel Artichau verkreghen zijnde: maer ondertuſſchen de Pouagon de Porta Calvo vexlozen blijvende; ende de onſe haer niet machtich ghenoegh vindende om de vnandt hardt aen te taſten / ſonder den gantſchen ſtaet van Braſil inde waegh· ſchael te ſtellen / foo vonden de Krijghſ·Overſten haer ghenootſaeckt hunne troupen op een ander plactfe te legghen / om den vnandt te verhinderen eenighe voꝛder invaſien in onſe Pꝛovintien te doen. Lieten in Paripuera de voꝛighe beſettin⸗ ghe van vier hondert koppen met pꝛoviſie van alles boor vijf maenden; in t bovenſte Foꝛt waer in twee Compagnien laghen / commandeerde Capitenn Day, ende in t benedenſte daer maer een ſtercke Compagnie lagh / werdt het commando ghegeven aen Capitenn Philips Andreas. Den vier-en-twintigh⸗ fen wierde de reſte van het bolck t'fcheepe ghebꝛacht; beſtaende in vijfthien Compagnien die niet veel meer als elf hondert man konden unt maken / ende zijn alſoo den ſes· en · twintighſten Januarij van daer gheſchenden, ende Barra Grande al voꝛen beſichticht hebbende / ende van daer twee Compagnien Bꝛa⸗ ſilianen ghelicht; zijn den neghen en twintighſten achter t Enlandt S: Alexio ghelandet; ende haer dienende van de nacht s anderdaeghs heel vꝛoegh ghe⸗ kommen in Serinhain: vonden daer alles ledich / de Inwoonderen waren al⸗ tſamen ghevlucht inde Boſſchen / foo upt vꝛeeſe van de vnandt / als vooꝛna⸗ | Aff 3 mentlijck
sio Verhael van Weft-Indien.
pr pe mentlijck van de onſe / dooꝛ dien onlanghs te vozen alle onſe fiecken die Daer
Ie err ghelaten waren / hadden ghedoodt / ende nu de ſtraffe vꝛeeſden. De onſe hun
1 Febrarius, hier maer neder gheleght hebbende / bequamen bn een Boot den tweeden Februarij tijdinghe van Capitepn jan Talibon, gheſeght Duynkercker, tcomman⸗ derende in Barra Grande, dat de vnandt ghekommen was unt de Pouagon de
Porto Calvo ende onſe Redoute aen Barra Grande hadde belloten. De Colonel
6 Schuppe ende Colonel Artichau tonſidererende dat deſe Redoute op een ſeer
ſwacke plaetſe lagh / ghecommandeert van twee hooghe Berghen; ende dat de ö ſelve daer wennich nodich was / alſoo niet konde verhinderen dat de Schepen 1 in foo bꝛeede ende wijde Haven tallen tijden in· quamen / ende bunten ſcheuts ik a anckerden: ende dat met de twee Compagnien welcke daer in beſettinghe la⸗ (Ge ghen / haer klenne macht ſeer konden verſtercken: reſolveerden weder te rug⸗ 5 ge te gaen maer Barra Grande, ende de vnandt verdꝛeven hebbende / de Kedoute | te llechten. Daer op ging hen den vierden 8 moꝛgens unt / ende haer een wen⸗ | nich op- houdende vooꝛ Una, quamen den achtſten vꝛoegh Loor Barra Grande: Ia vonden dat de vnandt unt vꝛeeſe van de onſe al te Dozen vertrocken was. | Ghemoeten Daer de Politique Kaedt Stachouwer nevens den Ammirael, de in welcke met de Jachten waren vooꝛ unt gheſonden / om t Legher ſijn behooꝛ⸗ En lijcke noodzꝛuft toe te boeren. De volghende daghen wierden de Stucken / 1 d Ammunitie / Vipꝛes / ende alles wat noch eenighen dienſt konde doen inde | Schepen ghebꝛacht / ende de Kedoute vooꝛts langhs der aerden ghellecht. Alles beſchickt zijnde marcheerden (pp weder den vijfthienden te rugge langhs de ſtrandt naer Una toe: ende alfoo haer de Kievier Una niet wel en gheviel om langhs de ſelve met Boots de Vivꝛes naer boven te bꝛenghen; foo ver⸗ „ kozen weder de Kieviere ende gheleghenthent van Serinhain, om Daer hun Quartier te houden de regen maenden ghedupꝛende. Ondertuſſchen wierden 0 | acht van onſe befte Schepen / de Salmander, de Fame, Overijſſel, Hollandt
| ſchen Thuyn, Tertholen, Walcheren, Oudt - Vliſſinghen ende de Maeght van
Dordrecht, toe-ghemaecht ende gheſonden Hoor de Bahia de todos los Santos | om de ſelve te beſichtighen ende acht te nemen wat de vnandt met fijne Dloote | Daer maeckte. Deſe Schepen hadden het gheluck dat den neghenthienden N Martij maer twee Galleons met een klepne Barcke reſcontreerden / ontrent
twaelf mijlen van landt / op de hooghde van twaelf graden ende een half bn
| unden De Linie; t eene vande Galeons was de groote Napolitaen met tſe⸗ ſtich ſtucken gheſchuts / welck den Ammirael van Poꝛtugael voerde met onz
| trent ſes hondert Soldaten; t ander was een ghemenn Galeon: deſe twee
| Spaenſche Galleons ( ſoo daer naer verſtonden) wachten de onſe in / om haer
| couragie te beproeven. De onſe wel werende hoe ſterck de Galeons oꝛdinaris
0 ghemant zijn / daer fp-lieden gheen Soldaten met allen op hadden / reſolveer⸗
| den in heven ſcheeps Naedt De ſelve niet te enteren / maer dicht onder kommen⸗ |
| de met ſchieten eenighe avantagie op haer te ſoecken: t welck een goeden raedt
was / want de onſe bn de twee hondert en vijftich ſtucken op- hebbende / kon⸗
den over des vnandts tneghentich ſtucken wel diſputeren: maer wierdt qua⸗
2 lijck ghevolght; want eenichſints dooꝛ onnodighe vꝛeeſe / ende anderdeels om
datter bp ghebꝛeck van een capabel Hooft / Daer gheen recht commando onder
ö haer en was / en quamen onſe Schepen / untghenomen twee / niet eens binnen
ſcheuts / ende lieten de vnandt met ghemack gaen daer hu wilde / ende wierdt met dit ſchendich werck Den daghen toe ghebꝛacht. Deſe twee Galeons / nez vens noch een welck ide Bahia was blijven legghen / voerende den Ammirael | van Caſtilien / waren de gantſche kracht van des vnandts Armade / foo dat | indien de onſe met een mannelijcke dapperhent deſe twee hadden aen-ghetaft | ende over- wonnen / foude des vnandts macht gantſch somme” W
gheweeſt,
—
Het derthiende Boeck. A1 gheweeſt; daer nu by deſe twee Doo? De klennmoedighent ende quade oꝛdꝛe van de onſe / onſe principale macht die doen aldaer hadden / wierdt gheaffronteert. Deſe twee Galeons waren unt gelopen om naer BOeft- Indien te zenlen / ende Matthias d' Albuquerque met fijne pꝛincipale Meublen was daer op / hem niet vertrouwende met De reſterende Vloote naer Poꝛtugael te lopen / als de groote Galeons ſouden wegh weſen / ghelijck de onſe daer naer vernamen unt een Kotterdammer Schipper die unt de Bahiſche Vloote bp de onſe over quam. De meeſte Schippers van onſe Schepen wierden over deſe ſchendighe naer⸗ latenthent gheſtraft met confiſcatie van eenighe maenden gagie: waer in ghe⸗ gaen wierdt met ſonderlinghe ſachtighent ende moderatie / om datter onder waren Die haer vooꝛ deſen wel inden dienſt vande Compagnie hadden ghe⸗ queten / ende de meeſte faute op de Commandeur redondeerde. Vooꝛts alſoo de vnandt in Cockau ter zijden van Una ende Serinhain ende inde Boſſchen daer ontrent noch ſijn volck hieldt / ende ſijne coꝛreſpondentien met eenighe van onſe Poꝛtugeſche Inwoonderen pleeghde / ſoo wierdt / om dit te verhin⸗ deren ende af te ſnijden / den twintighſten Februarij, de Colonel Artichau met twee Compagnien vier roers / een Compagnie muſquettiers en een Compa⸗ gnie Bꝛaſilianen unt: gheſonden. Hy verjoeght ſijnder eerſter aenkomſte unt Cockau Deg vnandts beſettinghe van hondert en vijftich koppen / alle de In⸗ woonders foo met haer vluchtende / datter niemandt / jac niet eenen Peger en vonden. Deſe hondert en vijftich Soldaten begaven ſich over de Nie viere / in t Huys van Andre Maciado, mepnende de onſe in t over Kommen goeden koop | te hebben; maer de Colonel een ander dooꝛkomſte vindende / viel haer s andez rendaeghs weder op t lijf ende ſloeghſe Daer unt / foo datſe met verlies van fes man de vlucht namen naer Porto Calvo toe; de onſe hadden maer een Ser⸗ il geant doot en een Bꝛaſiliaen ghequetſt. De Colonel noch in Cockau zijnde) N kreegh den twee en twintighſten in t Boſch dooꝛ de Bꝛaſilianen din Mun⸗ 9 nicken ghevanghen, de eene was Fray Coſmo de S: Amien cuſtos provincialis 0 ordinis minorum de obſervantia; de tweede een onbekende de derde Fray Ma- IN nuel unt Klooſter te Poyuca, dit de Colonel kende. Deſen Provincial was ghe⸗ 0 kommen unt de Bahia naer Alagoa, ende aldaer gheſpꝛoken hebbende met Don | Louis, paſſeerde doo; alle onſe Landen / ende gheweeſt zijnde in Camarigibi, Porto Calvo, Poyuca, Cabo 8. Auguſtin, Vergas, Paratibi, Capivaribi, Paoamorello, Goyana, Mata do Braſil; ende alles wel dooꝛſien en naer fijn believen 90 verricht hebbende / quam wederom dooꝛ alle deſe Plaetſen te rugghe / tot dat | Godt hem hier in onſe handen liet vallen / wanneer hy reede in des vnandts | limiten was ghekommen. De Inwoonderen ſelfs hadden hem ettelijcke we⸗ ö ken te voꝛen aen de Heeren Kaden aen ghegeven / en van wegen fijne pꝛackti⸗ | ken beklaeght, de Kaden hadden mede bn beieben de Munnicken van Poyuca, van Pariba ende elders ghelaſt / datſe deſen Pater Cuſtodio, als hn quam / vaſthouden ende aen - geven ſouden; de welcke hem daer en teghen met aller ijl hadden wegh geholpen. Soo dat de Colonel alle de Munnicken met de bꝛie⸗ | ven die over haer Wierden gebonden aen de Kaden op't Reciff ſondt / ten ennde 0 ſu de ſelve met have aen· klaghers ſouden confronteren / examineren ende naer l ij verdienſte ſtraffen; maer Daer en wierdt in een wijl niet veel in ghedaen. De il Colonel Artichau quam den Bier-en-twintigbften weder te Serinhain, ghelijck N mede de Colonel Schuppe met het reſterende gros van de Armee van Una. 0 Des anderendaeghs begon men op de ſtrandt dooꝛ de Matroſen ende Solda⸗ | |
| |
ANN O 1636.
ten de runghte wegh te kappen / om een Redoute op de mondt vande Kieviere Serinhain te maecken / ende werdt langhe daer in ghecontinutert. Den derden Martij quam bn de Colonel Schuppe ende Colonel Artichau in t Quartier de Marcius. Politique Raedt Schotte, de welcke fn langh hadden verwacht / om wel on⸗ derricht
ANNo 1636.
Aprilis.
512 Verhael van Weft-Indien.
derricht te weſen / op wat tax van Beeften ende Farinha de Inwoonderen war
ren gheſtelt / om behooꝛlijcke toe · voer van Vivꝛes in't Legher te bekommen;
want al eenich manquement / tot groote beſwaernis van t bolck / hadden ghe⸗
leden. Den ſeſten vertrock de Politique Raedt Stachouwer naer t Reciff, om
de Naden van alles wel te onderrichten: ende daeghs Daer aen ſonden ons volck van Paripuera elf ghevanghens / die eene onſer partijen onder Alagoa hadde ghekreghen / een ſeecker Coꝛps de Garde op laende ende eenighe doo⸗ dende: deſe ghevangens wierden naer examinatie naer r Reciff geſonden / om unt de Lande verſonden te werden. Den veerthienden begonnen den Bergh in Serinhain te planeren / Daer men 't Foꝛt legghen wilde / doch weghen ghe⸗ bꝛeck van nodighe Materialen gingh het werck traeghlijck vooꝛt: ende alſoo de vnandt ſtil fat / ende de onſe weghen de gheweldighen reghen / die begon te vallen / oock wennich verrichten konden / foo vertrock de Colonel Artichau naer 't Reciff. Ende alſoo men unt eenighe af ghewoꝛpen bꝛieven ende andere inditien vernam / dat de vnandt door eenige coꝛreſpondentien pets machineer⸗ de / ende de mompelinghe was / dat hy ſochte deur te bꝛeken / boven Serinhain, om deur de Boſſchen ontrent de Cabo te kommen; wierdt goedt ghevonden dat de Heer Stachouwer Daer op ſoude letten; de welcke met Den hondert man den vijf en: twintighſten marcheerde unt de Afogados recht naer de Boſſchen toe / wel acht mijlen te Landt waert in / dooꝛ de Coraillen van Pedro d Acunha, ende beſochte bele weghen / ſonder vande vnandt nets te vernemen; quam weder te Poyuca unt / ende t volck Daer latende onder de Commandeur Maulpas, keerde te rugge naer t Reciff. Ondertuſſchen foo arriveerden unt het Dar derlandt aen 't Reciff verſchenden Schepen met Volck / Vivꝛes ende Roop⸗ manſchappen, als namentlijck den een en twintighſten Martij twee bevꝛachte Schepen de Liefde en de Trompetter: den twee en twintighſten een bevꝛacht Schip t Landt van Beloften; den vier- en: twintighſten deſe foo bevꝛachte als Compagnies enghen Schepen / de Sout- bergh, de Sout-kaffe, den Brandt van Troyen, de Witre Valck, it Graeuwe Peerdt, de Hope, den Oragnie- Boom, Haerlem Daer de Politique Raedt Hendrick Schilde mede quam; Naſſou w, Goude Leeuw, de Hope, Samſon, de Griffoen van Hoorn, de Griffoen van Amſterdam, de Liefde, de Sonne: bloeme, bn de welcke noch den ſeven- entwintighſten quam de Krabbe van Hoorn: ende den eerſten April het Jacht de Brack van Groeninghen, ende den neghenden t Schip Amersfoort, ende den twaelfden Campen, t Jachtjen de Vleer-muys ende t Vlieghende Hardt van Z eelandt, ende enndelijck den vijfthienden het Schip Zeelandia, waer mede quam de Politique Naedt Paulus Serooskercken: de Sonne ende Domburgh, mede bꝛenghende een klenn Scheepken met acht en twintich pijpen
Win onder weghen verovert. Dewijl de Colonel Artichau noch op t Reciff
was / foo ghebeurde dat den ſeſthienden Aprilis 8 avondts aen den Kaedt tij⸗ dinge wierdt ghebꝛacht / dat de vnandt dooꝛ de Boſſchen deur gebꝛoken / dooꝛ de Aldea van Poyuca was ghekommen / ende eerſt op de Ingenio Velho ghe⸗ weeſt van Juan Paez Baretto unt-ghebꝛokene / met acht hondert man / Daer hy alles over viel ende ghevanghen nam; eenighe onſer Soldaten weerden haer mannelijck unt de Kercke / ſoo dat quartier bequamen / eer haer over-gaven. Hier lloegh hn datelijck Placcaten aen / dat alle Mans daer om her haer inde wapenen fouden begheven ende bn hem kommen op lijf-ftraf. Waer op ghe⸗ volght is / dat heel veel vande Poꝛtugeſche Inwoonders / teghen den eedt van ghetrouwighent aen de onſe ghedaen / ſich bn hem voeghden / vermoozdende ons bolck d welck ſn in t Landt konden aen treffen; bele van qualitent ſtaken mede de hoofden op / foo dat men wel ſach dit van langher handt was ghe⸗ pꝛactiſeert / ende ſonder coꝛreſpondentie niet toe ghegaen: ende onſe troupen
5 in
Net derthiende Boeck. 513 in Una ende Serinhain legghende vooꝛ. bn ghegaen zijnde / nde Landen achter het Reciff leggende / was in. ghevallen / ende in Moribeca acht hondert Kafen
AN NO
met tenighe andere goederen vande vꝛije Wieden nevens (eg hondert alqueres 163
Farinha, die aldaer vooꝛ ons volck in vooz raedt waren / hadde wegh⸗gheno⸗ men. Dat mede des Heeren Colonels Schuppe ende Fiſcaels Ingenios hadden gheplondert / naer dat eenighe Soldaten dieder in laghen ende teghen- weer beden hadden doodt ghellaghen / ende eenighe met belofte van quartier ghe⸗ vanghen ghenomen. Ende dat de vnandt nu vooꝛts marcheerde naer 8 Laurenzo endt Maſſiapi; ſonder quaedt te doen aen de verraderſche met hen hou⸗ dende Inwoonderen / alleen plonderende wat de onſe toe - quam. Dijn oogh⸗ merck was van daer vooꝛts naer Goyana ende Pariba te gaen / om daer mede onſe ghetrouwe Onderſaten te vervolghen / ende de ontrouwe Inwoonders teghens ong (nde wapenen te bꝛenghen: daer over hugheene In genios noch Sunckeren en bedoꝛf / willende liever van onbedoꝛven Landt meeſter wer⸗ den / ende waren over al de meeſte Poꝛtugeſen met hem vꝛienden: jae ſelfs de Suncker-Molen vanden Ridtmeeſter Ley (die een Poꝛtugeſche Dochter had⸗ de ghetrouwt) werde bn hun verſchoont / ende alleen een goede Peerdt wegh· ghenomen: ende lieten hem weten / dat hu de wapenen neder - legghende / paſ⸗ poort aen haren Generael ſoude verſoecken / ende foo vrij als andere op ſijn goederen Woonen. De pꝛincipaelſte aen - lenders van dit bolck waren Rebel. hin ende Madurera, die te Bozen bn ong ghevangen zijnde / Door quade toe-ficht unt de ghevanghenis ontlopen waren: de troupe was ſterck wijf hondert oude Soldaten / ende noch foo veel Bꝛaſilianen / Mulaten ende Boſch-Meghers: beneffens dat rrede bn de vijf hondert Inwoonders ſich bn haer hadden ghe⸗ voeght / ende alle aen wijſinge gaven waer men ons quaedt konde doen. Op dit gheruchte hebben de UNaden noch dien nacht vergaderingh gheleght / ende met de Colonel Artichau ernſtich beraden wat in deſen toe ſtandt beft te doen ware: want aen Deen zijde was te beduchten / indien men alle de troupen die in Serinhain laghen naer des vnandts partije toe keerde / dat dan des vnandts gantſche macht unt Una ende Porto Calvo volghen ſoude / ende dat dus doen⸗ de ſonder lagh of ſtoot veel grondts verloꝛen ſoude woꝛden / ende de vnandt met al ſijn macht weder in 't midden van t Landt kommen: aen d ander zijde ſtondt te vꝛeeſen dat indien men maer de halve macht teghen deſe partije afbnxacht / de andere blijvende helft te ſwack ſoude zijn om de macht des vnandts die vaor haer was teghen-ftandt te doen, Soo dat gheradenſte vonden Degen wegh in te gaen: namentlijck dat de Kaden op t Reciff unt de fes hondert Soldaten die nieuwlijcks waren aen gekommen / ende unt de oude Soldaten foo daer in Garniſoen laghen / als mede unt het Bootſ-volck (welck doenmaels ter Zee niet te Doen en hadde / ſiende de Spaenſche Vloote unt de Bahia al verzenlt was) een Leger ſouden unt maken / om tegen deſe lopende partije te ſtellen: ende dat de Colonel Artichau datelijck ſoude trecken naer t Legher bn de Colonel Schuppe, ende hem daer toe beweghen dat des vnandts troupen die in Una dicht bp Serinhain laghen / ondertuſſchen ſoude fien te becinghelen ende over vallen / dewijl die tegen onſe gantſche macht niet beſtant en waren. Dit dus bn den Naedt op t Reciff ghelloten zijnde / is de Colonel Artichau den ſeventhienden met een Jacht vertrocken / ende arriveerde ’s anderdaeghs 3 nachts in t Leger / ende verhaelde datelijck aen de Colonel Schuppe’t gene der paſſeerde / ende wat op t Reciff bn den Kaedt ende hem was raedtſaem ghevonden. Ondertuſſchen dat de vnandt deſen in val dede waren opt Reciff ghekommen ontrent hondert en twintich Tapuyas van Jandovijs volck / de welcke de Kaden Doo? den Commandeur op Rio Grande tat have hulpe had⸗ den verſocht; deſe beachten tijdinghe datter noch . ſouden volghen; oock 1202 N ER: Den
ANNo 1636,
514 Verhael van Weft-Indien.
den Koningh Jandovij ſelfs / met meer nieuwe gheallieerde Koninghſkens / die hn tot deſen tocht bn ſich ghenodicht hadde, De Politique Kaede W'ijntjens bꝛocht deſe den neghenthienden in t Legher. Des anderendaeghs s avondts te ſeven unzen / om de Poꝛtugeſche verraders beter te bedꝛieghen / zijn de onſe van Serinhain op- ghetoghen met ſeſthien hondert man; latende tot Serinhain in beſettinghe maer twee Compagnien ende vooꝛts de ſiecken: met den Poli⸗ tiquen Kaedt Wijntjens om ghedumende des Colonel Schuppens af. weſen al⸗ daer goede opſicht te houden. T vooꝛ· ſtel bande Raden op t Reciff gheno⸗ men / was / dat men unt vꝛeeſe der af- wateringhen die (nde reghen-maenden de Rievieren op-blafen / dooꝛ Cockau ende Boſch- waerts om / de Rievieren {oude om gaen / ende foo bedecktelijck van achteren fier in te ballen inde plaets fe Daer den generalen Wieutenant Manuel Dias d'Andrada ſijn Quartier had⸗ de. Maer de Colonel Schuppe hadde teghen deſe reſolutie: eerft/ dat hp vꝛeeſ⸗ de / dat als foo verre ſoude om trecken / dat de vnandt (die op deſe zijde vande Kieviere in Una lagh) ſich met Rebelhin mochte conjungeren: ten anderen vondt het ghevaerlijck ſonder Karren / (die niet vooꝛ handen waren) daer de Vivꝛes en Ammunitien op boeren mochten / foo verren marſch te doen / ende ſich vande Zee ende Schepen te begeven: niet teghenſtaende ſoude deſe conſi⸗ deratien aen d'een zijde gheleght ende t voꝛighe bellunt ghevolght zijn ghe⸗ weeſt; ten ware daer ghekommen waren twee leughenachtighe Schelmen / een Poꝛtugees ende Negher / bende verſch van Una gheſchepden / de welcke de ſaecken heel anders vooꝛ· dꝛoegen alſſe inder daet waren. Den Poꝛtugees ſen⸗ de dat in t Doꝛp Una ſelf twee Capiteyns laghen met twee hondert Soldaten; ende een canon - ſcheut van Una inde Supcker Molen van Diego Pays Dip hondert Soldaten ende vier hondert Bzaſilianen: ende dat op d ander zijde vande Kieviere bn den Lieutenant Generael inde Hunſinge van Cyprian d Oliveira niet meer en waren als dꝛn hondert Soldaten: verklaerde mede dat men de Kieviere Una een half mijle boven den Suncker Molen van Diego Pays, bn 't Huns van Pedro Alfonſo heel ghemackelijck konde paſſeren / ende pꝛeſen⸗ teerde ſelfs de wegh te wijfen: de Pegher beveſtighde alle t ſelve / ende fende Daer heel onlanghs was deur-ghekommen. Op dit valſch rapoꝛt koſen fp den koꝛtſten wegh / om den grootſten hoop vande vnandt op dees zijde Lande Kie⸗ vier aen te taſten. Den heelen nacht doorde Suncker-Molen van Rio For
mofo gemarcheert hebbende / bleven den een · en · twintighſten den heelen dag
in een Dallepe van Orekinda legghen / Paſſen en Hupſen wel beſet hebbende / op dat de Poꝛtugeſen niet fien mochten hoe ſterck van volck fn waren; doch daer ontliep haer een Portugees / die fp onder weghen op- ghenomen hadden. De nacht aen- Kommende begonnen weder te marcheeren / ende namen vooꝛ van t Nie vierken Manbukava haer te verdenlen in Den partijen: De Heere Colonel Schuppe feude gaen op de ſlincker-handt / om het Doꝛp Una aen te taz ſten: de Major Manſyeldt op de rechter / om de Suncker-Molen Das Ilettas (daer fp waren onderricht dat hondert Spagnaerden de wacht hielden) te over · vallen; ende de Colonel Artichau ſoude vooꝛ-· bn de Suncker- Molen Das llettas gaen / ende op de Suncker-· Molen van Diego Pays vallen, Maer hier in viel weder een nieuwe confuſie; want vooꝛ eerſt / foo wierdt de Major Manſ⸗ velde bn fijn Guide (weſende een Negher) mitlendt verder als Manbukava; ſoo dat de andere daer kommende deſe troupe miſten / ende niet konden bedencken wat van die bekommen was; in alle gheval waren de wegh die in moſten al vooꝛ· bp: ten anderen; foo bevonden dat de wegh die de Colonel Artichau he⸗ nen ſoude trecken / bn de vnandt verkapt ende gheſtopt was. Sulcx dat alle verdꝛietich werdende over deſe onvooꝛſpoedighe nacht renſen / op nieuws vez ſolveerden alle te ghelijck recht op Una te gaen / ende dan Daer te Doen ek, in
. oude
— 8
Het derthiende Boeck. 315 ſoude ſchijnen. Deſen raedt vervolgende / ende s nachts des vnandts Wach van Bꝛaſilianen op- ghejaeght hebbende / quamen 's moꝛgens in t Doꝛp Una, doch vonden noch daer / noch inde Suncker - Molen van Diego Pays gheen volck: de vnandt was oock in langhen tijdt daer niet gheweeſt / behalven wen⸗ nighe Inwoonders ende eenighe Wachten die daer hielden: alle haer macht
was op d ander zijde vande Kievier; de paſſagien daer men de Kie vier placht te paſſeren wel beſet / ende met Retrenchementen bewaert houdende. De onſe gantſch begeerich zijnde om over te ſetten / deden de gronden beſoecken / dan vonden de Nie vier allenthalven (oo Diep / datter gheen kans was al vechtende met het geweer dꝛoogh over te kommen. Bleven daer dien dagh ende volgen⸗ de ſtille leggen / verwachtende ofte de vnandt ſich pꝛeſenteren mochte; maer te vergeefs / want de vpandt hadt gheen luft om over te kommen; def weghen ſiende dat daer niet was unt te richten / keerden fn weder den vier- en twin⸗ tighſten s nachts in Serinhain. Ondertuſſchen dat bende de Colonels hier ſoo te vergeefs arbenden / foo hadden de troupen bn de Raden op t Reciff untghemaeckt / beter ſucces. Sy hadden volgens t vorige af. ſchent met den Colonel Artichau, een Armee op: ghemaeckt van twaelf hondert koppen; te we⸗ ten Dep hondert Soldaten / oudt ghecommandeert volck / unt de Garniſoenen / onder conduicte vanden Commandeur Maul pas, Capitepn Duynkercker, ende Capitepn Hijck: ende neghen hondert ghewapende Matroſen / ghecomman⸗ Beert Door eenighe Scheeps. Capitennen / die den Ammirael Licht- hart ſelfs lende: de Politique Raedt Scachouwer trock oock mede. Sn trocken unt den twee en twintighſten April g avondts / ende s anderendaeghs ontrent een half unze gaens van S Laurenzo kommende / viel de vnandt unt fijn embuſca⸗ de op haer unt / ende quetſte in it eerſte meeſt alle de Officieren bande Solda⸗ ten / als namentlijck de Commandeur Maulpas in den bunck onder de navel / {oo dat hn s anderendaeghs vande quetſure ſtierf; Capitenn Hijck Door den arm, Waldeck Lieutenant van Capitepn de Tier Booz de handt / foo datter in t begin onder ons volck eene alteratie quam, maer {n grepen datelijck weder moet / ende weerden hun ſoo dapper / dat met Godes hulpe de vnandt op de vlucht dꝛeven ende alles deden verlaten: de onſe hadden thien dooden ende veertich ghequetfte ; vande vnandt bleven twintich op de plaetſe legghen daer twee Capitepng onder waren / den eenen een Coſijn van Albuquerque; meer wierdender inde vlucht hier en Daer neder ghehouwen / ſoo dat t ghetal van des vnandts dooden bn giſſinghe op hondert wierdt begroot: men fende dat Rebellin (elfs dooꝛ de ſchouder was gheſchoten: Daer wierden twee en · veer⸗ tich van ons volck verloſt die fn hier en Daer ghevanghen hadden. Rebellin vluchte met groote confuſie dooꝛ de Coralen van Pedro d Acunha d Andrada te rugghe naer Porto Calvo met ontrent vier hondert man / de reſte verſtropt zijnde. Men houdt het Daer vooꝛ dat de vnandt hier wel vijfthien hondert ſterck was / waer onder wel acht hondert Soldaten. Trocken den D2n-entwintighſten weder te rugge van s: Laurens, en quamen s avondts in t Foꝛt op de Afogados, ende s anderendaeghs op t Reciff. Alwaer den ſeven· en twintighſten arriveerde een Scheepken bn ot Jacht Leeu werck verovert / we⸗ fende gheladen met hondert Hunden ende ſes· en dertich Paſſagiers / die inde Alagoas mepnden te lopen: ghelijck oock mede een Scheepken verovert bn den Hollandtſchen Thuyn 9002 S* Alexio. De tijdinghe van de vooꝛſende dez faitte eerſt den ſes· en twintighſten ter ooꝛen kommende in Serinhain aen de Colonel Schuppe, trock hn g anderendaeghs unt (om des Rebellins vluchten⸗ de troupen den wegh af te ſnijden) met acht Compagnien Voet · knechten / een Compagnie Kunters ende twee Compagnien Bꝛaſilianen: ende alle de Tapuyas. Nam ſijn wegh naer t Nooꝛden toe / ende liet de Colonel Artichau in tt 2 Serin=
ANNd 1636.
*
N Tb Verhael van Weſt- Indien.
ii 1 Serinhain teghen de vnandt leggen. Maer niet diep ghenoegh inde Boſſchen | NN O in treckende / inſonderhent weghen de onghenadighe guave weghen / en ghe⸗ 0 1636. moete hu gantſch geen vnanden; ſondt dꝛn Compagnien muſquettiers te rug⸗ 0 5 Mayus. ghe / die weder te Serinhain quaàmen den vierden May, ende hy ſelf met de reſte Hi vande vier roers trock naer 't Reciff, doodt · laende hier ende Daer veertich of vijftich Inwoonders die hy tegen hem inde wapenen bondt. De Colonel Artichau wierdt mede van eenige ver af woonende Poztugeſen gewaerſchouwt
4 datſe de vluchtende gheſien hadden met klepne partykens van acht / neghen / | thien man / ongewoonlijcke paden dooz Boſſchen ende Suncker-Rieden deur | i krunpen; foodat mede eenighe partijen unt ſondt om de ſelve in embuſcade b te wachten / maer kreegh oock geene / foo wiſt hun dat volck met Boſſchen /
ij Moeraſſchen ende Suncker-Miedt-Belden te behelpen. Inde maendt van | April wierdt bn de vnandt een aenſlach aen-gheleght op onſe Foꝛtificatien in S: Gonſalvo de Paripuera, maer wierden bn de onſe foo ghegroet / dat met | ſchande ende verlies moſten vluchten. Ende unter Zee wierdt bn Capitenn Viggert een Barcke op-ghebꝛacht / upt de Alagoa kommende / ende willende Kl naer de Bahia, gheladen met eenighe Hunden / Viſch ende andere klennighe⸗ 1 den / alſmede eenighe Paſſagiers. Sock ſoo quam daer in het ennde vande | 0 maendt April een Rotterdammer Schipper met fijn ongheladen Schip; de ik welcke vooꝛ· gaf dat hi op de Cuſte van Spagnien zijnde / ghearreſteert was / | i ende ghedwonghen naer de Bahia met des Konings Ploote te gaen / ende nu in t unt varen haer was ontlopen: bracht tijdinghe dat des vnandts Vloote di by de tachtich Zenlen ſterck / al over eenige weken Zee hadde ghenomen / van alles ſeer ſober verſien; ende dat Albuquerque ſich daer op niet vertrouwende / | de wegh over Weſt· Indien hadt gekoſen. Inde vooꝛdere maendt van Mayus, dooꝛ dien het ghewaldich reghende / en konde teghen de vnandt niet werden vooꝛ - ghenomen / foo dat deſe maendt meeſt dooꝛ liep met deliberatien ende pꝛe⸗ paratien in toekommende. Ende alſoo men de menichfoudighe ontrouw van 1 pele Poztugeſen nu verſchenden venen foo mevekelijck hadde bevonden / ende | | met groote ondienſt gheſmaeckt; ende qualijck was te ramen welcke men bez E trouwen mochte / wierdt bn de Colonel ende Kaden goedt ghevonden / de Poz⸗ tugeſen de wapenen gantſch af te nemen / ende haer alfoo de gheleghenthent af· ſnijden om onſe vnanden toe te vallen ende ons volck hinder te doen / waer lunius. mede een ghedeelte van maendt Junius werdt tor ghebꝛacht. De vnandt onz dertuſſchen ſiende dat de onſe haer meeſt ſtille hielden / ende hem niet aen en | taſten / wierde moedich / ende nam vooꝛ de ont ſelfs aen te taſten: ſondt weder 1 ten ſtercke troupe volcks onder de conduicte van Alfonſo d Albuquerque: de | welcke met fes Compagnien Soldaten ende vier Compagnien Bꝛaſilianen 5 deur de Boſſchen dooꝛ : ghekropen zijnde / onverſiens in onſe Landen viel onz | trent Moribeca: t ſlaeghde foo wel dat de Heere Colonel Schuppe niet verre 1 van daer was; ende de Colonel Artichau ſpordelijck Daer van verwitticht zijn | de / ſondt acht Compagnien tot fijne affiftentie; de vnandt / foo het ſcheen / hier IE op niet verdacht zijnde) kroop weder in fijn hol / ende retireerde ſich binnen de if Boſſchen / naer dat alleen de Sußcker- Molen vande Politique Kaede Schotte EE verbrandt hadde: foo dat ons volck de vnandt niet eens en ſach: unt Serinhain ki wierden mede contíinuelijck partijen gheſonden / om op des vnandts partijen IEN te loeren / maer te vergeefs / wiſten haer te wel inde Boſſchen ende Kiedt-Dels 1 Julius. Den te verdonckeren. Den vijfden Julij arriveerde aldaer unt het Vaderlandt 1 t ghehupꝛde Schip de Milde Marten met vier- en- dertich Soldaten: ende des | anderendaeghs de Hope, doch is t ſelve de Schipper ende Stier man aen
| | landt zijnde van fijn ancker gheſpoelt ende ſchelmachtich dooꝛ:ghegaen: ende den thienden t Schip den Dolphijn, met Dzp-en-twintich Soldaten: alſmede
IL den |
Het derthiende Boeck. 517
den Enghel Gabriel unt de Mafe, waer mede over quam de Politique Kaedt A E Johan Robbertſz. De maendt Julius nu ghekommen zijnde / ende de Domer- 0 pij: ij maenden naechende / was de Colonel Artichau ſter beſich (ghelijck vele ren *C°- il fen te voꝛen was geweeſt) om de Kaden te Doen reſolveren tot den tocht naer 1 Porto Calvo, ende de vnandt in ſijn neſt te beſpꝛingen en te dempen: ende alſoo 1 de oꝛdinari excuſe was de ſchaerſhent van Vivꝛes ende andere behoeften; foo i trock ſelfs naer t Reciff om alles te onderſoecken ende de lijſten op te nemen . van alle de Vivꝛes ende behoeften dieder vooꝛ handen waren / om alſoo den tocht beter te voꝛderen. Bevondt dat het noch aen Volck / noch aen Vivꝛes / noch aen Krijghſebehoeften en ontbꝛack alſmen maer ſich Baer toe ſtellen wil⸗ de. Ondertuſſchen dat de Colonel volghens de laft vande Colonel Schuppe opt Reciff Dug doende was om den langh ghedꝛenghden tocht op Porto Calvo te bevoꝛderen; foo quam weder gherucht op gheruchte / dat de vnandt weder in aen · tocht was om onſe Landen te infeſteren. Weſweghen den Heere Colonel Schuppe met fijn bꝛief vanden eerſten Auguſti belaſte aen de Colonel Artichau, Auguſtus. dat hy de vnandt ſoude gaen ſoecken / met acht hondert man die van Serinhain naer Moribeca wierden gheſonden. Deſe troupe quam in Moribeca den twee⸗ den / recht als de Colonel Daer mede was aen ghekommen. Des anderen⸗ daeghs naer dat vleeſch ende Farinha aen de Soldaten was unt gedeelt / trock de Colonel Goor de middach van daer. Inden Kaedt op 't Reciff was goedt ghevonden / dat men inde Boſſchen ſoude gaen des vnandts ſpooꝛ op-foecken ende Daer vooꝛts blijven loeren / om de vnandt te betrappen / als hu met fijn | roof weder te rugghe foude Vluchten; want waren wijs ghemaeckt / dat het 9 maer een kleyne ſtreupende troupe was van Bꝛaſilianen / met eenighe Mula 1 ten / Mamelucken / Criulen ende Swarten. Deſen volghende ſoo wende de | Colonel met fijn troupen ſich naer de Boſſchen / trock vooꝛ· bn de SupcherMolens van Juan de Barros Correo ende die van Antonio de Buillons, ghe⸗ naemt S? Amaro, gheleghen in Giboatan; ende lende ſich s avondts neder inde | oude verwoeſte Suncker Molen van Manuel Fernandes de Cruz, ghenaemt | Camaſari. Den vierden des moꝛghens vꝛoegh op-ftaende quambntijdts in 1 1 9 | |
t Doꝛp van Noſſa Sennora de Luz, Baer noch eenigbe ghetrouwe Wieden ende ten ghetrouwe Landt Pape waren blijven woonen; hadde nu vier mijlen van Moribeca ghemarcheert. In dit Doꝛp maeckte hp vooz· raedt van Vivꝛes tot ö een langhen tocht / ende gaf de Inwoonderen cedels aen den Naedt om de bez 9 talinghe vooꝛ de gheleverde Beeſten ende anders te voꝛderen. Des anderen⸗ ij datghs vielder foo ſwaren reghen / dat niet dacks ghenoegh hebbende in dit | Doꝛp om hare knap ſacken dꝛoogh te houden / ghenootſaeckt waren unt de N wegh te gaen inde Dupcker- Molen van Antonio Rodrigos Moreno, om haer Ï te bergen voor den reghen / ontrent een mijle van 't vooꝛnoemde Dorp. Doch den ſeſten marcheerden weder bp giſſinghe fes groote mijlen dooꝛ de Coraillos 6 van S' Bento tot aen S* Antonio. Des anderendaeghs paſſeerden ſn s; Antonio ende die daer aen· legghende Coraillos van Pedro d' Acunha; ende weder ontrent de ſes mijlen voorts ghetrocken hebbende van S* Antonio, vernach⸗ ten ſy in Peris Peris, de Coraillos van Franciſco Gomes d Abreo. Den achtſten quamen in Alagoa Grande, in de Coraillos van Gaſpar Perera, van Peris Peris ghetrocken zijnde dꝛn mijlen: hier wachten op de Karren ende Oſſen die met Vivꝛes ende Ammunitit van t Reciff dooꝛ 8 Laurenzo haer toe quamen / nez | vens den Heere Ammirael Licht-hart met hondert ende tachtich Matroſen il ende tachtich Soldaten tat recreuten. De welcke eerſt 's anderdaeghs bn hun f ij guamen, Den Ammirael was met fijn bp-hebbende Volck en dꝛn.en· twintich 0 Karren / neder met vier Oſſen verſien / den vierden deſes dooꝛ de Abocoques
naer S* Laurens vertrocken / dan hadden dooz den continuelen reghen foo 0
Ttt 3 moene⸗
NO
nej Verhael van Weft-Indien. moepelijcken wegh / dat de Karren ſomtijdts een half wore langh met ſwem⸗ mende Beeſten dooꝛ de leeghe weghen moſten werden vooꝛt : ghebꝛacht / ruſten terſt in t verlaten uns van Cavalcanti ; en quamen den ſeſten in S* Laurens: van waer recht op de Marta do Brafil gen toogh: vonden het Landt wel bez woont / ende ruſten dien nacht in t Huns van Manuel Olivera, twee mijlen en een half van S' Laurens, alwaer een patty vier- roers en muſquettiers bp haer quam: ghelijck dan mede s anderendaeghs haer twee velt ſtucxkens werden toe · ghebꝛacht: t Huns van Franciſco Gomes, d welck een half mijle voꝛder lagh / ghepaſſeert zijnde en bonden gheen Hunſen / tot dat als voꝛen bp de Colonel quamen: alwaer thien of twaelf leemen Huyſkens ſtonden / ende een arm Capelleken. Hier Bonden hun wat verleghen / want alfoo in twee daghen in deſe contvenen gheen Menſchen en vonden / en konden de wegh niet vꝛaghen naer thus van Girgolio de Barros; alle hare Guiden / hoe · welder ſes hadden / en wiſten die wegh niet te vinden daer henen wilden; ondertuſſchen ſach men des vnandts ſpooꝛ; ſoo dat een te paerde vier mijlen te rugghe ſonden om een bekende oude Portugees te halen / die deſe contrepen bekent waren; die vꝛij⸗ willich quam / ende alle Aupp-gaten/ volghende des vnandts (poor / de onſe deur-bꝛacht. Wieten hare Karren met eenich bolck in Alagoa Grande, ende neerſtich vooꝛts marcheerende Door een moenelijcken en ſeer enghen wegh / (ſoo dat die veel maels met Bijlen moſten openen) ghemoeten eerſt de Rieviere Capivaribi. Deſe was daer ſeer wijdt / doch meeſt dꝛoogh met hooghe / ſtenle en dicht bewaſſe oe vers: op de welcke veel verlaten Hunſen en Thunnen la⸗ ghen. Deſe Rie vier komt van binnen t Landt ſeer hooghe / fulcy dat haren ooꝛſpꝛonck niet en is beſocht. Quamen eerſt den thienden inder nacht aen het Huns vanden vooꝛnoemden de Barros, ſeven mijlen van Alagoa Grande. Dit is ten ſterck en wel ghebouwt Hung / van ſteen en goede binten / op een vlack Landt gheleghen / aen d'en zijde loopter een ſchoon Nie vier vooz· bn; heeft boven vier Sentinel Huyſkens met ſchiet - gaten / dooz dien hier op de grenſen vande Tapuyas legghen. Hier valt t meeſte ende beſte Braſil· hout vande gant⸗ {che Capitania, Dan moet wel dertich mijlen af ghevoert werden naer de Zeekant. Twee mijlen van dit Huns leght den Donder - Bergh daer elders van gheſpꝛoken hebben. Vonden teghen hare verwachtinghe hier gheen vnandt, was daer oock niet gheweeſt: maer fijn ſpooꝛ liep langhs de Kieviere Capivaribi, vooꝛ· bn Poſa de Meſo, ooghen· ſchijnlijck naer De Aldeas van Goyana toe. Des anderendaeghs ble ven in t vooꝛnoemde duns legghen / om t volck wat te ruſten ende te ververſchen met Vleeſch / alſoo in alle die contrepen Beeſten genoegh vonden: vernamen ondertuſſchen naer des vnandts ſpooꝛ; ende ſien⸗ de dat niet te rugghe keerde maer al vooꝛts trock naer de Aldeas van Goyana, {onder dat de onſe eenich Menſch aen· troffen die haer naerder openinge konde geven van des vnandts marſch: foo kreegh de Colonel groot achter dencken / Datſe pets binnens Landts wilden aen richten / ende vondt gheraden naer Muſurepe te gaen / ende belafte de Karren ende Volck welck in Alagoa Grande waren ghebleven / mede der waerts te kommen langhs het Huns van Antonio Tynoko. Den twaelfden dan Looetg-treckende vonden ſpooꝛ van vier of vijf man die foo het ſcheen met eenich beſchent naer Porto Calvo waren af gheſon⸗ den: ende marcheerden dien dagh langhs de Kieviere Capivaribi vooz- bn de Wooninghen van Domingo Macedo, ende Louis Graſes, tot aen de Hunſinge van Gaſpar d' Andrada, vijf mijlen ban ’t uns van Girgolio de Barros: ſaghen langhs die Rieviere veel ſchoone Roſſas (dit zijn plantjens van Mandioca, Daer de Farinha van ghemaeckt wordt) ende vele vervallen Hunpſen. Des anderendaeghs paſſeerden 't uns van Antonio Tynoko, ende alſoo de Karz ren Daer noch niet en waren ghekommen / foo liet de Colonel aldaer Capiz tepn
Het derthiende Boeck. 519 | tem Duynkercker met fijn Diviſie / om op de ſelve te wachten / ende trock ſelfs gren: | | tot in Muſurepe, ghelegen twee groote mijlen van 't Huns van Andrada Looze ed 1 noemt. Hier ontrent de middach ghekommen zijnde / Bonde de Colonel twee 3“ bꝛieven / op 't Reciff gheſchꝛeven bp de Politique Kaedt Scrooskercken, bende | | op den elfden deſer maendt: den eerften verhaelde hoe Bat Camaron met on⸗ 1 trent twaelf ofte vijfthien hondert mannen onſe Redoute in Goyana, genaemt 4 Capivaribi, vaſt beleghert hadde / ende ſterck beſtoꝛmde / foo dat de Belegher⸗ a de het ten langhſten noch vier daghen ſouden konnen unt ſtaen: ende dat de vnandt twee van onſe Bercken / die met Vivꝛes ende Ammunitie van t Reciff Á naer Capivaribi waren gheſonden / onderſchept ende wegh⸗ghenomen hadde: | dat oock alle het jonghe Manſchap op t platte Landt ſich met de vnandt ghe⸗ voeght hadde. Den tweeden bꝛief ſpꝛack noch van meerder ſwarighent / als namentlijck dat Dap Matroſen van Tamarica gevlucht zijnde / tijdinge bꝛach⸗ 5 ten dat de brandt al met vier hondert Soldaten op t Enlandt was ghekom⸗ men. Doch deſe ſcrupule wierdt hem ten deele wegh · ghenomen om datter nez
beng was de copije van een brief bn de Commandeur jacobus Petri op Tamari
ca gheſchꝛeven; de welcke wel ghedachte t verlies bande twee Bercken ende
de harden ſtoꝛm op de Nedoute; maer en maeckte gheen ghewagh van vnandt
op tEplandt Tamarica. Evin wel en was de Colonel niet geruſt / want wiſte
wel dat het Foꝛt Oragnien op Tamarica (eer vervallen was / ende dat daer /
wegen de llappe voꝛderinge van de Heeren Kaden / wennich aen herſtelt was /
hoe wel t werck al voor eenighe tijdt was aen-beftedet : ende dat t gantſche
Enlandt licht foo ſoude konnen verloꝛen worden / ende de vnandt ſich ſonder⸗
lingh verſien met de Vivꝛes ende Ammunitie die Daer ſoude vinden: ende om
deſe bekommeringh wegh te nemen nam hu een vaſte reſolutie (onaengheſien
ſijn volck heel af ghemendt was) den volghenden dagh daer henen te gaen.
Den veerthienden naer de middach / als t volck haer Vleeſch ende pꝛoviſie
hadde bekommen / trocken naer de Suncker- Molen van Domingo d Acoſta
Brandaon, Dep mijlen van Muſurepe ghelegen / om dat van daer den wegh ſich
in tween berdeplt/ de eene gaende naer Goyana, ende de andere naer Tamarica,
{oo dat naer de kondtſchap die ondertuſſchen ſouden krijghen / den eenen ofte
den anderen mochten kieſen. Wieten in Muſurepe de Warren met des Ammi
raels Diviſie / met laſt ſachtjens te volghen / naer dat ſich in Muſurepe van
Farinha ſouden hebben vooꝛſien. Ende alſoo dien avondt niet konnen kom⸗
men tot de vooꝛſende Suncker- Molen / foo ruſten derdehalf mijle van Muſu
repe inde Wooninghe van Juan Dias Leyte: de welcke dien nacht gingh naer
de Bꝛandt wachten van t Enlandt Tamarica, ende bꝛocht haer vooꝛ den dagh
tijdinghe dat ontrent Tamarica gheen onraedt en was. Ende lende haer des
anderendaeghs de naeſte wegh naer Goyana, ſoo dat de Colonel den heelen
dagh marcheerde / ontrent Dep mijten voꝛder als haer nacht-legber ; een wen⸗
nich ruſtende in Tapirema in thuys van Belchior Perera;ftonden inde midder⸗ 8 |
nacht weder op / ende trocken noch derdehalf mijle naer Capivaribi, daer de f | ij |
ne ——
— —— — — — — —
—
— —
vnandt was. Den ſeſthienden een unze naer Sonnen op- gangh / quamen fn aen des vnandts Quartier / onder onſe Redoute van Capivaribi. Doch eer ons volck Daer aen quam was de vnandt al twee upzen te voꝛen op- gheſtaen / ende hadde alle fijne Wercken verlaten, achter ⸗latende ſijne Machine van g ſcheut· vꝛn plancken op dꝛn Karren ghebouwt ende foo toe gheſtelt datmenſe intijdt van ſtoꝛmen vooꝛt· ſchunven konde: alfmede een Burgundis Wendel: Il de Steen Stucrkens op de Bercken ghenomen; nevens Vele vande gheinter⸗ cipieerde Pivꝛes als Hollandts Vleeſch / Meel / Olne ende dierghelijcke. De ij vnandt nam fijn wegh naer Lapiſerica ende foo voorts naer Terra Nova. Den 9 Heere Ammirael met fijne Diviſie quam daer op bock te Capivaribi, ze De 0 5 Karren |
570 Verhacl van Weſt-Indien.
An ng Karren mede tegen den avondt. Ondertuſſchen dat de Colonels troupen noch in bataille ſtonden / ende hn des vnandts Wercken viſiteerde / foo liepenette⸗ lijcke hondert Bꝛaſilianen / die haer nevens ons volck inde Kedoute hadden la⸗ ten bellunten / unt haer Trenchee / ende plonderden eerſt des vnandts Vivꝛes / ende ver ſpꝛenden haer Daer nae op t Landt Daer om her / ende unt een nature⸗ lijcken haet teghen de Poꝛtugeſen / plonderden mede de Hunſen / en lloeghen eenighe Poztugeſen doodt; ende ons volck dat ſiende ſpeelden het naer / ſoo dat de Colonel genoegh te doen hadde om t ſelve te beletten. Den ſeventhien⸗ den wierdt een Danck· ſegginge ghedaen: een Pegher weſende een S pie van Camaron werdt bekent / ghepijnicht ende op ghehangen. Den negenthienden quam van't Reciffmet Bivꝛes ende Ammunitie t Galiot de Doffer de KRieviere Capivaribi op. De Colonel nu alles iu Capivaribi in goede oꝛdꝛe gheſtelt heb⸗ bende / liet de Bꝛaſilianen in Goyana bnde Politique Raedt Eyſſens, ende trock den twintighſten onaengheſien het regenachtich weder was) de vnandt naer / weeft Zundt Weſt op / ende quam dien dagh naer twee mijlen weeghs in Tapiſerica: dit was doende onſe rerſt in Braſil quamen een machtighe Alde avan Bꝛaſilianen gheweeſt / Daer boven de Dap dunſent Tielen plachten te woo⸗ nen: daer ſtonden berfchepden Hunſen by naer (eo langh als Lijn-banen; een groote ſchoone Kercke / en een ſchoone Wooninge int Ooſten daer aen / waer in twee Jeſuiten met haer Dienaers hadden ghewoont; dan alles ſtondt nu ledich: bonden hier gheen vnandt / ende ruſten daer dien nacht / om dat daer {es bequaem Water en Gras vonden voor de Peerden / welcke bende verder aen-treckende/ hadden te miſſen. Trocken des anderendaeghs vꝛoegh vooꝛt recht Weſt aen / Door goede wegh / naer Terra Nova tot den twee unzen naer⸗ i f middach / ghemoeten onder⸗weghen een ſterck Ketrenchement onlanghs op| | ghewoꝛpen / doch ſonder volck Daer in: ende Deden ontrent dꝛn mijlen weghs 1 ſonder Water te vinden: ontrent een half mijle van Terra Nova ghekommen 1 zijnde / Goorden des vnandts Wacht ſchieten / ſoo dat nu verſekert waren de Li vnandt daer te Vinden. De Colonel litt de twee achterſte ende ſterckſte Divi⸗ | 4 ſien in haer oꝛdꝛe ſachtjens aen marcheeren / ende nam de twee vooꝛſte Divi⸗ ſien / te weten: die van den Ammirael ende Duynkercker, ende trock met de ſelve een harden pas op de vnandt aen / om hem aen t ſcharmutſeeren te krij⸗ gen ende ten vooꝛdeel af te fien. Maer wat naerder kommende / lagh daer een van des Camarons troupen in embuſtade / welck unt de ſtruweelen feer heftich op de onſe vner gaven: de Colonel commandeerde Daer op Capitenn Duynkercker met fijn Diviſie op haer in te dꝛingen; ende ſiende dat dit volck t ſelve ede met groote diſoꝛdꝛe / ende haer Commandeur meet alle verlieten / vloogh ſelfs vooz· unt / ende latende des Ammiraels Diviſie in oꝛdꝛe vaſt ſtaende / voeghde ſich bn dertich ofte vrertich man die van Duynkerckers Diviſie noch bp den anderen waren ghebleven / ende naer dat haer vermaendt hade tot wel. doen / voerde hy de ſelve op de rechter handt dooꝛ een feet dichte runghte in des vpandts embufcade; niet ev willende retireren tot des Ammiraels Divi⸗ ſie / voor dat het noodt ſoude weſen: de vnandt dit ſiende en dede gheen behooꝛ⸗ lijcke teghen· weer / maer op-ftaende unt ſ ijn embuſcade / nam de vlucht naer de dicke Boſſchen; ende verliet ſijn pꝛincipaelſte Quartier / met een hoope Farinha die darr verſch ghemaeckt wierde ; veel gheweers ende fijne muſicale in⸗ ſtrumenten / Trommelen; Miſ-ghewaedt / Relck ende nſere Voꝛmen Daer de Oblaten in maecken; nevens ten tonne Krundt / een kifte met Kogels / een deel Karren / Oſſen / Negros / Megrinnen / Boecken ende Papieren die in t Lande gherooft hadden / ende anders meer: op verſchenden plaetſen werden ghevon⸗ den ſes en twintich dooden / foo alſſe in ’t vluchten waren achter - haelt ende neder⸗ghehouwen: de ghequetſte hadden fn mede ghellenpt ſonder 9 f achter
— —
— —
Het derthiende Boeck. 521 achter te laten: de onſe hadden twee dooden ende ſeſthien ghequetſte: kreghen oock eenighe ghevanghens / die niet ghenoegh en konden vertellen hoe confu⸗ ſelijck dat Cameron vluchte. De Colonel ſijn volck weder in oꝛdꝛe ghebꝛacht hebbende / vervolghde de vnandt ontrent een mijle verre; ende alſoo den avondt in · viel / keerde weder te rugghe / ende legerde ſich tuſſchen des vnandts Quar⸗ tieren bn het water; verwachtende dat de vnandt weder mochte kommen naer | fijn Quartieren ften:doch en vernamen niemandt. Den twee-en-twintighften : met t kriecken vanden Doge wierdt Capitenn Boharts Diviſie / de welcke doen
* de vooꝛ: tocht hadde / unt ge ſonden / om des vnandts ſpooꝛ naer te ſpeuren ende t velt te ontdecken: de andere Diviſien fouden naer dat het Ghebedt ſoude gez daen weſen / ſachtjens volghen: Boharts Diviſie haeſte ſich foo ſeer / dat bn⸗ naer een mijle vooꝛ· unt waren eer de andere Diviſien t Ghebedt Hadden ghe⸗ daen. De Colonel hoozende naer het Zunden toe een groote charge van muſ⸗ quetten / merckte wel datſe met de vnandt aen tſcharmutſeren waren geraeckt / ende haeſte hem met de andere troupen Daer naer toe / doch eer Baer bn konde kommen biel het ſchieten op: Cameron wierdt weder unt fijn embuſcade ver⸗ jaeght / ende vluchten vooꝛt / wierp van ſich ſeer veel geweers / als Spaenſche Muſquetten ende ondaſſen: liet ſes dooden achter / ende llenpte fijn ghequet⸗ ſte mede; de onſe kreghen hier twee dooden ende ſes ghequetſte. Den Bergh die de vnandt was op ghejaeght was heel wit van Farinha dit fp vanden hals af gheſmeten hadden. De Colonel bn Boharts Diviſie ghekommen zijnde/ lende ettelijcke embuſcaden achter den anderen / ende trock vooꝛts / fijn beft | doende om de vnandt te locken tot een nieuw ghevecht; maer hem ontrent een ö mijle naer ghegaen hehbende / bevondt dat hn gantſch op de loop ende te verre Ei vooz- unt was: des vnandts groot (poor verdeelde ſich in vijf of ſes klenne |; ſpoꝛen / foo dat men niet en wiſte wat padt men beft volghen ſoude: hier bn 1 quamen noch veel andere ſwarigheden; want de Guiden ſenden datſe ons volck niet ſouden weten weder unt de Boſſchen te lenden / indien ſich te verre | Daer in begaven ; dat oock niet en wiſten of men voꝛder in / Water ſoude vin⸗ | den ofte niet: ende dat men in allen gevalle t ſpooꝛ dat nu hielden weder te rug⸗ 1 ghe ſoude moeten kommen / als alle andere ſpoꝛen ſouden verloꝛen hebben: de grootſte ſwarighent was noch / dat men de Karren ende Ammunitie daer niet | konde met boeren / ende ſonder de Ammunitie en waſt niet gheraden ſich te 1 verre inde Boſſchen te begheven; indien de onſe Negros bn haer handen ghe⸗ hadt om de Ammumttie te dꝛagen / Cameron ſoude een ſeer fupze retraitte ghe⸗ 9 hadt hebben / ende ſoude alle het Goyaenſche Landt . volck / ſijnen bunt ende een goede Deel van fijn volck hebben moeten achter ⸗laten. De Colonel bello⸗ ten hebbende de vnandt niet verder te volgen / trock bande Hunſkens in Terra Nova legghende af / langhs een Lack Zundt· Ooſt op / Boſch· waert in / den duden wegh naer Trecunain de Baflo. Deſen wegh viel ons volck ſeer moene⸗ lijck / want moſten dien wel op hondert plaetſen openen om de Karren deur te bꝛenghen; ende en avanceerden dien dagh maer een mijltjen / ende lenden haer neder in 't Boſch / af. wachtende dat de vnandt unt het Boſch naer fijn verlies ſoude kommen kijcken. Dewijl de onſe met deſen wegh doende waren / qua⸗ men op haer af-facken eenige Bꝛaſilianen met haer Vꝛouwen ende kinderen / ende quamen van de vnandt tot ons over / foo datmenſe onbeſchadicht liet paſ⸗ . ſeren; Daer quamen inſghelijck oock eenighe Poꝛtugeſen. Den den-en-twinz | tighſten ſondt de Colonel de Karren met de Diviſie vande Matroſen vooꝛ unt 0 naer Lrecunain; ende keerde ſelf met het reſterende volck naer Terra Nova, noch al hopende de vnandt daer te vinden; te meer om datter een Knecht van Albuquerque, Die daeghs te voꝛen hn hun ghekommen was / verklaerde dat Cameron Daer ſes vaetjens Rrundt begraven 1 hoe. wel de plaetſe nieten vv konde
AN N O 1636.
512 Verhael van Weſt-Indien.
konde aen · wijſen. De Colonel in Terra Nova ghekommen zijnde / bleef daer tenighe unꝛen op de vnandt loeren, doch Cameron bleef achter / ende t Krundt 36. en wierdt niet ghevonden: de Roſſas ofte Mandioca - Velden wierden op- ghe⸗ ruckt / de Kaders / Parſſen / Kaſpen / Pannen in ſtucken ghellaghen / ende de Hunſkens verbrandt. De Colonel trock vooꝛts naer Trecunain, twee mijlen van Terra Novo, ende vernachten Daer. S anderendaeghs trocken Doo een goeden wegh twee mijlen voꝛder tot de Wooninghe van Franciſco Coreſmo, ende quamen foo weder den vijft en- twintighſten te Muſurepe; ende t volck aldaer gemonſtert ende van Vleeſch ende Farinha vooꝛſien hebbende; vertroc⸗ ken van daer den ſeven· en twintighſten / Deur Maſyape naer S. Laurenzo dꝛn klepne mijlen. De Colonel renſde 8 anderendaeghs naer het Reciff, om de Kaden rapoꝛt te doen van fijne verrichtinghe. Ende naer dat Daer twee Daz ghen met de Raden hadde beſich gheweeſt over den nu foo dickwils vooꝛ : ghe⸗ llaghen tocht op Porto Calvo, ende immer foo wennich ghereedtſchan daer toe ghevonden alg vooꝛ deſen / Keerde hu den leſten deſer maendt weder bn fijne
troupe in S: Laurenzo. Hier Dy Dragen om· gebꝛacht hebbende met vooz : raedt te maecken van Beeſten ende Farinha; leende hn vande Inwoonders tſeſtich Negros om de Ammunitie te dꝛaghen; ende begon ſijnen march naer Pantorra September. den vierden September; voꝛderden haren wegh dien nacht derdehalf mijle van St Laurens, ende ſliepen in Noſſa Sennora de Luz. Des anderendaeghs gingen vernachten inde Suncker- Molen van Balthaſar Gonſalves Moreno Gordo in Geboatan Dn mijlen. Den ſeſten gingen vernachten in Gorgiaou inde Supc⸗ ker - Molen van Andres Suarez derdehalf mijle. De Colonel vondt hier fijne Compagnie; ende een half mijle van daer inde Molen van Antonio Nunnes Ximenes de Compagnie van Capitenn Verdoes, ende ſondtſe bende te rugghe naer de Colonel Schuppe. Oock foo vernam hier dat Cameron weder af ghe⸗ ſackt was / ende beſich met Farinha te maecken. Den ſevenden trocken derde⸗ half mijle vooꝛts / ende vernachten in Pantorra. De Colonel mennde hier vooꝛ· raedt van Farinha ghevonden te hebben / dan daer en was noch gheene ghebꝛacht / ſoo dat hier ſtil moſt blijven legghen / ende Farinha in t Landt onder de Inwoonders doen op-foecken. Den neghenſten quam Capitenn vanden Brande by hem in Pantorra; Godt hadde hem merckelijcken bewaert / want alſoo hn den ſevenden vooꝛleden Hoorde middach ghekommen was bn St Antonio, foo ghemoete hn daer bn ghelucke een Sergeant van des vnandts
volck / ende een Neger die van Goyana ghevanghen mede - ghenomen hadden / ende greep die foo ſtillekens dat gantſch geen gheruchte en wierde ghemaeckt; unt deſe leerde hn dat Cameron met al fijn bn hebbende volck in S* Antonio lach / en beſich was met nieuwe Farinha te maecken / anders gheen raedt we⸗ tende om wech te kommen. De Capiteyn dit hoozende / ende hem niet ſtercker bevindende als tachtich mannen / maeckte hem ſtillekens van daer. Vnt deſen ghevanghen Sergeant quam de Colonel de ghelegenthent vande vnandt wat
naerder te verſtaen; want hoe-wel verklaerde niet volkomentlijck te weten |
hoe ſterck Camerons troupen waren / Doop dien nont al bn een en kommen /
maer hier en Daer inde Boſſchen verſtront laghen; wiſt even. wel te ſegghen
datter waren dꝛu Compagnien Soldaten Blancos; te weten: hondert muſ⸗
quettiers vers aen gekommen met Soito, Daer hp Sergeant van was / dertich
met Gonfalvo Vaaz ende dertich met Gonſalvo Gonſalvez, bende unt Goyana
met ghegaen: hondert Criulen onder Henrico Dias; de reſt Deaf ilianen / ende
over de wijf hondert man: ſende border datter noch hondert man was van
4 Goyana met gegaen die noch geen wapenen en hadden. Lp was met Soito van
Porto Calvo gekommen / ende waren wel een maendt onder wegen gheweeſt /
ghekommen zijnde dooz de Molens van Cockau, van Vincente Campelo,
van
Het derthiende Boeck. g s23 van Antonio Fernandes de Paz ende fas voozts. Ghevꝛaeght zijnde naer De 8 gheſtalte van Porto Calvo, verklaerde dat Daer niet meer en laghen als twaelf 3 ke hondert mannen / ende ontrent ſeſthien metale ſtucken die unt de Alagoa met Bercken daer waren ghebꝛacht. Dat in Alagoa waren vier hondert mannen. Dat de Conde de Bagnola ende Manuel Dias d Andrada bende in Porto Calvo waren / ende dat daer dickmaels Bercken kommen foo unt de Bahia als unt de Alagoa, met Farinha, Viſch / Wijn / Olne ende Ammunitie; ende dat ons Baer tuygh daer niets tegen en hadde ghedaen. Dat in de Pouagon de Porto Calvo bp het oude Rercxken op den Bergh een Foꝛt was ghemaeckt met vier Bol⸗ wercken / doch dat noch niet vol trocken was; ende dat om leegh bp de groote Rercke ront- om een Redoute was gheleght. Maer dat aen de wondt Lande Nie vier noch op ſtrandt geen Foꝛtificatien en waren. Den thienden ende elf⸗ den was de Colonel noch al beſich met vooꝛ· raedt van Farinha te doen / want alfoo fijn vooꝛnemen was de paſſen op te ſoecken die Cameron ghepaſſeert was / ende in t weder keeren weder mofte ghebꝛuncken / foo en konde t ſelve niet wel beginnen eer dat de knap-facken vol waren. Quam enndelijck Daer toe dat den elfden twee mijlen van Pantorra met din Compagnien gingh ru⸗ ſten inde Aldea Nova quemada do Poyuca; nam met ſich Bijlen ende Rap meſ⸗ {en om de Boſſchen te openen; ende liet de andere Compagnien in Pantorramet laſt de vonden inde om-leggende Landen te doen. Den twaelfden 's morgens vꝛorgh begon fijn arbeydt. Alſmen in Aldea Nova vooꝛnoemt by de Kercke ofte oock boven inde venſters ſtaet / foo fiet men naer t Weſten verre in het ö Landt hooghe Berghen die doncker · blaeuw inde lucht ſtaen: de Colonel ſon⸗ Nl der eenighe moepte ofte ſwarighent aen te fien / heeft begonnen een wegh te | kappen van t Ooſten naer t Weſten volgende het compas recht op deſe Ber⸗ 0 ghen aen / teeckenende aen bende zijden de Boomen, ende heeft dit vier mijlen 9 langh vervolght dooꝛ de ſlimſte ende ſtenlſte Berghen vande werelt / Daer men | gheen Paerdt dooꝛ kan bꝛenghen: moeſten op handen en boeten op ende neder | klimmen / ende haer houden aen de runghte om niet te vallen, pꝛincipalijck als | het regenachtich weder was. Vande Aldea ofte de Kercke neder- ghekommen i zijnde / ende den eersten / tweeden ende Derden Bergh doo: ghegaen tot op den N | vierden Bergh / vonden (meen kleyn padt / ende Daer lagh een inghewickelt 0 houtjen met vonde gaetjens / Baer de Bꝛaſilianen vier mede maecken alſſe inde N Boſſchen zijn / welche daer hadden laten vallen. Op den vijfden Bergh von⸗ | den niet met allen. Den ſeſten Bergh af kommende Vonden een groot padt inde daelte / en niet Verder konnende kommen lliepen daer bn 't water. Den derthienden op den ſevenden Bergh kommende / vonden een groot padt; op | den achtten kommende noch grooter / ende dat padt op de rechter handt in | llaende bonden fn Hutten / Pannen / Kaſpen / Parſſen / Alqueros ende kiſten tot Farinha, welche fp alle in ſtucken loeghen. Daer naer deur kappende den nez | ghenden / thienden / elfden / twaelfden en derthienden Bergh quamen op den 9 i veerthienden / ende in't af-gaen van dien / Bonden fp bn een kleyn Kievierken Rebelhins pas / dooꝛ de welche hu ſich retireerde als hn van 8 Laurens Herz ſtropt vluchte; een Vꝛaſiliaenſche Sergeant die de Colonel van Serinhain ö was toe gheſonden met de Rappers / kende dien pas datelijck / want was dien | met Rebelhin dooz-gevlucht / hier hieldt de Colonel fijn middach- ruſte. Maer de middach kapten noch deur den vijfthienden / ſeſthienden ende ſeventhien⸗ den vergh ſonder pets te vinden: op den achthienden bonden weder een rede⸗ 6 lijck groot padt; op den neghenthienden ende twintighſten niets: den een en twintighſten was den grooten hooghen Bergh die men foo blaruw van de Aldea Nova quemada do Poyuca naer t Weſten ſiet. Om dat deſen Bergh te groot was / ende den avondt begon te vallen / * Water Daer hadden v 2 te
524 Verhael van Weſt-Indien.
n vinden; dat mede den reghen haer gheweer ſeer quelde / foo hielden op van op- klimmen / ende keerden te rugghe naer t Water toe: Daer wierdt even- wel
een Sergeant met acht man gheſonden om den Bergh te beſichtighen / dan de nacht over. viel hen / ende s moꝛghens en konde weghen de nevel niet fien.
T ſchijnt dat noch over deſen Bergh hadden moeten weſen / ende dat daer de
beſte ende ghereedtſte padt leght naer Alagoa tor. De Colonel hadde foo bele ſtenle Berghen moeten nemen deur te kappen om de gherade linie te vinden / ende alle de paffen die van t Zupden naer t Nooꝛden lopen Door te ſnijdenz maer op deſe Berghen zijnde / wierdt een ander gheleghentheyt ghewaer tot deſen wegh / namentlijck een vlackte / wepnich op de rechter handt daer het grootſte Rievierken tuſſchen de hooghe Berghen deur dꝛinght. Tuſſchen de boven genoemde Berghen hadden in deſe maendt veerthien mael ſchoon - wa⸗ ter / doch is te vꝛeeſen dat (nde dꝛooghte vande Somer alles unt dꝛooght. Op alle deſe paden en vonden gheen verſch ſpooꝛ vande vnandt / foo dat Daer unt oogdeelden datſe ofte noch niet unt onſe Landen gheretireert waren / ofte datſe haren deur gangh hadden aen d ander zijde van den hoogen Bergh. Onderz tuſſchen quamen bꝛieven Banden Colonel Schuppe die belaſten dat werck te ſtaecken: als mede vande Kaden / de welcke den tocht naer Porto Calvo noch unt: ſtellende / begeerden dat de Colonel ſich weder naer t Mooꝛden ſoude bez geven om haer van des vnandts partijen te bevrijden; weſweghen hy dan dit werck over - gaf / ende nam vooꝛ te marcheeren naer S. Antonio afte de Coraillos van Pedro d'Acunha, Daer Cameron noch ontrent hengelde / dooꝛ t unter⸗ ſte Boſch ende ongewoonlijcke weghen / om te ſien of hi de vnandt eenighe afz bxzeuck konde doer; ende daer naer weder te keeren in fijn Garniſoen te S Laurenzo. Dap daghen wierden om ghebꝛacht met weder keeren ende preparatie te maken tot een nieuwen tocht. Den ſeventhienden quamen weder in Aldea Nova Quemada ende vernachten aldaer, Des anderendaeghs s moꝛghens vꝛorgh ſchenden weder van daer / ende namen haren wegh niet dooꝛ den nieu⸗ welijcks ghekapten pas / maer dooꝛ de vlackte ofte leeghte die op de rechter handt lagh; feo als de Colonel die te voꝛen hadde af gheſien ende bequaem gheooꝛdeelt om een wegh te maecken van het Ooſten naer het Weſten toe; want gingh bp-naer paraleel met den ghekapten wegh / ende was oock goede voo? de Peerden / ende liep altoos langhs t Kievierken welck naer Pantorra vliet / als het ſchijnt naer de boven gheobſerveerde ſcheuringhe Lande Ber⸗ ghen: Capiteyn vanden Brande hadde oock verſch dien wegh ghegaen naer St Antonio. Tweet groote mijlen deſen wegh ghegaen hebbende meeſt Weſt ofte Nooꝛdt-· Weſt / begaven ſn hun op d ander zijde vande Rieviere op een plaetſe daer een Boom dwars over t Rievierken leght; men koſt noch op twee plaetſen deur t ſelve kommen / dan nam veel tijdts wegh; vernachten dien nacht aen De over-zijde. Den neghenthienden veranderde de Colonel fijn kourg / ende begaf hem van dit Kie vierken af recht naer t Nooꝛden toe; paſ⸗
„ ſeerden in deſen marſch bn· naer twintich foo klepne als groote Bꝛaſiliaenſche 1 leghers van Hutten, foo wel hadt de vnandt deſen wegh van langber-handt. Ki ghebꝛuyckt, deden deſen dagh Dep mijlen / ende lliepen in t Boſch. Den twin⸗ ij tighſten twee mijlen ghemarcheert hebbende quamen s middaghs door de Co1 raillos van Pedro d Acunha naer S Antonio. Bonden daer gheen verſche teec⸗ * keren vande vnandt; ende ervoeren Daer naer dat de vnandt ſijnen wegh hoo⸗ EE gher Boſch · waerts naer t Weſten hadt ghenomen / paſſerende boven dooꝛ de Hi Caciovera ofte klippe bande Rieviere S Antonio. Soo dat de onſe niet Diep | ghenoegh dooꝛ t Boſch en waren ghegaen om hem te ghemoeten: de Poꝛtu⸗ 1 geſen die Baer nae inde Coraillos Wierden op ghevanghen verklaerden dat
| * Cameron alree acht dagen van daer was gheweeſt; welcke viel op den * Li en
Het derthiende Boeck. 525
den deſes maendts / welcken dagh de Colonel aen· vongh dien wegh te kappen; foo dat indien hn met kappen dien hooghen Bergh hadt over ghegaen / licht op de rechte pas van de vnandt ende wel llaeghs ghekommen ſoude hebben. Bleven Daer dien nacht over een Kievierken legghen; als mede 's anderen⸗ daeghs om t volck wel van Bleefch te verſien / doch bonden daer heel wennich Beeſten / (oo waſt daer alreede vande brande gherupneert. Vonden daer noch eentch verhongert volck van Cameron leggen die niet vooꝛt en konden, Ende alfoo de Boſſchen ende Coralen al langh te voꝛen bn den Raedt waren verban⸗ nen / t bolck verboden Daer te woonen / ende gheboden met haer Beeſten naer⸗ der aen de ſtrandt te kommen / ſoo was t volck daer noch effen wel ghebleven / tot merckelijcke verſterckinge ende onder hout Lande vnandt: de Colonel om dit in toe Kommende te verhoeden / Dede der eenighe van t volck op vanghen: onder andere wierden Daer achter - haelt twee rappe voghels / Dienaers van Pedro d Acunha, die {oo langhj boor ons volck vloden als immers koſten; de
ANN Oo 1636.
Colonel kende deſe / want hadt deſe noch eens mede· ghellenpt den voꝛighen
tocht naer Goyana teghen Cameron, ende hadtſe foo bitter ende wꝛevelich ghe⸗ vonden dat niet een eenighe wegh hadden willen wijſen / haer ghelatende ofte geene en kenden: hadde niet tegenſtaende haer laten gaen / doch op lijf· ſtraffe verboden ſich inde Coralen niet meer te laten vinden: nu wederom hier ghe⸗ vonden zijnde / ſoo dede de Colonel den eenen die vooꝛ - unt ghebꝛacht wierdt neder - houwen: ende den anderen bꝛenghen ter plaetſe Baer den eerſten lagh: deſe ſiende dat het de Colonel ernſt was / pꝛeſenteerde pets van ghewichte te ontdecken indien men hem tt leven wilde ſchencken: ende verklaerde terſt vooꝛ Capitenn Mettingh, ende Daer naer vooꝛ de Colonel ſelfs; dat Henrico Dias was gheweeſt bn Pedro d Acunha, ende hem gheboodtſchapt van wegen Manuel Dias d Andrada, dat de ſelve de aen kommende maendt October bn hem inde Vergas weſen wilde: den Knecht wierdt ghevanghlijck gheſonden naer het Reciff, ende fijn Meeſter Pedro d Acunha mede derwaerts ghebꝛacht om teghen den anderen ghehooꝛt te werden. Dan dit wierde foo llaplijck ende naerlatich bn de Kaden ghedaen / dat de Knecht enndelijck lieten lopen; ende de Meeſter weſende de pꝛincipale Man van het ontrouwe Landt volck / ende die men langh hadde behooꝛen ten Lande unt te ſennden / wierdt noch daer ghehouden. Den twee en twintighſten trock de Colonel van St Anton dꝛn mijlen naer de Suncker - Molen van Antonio Rodrigos Moreno Torto; ende vonden die ghepldndert bn alleen acht man van s vnandts volck / niet teghen⸗ ſtaende dat wel dertich inde Molen ſterck waren. De Inwoonders en wilden teghen de vnandt gantſch niet vooꝛ : nemen / oock niet tot haer enghen beſcher⸗ minghe. Des anderendaeghs marcheerden Dep mijlen / ende quamen s mid⸗ daghs te S; Laurens: vonden daer gheen vooꝛ : raedt; ſoo dat de Colonel ghe⸗ noegh te doen hadde om wat Farinha Boog t volck bn een te ſchꝛabben: doch ſtelde oꝛdꝛe met de Regeerders van de plaetſe / dat alle weke aen fijne troupen ſouden verſchaft werden hondert en tſeſtich Alqueres Farinha, acht Oſſen ofte twaelf Koenen; ende Hoor de Colonels keucken een Koene / twee Schapen ende twaelf hoenders. De Colonel vertrock van hier naer het Reciff, alwaer bn de Kaden inſerieuſe deliberatie wierdt geleght / hoe men beſt des vnandts partijen de Vivꝛes ſoude af ſnijden / ende de coꝛreſpondentie met onſe Poꝛtugeſche Ine woonderen verhinderen: ende bellooten epndelijck bn Placcaten in verſchen⸗
den Fregeſien aen te ſlaen / allen Inwoonderen aen te ſegghen dat vanden eer⸗
ſten October tot den vijfthienden des ſelver maendts vꝛnhent ſullen hebben inde Boſſchen te gaen / Farinha unt de Roſſas te maecken / Bare Beeſten ende Paerden afhalen / ende ſich achter de hier naer gheſpecificeerde limiten te reti⸗ reren: oock alſſe ſouden fien dat de Enghenaers naer latich waren / een neder
Pob 3 )gqbedoz⸗
—
ANN O inde Boſſchen ſouden werden unt - gheroent / de Dupfen verbꝛandt / de bevon⸗
October.
*
326 Verhael van Weſt-Indien.
gheooꝛloft ſoude weſen naer ſich te trecken wat hu wilde: want dat naer den vijfthienden October dooꝛ de Bꝛaſilianen unt laſt vanden Kaedt / alle Roſlas
dene Lieden doodt-ghellaghen / Peerden ende Beeſten vernielt. De Limiten achter de welche fn haer vertrecken moſten / ende tuſſchen de ſelve ende het ſtrandt woonen ende verblijven / wierden deſe aen gheweſen. Van Goyana af recht naer t Zunden toe / nae Urapawa Para Cima (it welck dicht bn Weſten bn de Aldea S. Miguel leght) neghen mijlen: unt luntende Terra Nova, Treconnain ende alle de Roſſas bu Weſten. Van Urapawa naer Muſurepe, inbegrijpende Monſterino dos Padres Franciſcanos (met conditie dat bn Monfterino geene Wooningen weſen ſullen / noch Miſſen noch Vergaderingen Woz ven gehouden) twee mijlen: unt lluntende Daer mede alle de Roſſas vande Nie⸗ viere Capivaribi, die langhs deſe Nievier tot bn het Huns van Girgolio de Barros met menichten ſtaen. Van Muſurepe naer t Huns van Franciſco Gomes
d' Abreo anderhalf mijle; van daer nae Pedro Barroſo een groote mijl; van
daer naer de Ingenio van Antonio Rodrigues Moreno twee mijlen: van daer naer de Ingenio van Balthaſar Gonſales M. reno Gordo Dep mijlen: van Daer naer de Ingenio van Andres Suarez twee mijlen: van daer naer Cajabuſſu, de Ingenio Ban Fernando Gomes ten mijle : van daer naer Pantorra, vooꝛ- bn de Ingenio van Antonio Gonſalez de Paz twee mijlen: van daer naer Sibero de Cima ofte Ingenio van Manuel Navaillos vier mijlen: van daer naer Camarigibi ofte de Ingenio van Franciſco Rodriges de Porto teghen- over Serinhain vier mijlen: verder was de vnandt onſer nae-bup?. Bn deſe reſolutie mennden de onſe kans teghen des vnandts partijen te krijghen; want mennden dooꝛ deſe verwoeſtinghen te weghe te bꝛenghen dat twee · en dertich mijten langh gheen andere Vivꝛes vindende als met het ſwaerdt ſouden moeten halen / foo moſten {n noodtſakelijck op onſe woon plaetſen ofte beſettinghen ontdeckt aen kom⸗ men. Den laeſten deſes maendts vertrock de Colonel Artichau naer S' Laurens bn fijne troupen / ende dede de beraemde Placcaten opde nodighe plaet⸗ fen aen· laen tot waerſchouwinghe vande Inwoonderen. In 't begin vande maendt van October hooꝛdemen weder verſchenden geruchten datter nieuwe partijen van de vnandt (ende in t beſonder Rebelhino) in aen - tocht waren om achter de Boſſchen om / ofte dooꝛ t dickſte der ſelver een nieuwen in val in onſe Landen te doen: doch de tijdinghen waren ſoo onſeker datter gheen vaſte reſolutie op en konde ghenomen werden. Den ſeſten werdt de Heer Elias Herckmans neveils de Heere Eyſſens gheſonden naer Tamarica ende Goyana om aldaer te gouverneren; namen haren wegh over Caraſu, om in Moggioppi den Facteur vande Jeſuiten te ondervꝛaghen waer hu de Neghers Lande ſel⸗ ve hadde ghelaten die aen de Compagnie vervallen waren / ende bevonden dat de ſelve bn de Papen woonende om de Zundt van Pernambuco ontrocken wa⸗ ren. Trocken van daer naer Goyana, ende quamen den ſelven dagh tot Capivaribi; ende den ſevenden naer dat de vooꝛſende Herckmans in ſijn gouverne⸗ ment was beveſticht de Inwoonderen van Goyana vooꝛ:gheleſen het pardon / waer bn alle unt · ghewekene die Cameron ghevolght waren / binnen vijfthien daghen wierden in-gheroepen / ende kommende ghepardoneert werden / ende den volghenden dagh inde plaetſe vande unt. ghewekene ernighe nieuwe Offttianten ghemaeckt; ende de Capitenn Hans Willen Louijſſen belaſt met Den
„hondert Bꝛaſilianen naer t Legher vande Colonel Schuppe in Serinhain te
trecken. Den twaelfden der felver maendt bequam de Colonel in S Laurens advijs van verſchenden Poꝛtugeſen onder ons woonende / dat de vooꝛnoemde Rebelhino met ontrent Dop hondert Soldaten Blancos, ende eenighe wennige Cabocles (foo noemenſe de gheboꝛene van een Bꝛaſiliaen ende „ al eh den ghekom⸗
*
Het derthiende Boeck. $27 ghekounnen was tot Traconhayn Poſa de Mejo, ende fijn wegh nam naer de PF Capitania van Pariba: foo dat de Colonel goedt vondt t ſelve de Heer Colonel Ax 85 10 Schuppe ende de aden ſtratx aen te ſchꝛijven:de welcke overleggende de vooꝛ⸗ 36. gaende waerſchouwinghen van des vnandts vooꝛnemen op de Verga; Deg Rebelhinos klenne macht / haer niet konden inbeelden dat de vnandt naer Pariba wilde / maer dat dit vooꝛdachtelijck unt ſtropde om de Colonel Artichau meer om de Nooꝛdt te trecken / op dat t volck legghende in Porto Calvo te beter ghe⸗ legenthent ende kantſe mochte bekommen om op de onſe leggende in Serinhain te vallen / ende Dieper in t harte van de Capitania van Pernambuco te boozen:
t welcke haer te meer inbeelden om datter ernighe kondtſchap was ghekom⸗
men dat de vnandt in t Doꝛp van Porto Calvo de Hunſen alle neder· wierp /
ende Daer niet en wilde houden als t Foꝛt bn de oude Kercke op den Bergh /
ſich veerdich makende om op de onſe af te ſacken; welckes alles den Naedt
Dede reſolveren dat beft was de Colonel Artichau met fijn bn. hebbende trou⸗
pen noch in fijn Quartier te S' Laurenzo bleve legghen / tot dat men klaerder
ſach waer de vnandt henen wilde. Ondertuſſchen en lieten niet foo die van
Goyana alg Pariba te waerſchouwen op haer hoede te weſen. Werdt mede de
Capitenn Hans Willem Louijſſen ghelaſt met fijn Bꝛaſilianen noch in Capiva
ribi te blijven en te fien werwaerts de vnandt fich wenden mochte. Twee da⸗
gen daer naer quam ſchꝛijvens van Pariba, Goyana ende elders; dat Rebelhino
met ſeven hondert man wel in Terra Nova was aen-ghekommen ende vooꝛ- | raedt van Farinha maeckte. Den vijfthienden bꝛochten de Poꝛtugeſen de Co- | lonel in S. Laurens aen / dat Henrico Dias met ten troupe van ontrent de hon⸗ dert en vijftich man meeſt Negros ende Mulaten gekommen was tot inde Coral van Antonio Cabral; ende dat Rebelhino al vooꝛ- unt was / ende noch meer 2 partijen onder Cameron verwacht wierden. Ghelijck dan 's anderendaeghs | vernam Dat een andere kleyne troupe onder t belendt van Don Louis de Sofa | ontrent Noſtra Sennora de Luz was aen-ghekommten; ende dat aller deſer par | tijen laſt ende vooꝛnemen was de Supcker-Wiedt- Delden allenthalven te verz 0 bꝛanden / ende de Molens te deſtrueren / ende t volck te verderven foo vele als | {phoften. Ondertuſſchen waſt ghebeurt dat de Politique Naedt Eyſſens die in | Pariba reſideerde van de vnandt wierdt verraſt ende doodt· gheſlaghen: dit onz | gheluck quam aldus te paſſe; niet tegenſtaende de ſtercke gheruchten van des
vnandts komſte ende naerderhept / foo was den Kaedt Eyſlens met vijf en ö twintich Soldaten ende eenighe jonghe Koop lieden / nevens ettelijcke Bꝛaſi⸗ | lianen unt Pariba gereden naer ſijn Suncker Molen eertijdts toe behooꝛt heb⸗ bende Manuel Pires: qualijck een half unꝛe daer gheweeſt hebbende quam hem | Rebelhino onverfiens over den hals / ende begon t Huys fel te beſchieten: onſe
Bꝛaſilianen niet konnende in t Huns kommen namen de vlucht; dan die in | t Hups waren foo Soldaten alg Koop-lieden weerden haer wacker / doch met | ſulcken onverſicht dat binnen een upze al haer Krundt verſchoten Hadden; het | welck bu de vnandt ghemerckt zijnde / viel te ſtouter aen; niet te min Wierde
boog die renſe noch te rugge ghedꝛeven: dan onder t Hups ghekommen zijnde 9 brachten den brandt Daer in / ſonder dat de onſe t ſelve konden verhinderen de | welcke Doo? Ben bꝛandt ende roock ghedwonghen wierden met gheweldt doo: | de vnandt te aen: hier werdt den Kaedt Eyſſens naer dat ſich mannelijck had: | De gheweert nevens fijn Secretaris doodt ghellaghen; daer bleven noch nez | ghen vande onſe foo Soldaten als Negros ende Bꝛaſilianen; eenighe wenni⸗ | ghe wierden ghevangen wegh-ghevoert / ende de reſte ontquament. Alle deſe
gheruchten met tegenſtaende de welcke van tijdt tot tijdt de Kaden op t Reciff
Wierden aen-ghemelt en konden niet beweghen om de Leghers hare poſten te
doen veranderen: maer werdt goedt ghevonden de Colonel te belaſten als / noch
ANNO 1636
529 Verhael van Weſt-Indien.
noch in St Laurens te blijven legghen / ende alleen eenighe troupen herwaerts en derwaerts unt te ſchicken naer dat de gheleghentheden ſouden verenſſchen ende ſijnen goeden raedt toe dꝛaghen ſoude. Weſwegen hy dan den achthien⸗ den des ſelven maendts onder t belendt van de Capitenn vanden Brande untſondt vier Compagnien / te weten: die Vande vooꝛnoemde Capitenn / die vande Major Manſveldt, van Duynkercker ende van Hollingerus: met laſt datſe on⸗ der- weghen naer de vnandt vernemende trecken ſouden van S' Laurens naer Muſurepe, weſende twee mijlen en een half: van daer naer t Huns van Franciſco Coreſmo Den mijlen; naer Treconhain twee mijlen; naer Terra Nova twee ghelijcke mijlen: naer Tapiſerica Dep mijlen ende foo vooꝛts naer Capivaribi in Goyana twee mijlen. Ende datſe aldaer twee dagen gheruſt hebben⸗ de / de Bꝛaſilianen die verſchaft waren tot ſich ſouden nemen / ende met haer Wederom de vooꝛſeyde wegh te rugghe ſouden keeren naer S* Laurens by het reſterende Legher: ende alle deſen wegh langhs doorde Bꝛaſilianen ſouden doen unt · roeyen alle de Roſſas, (dat zijn de Delden van Mandioca Daer de Farinha van werdt gemaeckt) ende de Corallos (d welck fijn de plaetſen Daer het Dee werdt in ghehouden) deſtruerende die bunten de palen lagen bn het Plac⸗ caet hier voren aen-gevoert aen· gheweſen. Naer Pariba te gaen werdt alf doen ongheraden gheooꝛdeelt / ten deele om dat niet ooꝛbonꝛ en was de troupes te verre van den anderen te verdenlen / doch meeſt om dat den Ammirael met ette⸗ lijcke hondert Bootſegheſellen ende eenighe Soldaten de welcke op nieuws unt het Vaderlandt waren aen-ghelandt derwaerts waren unt - gheſonden. De volghende daghen begon men de Brandt te vernemen / de welcke inde Vergas ende elders vele Duncker Hiedt⸗ Velden begonden te verbꝛanden; nevens eenich Braſil· hout d welck hier en daer ghereedt lagh om naer de Zee-kant afghevoert ende gheſcheept te worden. De Colonel Artichau dit vernemende wende wel alle vlijt aen met unt · ſennden van troupen / nu dꝛn / nutwee / nu meer Compagnien teffens hier en daer verſeyndende / ende dickmaels maer een Compagnie bn ſich behoudende; doch en konden de vnandt nerghens aen⸗ treffen / de ſelye hieldt ſich te bedeckt / ende en hadt gheen luſt met de onſe te vechten / foo dat wel dꝛn hondert ſterck zijnde maer vijftich van de onſe lieten paſſeren ſonder op te bꝛeken. Den twee. en twintighſten bequam de Colonel in S* Laurens ſekere kondtſchap van noch een ander troupe vande vnandt onz der het belendt van Capitenn Soito, ſterck tuſſchen de twee ende dep hondert mannen meeſt Blancos ende wennige Caboclen; ende hoe dat gheweeſt was in t Huns van Manuel d'Olivera ende Daer ghellapen: (dit Dups was gheleghen ten mijle van Muſurepe) ende van hem ghegeven datter noch meerder troupen volghden / alſmede Cameron met fijne Bꝛaſilianen; ende dat van mepninghe waren de Colonel in S. Laurens te beſoecken. Koꝛts daer naer werdt de Colonel aen-ghedient hoe dat de vooꝛnoemde Soito g moꝛghens ten acht unꝛen in Muſurepe was gheweeſt / ende van daer naer de Aldea S* Miguel vertrocken / ende ſeer neerſtich vꝛaeghde naer de troupen van Rebelhino. T gaf gheen kleyn bedencken vande ontrouwe Der Poꝛtugeſche Inwoonderen / dat t elcke renſe wel boodtſchapten waer de vnandt was gheweeſt / maer nont waer hu was ofte hadde te kommen; niet teghenſtaende men dundelijck ſpeurde dat fn de vnandt met hare Beeſten ende Farinha ſpijſden. De Bꝛaſilianen unt de
Aldea van Rutagny waren eenighe daghen te voꝛen ghevlucht op t Enlandt Tamarica, ende waren nevens de Inwoonderen gheleght op de paffen om de
brandt het over Kommen te verhinderen / ghelijck dan mede alle het klenn
Baer tungh d welck men ghewoon was te houden tuſſchen t Enlandt ende
Goyana, Booz laſt banden Kaedt Herckman was op- ghehaelt ende onder het
Eplandt ghebꝛacht. Ontrent die tijdt werdt bn Jacob Hes Capitepn van de
Sout
Het derthiende Boeck. 529 Sout . bergh een Schip op-ghebꝛacht kommende van An gola met twee hondert en dertich Negros / de welcke koꝛts daer aen verkocht zijnde over de dertich
AN N
0
dunſent Gulden unt: bꝛachten. Den vijf en- twintighſten bequam de Colonel 1536.
Artichau tijdinghe van een Poꝛtugees woonende dicht bn de Aldea quemada S: Miguel, hoe dat twee Negros van Juan Nunnes, dewelcke in t Boſch beſich zijnde met op vangen van Beeſten bn Rebellin verraſt waren ende met gheno⸗ men / voozleden midder nacht weder in- gekommen waren / zijnde den avondt te voꝛen den Rebellin ontlopen / als hn reede was dicht onder t Huns van Girgolio de Barros; de welcke verhaelden hoe dat de ſelve ſeer haeſtich retireerde / met voerende ſes ghequetſte ende ſeven dooden naer ghelaten hebbende / als ſu ghehooꝛt hadden; ende dat geen ghevangens Lande onſe bn hem gheſien had: den. Den ſeven en twintighſten quamen bꝛie ven van Serinhain vande Colonel Schuppe, de welcke melden hoe dat een partn van onſe Bꝛaſilianen ontrent tachtich koppen / onder Capiteyn Jan Auguſtijn, met ontrent twintich Solda⸗ ten waren unt gheſonden naer Una, alwaerſe over de Rieviere bande vnandt beſet ende over vallen waren / doch weerden haer dapper foo langh tot dat haer Krundt en Loot ontbꝛack / zijn enndelijck verſtront / de Capitepn ghe⸗ vanghen ende ontrent twintich te rugghe ghekommen / die haer weder varen vertelden: melden mede dat Camaron wederom met vijfthien hondert man in aen tocht was naer onſe Quartieren. Rreghen mede tijdinghe dat Henrico Dias met ten Deel jonghe Lieden / die hem unt onſe conqueſten toe ghevallen waren / inde Verga was / ende hadde bn de Duncker Molen S Bras ten Ser⸗ geant met fes Soldaten ghellagen. De Colonel Schuppe verſocht de Kaden / dat allom goede kondtſchappen ſouden unt. ſennden / om op des vnandts vooꝛ⸗ nemen te letten; dat hn / indien vernam Daer meerder macht over quam / mede ſoude op-bꝛeken (Serinhain beſet latende) ende naer r Reciff rucken. Den acht. en⸗twintighſten bequamen bꝛie ven van de Heer Schotte unt de Cabo St Auguſtin, meldende dat aldaer hadde doen ghevangen nemen twee Franciſca⸗ ner Monnicken unt het Klooſter te Poyuca, om datſe teghen onſen ſtaet ghe⸗ ſchꝛe ven ende met de vnandt gehandelt hadden. De Colonel Schu ppe ſchꝛeef mede dat twee Jachten gheſchickt hadde naer St Gonfalvo ende Pari puera, ende verſocht noch een Schip ofte twee derwaerts gheſonden te woꝛden / om de twee ghemelde Foꝛten daer te helpen llechten / alſoo de ſelve niet dan met groote koſten konden ghehouden werden / ende nu geen voordeel meer konden doen / dewijl de vnandt doch eener pas boven de forten om / Deur het Boſch ghemaeckt hadde. Den neghen- en- twintighſten is voor t Reciff ghekom⸗ men t Galliot de Mout-haen, d welck met hulpe vanden Windt. hondt ( op de Cuſte van Africa krunſſende) ghenomen hadde een Spaenſch Schip ghela⸗ den met ſtuck : goederen / dat op kommende wegh was: ende den neghenden November terſt is aen ghekommen. De Colonel Artichau als voꝛen verhaelt de ghelegenthent bande retraitte van Rebellin vernomen hebbende in S Laurenzo» ſchꝛeef den ſes· en twintighſten aen den Colonel Cheef, over het Reciff, alles t ghene hn vernomen hadde / verſoeckende dat hu op des Rebellins deur⸗ komſte wilde paſſen / Door dien hn reede hem te verre vooꝛ · bn was / weſende bn. naer thien mijlen hoogher als daer hn Colonel was leggende. t Convope met deſen bꝛief wierdt onder . weghen verſtooꝛt / een bande onſe doodt⸗ghella⸗ ghen ende twee ghevanghen; foo dat ghenootſaeckt wierdt een tweeden bꝛief
te ſchꝛijven ende vooꝛts te ſennden. Den dertighſten verſtondt de Colonel unt
twee Poꝛtugeſen woonende in Noſtra Sennora de Luz, die den Rebellin des
nachts tuſſchen den acht ende neghen en. twintighſten ontlopen waren / hoe
dat de ſelve noch ſtondt een mijle boven S* Antonio bn de Caccio Era, met ſich
dꝛaghende ſeven ghequetſte / ende met voerende f h gh. vangens unt Pari 12
7 at
32 Verhael van Weſt-Indien. | Major ende Commandeur over Pariba over. viel hem onverſiens den ſeven en.
1 * 9 twintighſten des vooꝛleden maendts des avondts inde Suncker Molen van
3 „
George Homme Pinto, ghenaemt S Andreas, ende Aargh hem inde vlucht; de onſe hadden ſes dooden ende veerthien ghequetſte: onder de dooden was de Vaendꝛich van Duyn die ſich heel mannelijck quert: vande vnandt bleven leg⸗ ghen acht dooden ende eenighe ghequetſte. Deſe verbaeſthent over viel Rebellin, om dat foo verre vande Stadt ende Foꝛten / oock foo haeſtich werdt aen · ghetaſt / maeckende daer unt rekeninghe dat de Colonel met fijne troupen Baer moeft weſen. De tijdinge van deſe defaite wierdt bn de Heeren Laden de Colonel Artichau aen- gheſchꝛeven; de welcke den tweeden December neffens deſen bꝛief weder kondtſchap bequam Lande vnandt: want s moꝛghens heel vꝛoegh quam tot hem van Muſurepe ten Poꝛtugees / die hem verhaelde dat de vooꝛleden nacht ter ſelver plaetſe gekommen waren Rebellino, Henrico Dias, Soito, Manuel Barretto, de Melo ende andere Capitepnen / met ontrent ſes hon⸗ dert man / waer onder hy gifte ten minſten Lijf hondert muſquettiers te weſen: ende datſe daer niet meer als een Oſſe ghegheten hadden / ende ontrent ander⸗ half unze boorden dagh vertrocken waren dooꝛ t Boſch naer t Duns van Manuel d Olivera in Guayta: ende datſe eer ghematttert ende verbaeſt waren. De Colonel niet goedt vindende hier langh op te beraedtſlaghen / melde de Heeren Raden op et Reciff bn ten bꝛief aen / hoe dat hu te rade was ghewoꝛden de brandt op t ſpoedichſte te gaen beſoecken / ſonder te wachten op de Compa⸗ gnien die hier ende Daer verſtront laghen / ofte elders de vonde Deden / in hope zijnde de vnandt nu eens ſekerlijck te onderſcheppen: nam met ſich de Come pagnien die teghenwooꝛdich int Quartier waren / ende gingh des middaghs unt / de wegh naer S* Antonio toe / maeckende giſſinge de vnandt te vinden bn t Water inde Coraillos van S: Bento: des nachts Daer gekommen zijnde lende ſich neder tot den daghe· raedt; doch de ſelve ghekommen zijnde en vernamen Daer niemandt. Soo dat fijn wegh naer S* Antonio vervolghde / ende ten hal ven des ſelfs gekommen zijnde / wierdt des vnandts ſpooꝛ gewaer / d welck niet en volghde de groote wegh / maer quam klepne boſch - paden unt / ende gingh weder llimme boet-paden op / mijdende de rechte wegh op S* Antonio. De Colonel ſulex merckende / verliet mede de wegh naer 8. Antonio, ende volghde haer ſpooꝛ met een ſpoedighe vooꝛt gangh / ende ontrent anderhalf mijle vooꝛts· ghetrocken zijnde / quam aen de plaetſe Daer fp haer nacht legher ghehouden hadden tuſſchen dichte Boſſchen / de Vieren bꝛanden noch / ende de vellen vande verſch ghellachte Schapen / de veeren vande ghepluckte hoen⸗ deren lagen daer noch verſtront / foo dat ſich verwonderde / datſe in foo koꝛten tijdt {oo grooten wegh van Muſurepe hadden af ghedaen. Ende om dat de voet-paden ginghen naer 't Duns van Diego d Acoſta, t welck nde Boſſchen leght ende tamelijck ſterck was / ſoo verhoopte haer daer te vinden ende te be⸗ cinghelen moede zijnde ende {ich tot ruſte beghe ven hebbende: inder ijl voort treckende quamen daer met den avondt: doch vonden aldaer niet dan gelijcke verſche teeckenen van haer weſen aldaer; ende lenden haer daer neder om wat te ruſten. Verſtonden aldaer unt een Pegher die de vnandt hadde mede⸗ghe⸗ nomen ende nu weder te rugghe quam naer fijn Heere woonende in Muſurepe, dat de ſelve daer wel gheruſt hadde / maer veede s middaghs ghepaſſeert was de Suncker · Molen van Andre Suarez, ende noch dꝛn mijlen was van t Bursa van Diego d'Acofta vooꝛnoemt / ende dat van daer in grooter haeſt ſijn wegh nam naer t Boſch van Poyuca, foo dat wel ſaghen onmogelijck vooꝛ hun was de vnandt te achterhalen. De Colonel quam wel vooꝛ / dat de vnandt noch ten verre wegh hadde te doen / eer hu te Porto Calvo hadde te gheraecken / ende dat noch kans hadde hem in twee of dꝛn daghen te achterhalen / ende hem nn gantſc
Het derthiende Boeck. 533 antſch moede ende mat te vinden / dooꝛ dien in koꝛten tijt ban St Antonio naer Pariba, (welch zijn vijf en twintich mijlen) ende weder van Pariba naer St An. tonio, ende noch foo veel verder ghemarcheert hebbende, noodtſ⸗ aeckelijck ſeer af · ghement moſte weſen; maer Daer quam weder teghen / dat de Colonel geen Negros bn ſich hadde die de VDivꝛes ende Ammunitie van Ooꝛloghe dooꝛ de Boſſchen mochten naer dꝛaghen / ende derhalven al te ghevaerlijck was ſich ſoo verre van haer Quartieren ende Magaſijnen te begheven: weſwegen dan te rade wierdt ſich weder te rugghe te begheven / trock eerſt door de DunckerMolen van Balthaſar Gonfalos Moreno Gordo, ende daer naer dooꝛ Noſtra Sennora de Luz, (welcke met verwonderinghe gantſch ledich vondt) ende enne delijck Door de Suncker- Molen van Antonio Rodrigues Moreno Torto; ende quam weder in S' Laurenzo den vijfden December vooꝛ de middach. Onder⸗ tuſſchen was den tweeden vooꝛ Pernambuco weder ghekommen het Schip de Hope van Ter. Veere, d welck den ſeſthienden Junij vande Cuſte was afahedꝛeven. Ontrent de ſelve tijde foo wierden ontrent Tamarica bude Sunc⸗ ker-Molen van Brandaon des vnandts Mulatten (die ghelendt wierden bn Louis d' Acoſta) bn de Compagnien van de Major Manſveldt ende C apitenn Duynkercker aen- getroffen; doch zijn haer ontſnapt / achter. latende een hope
Stuck goederen als Lijnwaten ende anders / die (pin onſe gheweſten hadden gherooft / oock eenighe Wapenen / die de onſe hebben bekommen ende aengebracht. Den ſeſten December is de Blaeu we Leeu w Doop t Reciff ghekom⸗ men unt het Vaderlandt / vier maenden onder wegen geweeſt hebbende. Ca⸗ | pitenn Tourlon wederom de ronde doende van't Boſch met ettelijcke Compa⸗ gnien / ende treckende van het Huns van Aluares Nunnes basen in t Boſch /
Doo? Peris Peris ende Alagoa Grande, runnterde alle de verbannen plactfen; ende vingh een Tapuyer vande vnandt / bn hem hebbende een bꝛief van Cameron, die noch enndelijck hun ontliep: unt welcken bꝛief men vernam dat de vnandt alle vlijt aen wende om de Tapuyas aen ſich te trecken. Den negenden arriveerde aen t Reciff het Schipde Water- hondt, thien weken onder wegen gheweeſt hebbende / ende kommende van Amſterdam; alſmede den thienden het Jacht de Kemp. haen, d'welck onder weghen verovert hadde een Schip ö met dꝛn hondert ende veertich Swarten / van de welcke bn publique vendue zijn ghemaeckt ſeven en tſeſtich dunſent Gulden. Den twaelfden keerde Ca⸗ pitenn Tourlon met fijne bn-hebbende troupen weder in St Laurens: hu hadde | in Peris Peris betrapt eenighe Bꝛief dꝛaghers / die daer Vleeſch dꝛooghden / de fj | welcke haer bꝛieven wegh-werpende ontliepen / doch de bꝛieven wierden op- N ö ghenomen / ende waren neghen in ghetale / meeſt gheteeckent bn de Conde Bangnola, ende oock eenighe bn Manuel Dias d Andrada, welcker inhout was / dat alle de troupen die in onſe gheweſten ſtroopten / haer weder naer Porto | Calvo fouden vervoeghen / alfooder nu Door-vacdts ghenoegh was / ende ſu | wat grooters mennden vooꝛ de handt te nemen; maer datſe alle jonghe Lieden ende Negros met haer bꝛenghen ſouden dieſe konden aen- treffen; ende onder weghen verbranden alle de Suncker Rieden ende r Brafil-hout datſe binden konden: deſe bꝛieven wierden op it ſpoedichſte bn de Colonel gheſonden aen den Kaedt / ende dooꝛ haer aen de Heere Colonel Schuppe. Den derthienden | guamen oock weder te St Laurenzo verſchenden partijen / ende onder andere | Pedro Corree met fijne Bꝛaſilianen / in Guaita ghevanghen ghenomen heb⸗ | bende Francifco Barretto een Capitenn van de Mulaten / die ghewoon waren | van Porto Calvo de Ammunitien de andere toe te bꝛengen: als mede een ander Mulaet die eertijdts bn Juan Mendes gheweeft was. Vyt de welcke eerſt qua⸗ men te verſtaen / dat de vnandt in t Boſch / een mijle van St Antonio, op den Bergh een ſteenen Redoute hadde ghemaeckt / r noch twee Ketrenchemen⸗
Xxx 3 ten
ANN O 1636.
—ͤ ——
ANN O 1636.
November.
Verhael van Weſt-Indien.
530 dat fijn ghewoonte was een dagh vooꝛts te trecken ende den anderen te ruſten
bn t Water / alfoo t ſelve niet in alle plaetſen en was te vinden. Den leſten quamen de vier Compagnien met Capitepn vanden Brande unt-gheſonden / weder in't Quartier te St Laurenzo ſonder eenighe brandt gheſien te hebben. Den tweeden November wierdt bn Capitenn Hans Willem, Commandeur in Goyana over De Bꝛaſilianen / aen gebꝛacht / hoe dat veertich ofte vijftich Bꝛa⸗ ſilianen van hem unt Capivaribi waren unt gheſonden ontrent een half mijle van Goyana naer de Suycker-Molen op de wegh naer Pariba om ’t veldt te ontdecken; deſe attrapeerden daer Henrico Dias met fijn volck / ende maeckten een embuſcade Daer op / maer een charge ghedaen hebbende gingh de vnandt deur / ende de onſe bleven niet ſtaen / doch verſtonden daer naer unt een ghe⸗ vanghen die haer ontlopen was / dat Henrico Dias doo; ſijn bunck gheſcho⸗ ten was / ende in groot ghevaer van ſijn leben. Den ſeſten quam aldaer te reede het Schip de Pijn. appel, mede bꝛenghende een Schip kommende van Angola ende willende naer Weſt-Indien / op- hebbende ontrent de vier hon⸗ dert Negros, die daer naer tot behoef van de Compagnie wierden verkocht. Ter ſelver tijdt wierdt Tourlon unt. gheſonden met vijf Compagnien Solda⸗ ten ende een Compagnie Bꝛaſilianen / om alle de Roſſas langhs de Kieviere Capivaribi verbannen / unt te roepen. Den achtſten ende neghenden quamen
bn de Colonel in S: Laurenzo hondert en twee. en tachtich Bꝛaſilianen / met ontrent dertich Vꝛouwen / zijnde de Compagnie van Hans Wilhems. Den twaelfden keerde de Capitenn Tourlon met fijn troupes weder unt de Matto, hebbende unt -gheroent alle de verbannen Roſſas aen Capivaribi. Den der⸗ thienden is bn de Colonel ghekommen Diego Montero van Muſurepe, met hem bꝛenghende een Swarte toe behoozende Gonſalo de Soſa, dit Soito ver⸗ raſt ende ghevanghlijck met ghenomen hadde den twee en twintighſten der vooꝛzleden maendt / ende met hem ghebꝛacht tot achter de Coraillos van Pedro d Acunha natr t Huyps van Aluares Nunnes, alwaer hp Soito weder was ont⸗ topen; deſen Swarten vertelde hoe dat hu ter vooꝛſchꝛeven plaetſe bn een ghe⸗ laten hadde de troupes van Soito, van Henrico ende Coſmo Dias, neffens eeni⸗ ghe Vꝛaſilianen / niet wetende bn wien de ſelve ghelendt wierden: van Rebellin en wiſte hy niet te ſegghen / verhaelde voꝛders dat de vooꝛſende Capitennen tenige partijen hadden unt geſonden den wegh naer Porto Calvo om naer Rebellin te bernemen. Dat deſe troupes ter ghenoemder plaetſe Farinha maeck⸗ ten ende Vleeſch roockten / niet vooꝛnemens zijnde van daer te vertrecken vooꝛ dat beſchent unt Porto Calvo hadden bekommen. De Colonel deſe kondt⸗ ſchap bande vnandt bekommen hebbende / is den veerthienden met de helft van fijn volck van 8 Laurenzo vꝛoegh op ghetoghen in 't Boſch naer S Antonio om de brandt daer te ſoecken. Capitenn Mettingh ende Capitepn Tourlon met hare Compagnien volghden hem s anderendaeghs. De Colonel de⸗ ſen dagh ghekommen zijnde aen 8 Antonio, bequam eerft ghevanghen een Bꝛaſiliaen die Soito onſe Inwoonders hadde af ghenomen / ende Daer naer een Poztugeſche Soldaet / die unt: ghegaen was om Beeſten te ſchieten; ende vernam upt de ſelve / dat niet alleen de vooꝛ · ghemelte troupen van Soito ende Henrico en Coſmo Dias Baer bn ten waren ide Coraillos van Pedro d Acunha, mater dat Rebellin oock bn haer was ghekommen / met alle het Spaenſch volck dat inde Capitania van Pariba was gheweeſt, oock een Compagnie van vnſe Over lopers; ende datſe alle uppen Cameron met ſijne troupen unt Porto Calvo verwachten. Ooꝛdeelende unt allen deſen dat de vnandt aldaer al on⸗ trent de acht hondert man ſterck moeſte weſen / ende bn ſich maer ontrent de pep hondert en vijftich bevindende / en konde niet gheraden vinden de vnandt aen te taſten / voordat de Compagnien van Mettingh ende Tourlon bp hem
aren
Het derthiende Boeck. 531
waren ghekommen: ende om de vnandt (die reede eene van onſe Vnt lopers hest
hadde verraſt / ende unt De ſelve onſe klenne macht vernomen) beter unt te loc⸗ ken ende unt fijn vooꝛdeel te trecken / foo reculeerde deſen dagh naer de klippi⸗ ghe Kieviere van Tapicura, om De oppoꝛtunitent van t Water te ghenieten. De vooꝛſende twee Compagnien vier roers den ſeſthienden bn hem ghekom⸗ men zijnde / trock de Colonel op met een vaſte reſolutie de vnandt aen te taſten; ende de Wachten vande vnandt / die bn. naer anderhalf mijle vooꝛ· unt laghen / op- ghejaeght hebbende / paſſeerde 8 Antonio, ende kreegh des middaghs de vnandt in t gheſichte. De vnandt meynende ons volck vervaert te maecken / ſtondt met fijne groote Bataillons in goede oꝛdꝛe op eenen hooghen Berch achter een moenelijcke Vallene / die de onſe deur moſten trecken om hem te at⸗ taqueren: maer als hn ſach dat de Colonel, alles niet teghenſtaende / den nae⸗ ſten Bergh af. ſackte naer hem toe / Trommels ende Trompetten roerende ende aen - dꝛinghende Deur de Vallene / foo begon hem de moedt te ontvallen / ende retireerde vooꝛ eerſt fijne embuſcade unt de Vallene op den Bergh: ende ſiende de onſe vooꝛts op hem aen trocken / verliet den Bergh ende begaf ſich te Boſch· waert in / niet verwachtende een. maels onder ſcheut te kommen. Ons volck den halven dagh feer ſterck ghemarcheert hebbende / ende ſeer vermoent zijnde / en wierdt niet toe gheſtaen den wegh te volgen die de vnandt vluchte, niet wetende of daer Water ſouden vinden. De Colonel ruſte ſijn volck dien dagh in des vnandts Quartieren bn het ſchoone Rievierken Anaruwa. Ende alſos de vnandt ſcheen ſijn retraitte te willen ſoecken deur de Voſſchen naer Porto Calvo, ſos ſchꝛeef de Colonel datelijck aen de Colonel Schuppe, over het Reciff, fijn wedervaren ende bedenckinghen / ten ennde de ſelve mochte letten op middelen om de vnandt den wegh te onderſcheppen. De Compagnien van Mettingh ende Tourlon wierden weder gheſonden naer S* Laurenzo, ende de Colonel Bede den ſeventhienden ende achthienden alle de Roſſas unt· plucken ende neghen Hunſen verbranden / de welcke ſtonden bunten te limiten van het voornoemde Placcaet, bedervende ontrent thien Coraillen van Pedro d' Acunha, ende ſes vande Munnicken van S* Bento; op dat de vnandt in toe-Kom⸗ mende daer gheen onderhoudt mochte vinden: ende keerden den neghenthien⸗ den weder in fijn Garniſoen te S* Laurenzo. Den vijf en twintighſten wierde het volck in S Laurenzo ghemonſtert / ende bevonden acht hondert ende thien Soldaten; ende twee hondert ende Dap-en-beertich Bꝛaſilianen; benevens twee en twintich Trenns-Perſonen. In 't begin van deſe maendt arriveerde unt t Daderlandt de Pijn appel van Amſterdam, onder de Linie verovert heb⸗ bende een Schip van Angola kommende / ende willende naer Weſt- Indien / met Den hondert acht en- veertich Swarten. Den neghenden quam te reede t Schip S' Juan Baptiſta op de Cuſte van Angola ghenomen. Alſmede daer naer de Schepen de Leeu winne Boor de Camer op de Mafe; S* Clara, den Eenhoorn, S Pieter, Blaeuwe Leeuw , t Jacht Schuppe. Den ſes- en- twintigh⸗ ſten arriveerde aen het Reciff unt het Vaderlandt het Schip de Zee. Robbe met ſeventhien ende de Jonas ende Abrahams Offerhande met hondert ende
NO
1636.
feg-en-tfeftich Soldaten. Met het begin vande maendt December begonmen December.
weder te hooꝛen Vande vnandt; want Rebellin laeſt fod ſchandich ghevlucht zijnde vooꝛ de Colonel, ſiende men hem niet en vervolghde / keerde weder te rugghe / ende ghewacht hebbende tot dat de Colonel naer fijn Quartier was ghektert; ſondt eenighe klenne partijen hier en Daer inde Capicania van Pernambuco, om de onſe Daer Doos te bedꝛieghen / ende te noodtſaecken ghelijcke partijen unt te ſtieren om hun in toom te houden : ende hn ſelfs met het gros van fijne troupen viel met een groote gheſwindighent weder inde Capitania van Pariba, Doch rechte aldaer wennich unt / want Bongarſon ofte Goedlad,
. Xxx 2 Major
AN N O 1636
534 Verhael van Weſt-Indien. ten van aerde onder aen den Bergh inde leeghte / om ſich der waerts te retire⸗ ren: ende dat Rebellin den ſeſthienden November ſich oock der waerts hadde
begeven / ende Daer naer weder naer Pariba was ghegaen. Den veerthienden
werden twee Over lopers van de Brandt in- ghebꝛacht / weſende bende Spa⸗ gnaerden: oock quamender bꝛie ven van de Commandeur aen Capivaribi; ende van den Kaedt Schildt unt Tamarica, aen-meldende de gheruchten dieder gin⸗ gen van Capitenn Garſman Commandeur van Rio Grande, ende Bande Padre Vicario, alg of de ſelve met de vnandt coꝛreſpondeerden / ende t Caſteel Ceulen wilden over; leveren / ende dat tot dien aenflach bn de brandt gheſonden was een vooꝛnemen Capitenn Paulo de Prato met een deel volcks. De Raden op t Reciff hier van verwitticht zijnde / vonden goedt de Colonel by ſich te ont⸗ bieden / ende met hem te beraden watter beft in te Doen was. Wonden ghera⸗ den derwaerts te ſennden de Politique Kaedt Schotte neffens de Commandeur Willem ende eenighe recreuten / om de Padre Vicario ghevanghlijck op te ſennden ende de Commandeur naeuw van deſe ſaecke te ondervꝛaghen; de welcke den ſeſthienden met een Jacht naer Rio Grande vertrocken. De Colonel keerde den achthienden weder naer S Lauren zo. Den twee en twintigh⸗ ſten wierdt de Colonel bn de Heeren Kaden toe-ghefonden een Capitepn van Bꝛaſilianen met namen Pantaleon Montero, die vande brandt over-ghelopen ende in Serinhain bn de onſe ghekommen was / ten epnde hu konde bepꝛoeven ofte unt de ſelve eenighe aen · lendinghe ende dienſt was te trecken; dan bevin⸗ dende in hem gheen kleyn naer - dencken dat maer over -ghekommen en was om te beſpieden / ſondt hem weder te rugghe aen de Heeren Kaden op t Reciff. Onaengheſien onſe Compagnien gins ende weder trocken Booz 't Landt / om op des vnandts partijen te letten ende verhinderen dat gheen ſchade en deden / is tven · wel ghebeurt dat een Capitenn van des vnandts Mulaten ghenaemt Tabora, niet meer als met hondert vier- roers ende veertich Bꝛaſilianen / men weet niet van waer ofte dooꝛ wat wegh ghekommen is in t midden van onſe gheweſten / bn Garaſu, ende heeft inde Suncker - Molens van d' Acoſta Brandaon ghenaemt Gonſalvo Novo; van Donna Catharina de Tracellas ofte Pedro de Rocas (die vooꝛ deſen in t Real was op- ghehangherj) in ſtucken ghellaghen alle de voꝛmen met Suncker / als mede de Suycker kiſten / ende meeft in t wa⸗ ter geſmeten. De Colonel wierdt op t ſpordichſte Daer van ghewaerſchouwt bn de Eyghenaers de welcke deſe ſchade was over ghekommen / ende wende alle vlijt aen om de vnandt te betrappen: ſondt datelijck Capitenn Tourlon met ſijne Compagnie / ende die van Mortamer, neffens de recreuten van de Lieutenant Fereres, Doo 't Real naer Biberibi ende van Daer naer Garaſu: als mede andere partijen Boſch· waerts op dooꝛ Maſiape, Muſurepe ende S. Miguel, om haer de wegh af te ſnijden / in ghevalle ſu daer deur wilden; te weten: Capitenn Mettinghs Compagnie ende Hans Willems Bzaſilianen. Sondt mede een derde partije / te weten: de Compagnie van de Major Manſyeldt, met de Bꝛaſilianen van Antonio Parapawa (nde Vergas, om daer op te paffen; in⸗ dien des vnandts party vooꝛnoemt Capitenn Tourlon quame te ontſnappen / ende dooꝛ dien wegh ſijn retraitte wilde nemen naer Porto Calvo; lende mede de Compagnie van Capitenn Hollingerus in Mafiapi, om inſghelijcks daer op de vnandt te letten; de vijfde partn onder Capitenn Duynkercker ſondt naer Serinhain, met laſt fijnen wegh te nemen dooꝛ Noſtra Sennora de Luz ende Moribeca, ende inſghelijcks te trachten de vnandt te onderſcheppen. Doch Doo? alle deſe Devomen is niets verricht / want untghenomen de partije van Capitenn Duynkercker, zijn alle deſe partijen / naer dat vier daghen hier en Baer dooꝛ de Boſſchen hadden ghekrunſt / den neghen· en twintighſten weder te S' Laurenzo gen- ghekommen / niet een man aen ghetroffen hebbende die a naer
Het derthiende Boeck. 535 naer des vnandts Boen ende wegh hadden konnen vꝛaghen. De vnandt wie — te vele gheleghentheden om ſich Loor de onſe te verdunſteren; ende was den KN eenighen middel gheweeſt hem in fijn Hooft. Quartier te Porto Calvo dente 1536. taſten ende te benauwen. Ontrent de ſelve tijdt quamen bꝛie ven vande Poli⸗ tique Naedt Schorre unt Rio Grande, meldende hoe dat in't Caſteel was ghe⸗ kommen / de Padre Vicario ghevangen ghenomen / de welcke nevens de Commandeur Garſman op ſonden / op dat hun daer mochten verantwooꝛden / alſoo ter plaetſe geene ghetungheniſſen ofte bewijſen teghens hun en vonden. Den ſeven en- twintighſten zijn de Pꝛovooſt dn ghevanghens ontlopen / ende on⸗ der die Franciſco Baretto, aen de welcke veel gheleghen was weghen ſijne we⸗ tenſchap van alle de voet paden / ſteeghen ende wateren inde Boſſchen: over welcke naerlatighent de Pꝛovooſt wierdt ghewipt ende naer t Reciff gheſon⸗ den. Ende quam alſoo te enndighen dit jaer ſeſthien hondert ſes· en dertich / bn t welcke dit Hiſtoꝛiſch-verhael nu fal ſtaecken. Sullen alleen hier noch bp voeghen den tocht ter Zee vanden Man haften Cornelis Cornelifz. Jol, alias Houte· been. Gingh den dertighſten Auguſti deſes jaers unt Texel t zenl met het Schip Swol, groot hondert ende dertich laſten / met derthien metale ende veerthien pfere ſtucken; hondert ende dan Matroſen: ende het Jacht de Katte, groot tneghentich laſten / met vier metale ende twaelf nfeve ſtucken / een-en-tfeftich Matroſen / daer Schipper op was sibert Corneliſz. ſijn Bꝛoe⸗ der; neffens den Jonghen Otter, groot thien laſten / met twee metale ende vier pere ſtuexkens / en vijfthien Matroſen / Schipper Laurens Pieterſa. Den twee · en twintighſten September liepen deur de Canariſche Eylanden; ende september. den neghenthienden October ſaghen het Enlandt S Bartholome vier mijlen October Weſt ten Nooꝛden van haer / is tamelijck hoogh / met veel heuvels; doet hem op als een Sadel / ende het Nooꝛderlijckſte is als een Suncker Bꝛoodt. Ginz ghen doen vooꝛts Mooꝛdt· Mooꝛdt· Weſt aen / om bn Mooꝛden An guilla om te kommen; hadden alle daghe ſeer ſchoon weder. Den neghenthienden hadden Sombrero Dap mijlen Nooꝛdt· Weſt van haer. Bn Ooſten Porto Rico leggen veel Eplandekens ende klippen; fijn Boft-ennde is niet heel hoogh / maer heu⸗ velich, het hooghe landt begint vijf of ſes mijlen Weſtelijcker; ende dan wat vooꝛder iſt weder leegher ende heuvelich / het bunten landt leegh / met een wit boet-ftrandt/ vol Boomen; als men een half mijl van t landt is / foo heeft men acht / thien dock twintich vadem coꝛael-grondt: ſtreckt meeſt Soft ende Ooſt ten Nooꝛden tot het ennde toe. Ginghen doen Weſt. Mooꝛdt- Weſt aen: den twee en twintighſten hadden Punta Aguada Zupden van Haer, ende korte den Zaccheo ſien / ende paſſeerden t ſelve naer de middach; ende kregen Mona ende Cabo del Enganno in t gheſichte. Den D2n-en-twintigbften paſſeerden Saona; ende waren met t begin vande tweede wacht bp Punto Cauſedo. Den vieren twintighſten s middaghs hadden den hoeck van Calognia op zijde / weſende ſtenl ende wart landt; t Enlandt Beata leght een mijl meer Zundtwaerts / ende Alto Velo anderhalf vooꝛder. Den vijf -en twintighſten s mid⸗ daghs waren by de witte Eplandekens bn Ooſten lla de Vaca, ende en kon⸗ den dien avondt niet te reede kommen / foo dat het ſetten Pooꝛdt ten Goſten van Ila de Vaca: daer was een grouwelijcken Vracaen gheweeſt in t begin van September, die de Boomen meeſt hadde om ghewaent: achter t Eplandt ghekommen zijnde ver verſten Daer eenige daghen / ende verſaghen haer van water ende bꝛandt. hout / ende gingen den thienden November weder van daer November. t zenl, ende hadden s anderendaeghs de Cabo Tiburon op zijde; ende den veer⸗ thienden de Sierras de Cobre op t Eplandt Cuba, ende ginghen al Weſt aen. Den vijfthienden 's moꝛgens waren vooꝛ· bn t hooghe landt van Cuba, ende ſaghen het leege landt bn Weſten Cabo de Cruz. Den ſeſthienden ginge Ee eſt
AN No 1636,
December.
336 Verhael van Weft-Indien.
Weſt⸗ooꝛdt-Weſt aen / ende s anderendaeghs Mooꝛdt. Weſt ten Nooꝛden ontrent (eg mijlen / ende hadden Doen t geberghte achter Ifla de Pinos op zijde /
ende paffeerden t ſelve Enlandt s avondts. Den achthienden 's avondts wa⸗
ren ontrent een half mijle bn Zunden Cabo de Corrientes, ende des anderen⸗
daeghs dicht bn de CaboS' Anton. Den een en twintighſten ſaghen t ghe⸗ hackelde landt van Rio de Porcos : hielden daer over ende weder. Den dꝛn⸗
en · twintighſten 's avondts waren ontrent vooꝛ Bahia Honda, ende ſaghen des anderendaeghs de Tafel- Bergh Zuyden ten Weſten ontrent vier mijlen: den ſes· en twintighſten de Havana Zupdt ten Boften den mijlen. Den fevenen · twintighſten ſaghen El Pan de Matanga, ende keerden om de Weſt: om de Katte te ſbecken / hielden hier op ende neder / af ende aen; den neghen en twin⸗ tighſten namen een Schip d welck unt Porto de Cabannas quam / ende wilde naer S Domingo; haeldender thieu pſere Stucken unt ende wat haer vooꝛts dienſtich was / ende lieten het boort varen met wel vijftich Zielen. De Katte was den dertighſten s middaghs op de hooghde van vier · en · twintich graden ende ſes minuten / ſagen landt ende bevonden te weſen te Caios de Sal, hadden het Nooꝛdelijckſte twee mijten Zundt- Weſt ten Weſten van haer / de winde was Mooꝛdt-Mooꝛdt-Weſt een top-zenlg koelte; ſettent Daer op elf vadem kralighe grondt men mach het aen die pen op Lijf vadem: twee mijlen bupten de wal iſt veerthien vadem Diep / een half mijl vooꝛder t Zee waerts gheen grondt; aen de Mooꝛdt· ʒijde vonden gheen reede Daer een chip ſoude kon⸗ nen legghen; liepen een half mijle vande wal / (oo dat alles wel fien konden / men anckert in opene Zee: het @plandt ſtreckt meeſt Goſt ende Weſt: aen elck epnde legghen twee of dan klippen; vooꝛts iſt vol klepne klippen / die haer op doen als Zenlen/ het bꝛomdter gheweldich teghen aen; aen de Weſt. zijde is gheen ancker-grondt; waren in twee etmalen van Cabannas tot Daer ghekom⸗ men. Den eerſten December lichten weder haer ancker / ende Deden haer beft met laveren; s middaghs hadden de hooghde van vier en · twintich graden ende vijf minuten / ende de klippen twee mijlen Zundt - Weſt van haer; des avondts wierdt ſtille / ende anckerden in elf vadem een half mijl vande klip⸗ pen / ſandt· grondt / ende en ſagen noch niet dan klippen.” Lichten s anderen⸗ darghs weder / ende ginghen Weſt Zundt- Weſt aen / s middaghs de ſelfde hooghde / ende hadden de klip Zundt- Weſt; daer was gheen ancker-grondt: teghen den avondt quam een koeltjen unt den Zunden ende Zupdt-Zupdt
Oioſten / ſoo dat den heelen nacht Weſt· Zundt· Weſt ende Zundt· Weſt zenl⸗
den; den derden teghen den avondt ſaghen de Eplandekeng die dicht onder Cuba leggen; den vierden s middaghs ſagen landt / ende was Porto de Icacos. Den vijfden quamen bn t Jachtjen / dan en vonden haren Ammirael noch niet. De welcken ten ſelven daghe al was ghekommen bn Ooſten de Cabo St Anton; dan zijn Schepen daer niet vernemende / keerde weder / ende was den achtſten weder ontrent Pan de Cabannas; ende blijvende hier ontrent hou⸗ den; quamen de Katte ende Jonghen Otter weder bn hem den twaelfden December. Keſolveerde des anderendaeghs met S wol ende de Katte de Strate van Bahama unt te lopen / ende te keeren naer de Caribiſe Enlanden / ende foo onder Hiſpaniola, om dat ontrent de Havana in die tijdt van t jaer niet te Doen en was: de Kleynen Otter wierdt belaſt bn Zupden Cuba om te lopen. Den veerthienden hadden de Matanga Zunden ten Weſten van haer / ende lietent Nooꝛdt· Ooſt deur· ſtaen; hadden veel travaden met reghen. Den vijfthien⸗ den konden Florida ſien / waren ſeer om de Nooꝛdt ghedꝛeven / ginghen al Ooſt Mooꝛdt.· Ooſt ende Nooꝛdt· Mooꝛdt · Ooſt aen. Den ſeſthienden s mozz gens zenlden even bn Ooſten de Minbres op Dep vadem / ende anckerden daer / de grondt is al wit / ende die klip leght recht op de dꝛooghte: des — maeck⸗
Het derthiende Boeck. 337 maeckten weder zepl; de windt Zundt Zundt-Weſt met Donder / Blixem . | ende Heghen / liepen neghen mijlen Nooꝛdt· Nooꝛdt · Weſt / ende doen chien * 2 N 1 mijlen Nooꝛden. Den ſeventhienden s avondts wendent om de Nooꝛdt / ende 535. 1 naer dat tweede quartier unt was weder om de Ooſt. Den achthienden des middaghs hadden achten twintich graden en twintich minuten; kreghen | 8 avondts een vaer - weder unt den Nooꝛdt· Ooſten. Den negenthienden had⸗ den de hooghde van acht en twintich graden ende neghen en twintich minu⸗ ten / de windt Nooꝛdt ten Ooſten. Den twintighſten acht-en-twintigh gra⸗ den negen minuten / de windt Ooſt Mooꝛdt · Ooſt. Den een en twintighſten de windt Zundt· Ooſt ende naer de middach Zuyden met Donder / Blixem | ende Keghen. Den twee. en twintighſten dertich graden neghenthien minu⸗ 14 ten: den dꝛn. en twintighſten een top-zeplg koelte unt den Weſten / s mid⸗ 1 daghs dertich graden neghen minuten: hadden vijf. en dertich mijlen Dort | ende Ooſt ten Zunden ghezenlt met llecht water. Den vier en- twintighſten g ginghen noch al Ooſt ten Zupden aen met goede windt ende (eer mop· weder. Wonnen foo vooꝛts om de Zupdt / ſoo dat den leſten deſes jaers hadden de 1 hooghde van vier- en twintich graden ende vier en-twintich minuten. Douz 9 de hem hier nu laten / dan om dat onſeker ben ofte dit werck ſal kommen te EN ver volghen ende niet ondienſtich achte fijn venfe tot den ennde te vol · voeren / {oo ſal vooꝛt-gaen. N fe Den eerſten Januarij hadden angheſtadich weder ende windt de kours T 9 Zundt-Zupdt-Ooft. Den tweeden de hooghde van een · en · twintich graden 1637 ü ende veerthien minuten: den derden neghenthien graden ende vijf en- vijftich Janärids: | minuten. Den vierden achthien graden ende veertich minuten / ginghen doen Weſt Tundt· Weſt aen / ende hadden llecht water. Den vijfden s moꝛghens 4 Weſt ten Zupden aen / ende ontrent ten thien unzen ſagen Sombrero; hadden ö s middaghs achthien graden en een half / s avondts liepen bn Moorden het 1 ſelve Eplandt om; is een klepn Eplandeken, llecht bn 't water / Weſt-Mooꝛdt⸗ Hil Weſt van S* Martin, g nachts lietent dꝛijven. Merckt hier hoe dat alle ghele⸗ 1 ghentheden metter tijdt werden unt · ghevonden; ende hoe dat deſe twee Sche⸗ pen inde tijdt van minder als twintich daghen unt de Strate van Bahama zijn 1 weder gekommen aen de Caribiſe Eplanden; Daer te voꝛen t ſelve by naer onz Ei doenlijck wierdt geooꝛdeelt ende den Ammirael Pieter Pieterſz. Heyn, de welc⸗ ij ke onder de onſe t ſelve eerſt heeft beſocht tedoen / it ſelve in foo langhen tijdt Lit ende met ſulcken moepelijckbent heeft ghedaen tot op de Cuſte van Africa, dat 1 mn dickwils heeft geſeght dat veel lie ver wilde t huns kommen ende van hier IH weder t'zepl gaen. Den feften waren een mijl van Virgin Gorda ende konden 1 de dꝛooghten van Anegada met het Eplandt ſien; it is heel leegh landt / ende 1 niet wijdt tuſſchen dit Enlandt ende de Virgines, foo dat men bp nacht niet en HE moet zenlen; liepen Zupdt-BOeft aen langs de Virgines wel vijf mijlen. Zenl⸗ Hi den wel ſes mijlen Weſt· Tundt· Weſt / ende dan anderhalf mijle bn Zunden | de klip die bn Zupden de Paſſagos leght / ende dan leggender noch twee kleyn⸗ ik der klippen / en zenlden wel thien mijlen Zundt-Boeft aen. Den ſevenden kon⸗ den Borriquen ofte S* Juan de Porto Rico ſien / Nooꝛden van haer wel ſeven | mijlen / gingen Weſt ten Nooꝛden aen / s avondts hadden Bomba d'Inferno Hi Eplandekens op zijde. Den achtſten 's moꝛgens hadden Cabo Roxo wel acht Ei mijlen Nooꝛdt· Ooſt van haer / gingen Weſt⸗ Mooꝛdt· Weſt aen / ende hadden N 3 middaghs hooghde ſeventhien graden ende een half: den neghenden waren | Baya de Catalina al vooꝝ-· bn. Den thienden konden lila de Vaca ſien / ende ghe⸗ 11 raeckten daer ten ancker. Den twee en twintighſten quam 't Jacht de Brack B ‚Daer bp haer; hadde Den maenden unt Hollandt gheweeſt. Haelden daer wa⸗ ter ende hout ende herſtelden hare Schepen tot Ke De Katte was den 15 a nn vier- 1
AN No 1637. Februarius.
Martius.
538 Verhael van Weft-Indien.
— vier. en twintighſten vooꝛ· unt gezeylt, ende naer dat aen Cabo Tiburon hade
water ghehaelt / quam den tweeden Februarij achter Iſla de Pinos, daer het Otterken bn haer quam. Sol ende de Brack den eerſten mede vertrocken zijnde; hadden den tweeden Cabo Tiburon op zijde; waren s anderendaeghs dicht bn Navaza, ende liepen bn Zunden om / ende ginghen Weſt ; Mooꝛdt-Weſt aen / ende naer dat acht of negen mijlen foo gezenlt hadden / gemoeten een dꝛooghte van ſes vadem waters / wel een gotelingh· ſchent bꝛeedt / men konde de grondt ſien / waren klippen / ende altemet Witte grondt. Den vierden s moꝛghens ſaghen Sierras de Cobre, g middaghs hadden Cabo de Cruz Nooꝛdt· Weſt ten Nooꝛden dꝛn mijlen van haer. Den ſevenden ontrent thien unzen ſaghen de Berghen van Iſla de Pinos. Den achtſten 8 middaghs hadden de Berghen van de Organos op zijde/ ende quamen s avondts bn de Katte. Den negenden paſſeerden de Cabo S* Anton, ende ginghen Nooꝛdt· Nooꝛdt· Weſt aen. Den thienden 's moꝛghens ſaghen een Zeyltjen / d welck bn de Katte wierdt gheno⸗ men / quam van Cartagena, ende hadt een maendt van daer gheweeſt Daer was niet in als hondert en veertich pottiſen Wijn / verdenlden de Wijn ende t Volck over de Schepen ende hackten t Scheepken inde grondt. Den der⸗ thienden waren by de Cavannes, hielden af ende aen; den neghenthienden liez pen daer in om ſchoon te maecken; ende den een en. twintighſten daer weder unt kommende / namen een ledighe Tartane kommende unt de Havana Diefe verbꝛanden. S anderendaeghs joeghen een Scheepken in Rio de Medio, al⸗ waer de Katte ende Brack het namen / quam van Nova Hiſpania, gheladen met ſeven hondert en ſes· en · twintich ſacken Meel / t volck was aen landt ghe⸗ vlucht. Bꝛochten het bn Swol; ende vonden goedt het ſelve te mannen met twaelf Bootſ⸗gheſellen ende din Swarten / ende naer Curacao te ſennden. Den acht en twintighſten waren Hoor de Havana, ende hielden af ende aen. Den eerſten Martij ſaghen Pan de Matanga Zupdt-@oft twee mijlen / ende anckerden 's anderendaeghs inde Bane op vijf vadem. Den derden 's moꝛ⸗ ghens ginghen weder tzenl met de landt-windt. Het lande vande Maranca ſtreckt wel dꝛn mijlen Weſt ten Nooꝛden ende Ooſt ten Zunden: het lande daer de witte plecken zijn wordt ghenaemt Porto Eſcondido; ern mijt daer bn Weſten komt Arques de Canacy; het derde om de Weſt heet Bayno, een mijl van Arques; het vierde S Cruz, een mijl bn Weſten Bayno; het vijfde Haruco, Dap mijlen vooꝛder Weſt; ende ontrent acht mijlen Boft vande Havana. Den
vierden hadden de Havana Zunden / ende waren s avondts bn de Cavannas.
Aprilis.
Den ſevenden bn Bahia Honda, ende waren doen alle vier bn den anderen. Den achtſten naer de noen ſaghen een Zenl / Daer inde tweede wacht bn qua⸗ men / ende wierdt bn Sw ol ghenomen / was een Fregatte van Nova Hiſpania, hadt ſeventhien daghen van daer gheweeſt / ende was gheladen met Meel ende andere Waren. Setten daer derthien man op / ende ſendent mede naer Curacao nevens de Brack. Den veerthienden ſaghen Pan de Matanga, ende landen daer de ghevanghens / ende houden daer over ende weder. Den ach⸗ thienden ſchenden de klennen Otter van haer om binnendeur te gaen. Den dꝛyen · twintighſten ſaghen weder een Zenl / daer jacht op maeckten / ende quamen s middaghs daer bn dicht bnde Yaves de Maroques ende Caio Blan‘co; ſuam unt de Havana met Hout gheladen / hadt twee Stucken op ende veel Volcks; namen de Stucken ende t Hout d welck haer diende / ende lietent met het Volck varen; waren op vier en. twintich graden en een half / ende ʒeylden de Strate van Bahama weder unt / ende naer dat op de negen· en· twintich gras den ende ſes· en · veertich minuten waren gheweeſt; ſaghen den elfden Aprilis weder het Eylandt Antigua: ſoo dat in ſeventhien daghen van t Canael van Bahama weder ghekommen waren aen de Caribiſe Enlanden. Antigua aen n t Goſt
Het derthiende Boeck. 39
$
t Ooſt ennde leegh / ende daer kommen eerſt dꝛn Eplandekeng / in t midden 1 | ift hoogher en doet hem op met den heuvelen / ende naer de Belt ift wederom ‚NN ° ij leegher / doch wat hoogher als om de Ooſt / ende Doet hem op alſmen teerſt 37
ſiet met klenne berghſkens of t klippen waren / maer is heel landt / en wel vijf | mijlen langh. Alſmen Antigua Zupdt-Weft twee mijten van ſich heeft / dan út ſes vadem klippighe grondt / men kan die ſien / ende alſmen de Weſt⸗ hoeck Zunden ten Weſten twee mijlen van ſich heeft / iſt achthien vadem diep goede | grondt / grof ſandt: s avondts konden Barbada Vande ſtengh Nooꝛden van haer fien; lietent dꝛijven met t hooft om de Zundt. Den twaelfden zenlden tuſſchen Redondo ende Nieves Deur / ende ſetten 8 middaghs Loor de Saut pan van S. Chriſtoffel. Den derthienden s moꝛghens ginghen weder t zen / ende waren s middaghs tuſſchen S Euſtathio ende Saba, ginghen Weſt aen / ende ʒenlden wel Der mijten bn Zunden Saba om / is Daer twaelf vadem ſandt⸗ grondt; ginghen Weſt ten Zunden aen. Den veerthienden hadden S* Cruz op zijde / ende ginghen Nooꝛdt· Weſt ten Weſten aen. Den vijfthienden wa⸗ ren ontrent t BOeft-epnde van Porto Rico. Den ſeſthienden hadden S Cata
lina op zijde; den achthienden quamen achter Ila de Vaca te reede. Alwaer f den twintighſten het Otterken; ende de Brack van Curacao bn haer quam: ö verſaghen hier hare Schepen; ende dewijl hier laghen vonghen wel hondert |
en acht-en-tfeftich verckens ende thien Roe Beeſten. Den tweeden Junij gin⸗ Jaa gen weder van daer t zenl / S wol, de Brack ende de Katte; ende gingen Zunden aen. Den ſeſten ſaghen t hooghe landt van S Martha, ende hadden Cabo de Anguilla @oft-Zupdt-@oft van haer / ende t landt van Rio Grande ZupdtWeſt. Den ſevenden gingen al Zunden aen / en hadden Ponta de Canoa naer 1 giſſinghe Zupdt-Ooft Lijf mijlen; lietent s nachts dꝛijven. Den achtſten if maeckten weder zenl/ ende ſtelden haer kours naer de Enlanden van Baruz tert dt thien unden konden den Bergh van Noſtra Sennora de la Porta ſien / ende had⸗ | den de Eplanden van Baru Zundt ten Ooſten van haer ontrent vier mijlen, | Den achtſten waſt ſtille / ſetten de Boot unt ende ſonden die met twintich man naer landt / om kondtſchap te krijgben. Den thienden waren bn Weſten de ö Eglanden van Baru, (t Journael van de Katte ſeght S. Bernardo) ende lietent ö den heelen nacht Drijven. Den twaelfden quam de Boot weder bn haer / had⸗ 0 den een kleyn Berexken ghenomen met Bananes ende inde grondt ghehackt. ij S avondts liepen Tundt- Weſt ten Zupdenaen/ ende lieten de Katte Daer: den derthienden s moꝛghens hadden een harde travade / ende naer dat ontrent thien mijlen hadden ghezenlt op de vooꝛſende kours / foo hadden Ila Forte | twee mijten Zupdt-Zupdt-Weft/ ende de Enlanden S* Bernardo vier mijlen Nooꝛdt- Ooſt ten Ooſten: is Daer over al fteeck-grondt: ende doen Iſla Forte | Tundt· Weſt van haer hadden / was het neghenthien vadem diep ; de winde ö Weſtelijck / ende Doncker weder. Het vaſte landt tuſſchen Iſla Forte ende Tolu 1 is binnen hoogher / ende t vooꝛlandt leegh ende llecht; waren 's avondts one f | trent een half mijl van lla Forte, ten is niet hoogh. Den vijfthienden s more ghens hadden de Eplanden van S' Bernardo Zupdt-Zundt-Ooft van haer twee mijlen / ende de Katte quam weder bp haer. S avondts hadden de Epe landen van Baru derdehalf mijle Nooꝛdt. Nooꝛdt· Ooſt / ende ſeven vadem diepte: het zijn ghelijck ribben / dan kan men de grondt fien ende dan weder niet; ende alſmen de Enlanden noch Nooꝛdt· Ooſt van hem heeft / is het acht vadem diep / fteen-grondt. Den ſeſthienden hadden de vooꝛſende Enlanden Tundt. Tundt· Ooſt twee mijlen / ende Cartagena Ooſt vier mijlen. Waren des anderendaeghs dicht bn Cartagena. Bn de Boot van S wol wierdt een | Bererken ghenomen met Bananes ende inde grondt gehackt. Des anderen⸗ 1 daeghs nevens de Katte quamen onder Zamba. Den achthienden een harde ö 5 nn 2 travade,
ANNO 1637.
Julius.
540 | Verhael van Weſt-Indien. |
travade; de Windt MNooꝛdt; de kours Zundt Zundt- Weſt. Des anderen⸗ daeghs s avondts hadden Buhio del Gatto op zijde / ende bleven daer foo zen⸗ len ende dꝛijven; den een en twintighſten zenlden naer de wal / ende ontrent ten Dep unzen quam de Spaenſche Vloote unt Cartagena, ſterck achthien ofte twintich Schepen / ende liep Weſt aen / ſoo dat vermoeden naer Porto Belo gingh om t Silver te halen; ende de onſe bleven ontrent Cartagena houden. Den dꝛn. en · twintighſten hadden Buhio del Gatto Ooſt· Cundt · Bott vijf mij⸗ len; ende Cartagena wel ſes; Daer liep Doen een harde ſtroom om de Ooſt / ende 5 nachts inde eerſte wacht koeldet een half top. zenl; ende daer naer begont te Rillen; ghelijck hier ghemeynlijck doet tot over de middach waren s avondts ontrent twee mijlen van Buhio del Gatto. Den vier- en- twintighſten hadden Punta de Canoa twee mijlen Zundt-Ooft/ zenlden om de Weſtz teghen avondt ſagen een Zenl / d Welck 's nachts de Brack Boor den bocht quam / ende wierdt ghenomenz wilde met ververſinge van Tolu naer Porto Belo: hackten die inde grondt. Den vijf en twintighſten hadden Noſſa Sennora de la Porta ZupdtZundt-Ooſt twee mijlen. Sonden de Boot naer landt toe. Den feven-entwintighſten waren ſeer om de Weſt ghedꝛeven / ende s avondts dicht by het Weſtelijckſte Eplandt / d' welck Hecht is / ende niet hoogh. Den acht-entwintighſten quam de Boot weder by haer / hadt een Fregat ghenomen met twee · en dertich dunſent Bananes: Daer liep Doen een harde ſtroom om de Ooſt / ende waren ten mijl van de Eplanden Baru: s anderendaeghs handen die
Tundt Weſt; maeckten ſchoon; ontrent de middach dꝛeven op de Sal Medina,
is klip-grondt/ hadden ſeven vadem / ende Daer nae weder twintich / alſoo oneffen grondt is / ende leght wel een mijl van t landt / ende het bꝛanter: men kan tuſſchen de wal ende de dꝛooghte wel deur lopen. Den dertighſten naer de wal / konden Ponta de Canoa fien; des avondts wenden het weder t Zee waerts. Den eerſten Julij hadden Zamba Zundt-Ooſt; den tweeden Morro Hermofo Zundt-Ooft / liepen vooꝛ Rio Grande ende bonden Daer de andere Schepen. Quamen weder Looy Zamba ende hielden ontrent Cartagena: ende den negenden liep de Brack ende Katte naer de Eplanden van Baru: ende S wol bleef bn Buhia del Gatto, wierdt 's nachts Den Zenlen ghewaer / Daer een van nam / gheladen met twee hondert uyden ende anders. Den thienden nam den Jonghen Otter dock een van die Dep; quamen van S“ Martha: liepen met de veroverde achter Z amba ende ontladen die daer / ende lieten 't volck met het ledighe Scheepken baren. Den veerthienden quamen aen de Eplanden van Baru, ende vonden Daer de Schepen / ende Deden alle Den haer beft om de Cort te winnen het tweede Scheepken hadt te s Domingo gheladen neghen kiſten Suyckeren / twee hondert en vijftich unden. Den vijfthienden hadden lila de Teſſero Zupden: s avondts den Weſt-hoeck van Bocco Grande BoftZundt. Ooſt / waren ontrent anderhalf mijle van landt; hielden alhier ontrent tot den een · en. twintighſten; hadden doen Punta de Canoa een mijl Ooſt; de Katte bleef hier houden / ende Swol liep naer de Enlanden van Baru, hooꝛde
g avondts ſchieten bn Weſten / ende zenlde Daer naer toe / ende quam daer foo
dicht bn dat het vner konden fien / dan t loot werpende vonden maer vier va⸗ dem waters; foo dat wel merckten binnen de Enlanden Baru waren / ende hielden den gantſchen nacht by met klepnsenl. S anderendaeghs maeckten meer zenls / dan was ſtille / ontrent thien unzen hooꝛden weder ſchieten / ende quamen naer de middach bn een Commiſſie Vaerder / genaemt Mart - man, die hadde flaeghs geweeſt met des Koninghs Jacht kommende van de Margarita; hadt een doodt ende vijf of ſes ghequetſte / men konde t Jacht onder de wal ſien legghen. Den dꝛn· en twintighſten zenlden daer nac toe / de Spaenſche
ons volck vernemende ſetten het tegen de wal / kapten ſijn maſten over booꝛdt
ende
Het derthiende Boeck. 541 ende ſtakender den brandt in; de onſe niet te min anckerden een gotelinghſcheut daer van in vijf vadem waters; voeren met de Fregat van Mart- man ende haer Boot wel gemant daer aen; vondent vol Tabac; ende met thien me⸗ tale ende vier of ſes pfeve ſtucken vooꝛſien; was achter al meeſt af ghebꝛandtʒ kreghen het vlot ende de bꝛandt minderde; doch naer de middach / als mennden nu bunten ghevaer was / ende wel vijftich van ons volck daer in / foo raeckten t Krundt aen bꝛandt / ende wierdt al t volck over booꝛdt geworpen / een doodt ende vier en twintich ſwaerlijck ghequetſt: hier mede berſte t Schip ende ſonck / doch bleef noch twee voet boven water leggen; voeren Daer s anderen⸗ daeghs met de Boot aen / mepnende t geſchut te lichten / dan de vnandt ſchoot van de wal foo gheweldich met haecx ende muſquetten datter niet konden dumꝛen: ſoo dat met de Vendoval weder t'zepl ginghen: naer de middach ſa⸗ ghen de Spaenſche Vloote / de Zundelijckfte waren Zundt . Zundt- Weſt van haer / ende een partij Weſt ten Nooꝛden / waren ontrent de Enlanden van Baru, zenlden 's avondts naer de Ploote toe / liepen wel vier glaſen Weſt ten unden ende Doen Ooft-Zupdt-Ooft tot s moꝛghens. S anderendaeghs s moꝛghens ſagen de Vloote in lij foo ver als beoogen konden: ondertuſſchen hadde de Katte den vier en · twintighſten ontrent Cartagena ten Schip in t ge⸗ ſicht ghekreghen / d welck teghen den avondt aen de wal joegh ende haeldent met de Chaloup weder af / quam van Jamaica, ende was geladen met acht · en twintich hondert Hunden; de vnandt konde de onſe met een muſquet beſchie⸗ | ten / Daer het af haelden; bꝛochtent naer Zamba. Alwaer Swolende de Brack den ſes· en · twintighſten bn haer quamen. Bevzachten hier t Schip Alcmaer, ende gaven het de Hunden ende andere veroverde goederen in / d welck vol laden zijnde den leſten vertrock. Saghen de Vloote die van Porto Belo ghe⸗ kommen was binnen Cartagena legghen. Den tweeden Auguſti waren foo Auguftus. N dicht vooꝛ Cartagena datter konden fien ende hooꝛen fchieten; hielden tuſſchen | |
ANN O l 1637. Ì
de Eplanden van Baru ende de Haven: den derden hadden Cartagena Goſt f
wel foo Pooꝛdelijck dꝛn mijlen. De Vloote quam unt met de landt· windt / |
ende Daer quamen twee van haer naer de onſe toe / doch naer twee unzen op de |
onſe ghejaeght te hebben keerden weder naer haer Vloote: de onſe liepen ach⸗
ter de Vloote om; telden ſes en twintich Zeylen / dan konden maer thien ö
wenꝛachtighe fien: de onſe waren s nachts twee maels naer de ſelve / dan il
konden daer niet boven kommen. Den vierden waren ontrent anderhalf mijt 10
Nooꝛdt· Weſt van haer / de Windt liep naer t Goſten / foo dat niet boven haer | ik
zeplen konden / hadden ſeſthien mijlen Nooꝛdt ten Weſten gezenlt / ende giften Í
hooghde twaelf graden ende thien minuten. Naer middach wenden naer de
Vloote / ende waren s avondts een mijl te loef· waert van de ſelve. Sw ol ende |
de Brack maeckten zeplom aen Punto Negrillo water te halen / ende de Katte 1
bleef by de Vloote / koelde s nachts een top. zenl. Den vijfden was de windt ij
Ooſt / teghen de middach begont te ſtillen / hadden ontrent ſes en. twintich i
mijlen Nooꝛdt ten Weſten ghezeylt / ende giften hooghde derthien graden
ende een half. Den ſeſten s moꝛghens was het Aecht water / hadden ontrent
vier- en · twintich mijlen ghezeylt / ende giften hooghde vijfthien graden ende
ſes· en twintich minuten; s nachts doender een glas unt was inde tweede
wacht / waren op ſes vadem op de Vivoras, hielden af ende aen tot de moꝛghen.
Den ſevenden ſaghen wel vier of vijf Enlandekens; zenlden wel acht mijlen /
hadden Doen een dꝛooghte / ende s middaghs paſſeerden een bꝛandingh de
groote van een Schip: ende twee mijlen Daer bn Weſten zijnde / zenlden 1
Nooꝛden aen wel ſes mijlen / konden de grondt ſien op twaelf ende vijfthien fi
vadem / fandt-grondt. S avondts namen de marzenls in. Den achtſten des 1
moꝛgens konden Jamaica fien Nooꝛdt· Ooſt ten Nooꝛden van haer; s avondts 0 Nyn 3 quam 8
ANNo 1637.
542 Verhael van Weſt-Indien. quam de Katte bn haer / was 's nachts te voꝛen vande Vloote gheraeckt / ende zenlden Daer weder naer toe. Den neghenden quamen aen Punto Negrillo, bonden Daer het Schip Alcmaer; haelden ſtracx water / de Brack quam daer 8 anderendaeghs; ginghen bende een une Boor Sonnen onder ⸗gangh weder tzenl; ende Nooꝛdt Weſt ten Weſten aen; den derthienden s morgens ſaghen Iſla de Pinos, liepen Weſt aen / ende s middaghs t Enlandt vooꝛ : bn zijnde, Weſt ten Nooꝛden aen. Den veerthienden ten elf unzen paſſeerden de Cabo de Corrientes, ende doender fes glaſen naer de middach unt waren konden de Spaenſche Vloote ſien / die om de Ooſt liep / en wenden s avondts om de Nooꝛdt. Zeplden den gantſchen nacht met ſchover· zeylen te loef waert van de Vloote / dat de vneren konden ſien. Den vijfthienden wenden de Ploote om de Ooſt; de onſe ſaghen een Zenl bp Nooꝛden de Vloote / liepen Daer nac toe / dan daer bp kommende waſt een particulier Commiſſie- Vaerder. Des middaghs quam de Vloote teghen haer / konden doen Nooꝛden ende Nooꝛdt ten Weſten zenlen; t eerſte quartier zeplden om de Tundt / ende wenden doen om de Nooꝛdt / de windt was Ooſt-Mooꝛdt - Ooſt. Den ſeſthienden s moꝛ⸗ ghens was de Ploote te loef-waert van haer ontrent twee mijlen / hadden 8 middaghs dꝛy· en · twintich graden ende veerthien minuten; wenden om de Tundt / doch konden den heelen nacht de loef vande Vloote niet krijghen. Den ſeventhienden s moꝛghens deden noch haer beft om boven de Vloote te kommen / dan konden niet / naer de middach ſaghen een Schip in lij / pꝛeſu⸗ meerdent een Caper te weſen. S avondts wenden om de Nooꝛdt / ende inde eerſte wacht maren inde Vloote / foo dat dicht bn een klenn Fregat quamen / dan om dat het teghen haer aen liep / kondent niet aen booꝛdt legghen. Den achthienden wenden de Vloote tegen de wal / s middaghs hadden de hooghde van Dep-en-twintich graden ende elf minuten: naer de middach ſaghen de Bergen van de Organos Ooſt . Tundt. Ooſt van haer ; 8 avondts liepen naer de Vloote / ende Doen de eerſte wacht unt was konden die fien. Den neghen⸗ thienden waren effen te loef-Waert vande Dloote; s avondts hadden de Orga · nos vier mijlen Ooft-Zupdt-Ooft/ ende wenden aen Tee / de windt s nachts Ooſt . Zundt Ooſt. Den twintighſten s moꝛghens wenden naer de wal / ſa⸗ ghen de Berghen vande Organos, ende hadden t leege landt Daer de dꝛooghte begint Zundt Zundt- Weſt van haer; naer de middach liep de winde Zundt⸗ Ooſt / waren een mijl van landt / en wenden s avondts aen Zee. Den een en twintighſten hadden Pan de Cabannas Zundt- Ooſt / wenden naer de wal; g avondts hadden Porto de Cabannas unden / ende wendent aen Zee. Den twee en ⸗twintighſten s moꝛgens hadden de Tafel- Bergh Zunden vier mijlen / de Katte met de Fregat ende t fregat van Curacao ende Mart. man ende een van Roeberghers Jachten quamen bn haer / ende Daer waren noch wel ſeven particuliere Commiſſie- Baerders vooꝛ de Havana, die haer niet wennich bez letten. Den dꝛyen - twintighſten s moꝛghens hadden de Havana Weſt van haer / ende liepen Weſt aen tot s avondts / hadden Doen Pan de Cabannas Zundt Zundt Weſt / en liepen noch de eerſte wacht Wert ten Tunden aen / en lieten doen dꝛijven om de Nooꝛdt. Den vier en twintighſten 's moꝛghens ſa⸗ gen weder de Dloote Weſt . Zundt.· Weſt / zenlden voor haer heen / wierde ſtille. Savondts ſonden de Fregat met hondert en dertich man naer de Vloote / om te ſien of met de ſtilte nets konden doen; ende fn zenlden Zundt-Zundt- Left naer de Vloote: inde eerſte wacht liep de windt Zundt . Zundt· Weſt / (oo dat in lij vande Vloote gheraeckten / was den heelen nacht ſtille. Den vijf -en twintighſten s moꝛghens was de Vloote een mijl Zundt . Zuydt Weſt van haer / was Aecht water / ende Daer was een Galleon met een KoopvaerdnSchip wat vande Dloote af / zenlden Daer naer toe / ende daer 9 vk 2 a even
Het derthiende Boeck, 43 n
5 ſeven particuliere Schepen bn haer / konden t landt ſien / de Vloote zenlde Zundt Zundt· Ooſt aen; naer de middach quamen dicht bn t Galleon ende t ander Schip; dan de Dloote t ſelve ſiende quam op t Galleon af / ende ín seplden meeft den heelen dagh naer de wal / s avondts hadden den Bergh van de Matanga Zundt · Zundt . Ooſt / kreghen doen ten Zundelijcke windt, de Vloote zenlde bn de wal unt; waren den heelen nacht de vner· man in t ghe⸗ ſichte / inde dagh· wacht wierdt het ſtille. Den ſes· en twintighſten / de windt Weſt / laveerden met de Vloote op / s avondts liepender eenige van de Vloote binnen: de onſe zenlden haer beft om de Weſt / dan konden met winnen / des nachts hadden het vner vande Havana Zupden. Den ſeven en twintighſten liepen noch eenighe van de Vloote binnen. Donderde ende blixemde meeſt den heeten nacht / ende was ſtille; als mede s anderendaeghs 8 moꝛghens / daer waren wel neghen particuliere Rapers / foo dat niet wiſten naer wie te jagen. Hebbe de Capitenn Jol daer dickwils hooꝛen over klaghen / de welcke van dat gevoelen was / dat de Compagnie niet en beoorde eentge particulieren daer te laten kommen / indien daer vooꝛdeel wilde doen. Den negen en. twintighſten ſtille / hadden Garoco Zuydt. Zundt· Weſt / ende waren een mijl van landt; 3 middaghs een klepn koeltjen unter Zee / dach harde ſtroom om de Ooſt / foo dat bn Weſten de Havana niet konden kommen. Den een · en dertighſten had⸗ den de Havana Zupden ten Weſten / ſomtijdts ſtilte ende dan weder een kleyn
Ax No 1637.
koeltjen. Den eerſten September bleven noch al ontrent de Havana met ſtilte. September.
Den tweeden verzenlde de Katte ende 't Fregat van Curacao naer de Cabo S; Anton om water te halen; s avondts nevens de Tafel- Bergh; den derden s moꝛghens de Tafel Zupden ten Weſten. Den vierden s middaghs weder Hoo? de Havana, ende s avondts weder bn de Tafel-Bergh. Den vijfden des moꝛghens weder Loor de Havana ghedꝛeven / ende zenlden weder Weſt aen. Den ſeſten ſagen de Vloote van Nova Hiſpania, twintich Zenlen ſterck / daer: onder vier Galleonen / en quamen naer de middach te loef waert van hun. Den ſevenden s moꝛghens waren ontrent vier mijlen bande wal / hadden Pan de Maranga Eundt. Zundt. Ooſt; ende doen quam de Ploote van Terra Firma met dꝛy· en. dertich Zenlen / een mijl te loef waert van haer / ende de Bloote van Nova Hiſpania was te landt. waert vande onſe; de Bloote van Terra Firma lie naer die van Nova Hiſpania toe. S wol liep naer de loef. waerſte man toe / de Galleonen in lij van hem zijnde ende lenden dien aen booꝛdt ende llenp⸗ te hem te loef· waert vande Ploote; 't was ſtillekens / ende t luchtjen Nooꝛde⸗ lijck / ende fp zeplden Weſt aen. Den achtſten 's moꝛghens konden de Sierras de Garoco ſien / de Ploote was in lij van haer / hadden ten labber koeltjen unt den Nooꝛdt - Mooꝛdt - Ooſten / foo dat perijckel liepen 't Canael unt te dꝛijven / paer liep een harde ſtroom om de Ooſt / zenlden tot s avondts toe / ende liepen doen Weſt aen, Den neghenden s moꝛgens konden de Ploote Ooſt van haer ſien / ende de onſe zeplden Zundt· Weſt aen / s middaghs vier en twintich graden / kreghen koelte unt den Nooꝛdt· Ooſten / ſaghen de Matanga, ende zenlden den heelen nacht Weſt⸗Zundt - Weſt aen. Swermden hier foo op ende neder tot den neghenthienden / liepen doen in Bahia Honda; ig een nauw gat / doch vier vadem diep / aen bn de zijden zijn veciffen ; maer binnen iſt wijdt en neghen vadem diep / ſteeck-grondt. Vielen terſtondt aen t ontladen van t veroverde Schip. Maer t ſeggen bande Spaenſche warender in gheladen tſeſtich laſten Oember / tſeſtich kiſten Duncker; acht hondert Hunden ende vijf laſt Campeche. hout. Den dꝛn· en. twintighſten hadden alles geloſt / ende ftaken den bꝛandt in t Schip; was ghekommen van Porto Rico naer de Havana. Ginghen doen weder tzeyl / ende naer dat hier noch wat hadden ghehou⸗ den / zeplden S wol ende de Brack den ſeven en · twintighſten naer huns / ende arriveer⸗
— — ANN O 1637.
October.
44 Verhael van Weſt⸗ Indien.
5 a 3 1 arriveerden in het Vaderlandt in November. De Katte ende Fregatte als
voꝛen verhaelt den twerden September van haer gheſchenden zijnde / quam weghen de ſtilte / eerſt den achtſten aen de Cabo S* Anton; ende gingh den elfen weder van Daer t ʒenl / ende quam den derthienden weder vooꝛ de TafelBergh. Ende den veerthienden weder bn S wol. Den neghenthienden liep de Katte in Rio del Medio, nam Baer een Schildt : pad · Bercke; Daer naer bn de andere in Bahia Honda, ende nam daer haer overighe victualie over / om de Winter te houden onder de Enlanden. Vande andere gheſchenden ʒzijnde / joegh den acht. en twintighſten een Scheepken aen het ennde van de TafelBergh in een gat / ende haeldent met de Chaloupe unt / t volck aen landt ghe⸗ vlucht zijnde / hade niet dan Hout in / foo dat het verbꝛanden. Den negen en twintighſten quam t Jachtjen by haer / hadde ten Scheepken van Caraques ghenomen met neghenthien hondert ende tſeſtich hunden quamen den eerſten October weder aen de Cabo S. Anton, anckerden daer ende ontladen de hun⸗ den; ende naer dat die hadden in⸗ghenomen lieten t Scheepken baren. Den vijfthienden ginghen weder t zen om de Soft. Ende den neghenthienden ſa⸗ ghen de Enlandekens die ſeventhien mijlen bn Weſten Cabo de Cruz legghen. Ende quamen ſoo enndelijck den vierden December achter Iſla de Vaca: haer voꝛder ghevaren ſal bn ander gheleghenthent verhaelt werden / want ſouden te verre verſteken van ons vooꝛ ; ghenomen bepalinghe. Indien ons Gode de tijdt gunde fullen de andere jaren bp nieuwe gheleghenthent vervolghenz ende het hier bn nu laten ruſten. f
E N N V E.
Nozt
Lot Uerhael
Wt de vooꝛgaende Boecken ghetrocken / Lande dienſten ende nuttigheden die delen Start heeft genooten
Dn de
Weft-Indifche Compagnie;
Ende de ſchaden die Defelbe Den
KONINGH van SPAGNIEN
Deeft ghedaen ledert haer begin / tot het tynde van den Jaere 163 6.
_Achtbare ende Goetgunfigbe Lefer,
Or den ſaere fefthien-hondert ende ſeven- en- dertigh
vervolght hebbende ? faerlijcks verhael vande verrich„ vingben der VVefl-Indifche Compagnie, ende niet wetende es of de Heere my het leven fal gunnen om it ſelve tot dit acer ofte oock voorder te vervolgen, ſoo hebbe goedt gheacht hier in t korte by een te brenghen, t ghene door de Verrichtinghen van de welghemelde Compagnie, tot dienfte van deſe Vereenigde Nederlanden, ons lieve Vaderlandt, is te weghe gebracht, ende dat te meer om dat ſommighe het by-wijlen weynigh ghedencken, vele oock weynigh achten; Ende oock wel eenighe daer wat leppigh van ſpreken. Al iſt dat dit Verhael niet is gebracht tot het tegenwoordigh Jaer, en twijffele effen wel niet, of een yeder ſal licht konnen oordeelen, hoc hooghe de af reeckeninghe ſoude kommen te loopen, ende wat groote ſommen daer noch hadden konnen by- gebracht werden. Ondertuſſchen ſal de waerheyt van t gene hier geſeght werdt, uyt de voorgaende Verhalen ten vollen blijcken, jae noch breeder gevonden
worden.De ¶alculatie die hier op hebbe ghemaeckt, is genomen op ſoo
flenderen voet, oo wel inde eſtimatie van de goederen, als begrootinghe vande ſchaden, dat vertrouwe een yeder fal konnen oordeelen, daer ineer gheſondight te ſijn in verminderinghe, als in vergrootinge. Eenighe Lefer ſal hier · uyt konnen fien wat dienſt deſen Staedt by de Compagnie is ghedaen. Ende die een Mede ſtander is, ſal ſich konnen verheughen, dat ſijne Middelen, boven andere die haer daer buyten hebben gehouden, ſoo grooten voordeelen voor t Vaderlandt hebben uyt-gewracht: ende vertrouwen dat de Regeerders van defen Staet, defe dienften van de Compagnie altijts dancklijck ſullen erkennen, ende by ghelegenthey dt de goede geneghentheden van hare Onderdanen niet onbeloondt laten, veel min deſelve verlaten ofte haere ſchaden niet naer vermogen te verhoeden: Alfoo ſulcx niet en ſoude konnen gheſchieden fonder blame van groote ondanckbaerheyt: Ende eyndelijck dat hooghe ende leeghe , hier door fullen moeten beweeght worden, (indien niet willen bevonden werden de Middelen die Godt haer aenvwijſt te verachten ofte verſuymen) den dienſt van deſe Compagnie voorder te ghebruycken ende haer Middelen te verſchaffen, om in de ſelve dienſten onbefchreumelijcken te konnen voort-varen.
koet
Kot Verhael |
Wt de vooꝛgaende Boecken getrocken / Lande Dienſten ende nuttigheden die delen Staedt heeft ghenooten by de Weft-Indifche Compagnie; ende De ſchaden die de lelve den Koningh van Spagnien heeft ghedarn lints haer begin / tot het eynde vanden Jaere 1636.
Eerſt heeft de Compagnie gemaeckt ofte ghekocht / de volghende Schepen ende Jachten hier te Lande:
Schepen Laften Metale Yfere ſtucken Steen- ſtucken. Oragnic- Boom groot 130 12 6. Mauritius 140 20 12. Wapen van Amſterdam 120 2 W 6. Naſſau w 50 6. Duyfken 36 8. Makerceltjen 23 6 6. Dolfijn 180 24. Thonijn 6o- 8. Bruyn-Vifch 6o 8 4. S warte-Lecuw 180 25 4. Zcelandia 300 12 24. Hollandia 300 6 22 10 Geldria 3 400 4 24 6 Provintie van Uytrecht 250 2 18. Nieu - Nederlandt 110 is. Bracxken 40 4. Oliphandt 210 22 4. Eenhoorn 80 10 6. Wind. hond 80 10 6. Hollandtſche-Thuyn 330 4 28 14. Haerlem 220 2 22 11. Leyden 220 4 20 10. De Haeſe 90 10 6. Roode Leeuw 250 2 24 2 Witte Leeuw 250 2 24 4. Blauwe Leeuw 220 2 22 * Geele Sonne 150 4 20 6. Gulde Valck 160 4 20 8. Poſtpaerdt 100 14 6.
a 2 Zutphen
N 4 Verrichtinghe vande | Schepen 8 Laſten Metale Yfere ſtucken Steen-ftucken; | Zutphen groet 170 4 24 8. | Schild-pad 40 4 és | | t Meeuwken 40 6 6; | Arca Noë 140 16 6. ff Amſterdam 300 8 32 10. Pinas 100 2 18 6. Rave 15 5 4. | Sparwer, 15 4 4. Cameel 200 24 8. ö Steur 90 15 17. 0 Otter 90 14 4. Kater 90 14 10. Maeght van Dordrecht 90. . Dry-Koningen 230 22 10. | 1 Amſterdam 500 22 28 Provintie van Uytrecht 300 6 24 6. F Muyden 6o 16 B | | Hollandtſchen Thuyn 400 12 29 14. | * Naerden 60 14 ij / Swarte Ruvter 60 20 4. Prins van Oragnien 400 ty, 29 6. | Deventer 125 2 24 4. Salmander 300 6 30 6. | De Faem 300 6 30 6. { Amersfoordt 200 8 18 2. | Over-Y (fel 160 8 18 4. | Brack 6o 6 8 4 | | Phenix 6o ä 10 2 | S wol 130 8 16 4. | ö Campen 130 8 14 4. | i Meerminne 140 4 18 4. 9 1 De Maene 90 2 12 4. | Fortuyn 80 10 da Ouwerkerck 60 6 4. 4 Diemen 6o 6 4. Haring 140 2 16 2. g Nieuw-Nederland 8 4 12 1. | Pernambuc 100 10 6 2. | g Goeree 170 8 16 4. Prins Hendrick soo 16 26. ij Prins Wilhelm k soo 26 20. | | Provintie van Uytrecht 300 8 30 1 | 0 Raeve 35 8. Oragnie Boom 170 18. Gulde Valck 200 4 30. Nieuw. Nederland 400 8 22 Mauritius 140 28. 1 Nachtegael 15 4 4. Leeuwerck 15 4 4 Canari-Vogel 15 4 4 | Haentjen ee 2 6. . Raeve
Weft-Indifche Compagnie. 5 | Schepen Laften Metale Yfere ſtucken Steen- ſtucken. | | Raeve groot 35 2 6. il Bonte kraye 30 4 6. | Kemp-haen zo 6 4. | Spreuwe 20 6 4. Tamarica 90 4 8. Evertjen 15 4 2. Elburgh 80 2 4. | Nachtegael 15 4 4. 1 Swaluwe 30 2 6. IE Seven-fterre 80 3 10. 1 Doffer 15 4. Duyff 15 4e | Hollandtſchen Thuyn 400 8 26. Halve Maen 90 2 16. 1 Sout-bergh, 140 6 12 || Schuppe 6o 2 6. 0 Otterken 10 2 4. Moriaen 130 2 16. | | 98 Soo Schepen als Jachten bn de Kamer van AmBerdam. 1 if De Hope 250 4 16 8. | | Eendracht 150 14. 1 Trouwe 60 8 6. | Tyger 350 6 20 6. il Poft-paerd Go 8 3. Oragnie. Boom 160 14 6. | Tervere go 14 6. | Arendt 80 12 3. ij Vliegende Draeck 45 10 6. Kit Middelburgh 250 6 20 2. | Vlifingen 200. N Arnmuyden 90 11 4. JE Tholen 8o Tas | Í Goude Son 160 4 20 6 4 … Weft-Cappel 6o 8 4. 11 Goede Fortuyn 160 18 6. i 5 De Brack 30 6 * 0 Leeuw inne 100 14 10. 10 Leeuw 120 14 6. 1 Walcheren 280 2 28. ö Eendracht 80 12 7 4 t Haesken 15 4 4. Poft-paerdt 5 70 2 10 4. 1 Zeelandia 330 12 2922 2 Ih Zee-Meeuwe 15 2 2 ö Haſe wind 18 4. Ii Noord-fterre 30 4 4 6. 11 Oudt Vliflingen 150 4 15 4. JRE Sonne 20. 9 Zuydt-Sterre 30 4 4 6. | | Swane 30 4 4 8 | If a 3 Waffen- 0 Ì * iN
6 Verrichtinghe vande
Schepen Laſten Metale Yfere ſtucken Steen- ſtucken. Waflende Maen groot 125 2 14 6.
| t Hart 70 2 13. ae Zee-ridder 35 4 4. Ik ‚Jaeger 80 4 12 6. „ Swane 250 4 18 8. „ Domburgh 130 4 18. 8 Meerminne 1 it de 4 4 6. „ Princeſſe Æmilia 300 20 18. Ie Regenboogh 160 20 4. | Moriaen 150 16 45 Ik Tholen 180 10 18 6. Ï Moorinne 100 16 6. * Oragnie 250 20 14. 1 Ooft-Cappel 30 10. EE Exter sr 4 4. eb Kauw 20 4. Î Spreeuw 20 2 6. 5 Pheſandt 30 2 8.
| Mout-haen 16 4.
so Soo Schepen als Jachten by de Kamer van Zeelandt. | Dordrecht 90 14. 4. HS Neptunus 230 6 22 12. El Oragnie-Boom 200 2 16 8. 9 Zee: jaeger 70 10 4. . Haſe-indt 18. 65 10 2. Ik Roode Leeuw 120 18 14. Dordrecht 200 2 20 Io. ij David 6o 14 6. 0 Zec- paerdt 50 10 8. 0 Uytrecht 300 4 26 6, ff | Valck 100 2 16. Î Tyger 75 2 12 6. f Eendracht 100 ® 18 6 1 Dordrecht 250 z 22 . IE Rotterdam 130 6 12. „ Salm 80 16. | Goude Leeuw 140 2 16. \ Swaen 200 6 18. ö 1 Wapen van Delft 140 4: 14. Oragnie-Boom 70 14 8. Spar w er 25 6. Eraſmus 150 6 20. | Tyger 70 8 18. „ 23 Soo Schepen als Jachten by de Kamer op de Mafe. 5 1 Samfon 300 4 30 12. 0 5 Enchuyſen 110 10 4. 4 1 Engel Gabriel 160 14 8. | H Hoope 250 16. Oudevaer go 2 12 6. Me
Weft-Indifche Compagnie.
Schepen Laften Metale Yfere ſtucken PDRE
Medenblick groot 270 8 24. 0 Hoorn 180 16 6. Oragnie- Boom 300 4 29 10. Edam 170 18 6. Alcmaer 200 2 20 4. Gòude Son go 2 10 6. Wapen van Hoorn 110 20 . Enchuyſer Maeght 110 2 16 6. Griffoen 250 8 24 6. Munnickendam 300 6 24 8. Haentjen 40 6 16; Wapen van Medenblick 150 6 10. Enchuyſen 230 8 20 2 Groen- wijff 150 4 12 6. Jonge Mauritius 130 2 16 4. | Haes 140 14 4. | Mercurius 200 6 18 2. | Groot Hoorn 350 20 16. Vleer-muys 15 3 Ze Waſſende Maen 200 23. | Wind-hond 15 6. ö
26 Soo Schepen als Jachten van t Noorder- quartier. | Stadt en Landen 100 12 4 1 Groeningen 300 8 16 8 | Goede Hope 110 18. N Dolphijn 115 2 16 8. 1 Omlandia, 250 2 24 5 | De Vos 70 12 6. | Graeff Ernſt 200 6 16 10. | Goude Leeuw 250 2 24 Ee | Thonijn 60 9 4. IA Vrieſſche Jager 140 2 16 4 | Pegaſus 110 6 8 1 Havick 70 6 6. | Swaluwe 30 6 6. Naſſau w 250 12 14 4. Matanga 110 4 16 3. Vogel- Struys 200 8 14 4. Omlandia 300 6 22. | Erneftus 250 6 22. N Weſeltjen 30 2 6. | Groeningen 250 8 20. | Graeu-paerdt 160 12. Brack 30 2 6.
22 Soo Schepen als Jachten van Stadt en Landen. | In alles Schepen en Jachten twee · hondert twintigh. nf
Onder dele zón gheweelt hondert ende achthien van hondert tot vit hondert laben / die welche met zeyl en treyl ende haer gelchut / (welck veel (waer 9 — | er hi
3 Verrichtinghe vande
tweelt/ ende Daer onder over de les hondert en vůktigh metale ſtucken) reeckene deen dooꝛ d ander ghekoſt te hebben vi- en twintigh duplent gulden peder Schip. Bꝛenghen upt een lomme van guldens 2.950. ooo.
Noch hondert ende een Schepen ende Jachten van tneghentigh tot vijktigh laſten / mede naer haer groote met ghelchut wel vooꝛlien / de welcke reeckene deen dooꝛ d ander op thien duplent gulden ; bꝛenghen upt de ſomme van gul⸗ dens 1. oro. ooo.
Prima ſomma guldens 3.960. ooo.
Ten tweeden / heeft de Compagnie in dele vooꝛlchꝛeven Jaeren geequipeert / ende op verſchepden ghewelten binnen de limiten van haer Ottrope / ende op de Cuſte van Spagnien / ten dienſte van 't Landt / upt ghelonden: ende de boog: noemde Schepen ende Jachten gebꝛupckt als volght:
1623 32 Schepen ghemant met 2712 man. 1624 29 2394. 1625 5569. 1626 2684. 1627 2425. 1628 Ik. 1629 12173. 1630 4984. 1631 5344. 1632 3425. 1633 4038. 1634 6609. 1635 2423. 1636 4509.
EEEN
EEE
- 67010.
Sulcks dat de Compagnie in Dele Jaeren heekt geeguipeert acht hondert enz de les Schepen / welcker equipagie met de noodighe Ammunitien van pulver ende lcharp / alloo die meeltendeel tot den ooꝛlooghe zijn toe · gherult / ende veele ſwaere Dchepen zin gheweelt ) ten minſten deen dooꝛ d ander met de noodighe reparatie ende verdobbelingh vande Schepen / ghekolt heeft / vooꝛ peder Schip les duplent gulden: ende overſulcks beloopt dele equipagie een lomme van guldens 4.836. ooo.
Ende op delelve Schepen / allmede in de plaetlen die de Compagnie nu eeni⸗ ghen tůdt heeft beleten / zjn allvooꝛen gebꝛuyckt leven . en .tleltigh duplent ende thien man / (benellens noch een merckelijck ghetal overghellaghen / om dat trech⸗ te ghetal noch niet hebben konnen weten) welcker mond-kolten / de Olliciers ende Soldaten / Schippers ende Bootl⸗-ghelellen dooꝛ een ghereeckent / ten min: fen daghelijcks beloopen hebben peder thien ſtupvers / ende overlulcks peder Jaerlijcks hondert vier- en tachtigh gulden; reeckene om de calculatie op't Roztſte te maecken dat de Compagnie dit ghetal heeft onderhouden ander- half Jaer; ende bꝛenghen over lulcx haere Mondt-Koſten upt de lomme van gul⸗ dens 18.293.730.
Hare gagien ofte maendt-gelden reeckene d een Doo d andere op hondert eu⸗ de tachtigh gulden Jaerlijcks (d welck wel op t minſte is ghenomen / alſoo de oꝛdinarie ende Hechte foldaten maendtlijck verdienen acht gulden / ende Jaerlher les · en · tneghentigh gulden / ende lommighe Ollicieren hondert / lommighe twee hondert ende oock Dip hondert gulden ter maendt) lulcx dat de maendt gelden in voeghen als vooꝛen gherekent op anderhalf jaer / beloopen een lomme van guldens 18. 093. 700.
Secunda ſomma guldens 41.223. 430. Ende
Weſt. Indiſche Compagnie. 9
Ende bedꝛaghen de twee vooꝛ - gheroerde lommen / te weten: het maecken ofte koopen van de Schepen / met haer Equipagien; de mondt koſten ende gagien van t bolck een ſomma van guldens 45. 183. 430.
Hier en woꝛden niet ghereeckent de Krijghs· behoeften die gelonden zijn om te lande te ghebꝛuncken / noch de Treyns· behoeften ofte eenighe extraoꝛdinarile onkoſten / (De welcke / als een peder des verſtaende kennelijck is / oock leer hoogh loopen) (elle die teghen de Sublidien die t Landt heeft ghegheven ofte belookt / ende ln dit hier alleen per Memorie.
Verre het meelte Deel van dele Penninghen is hier te lande upt · ghegheven en⸗ de by de Ingheletene ghenooten / loo datter bzp groote neeringhe daer dooꝛ is verooꝛlaeckt / ende konnen de Steden daer Rameren zin / Daer van lpꝛeken.
Wi Dele twee pointen maecke dit bellupt: dat liende des Com pagnies Capi⸗ tael / volghens de eerſte in. tenckeninghe / want het Capitael is eerſt naer deſe Jaeren vergroot) maer en is gheweell leven en tleventigh tonnen gouts / ofte leven millioenen ende een hall: ende dat daer van de dꝛp· bierde-parten al inden Haere 1629. ende zo. aende Participanten (die te voꝛen niets hadden genooten) zijn uyt· ghekeert / ende betaelt ) te weten: vijktigh ten hondert vanden bupt ende vf. en twintigh ten hondert op de avancen Landen handel; ende dat de Compagnie haer Capitael noch runm in welen heeft gehadt; (oa moet noodtfakelijck volghen / dat dele penningen gekommen zijn unt des KRoninghs van Spagnien ende ijne Onderdanen Kalle / ende felle derhalven weghen de lchaden den Lio:
ningh van Spagnien ende lijne Onderdanen aenghedaen / Dele vijl · en. veertigh
millioenen guldens. a Prima ſomma guldens 45.183. 430.
— .. — — —— —
Lijſte van de Schepen / Bercken / Carveelen / die by de Uloten ende Schepen vande Compagnie de Uyandt benomen / verdeſtrueert ofte anders onnut zijn ghemaeckt /
gheduyꝛende de felve Jaren. f
Inden Jaere 1623. ende 1624.
Bx den Dolphijn, de Thonijn, ende Bruyn-vifch.
1. Een ſchipken genomen / kommende van Cachicu, ende gemant.
3. Een Bercke inde grondt gehackt ende twee verbꝛandt.
1. Een ſchip ghenomen met allerhande goederen / kommende van Braſil.
2. Een Flunt met Wijnen geladen ende een klepn Spaenlch lchipken ghe⸗ nomen.
1. Een ledigh patalken verbꝛandt.
5. Dp patalkens genomen / ende twee aende grondt in ſtucken gejaeght.
2. Moch een genomen / ende een aende grond in ſtucken gejaeght.
1. Een pataſken verbꝛandt.
4. Vier ſchepen verbꝛandt by Loanda St Paulo.
* 3, Den Ammirael ende Vice-Ammirael, ende noch een ſchip doen Branden
ende in ltucken loopen.
. Ttwee lchepen genomen / ende d een voor 1866. guldens / d ander boo; 1938. guldens gerantloneert.
. Een patallten van vl en. veertigh vaten / kommende ban Iſleos genomen.
1. t Schip St Franciſco groot tachtigh lalten / met dꝛy gotelinghen ende vier ſteen· ſtucken genomen / ende een Schipper Daer op geſtelt.
1. Een
10
*
Verrichtinghe vande
1. Een Spaenlch lehipken van zy lallen / kommende van Cadiz met win geladen / genomen. 5 t Schip Nofla Sennora de Concecion, van Dupts maeckſel / geladen met win / olpe / kappers / xc. genomen en een ſchipper opgeltelt. Soo dat by dit kleyn vlootjen alleen de vpandt zijn al handigh ghemaeckt negen- en- twintigh ſchepen. 102 By t Jacht de Wind- hondt ende conſooꝛten. r. Gen Poꝛtugees lchip met meel ende anders geladen / genomen. By de vloote vanden Ammirael Willekens {nde Bahia. 4. Ons volck op 't water. foꝛt lloꝛmende / Geeft de bpandt vier van lijn epgen lchepen in brandt geſteken. 15 7. By de onle at- gehaelt / ſehepen met lupckeren geladen. 2. Noch twee geladen met 400 pijpen Wijnen. 1. Noch een met vivꝛes geladen / naer Angola. By t Schip Mauritius gaende naer Guinea. 1. Een ſchip van tleltigh lallen / met leven gotelingen les lieen· lucken; met wyn geladen / genomen. Inde Bahia de todos los Santos. 1. Een lchip genomen met zaut gelaeden. 1. Een van tleſtigh laſten kommende van Lisbona, weerdigh zo duplendt ducaten. 1. Gen kommende van Rio de Jenero gheladen met fupcker ende hunden. 1. Een van Spiritu ſancto met 40 kiſten luncker / ende leben duplent realen van achten. r. Een bercke met 26 kiſten ſupckeren. r. Een van Angola met 250 warten. 1. Een aende wal gejaeght en verbꝛandt. 2. Twee met tonen gelaeden genomen. 1. Gen kommende van Cabo Verbe met zo lepel-lucken genomen. 1. Een met 110 pijpen Canarie- win genomen. By de Commandeur Pieter Schouten. 3. Tee kregatten ende een bercke genomen ende verbꝛandt. 3. Twee bercken doen ſtranden / ende een ide grondt gehackt. By de Eendracht. 1. Een Honduras. vaerder genomen / welende de Vice-Ammirael met 160 kalen Indigo, zooo hupden / &c. d a Vn de Vice-Ammirael Pieter Pieterfz Heyn. 1. Een lchipken met r ro pijpen wijn / vooꝛts olpe ende meel / x c. ghenomen. 5. Eenlchip met winen geladen / ende vier ledige bercken. In alles negen· en tleſtigh ſtucx.
In 't Jaer 1625. By de Vice-Ammirael Pieter Pieterſz Heyn. 1. In Spiritu ſanto een bercke verbꝛandt. 1. Een lchipken van Rio de Jenero met 150 kiten ſupckeren genomen. Bp Pieter Schouten. r. Een bercke onder Hiſpaniola genomen. By het Vosken. 1. Genſchipken met wijnen geladen genomen. 1. Gen ſchipken genomen kommende ban Pernambuc. 1. Een lchip vande Bahia kommende met 3.50. kiſten luncker ende Tabac, gez nomen. 0 f Vn
—
* *
A „ ed nd el ed ef
ae
Weft-Indifche Compagnie. 11 By de bloote banden Generael Boude wijn Hendricx.
Een pallagie bercke met tarwe ende farinha genomen. Inde haben van Porto Rico ſeven ſchepen gevuineert. Eenheel bezeylt lchipken ghenomen met twee Metale ſtucxkens.
Een Spaens bererken met 326. huyden / sc. Bp de Wind. hondt en confoozten.
. Een Spaenlch Carveel met hout geladen verbꝛandt.
J.
Eenſchip kommende bande Bahia met 140. man genomen.
In alles achthien ſchepen.
Int Jaer 1626,
Vn de bloote bande Generael Boude wijn Hendricks.
Een Spaenlch Fregat gheladen met Tabac ende veel koftetekheden ghe⸗ nomen.
2. Een nieuw lſchipken ledigh ghenomen / en een Schild pad berckie.
.
Ied —
Tee groote ſchepen / kommende vijck gheladen upt de haven van S. Do
mingo, inde grondt geſchoten.
Een genomen met 3600. hunden / ende 25. lalt gember / xc. |
Een Spaenlch ſchipken met dꝛooge vilch gheladen / genomen.
Een ledigh chip met twee gotelingen genomen.
Een nieuto lchip van roo. laſten in porto de Cavannas verbꝛand.
Een Schild pad bercke ende een ſchipken met hout voo de Havana ghe⸗
nomen.
Nochtwee bercken verdeltrutert. Een kommende van Campeche genomen.
Vn de Vloote van den Ammirael Pieter Pieterſa Heyn.
Een Spaenlch Jachtjen met 230. hunden en Salſaparilla, &c. gheno⸗
men.
Gen lchipken met zaut ende vilchgenomen.
Een chip ken met dn duylent hupden genomen ;
Noch een met lelthien hondert ende leven. en tleſtigh hunden Een lchipken van Nova Hifpania met Meel geladen. Een bp naer ledigh op de kulte van Florida gedeſtrueert.
Bp den Dolphyn, Windhond, &c.
Eenlchip van So. laten met 6. gotelingen geloncken.
Eenſchip met warten inde grond gelchoten. f Een berck geladen met olpe ende ltuck . goederen op de wal gejaeght. Een Carveel met 180. pijpen wijn genomen.
Een chip met 5 o. kiſten luyckeren genomen.
Noch een met Farinha geladen ende eenighe koopmanlchappen Een met ſtuck·goederen gheladen bp de Windhond opgebꝛaght. Een by den Dolphijn met 184. kiſten fupckeren.
Een bercke met 67: kiten lupckeren genomen.
In alles negen. en twintigh zeplen.
In 't Jaer 1627.
Bx de bloote banden Ammirael Pieter Pieterfz Heyn. Een ſchip van Madera met 150. pijpen wijn genomen. GEenlchip kommenende van Angola met (warten. 3. In de Bahia de todos los Sanctos. Ben Vice- Ammirael ban des Vpands ſchepen inde grondt ghelchoten groot 180. laſten met 16. lepel-tucken; b 2 boots
Verrichtinghe vande
voorts genomen een Strael-londer van zoo. lallen met les lepel· ltuc⸗ ken een Hamburgher van 150. laſten met 16. lepel· ſtucken; den Ammirael van Port à Port met 12. lepel·lucken; ende noch negenthien andere ſchepen. Van welcke alle / de vier grootſle behieldt ende naer t Dader: landt londt / ende verbꝛande de relte. Noch een lchip met lwarten kommende van Angola. Noch een in Zee verovert met 19 1. Kiſten luyckeren. ‚ Mocheen kommende vans; Lucar met Wynen. Weder inde Bahia: twee ſchepen genomen en verbꝛandt. Een Bercke genomen / ende een verdeltrueert. Een ledigh chip vooꝛ de Nievier geloncken bp de bpandt (elfs. Genomeneen lchip met 8. gotelingen vol lupckeren; een met ſtuck goede: ren; een Derde met 430. killen lupckeren; een vierde van Madera met 150. pijpen Win een vijfde met lupckeren gelaeden. Sulcx dat by delen tocht alleen de Vpandt acht · en. dertigh ſchepen al han⸗ digh zijn gemaeckt. By t Jacht de Kater, Bruyn - viſch, Phoenix, &c. 1. Een lchip met Negros ende Tabac genomen. 1. Een ledigh bererken by Carakes. 1. Gen Carvelle willende naer Maracaybo, met Win ende Olpe. 1. Een ſchipken by Cabo de la Vela met Milie ende Was. 1. Gen Carvelle van Nova Hiſpania met Meel ende eenige baelen Zijde. 1. Den Vice-Ammirael bande Honduras, geladen met 1404. kalen Indigo, ende 4280. hupden ende anders / genomen. 1. Een bercke met Hupden ende Tabat genomen. Bp de Wind-hondt. 1. Gen ſchipken met wönen / meel ende zout. 2. Tee bercken teghen de wal in ſtucken gejaeght. 1. Een bercke met zaut ende pler genomen. 1. Een (chip inde grond gelchoten met Leven hondert kilten lupcker. 1. Een met vier hondert kiſten lunckeren genomen. 2. Twee lchepen met ſupckeren genomen. By de Steur. 1. Een lchip met lupckeren ende Brafil-hout genomen. Bp t Wapen van Amſterdam. 1. Eenſchip met lupckeren genomen. In alles vijf·en· viktigh lchepen.
In 't Jaer 1628. By de vloote van den Ammirael Pieter Adriaenſa Ita. 1. Genſchipken met 7ooo pont gember genomen. 1. Een bercke met lwarten genomen. *. Een lchip met lwarten inde grond gelchoten. . Gen bercrken met vivꝛes genomen. 2. Twee beverkeng bp de vpandt (elfs inde grondt gehackt. 1. Een bercrken ban Siſal genomen. 1. Een bercke met 400. hupden genomen. 8 1. Den Ammirael ende Vice-Ammirael bande Honduras ſeer rijckelijck gela⸗ den / genomen by de Havana. 3. Gen bercke genomen / ende twee by de vnandt inde grond gehackt. 2. Thee Spaenlche Jachten aende wal gejaeght. 1. Een ſchipken onder Porto Rico genomen.
— 2 — — —
Weft-Indifche Compagnie. 13 Byde Commandeur Dirck Symon{z van Uytgeeſt.
Tee Carveelen ende een Ree-zepl genomen / met 1100. killen lupcke⸗
ren / &c.
Noch een groot ſchip met 3 Jo. kilten lunckeren genomen.
Een Carveel van Madera met 100. pijpen wijn genomen.
Een chip met 406. killen lupckeren genomen. Een flute met 330. kiten lunckeren genomen.
Een lpiegel· ſchip met ſunckeren en tabat genomen. Een chip met 270. kilten ſupckeren genomen. Een Galeontjen leer rijckelijck geladen.
By de Eendracht.
Eenſchip met [warten inde grond gelchoten.
Bm de vloote banden Generael Pieter Pieterfz Heyn. Twee bererkens genomen; ende een verbꝛandt.
Eenlchip van Nova Hiſpania genomen. Moch negen ſchepen van Nova Hiſpania genomen. t Galeon St Anna Ammirael met 24. metaele ſtucken. t Galeon S. Geer
trudis Vice-Ammirael met zo. metaele ſtucken. t Galeon Montagne Schout by nacht met zo. gotelingen. t Galeon S. Juan met twintigh gotelingen.
Een koopvaerdy . ſchip met huyden inde grond gelchoten. Een lchip met wijnen ende vivꝛes genomen.
Bp Oudt- Vliſſingen.
Een ſchip met 255. killen lupckeren.
Bp de Goude Sonne.
Een bercke met soo. hunden; ende Salſaparilla.
Bm den Ammirael Paters vloote.
Een barcke van Rio de Jenero met 116. kiſten fupckers.
In alles negen en · veertigh lchepen.
In 't Jaer 1629. Bx de vloote banden Ammirael Pater.
Twee bercken genomen. Noch twee bercken ende een kregatte van S* Juan de Ulva.
Vn de vloote banden Generael Loncq.
Twee bercken aende ſtrand gejaeght.
Een ſchipken genomen kommende vande Eplanden.
Een lchipken met ſtaven plers genomen.
Een Spaenlche bereke met luck. goederen genomen / welcke de lchipper
verklaerde gekoſt te hebben 7oooo. ducaten.
Een ſchipken genomen / geladen met wijn ende meel.
Bx t Jacht den Otter en andere.
Eenſchip met winen kommende van Fayal genomen. Een ontrent Fernamboc met 290. kiſten verbꝛandt. Een flupt aende wal gejaeght ende geloncken.
Een lchip met wijnen genomen / ende ontladen verbꝛandt. Een lchipken met 60. kiſten luyckeren genomen. Eenlchip met 440. kilten lunckeren genomen.
Een ſchip met zoo. killen luncker en roo. kiſten tabac.
In alles achthien ſchepen.
b 3 In
Verrichtinghe vande
In 't Jaer 1630,
By de vloote banden Generael Loncq.
Een lchip genomen kommende van Angola met zoo. Negros.
Genſchipken genomen met 180 pijpen wing.
Een barclie bp de vpandt lelks gefoncken.
Een lchip genomen met 3 50 killen lunckeren / ende so killen Tabac.
GEen ſchipken ghenomen met 220 pijpen wÿn / van Madera.
Noch een met 160 pijpen wijn
Noch een met wijn ende ande goederen) willende naer An pla
Noch een met zaut ende pler.
‚ Mocheen met 280 lwarten.
Een (chip genomen met 220 killen lupckeren in een Wiebiere / alwaer de bpandt noch twee ofte dꝛy inde grondt hackte.
Een nieuw ſchip by Porto Calvo vberbꝛandt.
Eenighe lchepen by de vpandt inde Pozo ende haven geloncken.
Schepen ende bereken by de bpandt onder het Reciff verbꝛandt.
By de bloote banden Ammirael Pieter Adriaenſz.
Twee ſchepen dicht by de Havana berdeſtrueert; het eene geladen met Cochenilla ende Indigo, ende hupden / hadde de bpandt (elfs in bꝛand gez ſteecken: het ander een groot lchip met veerthien ſtucken wierdt by het Jacht de Phoenix in bꝛandt gelchoten.
Een chip bn Holten de Havana gellrandt ende verbꝛandt.
5 Noch een ſchip by de Havana verbꝛandt.
Een lchipken met Salſaparilla ende Campeche · hout by de dh ver⸗
laten ende in bꝛandt geſteken.
Vn de Wind. hondt.
t Schip s: Andries kommende van S Juan de Lua genomen.
By Zutphen inde vloote ban Boon-eter.
Een ſchip genomen met 323 kiſten lupcker / 523 huyden / cc.
Bp t Jacht de Brack.
Een chip met hupden genomen kommende van Cabo Verde.
Vy de Commandeur Dirck Symon({z van Mit- geeſt.
Vn bercken ghenomen bp Morro S Pablo, ende een nieuw ſchip van 150
laſten verbꝛandt.
Een ſchip van Angola genomen met 280 (warten.
Bn den Bruyn-vifch.
Een bercke genomen.
In alles vÿt- en · veertigh ſchepen.
In t Jaer 1631. Bp Pernambuc ende op de kuſte van Braſil. Een bercke met 82 kiſten lupckeren genomen. Een Carveel met olpe ende meel genomen. Een bercke met 75 kiſten ſunckeren genomen. Een ledigh Carveel genomen. Een lchip met ſtuck goederen boo de Bahia genomen. Indellagh banden Ammirael Pater, teghen de Spaenſche vloote twee Galeons inde grond gelchoten / te weten / de Vice -Ammirael met 26 ſtucken / ende S Jorge met 22 ſtucken: ende een Galeon verovert met 22 metale ſtucken; geladen met lupcker ende Tabac. Een Carveel met olpe geladen genomen. 1. Noch
1. Moch een met dꝛooghe vilch genomen. GEenlchip met z oo pijper wyn genomen.
—
> 7 ns Oan | 8 A = en; 5
—
—
Een bererken met lunckeren genomen. Een lchip met wijnen ghenomen.
Een ledigh ſchip genomen ende verbꝛandt.
Een ledighe bercke doen ſtranden.
Een ledige bercke genomen.
Moch een bercke genomen.
Een bercke met 1700 hupden ende anders genomen.
Een patache genomen gaende naer S. Thome.
Een patalken met 28 laven / ende een met kleetjens ende O'pphants
Een Carveel verbꝛandt. Sen Carveel kommende van Portugael genomen. Een tarveel met 240 kiſten ſupckeren genomen.
+
Twee Carveelen met soo kiſten lupckeren gelight in Rio Formoſo.
—
Een Carveel met 250 kiſten ſupckeren genomen.
Een Carveel met wijnen ende olpe aen ſtrandt gejaeght.
Een Carveel inde grond gehackt.
Een pallagie bercke met zaut genomen.
Tue Ree. zeplen met 45 o kiſten fupckeven verbꝛandt in Rio Formoſo.
Een lcheepken met wn ende lupcker geladen genomen.
GEenſchip genomen met 250 killen lupcker.
Weft-Indifche Compagnie. 15
Een chip met wijnen inde grondt gelchoten. Een met ſtuck goederen / gaende naer Angola, genomen, Een nieuw ſchip met 1 4 gotelingen genomen.
By de vloote banden Commandeur Boon-eter. Schip van Angola met 450 (warten genomen. Een lchip ban St Domingo met Gember ende hupden. By Goeree ende Mercurius. Schip met 7oo killen ſupckeren genomen. Bp Domburgh, den Otter, ende Phoenix.
Nocheen met sooo hupden ende anders. Bp de Bracke. Een Spaenſche berck onder Hiſpaniola verbꝛandt. By de Wind-hondt. Een Carveel inde grond gejaeght. Vp t Jacht Naerden. Een lchip vooꝛ Porto Calvo genomen ende op-gebꝛacht. p de Commandeur Smient. Een Carveel by Rio grando aen Brandt gejaeght. Op de kuſte van Guinea.
Een boot van go laſten kommende van Vianen.
tanden, In alles dp. en dertigh ſchepen.
In 't Jaer 1632. Ontrent Pernambuc ende op de kuſte van Braſil. Een Carveel met do pijpen win ende anders genomen.
Een Carveel kommende unt Spagnien aende wall bedorven.
Gen lchipken met 120 kiſten ſupckeren genomen.
By de Racve. By een ghehupꝛt Schip. Vn
be ef ef — —
„ 2 nn en!
—
—
A — — = — — ed ed ed pa —
Een ledighe wel bezeylde bercke genomen.
Eenſchip met roo pipen win van Teneriffa.
Een ſchild· pad. bercke genomen.
Eenlchip van Nova Hiſpania met berſchepden goederen genomen. Moch een ledighe bercke genomen.
Een lchip met wijnen gheladen van Madera genomen ende te Pernambuc
Een Carveel met 530 kiſten ſupckeren genomen.
Een Carveel met wijn ende olpe geladen / genomen.
Ern bercke met lupckeren gheladen / by de vrandt inde grondt gehackt. Dꝛyp ſchepen in Rio Fermoſo verdeſlrueert. 5
Ell ſchepen vernielt in Rio S Antonio grande.
Een Spaenlche bercke geladen met win ende olpe genomen. Eenlchip genomen met 223 kiſten lupckeren ende een partpe Braſil-· hout. Een Carveel met zoo phpen wn genomen. a
Een patache met 120 kiſten lupckeren genomen.
Mocheen nieuw chip verbꝛandt. ü
Een by de vpandt lelks inde grondt gehackt. f Een gheladen chip met twee hondert en thien kiten ſupckeren upt porto
Een ander aldaer nde grondt gehackt. . 1. Een lchip genomen kommende van Rio de Jenero met 200 kiſten ſuncke⸗
Een ſchip kommende bande Bahia, ende gheladen met 280 kilten ſuncke⸗
Noch een met ro kiſten lunckeren ende anders / genomen. Ern nieuw lchip in porto Calvo verbꝛandt.
Een lchip genomen met 160 pijpen Madera win Noctheenlchip geladen met 220 pijpen win.
Een ledighe bercke genomen ende verbꝛandt.
Een ſchip ghenomen kommende van Viana met ſtuck-goederen. Een lchip genomen met 196 killen lupckeren.
Twee lchepen bande vpandt op Brandt gejaeght.
Een ſchip genomen met ſeuck goederen gelaeden.
Een bercke aen lirandt gejaeght.
Een bercke genomen met 44 kilten lupckeren.
Een bererken genomen met elk kiſten lupckeren.
Een redelijck groot lchip van Angola gekommen verbꝛandt.
T wee bercken in Camarigibi verbꝛandt.
Een nieuw ſchip by naer voltimmert in Alagoa verbꝛandt.
Gen Carvelle met 132 kilten ſupckeren genomen. Twee Dupn · kercklche ſchepen / nellens dap Carvellen in de Bahia Formo
Verrichtinghe vande Vn Galeyn van Stapels.
By Cornelis Cornelifz Joll.
op-gebracht. In alles twee. en. twintigh ſchepen.
In't Jaer 1633. Te Pernambuc op- gebꝛacht ofte Daer ontrent vernielt.
Frances gehaelt.
ren ende go oo ſtucken van achten ende eenigh lilver⸗werck.
ren / genomen.
Noth een Carvelle met ſtuck - goederen gheladen / kommende van Viana.
fa ghedeltrueert. |
1. Nocheen Poꝛtugees lchip aldaer op ſrandt gejaecht.
5. Dijf bercken in de lelve Bahia verbꝛandt.
r. Noch
nn 0 In
Weft-Indifche Compagnie. 17
Noch een Carvelle ghenomen.
Een lchip met 140 killen ſupckeren ghenomen.
Twee Carveelen met ammunitie geladen / in Rio Grande genomen. Eenſchip genomen met /o pijpen wijn.
Noch een met 120 killen lupckeren.
By de vloote vande Commandeur Jan Janſa van Hoorn.
Gen ſchipken genomen met dunlent hunden ende Dap kilten ſupcker - Bp Spaenſche barcken vooꝛ Truchillo inde grondt gehackt Een leedige Fregatte genomen.
Vooꝛ Campeche 22 loo ſchepen als bercken verovert / Daer van derthien
verbꝛandt ende eenige laten ranloneren. In alles tnegentigh zeplen.
In 't Jaer 1634. Te Pernambuc op- gebꝛacht of daer ontrent vernielt.
. Een ſchipmet les gotelingen / geladen met ſtuck - goederen / genomen.
Ern bererken ghenomen met 31 pijpen wijn / ende eenighe koopman:
chappen.
Noch een met zo killen ſupcker. Een bercke genomen met wijn olpe ende meel geladen,
Een groot lchip geladen met ooo kiſten lupckeren ende twee bercken bin⸗ nen de Cabo S. Auguſtin bp de vnandt lelfs op de grondt ghejaeght / van welcke de onle noch de eene bercke hebben a gekreghen.
Aen het Puntal vijkthien bercken verovert / ende daer in z 300 kiſten ſupcke⸗ ren ende ſeer veel Braſil-hout.
Een ledige bercke genomen die gerant hebben.
n bercke met geloute vilch genomen.
. Nach een met meel ende vilch geladen. Sen ſchip genomen met 140 phpen win.
Een chip genomen met ſtuck⸗goederen geladen.
Een Catbeel genomen met 110 killen lupcker. Een bercke genomen met 160 kiſten lupcker.
Twee pallagie bercken op ſtrand gejaecht.
Een bercke genomen met 10s pijpen wijn.
Een groot (chíp inde grondt gefchoten.
Een ſchipken genomen met luck-goederen geladen.
Een bercke genomen met (es killen lupcker.
Een Carveele ghenomen met 1 so killen lupcker.
Een bercke met 150 killen lupcker bp de vpandt in brandt geſteken / ende
by de onſe noch geblulcht.
Een ſchip genomen met 84 kiſten lupcker ende party Braſil-· hout. Een chip genomen met wijn / meel / ende ammunitie. Een lchip genomen met 140 pijpen win ende ſtuck. goederen.
In Barra Conayou, een Carbelie genomen ende een chip ende Vercke by de bpandt lelfs verbrandt.
Moch aldaer een nieuw ſchip by de Bupnkerckerg getimmert verbꝛandt. Een lchip genomen met 200 kiſten lupcker ende partp Braſil· hout. Een groot ledigh Carveel genomen ende verbꝛandt. Gen berekze met wijn geladen / genomen. Inde Rievier van Pariba twee bercken genomen. Op een tocht naer de Tupdt acht lchepen verdelirueerdt
f c
1. Een
18 Verrichtinghe vande
1. Een Bertke met ammunitie ghenomen. 1. Een lchip met meel ende anders ghenomen. * 3, Dꝛpſchepen bp de vpandt lelks verbꝛandt / van welcke het eene vit hondert kiſten ſupckeren had in ghehadt. l 2. Twee palagie Bercken / deene genomen / en d ander verbꝛandt. 1. Een Carveel ghenomen met lupcker / Braſil-· hout ende Tabat. By de Jachten Tamarica ende Angola. r. Een krape llupt / Hollandts maecklel / genomen met wijn ende andere ace ren geladen / willende naer Angola. N 1. Gen Bercke ghenomen met zaut gheladen. By Capitepn Joll. 1. Een ſchip ghenomen kommende van S* Jago de Cuba geladen met lunt⸗ keren / hupden ende anders. 1. Eenſchip genomen met meel gheladen / kommende van Nova Hiſpania. 1. Moch een Fregatte met meel gheladen / ghenomen. In alles ſes en. tſeſtigh ſtucks.
In 't Jaer 1635. Ontrent Pernambuc ghenomen ofte vernielt.
1. Gen Carvelle genomen met 150 kiſten lupcker ende eenige Tabac.
1. Een ſchip ghenomen met 120 pijpen wn.
1. Ern bercrken met ammunitie ende farinha gedeſtrueert.
1. Genomen t groot ſchip den Hercules met 1850 kiſten lupckeren.
1. Een lchip ghenomen met wn / olpe ende koopmanſchappen.
By Tamarica ende Angola.
1. t Schip de Vlas blom kommende van Rio de enero.
1. Noch een ſchipken met wijnen geladen. *
1. Noch een met wijnen ende ſtuck⸗goederen gheladen.
1. Een Bercke met Canarie- winnen gelacden.
By t ſchip S woll. 1. Een lchipken met zo kiſten luncker / 4 kallen Tabat / etc. genomen. By t Jachtjen de S walu we. 1. Een gheladen lchip op de klippen in ſtucken gejaeght. 1. Ern pallagie bercke genomen. Bp Capítepn Joll met t Jacht den Otter.
Een Bercxken onder Hiſpaniola verbꝛandt.
Een Tartane inde grondt gehackt bp de Havana.
Een VBercke ghenomen / geladen met Maiz ende ſuncker.
Den Vice- Ammirael van Cartagena met 6 ſtucken ende 150 man gheno⸗
men ende t lchip verbꝛandt. Noch twee Maiz bercken ghenomen / lich een wijl Daer van ghedient ende daer naer verbꝛandt.
r. Een lchipken met hout geladen inde grondt gehackt.
1. Een Fregatte ghenomen met Cacao geladen.
1. Eenſchipken by Cartagena genomen met 1d oo hunden ende 4800 pont Tabat / etc.
1. Een Fregatt genomen / kommende van S. Jago de Cuba.
1. Den Ammirael kommende van Cartagena bp de Havana bermeeſtert hoewel daer zoo man op was) ende daer unt genomen (oo veel als in lin jachten konde laden / van Tabac / Indigo ende lilver; ende vooꝛts laten dꝛijven.
In alles dꝛp· en twintigh ſtucks.
In
— n .
Weſt. Indiſche Com pagnic. 19
In 't Jaer 1636. mi 4
By Swolende de Brack. 1. Een lchipken kommende van Cartagena ghenomen. 1. Noch een kommende van Cartagena, geladen met twin. r. Noch een vecht vooꝛ de Havana genomen, f r. Een ledigh lchipken tegen ſtrandt gebꝛoken. N . Een ſchip genomen gaende naer Porto Rico ſeer rijck geladen. By den Witten Haſe- windt. | r. Een ſchip ghenomen bande Honduras met 237 kallen Indigo ende Cochenille. 52 Op de kuſte van Braſil. r. Een lchipken verovert met 18 pijpen wijn. 2. Een ſchipken by ot Leeuwerck ende een bp den Hollandtſchen Thuyn verovert ende aen t Reciff op⸗gebꝛaght. 1. Een Bercke genomen met hup den / vilch ende anders. . Eenſchip genomen met 230 Negros kommende ban Angola. 1. Een Spaenlch (chip geladen met ſtuck goederen / genomen. | 1. Gen ſchip genomen willende naer Welt. Indien / met 400 Negros, | 1. Gen lchip genomen met 348 [warten. 1. Een ſchip genomen met 340 (taarten, By Cornelis Corneliſ⸗ Jol. Sen ſchip ghenomen met ro gotelingen. Een lchipken genomen met 140 pottijſen wijn. Een ledige Tartana genomen ende verbꝛandt. Een lchipken genomen van Nova Hiſpania met meel. Noch een Fregatte van Nova Hiſpania met meel. ö Eenlchip met 2 lucken genomen / met hout geladen. Een Beverken genomen ende inde grondt gehackt. ö | |
*
Noch een genomen ende inde grondt gehackt. Noch een ghenomen met hunden ende anders.
Noch een genomen kommende vans Martha. N 5 Koninghs Jacht van Margarita bp de bpandt lelks berbꝛandt. Een lchip genomen van Jamaica met 2800 hunden.
| 7 — bande Spaenlche vloote genomen / met gember ende ſupcker gez aden.
„ 2 Maltkadie lie en
. Eenfchipken met hout geladen genomen ende verbrandt. | 1. Eenſchipken genomen met 19 hupden. j Ì
In alles dertigh zeplen.
Dulckss dat ten tweeden blijckt dat de Compagnie een notable ſchade de Woz ningh van Spagnien ende jn Onderdanen heeft aenghedaen / met het nemen van line ende hare ſchepen / beloopende delelve als bp de volgende op. reeckeninge tot een ghetal van vijk hondert ende leven. en. veertigh too Schepen als Bercken) waer Doos line macht ter Tee leer is gekrenckt ende de renommèe van line Galeonen bermindert; ende oock een getal ban ſchepen dele Landen toe ⸗gebꝛacht.
t Sthepen .
| | 1 |
20 Verrichtinghe vande Schepen ende Bercken de vyandt af-ghenomen
ofte verbrandt,
Inden Jaere 1623. ende 16242.ñ᷑ — 69. 1625 1 — 18. 1626 — — 29. 1627 . r 55. 1628 7 N 49. 1629 ien 7 18. 1630 nner ener 45. 1631 A yer > 33 1632 N 3 22. 1633 PRS Stro 90. 1634 rt Tre 66. 1635 N 23. 1636 n 30.
maeckende als vooꝛen 547.
Welcke bijf hondert ende leben en · veertighlchepen / jachten ende bercken / on⸗ der de welcke zijn gheweelt acht ofte neghen Galeonen ende veel groote ſchepen ek ghereeckent tot thien duplent gulden peder een / maecken een lomme
an q 5.470.000,
Daer by kommende dat wel twee en tleſtigh (die met zijn aenighetweſen) der lelver die verdeſtrueert zůn / ende tot gheen nut bande Compagnie en zijn ghe⸗ kommen / leer rijckelijck gheladen zijn gheweeſt / eenighe met Negros, kenighe met vit / les / even hondert kiſten lupckeren / deweſcke alleen over de dep hondert tonnen gouts bedꝛaeghen) eenighe met andere koſtelijcke goederen ; los gite dele ſchade bp de Roningh ende zn Onderdanen gheleden over peder lehip tot zo.
duplent gulden. 5 1.240. ooo.
Secunda ſumma bande geleden ſchaden 6.710.
— —
Lijſte ende Eſtimatie vande goederen die inde vooꝛgaende ghenomen ſchepen by de Compagnie zijn bekommen / ende hier te Lande ín-gebracht ende verkocht / ofte elders in hare conqueſten verbelight.
E Erl. negen . en. dertigh duplendt dꝛy hondert ende vit. en. vijktigh kiſten lup⸗ heren / (vooꝛ ſoo bele die hebbe konnen naer reeckenen) deen dooꝛ d ander gherekent op zoo: gulden de kilte / hoewel oock bp wijlen wel meer hebben upt⸗ ghebꝛacht uld. 7.871. ooo. Ten tweeden: neghen hondert ende bijt duplendt dap hondert ende vier en tleſtigh pondt Braſil· hout / tot vit. en twintigh gulden t hondert / (hoewel doen veel meer heelt ghegolden) gerekent / maecken upt een lomme van 226.341. Ten derden:tleſtigh duplendt neghen hondert ende een. en tleſtigh huyden / loo van Welt. Indien als Braſil, de welcke ghereeckent d' een dooꝛ d ander op thien gulden / maecken ö 609.610, Ten vierden: leben hondert ende neghen-en-dertigh kallen ende pijpen Ta: bac (boog (oa beele hebbe konnen naer-veeckenen / Daer noch meer 3 9 zünde
Weft-Indifche Com pagnie. 21
3únde)peder kalle ofte pijpe gherekent opz oo gulden / maecken 221. 700. Ten vijlden: acht-en-twintigh duplendt neghen hondert ende les en. twin⸗ tigh ponden Olpphants· tanden / ghereeckent op twaellt ſtupvers het pondt / maecken 17.35 Ten leſten: dap duplendt acht hondert katten Indigo Guatimalo inde Honduras- vaerders ghenomen / de kalen deen dooꝛd ander qhereeckent op dꝛy hon⸗ dert ponden / ende t pondt tot vijkthien lchellingen vlaems / maecken 5. 32. 700. Ten ſevenden: in verlchepden lchepen bekommen les en: tnegentigh duplent en vier hondert realen van achten in lpecie 241. ooo. Ten achtlten / in verſchepden lchepen duplendt les hondert ende les. en tle⸗ ventigh ſtucken cattoene lijnwaten van verlchenden looꝛten ende waerdßen / d een dooꝛ d ander ghereeckent oples gulden t luck / bꝛenghen upt een lomme van 34.056. Ten neghenden:˖ in verlchepden lchepen vier duplendt les hondert en les en dertigh ſtucken latůntjens / damaſtiens ende andere zijde waren / dewelcke tela⸗
men rekene op 92.720. Ten thienden: het Galeontjen ban Goa bp Dirck Symon{z van Wrgeeft gez nomen / heeft hier te lande vupm upt· ghebꝛacht 1. ooo. ooo.
Ten elkden: de vloote van Nova Hiſpania bp de Generael Pieter Pieterſz Heyn ghenomen: heeft hier te lande rupm upt · ghebꝛacht behalven t gheene by t volck is verdupſtert 12. oo, ooo.
Ten twaelkden: de goederen die by de Heeren Gedelegeerde Vewint hebbe⸗ ren / ten tijde van haer verblijven in Braſil, zin veroꝛbaert / ende naer haer ver⸗ treck inde jaere 34 daer gelaten zijn weerdigh bevonden 513.434
Ten derthienden: de Gember Campeche. hout / verſchepden ſpecerpen / olien / meel / liropen / gecontijte gember, verſchenden partpkens gout ende lilver / amber, neffens veel andere koſtelijckheden / in t vooꝛgaende niet begrepen / lielle by gil⸗ linge (hoewel gheloove meer hebben beloopen) upt· ghebꝛacht te hebben een ſom⸗ me van s 1. oo. ooo.
Ten veerthienden: dꝛp duplendt dap hondert en vi · en. veertigh pijpen win / booz loo bele de ghetaelen Daer van lijn upt· ghedꝛuckt ( want een groot ghetal en hebbe niet konnen naer ſpeuren) gherekent tot tleſtigh gulden de pipe 260. 820.
Ten vßjthienden: twee duplent dꝛn hondert en les · en. viktigh Negros, by de onle gebenekiceert / die maer reeckene teghen twee hondert en vijktigh gulden pe⸗
der Neger, hoewel bele ongelijck meer zijn verkocht / 589.000. Hier en woꝛden niet ghereeckent kooper / ſcael / pler / walch / talck / ende andere vellen ende meer andere dingen Memoria.
Noch oock het ghelchut loo metaele als plere ſtucken / noch de ammonitien ens de vivꝛes in verſchepden ſchepen ende op t landt ghenomen ende veroꝛbaerdt / dewelcke mede een groote (omme bedꝛagen Memoria.
Sulcks dat de boven . gheſchꝛeven goederen den Koning van Spagnien en⸗ de line Onderdanen al ghenomen / ende tot nuttighendt van delen Staet ghe⸗ bꝛacht beloopen een lomme van guldens.
Tertia ſomma bande ſchaden 30.309. 736.
c 3 Op
—— EGaUũ—..
| |
21 Verrichtinghe vande
Op- reeckeninghe in't gros bande ſchaden die de Roningh van Spagnien ende lijne Onderdanen hebben ghele⸗ den te lande / ſonder dat de Compagnie daer pets heeft van ghenooten.
[den Zaeve 1629. hebben de Spagnaerden het Stedeken St Tome de Guiana upt bꝛeeſe ende in t gheſichte van onle vloote onder den Ammirael Pater met een groote quantitept Tabat ende anders verbꝛandt. 100.000, Doen de lladt Olinda de Pernambuc bp de onfe wierdt verovert / verbꝛanden de Poꝛtugelen opd 't Reciff aenſupckeren ende andere waren / wel 3.000.000, In t Jaer 1632. wierd by de onle het Stedeken Garaſu geplundert ende ver⸗ bꝛandt / ende werdt de Kchade Daer geleden / by de Poztugelen lells begroot op tachtigh duplent ducaten tot dꝛy gulden 't luck, 240.000; In Rio Formoſo twee pack hupſen vol ſupckeren gantſch verbꝛand 100. ooo. Item in Barra grande twee doꝛpen ende vele ſupckeren verbrandt 100. oco. In Catawamba twee ſchoone lupcker meulens ende veel lupcker. riedt · vel⸗ den verbꝛandt. loo. ooo. Wederom aen Barra Grande, een ſupcker. molen / lee pack · hupſen / ende veel andere huylen geruineert. 1 100,000, Item in Porto Frances the ſupcker.meulens eenige huplen ende veel lupcke⸗ ren verbꝛandt. loo. Oo. Vooꝛ 't Foꝛt Real des bpandtg quartier ende alle de winckels Daer om her ſtaende / verbꝛand. 125. 00. Noch in Rio Formofo de bpand ſchade gedaen. 100.000, In t jaer 1633. in Rio Formoſo ten Foꝛtjen ingenomen ende geruineert / ende ten pack huys vol ſupckeren verbꝛandt. 5 100. oo. 1 och twee pack-huplen vol lunckeren bp de vpandt lells ganiſch ver⸗ . 100.000,
In Carawamba weder Dep luncker meulens ende bele huplen verbrandt. loo. ooo
In Gojana ten pack. huys met goederen gheplundert / ende dꝛy luycker meu⸗ lens vol ſupckeren / ende bele huylen / ende daer naer noch vier andere. 300. ooo. t Doꝛp S: Amaro, neſlens ten ſchoone lupcker⸗ meulen ende een pack · huys vol lupckeren verbꝛandt. | 100,000. In Camarigibi een ſupcker- meulen met twee pack huplen met 170 killen luycker / nelkens eenighe huplen / ende inſonderheyt ten van Albuquerque; Verz
bꝛandt. 150. ooo. De lupeker-meulen van van Juan de Mendoza berbꝛandt. 50.000, In Rio Formofo twee pack. hunlen met fupckeven bp de vpandt felfg ver⸗
bꝛandt / ende twee ſupcker meulens by de onle. loo. ooo. In Moribeca ten ſuychter · molen ende een pack · huys met bit hondert kiſten
lupckeren verbꝛandt. 150. oco. De ſuycker. molen Ingenio novo genaemt / verbꝛandt. 50.000. Een lupcker-molen bp Rio Dolce verbꝛandt. 5o. ooo. In Porto de Piedras een pack-hups met zoo kiſten fupckeren by de vnandt
lelfg verbrandt. 50. ooo. In Alagoa del Zul het doꝛp verbꝛandt met bele ſchoone huplen / allmede het
doꝛp van Alagoa del Norte. 50. ooo. In Monguangape alles in d alſchen geleght. 50.000, In Rio Una een ſuycker molen met lijn lupckeren verbꝛandt 50.000. In Araripe een ſupcker· molen met veel ſupckeren verbꝛandt. 50. ooo.
Doen
Weft-Indifehe Compagnie. 23 Doen de onle het Puntal by de Cabo S. Auguttin Ín-naemen heeft de vnandt | * (elfs eenighe pack · huplen met luyckeren gantlch verbꝛandt. 75. ooo. 0 Truxillo inde Honduras bp de onle verovert / doch dooꝛ ongeluck gantlch ver⸗ bꝛandt met de meeſte goederen. 200. O00. In t jaer 1634. een luycker · meulen verbꝛandt in Rio Una. 25.000, Noch de ſlupcker - molen van Juan d'Acofta Brandaon. 30. 000.
Gp t Puntal eer de onl t ſelbe in kreghen bp de vpandt (elfs verbꝛandt / twee pack · huplen / daer naer tleggen bande Poztugelen wel twee duplent kilten in
waren. 400.000, Inde Verga berbzandt de Dupcker-molen van Franciſco Montero met veel ſupckeren. 50. O00. Noch de lupcker meulen van Louys Ramires. 50. Oo. | Noth een ander ſupcker meulen geruineert. 25.000, lle de huplen bupten het Real met de winckels / ende t gantſche quartier Lanz de Italianen te gronde verbꝛandt. loo. ooo. De lupcker⸗ meulen van Coſmo Dias geruineert. 25.000, Barra Conhaou verovert ende geſleght / eñ alle t geſchut wegh gevoert. o. ooo. Een pack hups met lunckeren by de vnandt verbꝛandt. 50. O, | Op den tocht bp de Colonel Schuppe omde Zupd ghedaen / de vnandt ten | alderminſten belchadight 200.000. 9 In Pariba twee pack-· hupſen met ſupckeren by de vpandt (elfs verbꝛandt / daer | naer t leggen bande Poꝛtugelen over De 1500 kiſten in waren. 300.000, 1
In : t koꝛt Cabo Delo verkreghen les metale ende vikthien plere ſtucken / ende een deel kogels; ende in t Nooꝛder · foꝛt S Antonio vijf Ichoone Metale ſtucken ende negenthien plere / kruydt / ſcharp ende lonten naer advenant / oock Farinha: loo dat de vpandt Daer bp wel ſchade gheleden heeft over de hondert duplent gul⸗ denz dan alloo dit alles is tot profijt ghekommen bande Compagnie, Lelie het hier m N er Memoria. Int Jaer 163 5. het doꝛp Moſuic, nellens het Collegium der ſeſuiten ende haere Kercke by de vpandt (elfs verbꝛandt; t Caſteel op Rio Grande berovert ende Daer in bekommen neghen metale ende twee en twintigh plere ſlucken / les | en· veertig tonnekens kin krupt / over de 1200 kogels ende anders; D'welck alles | gekommen zijnde tot profijte bande Compagnie (elle hier maer per Memoria. U
Als mede een groote partije gekapt Braſil-hout. 150. ooo. a | | Noch acht groote hoopen van ghekapt ende bereydt Braſil· hout / by de vpandt | ſelks verbꝛandt. 40. ooo. |
t Foꝛt Real bp de onfe inghenomen ende Baer in bekommen vökthien metale ende vikylere ſtucken / ende veel ammunitie Allmede t Foꝛt Nazaretha, ende | Daer in bekommen bijtthien metaele ende twee plere ltucken / ende noch meerder ſtucken op de bp-leggende koꝛtjens / ende veel ammunitien / dewelcke alloo tot i pꝛolijte vande Compagnie lin gekommen / ſtellen die hier maer per Memorie. |
In 't Jaer 163 6. veele platte landt ende de huplen ontrent Porto Calvo ghe⸗ ruineert ende de vnandt ten minſten lchadegedaen 100.000.
Noch aldaer eentupcker-molen ende Cupcker-viedt verbrandt, 50.000,
Indien alles hadde willen vervolgen t ghene op dele reeckeninghe ſoude kens | nen ghebꝛacht werden / (oude al verre wijder ghegaept hebben / ende de verſtandi⸗ ö ghe Leler lal lells dit beter bevꝛoeden; derhalven vinde hier maer alleen van lcha⸗ | den te lande ghedaen aen den Koningh ban Spagnien ende lijne Onderdanen || ſeven millioenen / bot hondert ende tachtentigh duplent gulden.
Quarta ſomma van ſchaden 7. 380. ooo.
Op- ö
24 Verrichtinghe vande
Op reeckeninghe Lande ſchaden die de Koningh van Spa⸗ gnien heeft gheleden in fijne inkomſten dooꝛ toe doen vande Compagnie, ende de onkoſten die daer
tegen heeft moeten doen,
Et foo heeft de Bahia de todos los Santos rupm een jaer ghemilt / welcke ín:
kommen jaerlijcks rupm bedꝛaeght 300. O00.
Ten tweeden: loo heeft wel vill jaren ghemiſt / het in- Kommen Lande vier tapitanien; Pernambuc, Tamarica, Pariba ende Rio grande, dewelcke hem jaer⸗ lijcks op · bꝛochten / ſoo in Braſil als in Portugal, weghen de twintigh per cento van 't lupcker ende t contract van Braſil- hout / rupm een lomme van thien ton⸗ nen gouts is dooꝛ de vk jaeren 5. ooo. ooo.
Ten derden: het weder veroveren bande Bahia (alſoo daer toe loo mach⸗ tighen vloote heeft ghelonden) heeft hem ten minſten naer tooꝛdeel van alle hem des verſtaende / ghekolt Io. oo. ooo.
Ten vierden: dat Daer te voꝛen de ſchepen van Braſil ſonder eenighe onkoſten vooꝛ den Koningh plachten over te kommen / naer de komſte van des Compagnies ſchepen op de Culte van Braſil, wel gearmeerde vlooten heeft moeten lchic⸗ ken om die te convoperen. 500.000.
Ten vijkden dat lijne emolumenten die upt den (warten handel placht te ghe⸗ nieten / dooꝛ het toe-Doen bande Compagnie (en ſpꝛeecke nu noch niet van het in nemen van Loando St Paulo, alſoo naer Dele jaeren is gheſchiet) wel groot⸗ lijcks lijn vermindert; gille de veerthien jaeren dat de Compagnie in die Teen doende is gheweeſt / hem wel vijktigh duplent gulden / foo in Bral als Welt· In⸗ dien / jaerlijeks heeft ghelchilt / over ſulcks hier | 7oo. ooo.
Ten lellen: dat de groote Tout pan aen punta del Rey Heeft moeten met een ropaelkoꝛt belegghen / ende dat Daer noch jaerlicks een garniloen houdk / londer
dat daer eenigh pꝛokijt upt treckt. f 1. ooo. ooo. Ten levenden: dat Porto Rico op nieuws heeft moeten laten loꝛtikiceren daer het te voꝛen maer een open vlecke en was. 100.000, °
Ten achtlten: dat het Eplandt S: Martin met groote koſten heeft moeten win⸗ nen / ende Daer noch garniloen houdt / londer eenighe emolumenten Daer upt te konnen trecken. 100,000.
Ten negenden: dat het tweede lecours naer Braſil gelonden ende Daer aen-qez landt / de Koningh naer verklaringhe van een bande ghevanghen Ollicierg / in Poꝛtugal wel heeft ghekoſt acht hondert duplent Cruladen. 2. 400,000,
@Tenthienden: dat ne garniloenen op meel alle de plaetlen van Welt-Fn-dien Daer ſterckten zijn / wel de helft heeft moeten verlwaren / jaerlijcks viftigh duplendt gulden / ende ſoo boor veerthien jaeren. 700.000.
Ten elkden: dat het ghetal bande Galeons die jaerlijcks gaen naer Nova Hiſpania ende Terra firma om it ſilver ende andere goederen te haelen / wel de hellt heeft moeten vermeerderen ende oock meerder van volck vooꝛlien / jaerlijcks hon⸗ dert duplent gulden. \ | 700.000,
Ten twaelkden: dat door vꝛeele vooꝛ des Compagnies loten / verlchepden rey⸗ len de vloten van Terra Firma eñ N. Hiſpania in Welt- Indien hebben moeten over · winteren / waer dooꝛ groote intereſten zijn geleden en ten minſten. 1. ooo. oo.
Ten derthienden / dat om gelijcke ooꝛlake / inden jaere 1631. een leer rijcke vlo⸗ te van Nova Hiſpania, doo; dien op een ontijdigh lailoen unt. liep / vooꝛ den mee⸗ ſtendeel is vergaen. Waer van w de particularitepten in't lelve jaer hebben aen⸗ geroert / werdt de ſchade ten minſten begroot op 6. ooo. ooo.
Quinta ſomma ſchaden 28.5 o. ooo. * get
Weft-Indifche Compagnic. 25 _ Haetong nu deſe vooꝛgaende Sommen in een bꝛenghen / op dat een peder ö mach ſien wat ſchaden de Gheoctroneerde Weſt-Indiſche Compagnie den 0 Koningh van Hiſpangien heeft aen gedaen in die veerthien jaren tijdts / ende ooꝛdeelen hoe veel fijne macht Daer doo? is verſwackt / ende met eenen wat verlichtinghe deſe Landen ende hare Gheallieerde Baer bn hebben moeten
voelen: Prima Summa beloopt — — 45.183.436. Secunda — — 6.710. Tertia EET 30.309.386. Quarta 780. Quinta 28. 500.
Summa totalis 118.283.166.
Nemandt die dit met een gheſondt oordeel ſal aenmercken / ende deſe din⸗ overlegghen ghelijck het behoozt / fl moeten bekennen: Eerſt / dat deſe Landen in den Ooleghe met haren machtighen ende onverſoenelijcken Pmpandt / noodtſaeckelijck een groote verlichtinghe hebben moeten voelen: want hadde de Koningh van Spagnien deſe fijne Schatten onverhindert thuns ghekreghen / het (oude beter met ſijne finantien hebben gheſtaen / ende fijne Onderdanen ſouden bequamer ſijn gheweeſt om hare laſten te konnen dꝛaghen. Ten tweeden / dat deſen Staet in ſijne middelen Daer dooꝛ groote⸗ lijcks is verſterckt / ende fijne Onderdanen Daer doo bequamer ghewoꝛden vin de oꝛdinarie ende extraoꝛdinarie laſten te dꝛaghen. Ten derden / ſtaet hier inſonderhent wel aen te mercken / dat ſoodanighe verlichtinghe van deſen Statt / ende foo exceſſive ſchade des vnandts / is te weghe ghebꝛacht met mid⸗ delen bn vꝛnwillighe Onderdanen / Daer toe bn de Kegeerders ſelfs ghenoo⸗ dicht: de welcke wel geringh zijn gheweeſt in haer ſelven / (als niet veel ſeven millioenen guldens gheexcedeert hebbende) ende alleen met Blepne ſubſidien bn het Ghemeyn nu ende dan zijn geſtijft: doch wonderbaerlijck / ende boven verwachten bn Godt ghenadelijck gheſeghent. Soo dat daer unt lichtelijck is af te meten / wat het hadde / dooꝛ Godes zeghen / konnen weſen / indien deſe Compagnie machtigher hadde gheſubſidieert gheweeſt; ende noch billick N verhoopt kan worden / indien het deſen Staet gheliefden deſe Compagnie | machtigher te ſubſidieren / ofte ten minſten te verſtrecken t ghene (pn van bez | loofde ſubſidien ten achteren is. Want den vnandt nu foo veel ſwacker zijne de / ende de Compagnie ſoo ſchoone ghelegentheden allenthalven verkreghen i hebbende / beneffens foo groote kenniſſe van meeſt alle des vnandts ghele⸗ ghentheden in America ende elders / moet dit werck noodtſaeckelijck lichter vallen. Ende enndelijck foo ſtaet hier unt te doꝛdeelen / hoe grootelijcks deſen Staet daer aen gheleghen is / dat deſe Compagnie in continuele actie werde ghehouden / ende bn de Kegeeringhe aengheſien als een noodich behulp om den vnandt meer ende meer te verſwacken ende in te toomen. Ende de On⸗ / derdanen de welcke haer in deſen hebben in- gelaten / niet alleen bunten ſchade in hare middelen ghehouden / maer veel eer rijckelijck beloondt werden / op dat gheen billijcke reden en hebben van ſich te beklaghen; maer veel eer / foo wel fn / als andere / indien nieuwe occaſien mochten vooꝛvallen / verweckt ende gheincourageert / met ghelijcke luft ende ner / als vooꝛ deſen / van het hare / boven foo vele andere / die om ver ſchenden inſichten ſich daer bunten hebben ghehouden / te contribueren / tot dienſt ende ontlaſtinghe van ons lie ve Vaderlandt.
d Korte 5
26 Verrichtinghe ‘vande
korte Op-reeckeninghe vande middelen die de Uereenighde Mederlanden zijn toeghekommen by wegen van Equipagien ende Commercien by de Gheoctroyeerde Weſt- Indilche Compagnie aen-geſtelt / gheduyꝛende de vooꝛichꝛe⸗ ven Jaeren ende vooꝛ eerſt de imployen hier te Lande ghedaen.
Ooꝛ eerft foo werden hier aen - ghetoghen de Penninghen die hier te
Lande zijn unt ghegheven / ende ghedient hebben tot het maecken van foo vele Schepen; ende die te vooꝛſien van hare noodighe behoeften van Vivzes / Ammunitien / Scheeps-behoeften ende Maendt-gelden vooꝛ het Scheeps volck ende Soldaten; de welcke (als Lozen is aen gheweſen) heb⸗ ben beloopen een Somme van 45.183. 430. gulden.
Want alle deſe Penninghen zijn of hier te Lande verſtreckt / of zijn weder hier tot nuttighent vande Ingheſetene ghekommen: jae verre meer / alfoo de Bootſ-gheſellen ende Soldaten haer vande bunten (die in haer particulier hebben ghenooten / ende die niet gheerſtimeert zijn / maer wel eenigher maten begrepen konnen werden) in veler wijſen ghedient; welcke alles tot vermeer⸗ deringh van neeringhe hier te Lande heeft ghedient.
Ten anderen / foo kan t ſelve blijcken unt den in- koop van goederen ende Koopmanfchappen die hier te Lande zijn in- ghekocht ende verſonden / de welcke wp hier alleen ſullen op reeckenen vooꝛ eenighe gheweſten / die wel de vooꝛnaemſte zijn gheweeſt / hoe wel op andere oock vꝛn vele is ghevallen.
Bn de Camer van Amſterdam. Inden Jaere 1623. op Guinea unt · gheſonden bn de Schepen Mauritius ende
Amſterdam 186.082. Inden Jaere 1624. op Guinea bn den Oliphant 89.910. Op Nieuw - Nederlandt in twee Schepen 25.569. Inden Jaere 1625. op Guinea in twee Schepen 156.766. Op Nieuw. Nederlandt in verſchenden Schepen 8.772. Inden Jaere 1626. op Guinea in Dap Schepen / Arca Noë, Cameel, Oliphant 304.335. Op Nieuw. Nederlande in twee Schepen 20. 3 84. Op Cabo Verde en de Cuſte van Africa 28.189. Inden Jaere 1627. op Cabo Verde en de Cuſte van Africa. 50.232. Op Guinea bn de Luypaert, Blaeuwe Leeuw, Leyden 186.936. Op Nieu w-Nederlandt bp vier Schepen 56.170. Inden Jaere 1628. op Cabo Verde bn twee Schepen 53.470. Op Guinea bn twee Schepen 192.47 2. Inden Jaere 1629. op Cabo Verde 63.118. Op Guinea in een Schip 111.171. Op Nieuw - Nederlandt in dꝛu Schepen 55.778. Inden Jaere 1630. op Guinea in twee Schepen 238.097. Op Cabo Verde in Dan Schepen 49.976. Op Nieuw · Nederlandt in twee Schepen 57.499. Inden Jaere 1631. op Guinea in vier Schepen 273.875. Op Cabo Verde in twee Schepen 66.935. Op Nieuw w- Nederlandt in ten Schip 17.355. Inden Jaere 163 2. op Guinea 122.597. Op Cabo Verde hn een Schip 38.016.
Op
3
Weft-Indifche Compagnie.
Op Nieuw Nederlandt bn een Schip Inden Jaere 1633. op Guinea in dꝛn Schepen
Op Sierra Lyona bn ten Schip
Op Cabo Verde Heen Schip i Inden Jaere 1634. op Guinea in vier Schepen
Op Cabo Verde in ten Schip
Op Nieuw - Nederlandt in een Schip Inden Jaere 1635. op Guinea
Op Cabo Verde bn een Schip
Op Nieuw · Nederlandt een Schip Inden Jaere 1636. op Guinea in dꝛn Schepen
Op Cabo Verde buten Schip
Op Angola bn een Schip
Summa summarum
Bn de Camer van Zeelandt.
Inden Zaere 1624. op Guinea met een Schip Inden Jaere 1625. op Guinea met twee Schepen Inden Jaerte 1626. op Guinea met een Schip Inden Jaere 1627 op Guinea met een Schip Inden Jaere 1628. op Senegal twee Schepen Inden Jatre 1629. op Guinea bn een Schip Op denegal ten Schip | Inden Jaere 1630. op Guinea eén Schip Op Rio Senegal met twee Schepen Inden Jaere 1651. op Guinea met een Schip Inden Jaere 1632. op Guinea met een Schip Op Rio Senegal met een Schip Inden Jaere 1633. op Guinea een Schip Inden Jaere 1634. op Guinea been Schip Op de Rie vier van Senegal een Schip. Inden Jaert 1636, op Guinea twee Schepen
Summa summarum
By de Camer op de Maſe
Inden Jaere 1623. op Guinea ten Schip Inden Jaere 1624. op Guinea ten Schip
Op Cabo Verde ten Schip ö Inden Jaere 1626. op Guinea ten Schip
Op Cabo Verde ten Schip Inden Jaere 1627. op Sierra Liona ten Schip Inden Jaere 1628. op Guinea ten Schip Inden Jaere 1630. op Guinea ten Schip Inden Jaere 633. op Guinea ten Schip Inden Jaere 1636. op Guinca twee Schepen
Summa summarum
Bu de Camer van t Noorder-Quartier.
Inden Jaere 1624. op Guinea ten Schip
Inden Jaere 625. op Guinea een Sthip
Inden Jaere 1627. op Guinea ten S chip Op Cabo Verde ten Schip
VEE »
27 31.320. 237.761. 25. 691. 38.965. 419.290. 52.767. 29.562. 156.628. 33.336. 28.87. 281.348. 47.155. 40. 407.
3.863.419.
20.012. 30. 793 · 20.858. 26.665 7.5945 12.306. 6.575 15.699. 10.772. 130.383. 115.420.
686.366.
76.3 45. 74.169. 28.255. 46.484. 30.356. 4.891. 159.551. 102.999. 104.804. 130.624.
75 8.478
79. ooo. 114.83 2. 149. 127.
12.345. Inden
18 N Verrichtinghe vande Inden Jaere 1629. op Cabo Verde ten Schip Inden Jaere 163 o. op Guinea een Schip Inden Jaere 1632. op Guinea een Schip Inden Jaere 1635. op Guinea ten Schip
Summa summarum
Bn de Camer van Stadt en Landen.
Inden Jaerte 1623. op Guinea een Schip Inden Jaere 1624. op Guinta een Schip Inden Jaere 1626. op Guinea twee Schepen Inden Jaere 1627. op Rio Gambia ten Schip Inden Jaere 1628. op Rio Gambia tei Schip Inden Jaere 1629. op Guinea ten Schip Inden Jaere 1630. op Guinea ten Schip
Op Rio Gambia ten Schip Inden Jaere 1631. op Guinea ten Schip Inden Jaere 1632. op Rio Gambia een Jacht Inden Jaere 1633. op Guinea een Schip Inden Jaere 1634. op Rio Gambia ten Schip Inden Jaere 1635. op Rio Gambia ten Schip Inden Jaere 1636. op Guinea ten Schip
Op Rio Gambia ten Jacht.
Summa Summarum
19.111. 139.9594 101.138. Iso
—
765.512.
67.441. 80. 501. 150.308. 13.501. 25.980. 106.521. 12.934. 30.977. 79.006. 18.589.
920.669.
Daer zijn noch boven deſe verſchenden cargeſoenen ghefoꝛmeert ende ghe⸗ ſonden naer andere Quartieren / als naer Braſil ende elders die hier om de langhwijlighent niet hebben willen aen-voeven ; deſe aen-gheroerde bedza⸗
ghen in alles vooꝛ de reſpective Cameren 6.994. 488.
——
Op reeckeninghe van eenighe der vooꝛnaemſte Spetien die by de Compagnie door het employ van de vooꝛſeyde Roopmanſchappen hier te Lande zijn ghebꝛacht.
Man voomemen en is niet aen te trecken alles wes bnde Compagnie bn weghen van Commercien hier te Lande is in-ghebꝛacht / t ſelve ſoude al te langh ballen / maer alleen dep ofte vier vooznemen Specien / de welcke
groote neeringhe ende onderhandelinghe de Ingheſetene van deſen Staet toe. bꝛenghen / als daer zijn Gout ende andere WOaeren die van de Cuſte van Africa kommen; ende vooꝛ eerſt het Gout in deſe Landen unt Guinea ghe⸗
bꝛacht.
Bevinde bn eene neerſtighe naer· reeckeninghe / dat vanden beginne vande Compagnie tot het epnde van het Jaer 1636. hier te Lande zijn ghebꝛacht veertich dunſent vier hondert ende een. en · tſeſtich Marcken Goudts / de
welcke hier te Lande hebben unt ⸗ghebꝛacht
guldens 11.733. 890.
Beneffens t Gout / zijn van Guinea ende Cabo Verde noch ghekommen
@liphants- Tanden. ö Guinea. Cabo Verde. Inden Jarre 1624. bb. 37017. 1625. 1. 89915. 24645. 1626. 15. 22543. 1143 66. 1627. ib, 72417, 7921.
1628.
Weft-Indifche Compagnie.
5 Guinea. Cabo Verde. 1628. 15. 33224. 24004 1629. 15. 108969. 74792. 1630. 1b. 7o O25. 63139. 1631. ib, 120039. 117796. 1632. 15. 177330. 1633. 5. 57749. 83081. 1634. ib. 160186. 1635. 15. 144405, 114594. 1636. ib, 43611. Soo dat de Tanden / bn de Camer van Amſterdam alleen verkocht / heb⸗ ben beloopen guldens 1.178.688.
Andere Ketoeren vande ſelve gheweſten. 1627. 7897 Hunden. 321 Oliphants· Tanden. 166 ſtucken Was. 4 oncen
szeng. Gout. 2 oncen Amber. 51.752. Noch 890 Oliphants - Tanden. 22734 Sierra Lyons Hout. 9. 766. 1628, 22304 Hunden. 657 Oliphants-Tanden. 232 ſchijven Wag.
361 Kleetjens. 34 oncen Amber. 1 77
1629. 21888 Hupden. 183 ſchijven Was. 1630. 23042 Hunden. 888 @liphants- Tanden. 74 ſchijven Was. 5. ba
len Cattoen. 71.324. 1631, 23964 Hunden. 25074 Ib. Tanden, 3530 ib, Was. 24. onder Amber: gris 65. 666. 1632. 6243 Hunden. 8 ooo Ib. Sierra Lyons Hout. 19946 Hunden. Booo fb, Tanden. 4770 tb. Wag. 281 Kleetjens. 101. 638. 1633. 24870 Hunden. 8; 00 ib, Tanden. 11165 ib, Was. ss: oncen Amber⸗ gris. 49327 ib. Tanden. 25 laft Gꝛenn. 121.834. 1634. 20252 Hunden. 34320 ib, Tanden. 18015 ib, Was. 20% oncen Ame bergris 82.176. 163 5. met Maranga ende de Hope. 68.877.
1636. 35033 Hunden. 472417 b. Graph. 9779 ib. Was. Het Gzenn bp de Camer van Amſterdam alleen verkocht / heeft beloo⸗
pen guldens 403.210. De Hunden 1. 2 9. 470. Het Was 63. ooo.
De Ketoeren weghen Rio Gambia tot Groeninghen ghekommen / hebben unt-ghebꝛacht
Inden Jaere 1627. 1735. 1 rn rn 67.049. 1.370. 163%, 86.611 „ mn geersdrngnsr 32.236.
1635.—— — et
In alles 257.0 De Ketoeren van Nieuw. Nederlandt Wan n 0 hebben op- ghebꝛacht volghens de ſpecificatie
In et Jaer 1624. 4000 Beverg. zoo GOtters. 27125. 1625. 5295 Webers. 463 Otters. 35825.
1626. 7258 Beverg. 857 Otters / etc. 45050.
1627. 5934 Bevers. 130 Ôtters. 43690.
1586 Bevers. 240 Otters. 12730.
1628. 6951 Bevers. 734 Otters / etc. 61075.
D 3 1629.
Verrichtinghe vande .
1629. 5913 Bevers. 681 Otters. : 62185. 1630. 604 Bevers. 1085 Otters. 68012
163 2. 8569 Bevers. 546 Otters. 94925.
4944 Bevers. 1115 Otters / etc. 48200.
1633. 8800 Bevers. 1383 Otters / etc. 91375.
1635. 14891 Bevers. 1413 Otters) etc. 134925.
Summa summarum TOKKIE.
Summa totalis 14.659.012.
Waer by ghevoeght werdende de bunt - goederen die de Compagnie binnen deſe Jaeren heeft in- ghebꝛacht / als hier vooꝛen is aen· gheweſen / ter ſomme van 30.309. 736. gulden; foo blijckt datter zijn in ghebꝛacht aen goederen ter ſomme van 44.968.748. gulden.
Hier zijn alleen aen . ghetoghen wennighe Specien / om dat te langh ſoude vallen die alle aen te trecken / ende unt deſe ghenoegh ghegiſt kan werden hoe⸗ danighe ſomme die alle moeten beloopen: want hier niet aen⸗gheroert en zijn alle de Suyckeren / Brafil-hout ende andere Waren / die bu weghe van Com⸗ mercien unt Braſil zijn ghekommen: oock niet veel andere Waren die van Africa, van de wilde Cuſte / en de Enlanden van Weſt. Indien zijn aen ghe⸗ bꝛacht / ende inſonderhent niet de Tabac die met ſeer groote menichte van de Enlanden ende elders is aen-ghebracht bn Particuliere / ende bude Compa⸗ gnie ſelfs / de welcke een groots hebben bedꝛaghen. Beneffens dat het kenne⸗ lijck is dat den Handel ſints het Jaer 36. Daer deſe aenteeckeninghe enndicht / ſeer is vermeerdert / ende inſonderhent den Handel op Brafil, ſints dat de Com⸗ pagnie inde vier Capitanien, Pernambuc, Tamarica, Pariba ende Rio Grande volkommen meeſter is ghebleven / ende die vꝛedelijck heeft begonnen te beſit⸗ ten / ende daer en boven den vooꝛderlijcken Handel van Swarten / dooꝛ de e van Loanda S Paulo ende de an- legghende plaetſen heeft bez
ommen.
Om deſe gheconqueſteerde Landen van Braſil tot vooꝛder nut van deſe Landen ende in een kloꝛiſſanten Staet te bꝛenghen / is inſonderhent noodich dat de ſelve Landen wel woꝛden bevolckert mer Lieben die haren arbent ende induſtrie willen aen wenden om deſe Landen te cultiveren. Gheentwijffel zijnde ofte alle die ſich Daer toe ſullen willen met ernſt begheven / een groote welvaert daer unt ſullen konnen trecken. Want dat gheweſte vande vier Capitanien is foo groot / dat het milligenen van Menſchen kan voeden ende beſich houden; oock foo is de vzuchtbaerhent der gronden ſulcx / dat van de Vzuchten niet en is te twijffelen; ende inſonderhent foo konnen unt de Bee⸗ ſten / Planten / ende anders / wes t Landt rede heeft / vele nuttigheden woꝛ⸗ den ghetrocken / Daer Voor deſen wennich ofte niet en is op ghelet. Daer en zijn bp-naer gheene Handt. werckers ofte ſouden hier gheleghenthent vinden om in hare induſtrie beſich te houden / ende haren arbent met vaſte hope van rijckdom te beſtedighen. Epndelijck foo konnen hier noch vele Pzuchten gheteelt woꝛden / daer boor deſen niet en is naer ghetracht / hoe - wel de Spa⸗ gnaerden in ghelijcke climaten ſich daer mede alreede grootelijex hebben verz rijckt. Ende ſtaet alle de ghene die ſich op de Eplanden ende elders hebben neder⸗ ghellaghen om Tabac ende anders te cultiveren / wel waer te nemen / dat in deſe Capitanien van Braſil, haer niet meerder gheruſtighent ende min⸗ der vꝛeeſe van de vnandt ſouden konnen ver voeghen / ende verre beter Tabac winnen / als Daer fn haer tot noch toe hebben onthouden / ende om het ſel⸗ ve beter te doen eenighe vooꝛdeelen vande Vergaderinghe der x1x. bedin⸗
ghen. ö Ende
Weft-Indifche Compagnie. 3t
Ende op dat t ſelve hier ſommierlijck aen-roeren/ foo bevinde dat ſints den Zaere 1637. tot het begin van dit lopende Jaer 1644. unt Braſil hier te Lande zijn aen-ghebꝛacht Hunckeren boor de Compagnie / Blancos 332425. aroben / Maſcovados 117887. aroben / Paneelen 51961. aroben / ende Braſilhout 2593.630. ponden. Bedꝛaghende deſe Retouren Loo? de Compagnie ontrent ſes- en · tſeventich tonnen gouts / achthien dunſent vier hondert acht. en · tneghentich gulden. Ende vooꝛ Particuliere Blancos 1083. 048. Maſcovados 403287. Paneelen 71527, aroben: beloopende ten ſomme 20303. 478. gulden / daer de Compagnie haer recognitien ende averijen heeft van gheno⸗ ten.
Beneffens de confituren / Tabac ende andere dierghelijcke Specien die hier niet en werden aen- ghetoghen; hoe wel altemael zijn zuchten die de Conqueſte van Braſil is ghevende. Dit alles ſtreckende tot neeringhe in deſe Landen / benevens de groote ſchaden die de Koningh van Spagnien ende ſijne Onderdanen noch zijn aen ghedaen / ghelijck bn de Beſchꝛijvinghe vande Verrichtinghen der Compagnie / inde volghende Jaerent ſijnder tijdt breeder ſullen werden aen gheweſen: op dat volkomentlijck mach blijcken wat nuttighent de goede Ingheſetenen van deſen Staet hebben ghenoten / ende wat groote dienſten deſe Gheunieerde Pꝛovintien bande Gheoctroneer⸗ de Weſt· Indiſche Compagnie hebben ontfanghen; daer vooꝛ de goede Godt alleen ghedanckt ende ghepꝛeſen moet weſen.
E N N D E.
REGL
— Ee — — — —
e m.. «˙² «my — — —
RABE ST: R Uande vooꝛnaemſte dingen die in dele Boecken worden
verhandelt.
A.
ER Braham Roofendael fijn tocht, 1 met het Jacht de Brack. 493. S. Alexio Enlandt SDS vervolgt van fijn renſe 498. es bn Hiſpaniola. 260. komt
Alexander Seton Lieutenant Colonel 193.
223.
Allert Schouten Major. 15. Colonel in S* Salvador. 19. overleden 20.
t'huns met grooten beunt sor. Alvares Fragoſo d- Albuquerque 407. Aciki Tapuyers 403. | Amana @plandt 261. Adolf vander Eltz Lieutenant Colonel S Amaro Dozp bnde onfe verbrande
189, 361.
Adriaen Janfz. Pater Ammirael ſijn S Andries Enlandt 179.
Vloote. 154. zenlt de Bahia in; ende Andre Marini Gouverneur van t Real
van daer naer de Caribiſe Eplan⸗ 461.
den. 157. komt aen de Cabo de Corrientes, ende Verdenlt fijn Vloote. 159. krijght meerder Schepen bn hem. 159. verzenlt naer de Gronden
bande Tortugas. 162, ſenndt eenig Schepen naer huns / ende berzenl haer De Caribiſe Eplanden. 163. zeplt De Kie vier Orenoque op. 165
landt aen S Thome de Guyana. 166. komt onder het Enlandt Trinidad.
166. fijn tweede Vloote als Gene
racl. 204. fijn renſe. 217. komt in Braſil. 23 5. ſoeckt twee Caraquen te vergeefs. 239. neemt Zee teghen de
Spaenſche Dloote van Oquendo.
240. Laet mannelijck tegen de ſelve / ende fijn Schip in bꝛandt zijnde,
verdꝛinckt 241 Adriaen ClaefZ. Vice-Ammirael ſutte⸗
deert inde plaetſe van Boudewijn
Hendrickſz. 82.
Adriaen Verdonck ghevanghen op ſu⸗
ſpitie 200.
Afogados verovert ende weder verla⸗ 3 190 een got bn de onſe Daer
ghele 326
Alagoa del Were gheleghenthent. , 91. 412. 50l. Alagoa del Zul gheleghenthent. ror. verbꝛandt. 360. gheplundert 413. 49. Alexander Picard Major woꝛdt inde Povagon de Porto Calvo verraſt. 474. en naer veel ſtrubbelingh met fijn bn hebbende volck ghevanghen
gheplondert
Alcahaya aen Hiſpaniola.
477.
Andries Veron Ammirael. 23. zenlt naer de Cuſte van Africa. 58. ver⸗ volgh van fijn venfe. ós. taſt de Mina aen. 67. blijft Daer verlla⸗ ghen. 68.
Andre de Lucena ghevanghen 414.
Angola Swarten naer Braſil jaerlijcx
e t
.ghebzacht 192. Anguilla Eplandt 116. St Anilla Eplandt 98,
5! Anna @plandekeng. 107. 352. Annegada Eplandt 305. Annobon Eplandt 44. 100. Antigua Eplandt 116. 538. St Antonio de Cabo Verde @plandt
133. 176.
St Antonio de Cabo in Braſil. 191.
Don Antonio de Lima gevangen 193.
S* Antonio Nooꝛder-oꝛt van Pariba. 381. op-gheenſt. 425. bn de Colonel Artichau verraſt sel 6.
S Antonio Kievier
Antonio Vaaz Klooſter gberetrenchert
—
193. Aponoryiou Tapuyers 403. Araha Yꝛucht in Braſil 448.
Arendt Jacobſz. van Amersfoort Generael op de Cuſte van Guinca 67.
Aruba @plandt 25 Arykeuma Tapuyers 403. Afcenfion Enlandt 206.
328.
Aury @lpe tot quetſuren B
hia de todos la Santos Capitanie beſchꝛeven. 11. haer gheſtalte in
den Jaere 34 44. Bahia
B.
|
t
REE TG JI TIE R.
Bahia de Matanca 29. zaven met klenne ſchade. ;. ſenndt Ballia Formoſa 363. twee Schepen naer bung. 64. der⸗ Bahia de Toros 34. volgh van fijn renſe. 73. neemt het Bahia de Trahiſon. 56. gheleghenthent Foꝛt op de Margarita in. 75. vaert in 227/228. Port Maurits. 77. komt aen Bonayre. Bahia Honda 114. 78. in Porto Negrillo. 79, in Porto Bahia de Vacas 37. de Cabannas. 81. 9002 de Havana, Baixos de S Roque 94. 254. iende ſterft Daer ontrent 82. Baracoa Haven aen Cuba 81. Brack Jacht fijn verrichtingge 220. Barbada Eglandt 116. Bzaſilianen haer Wooninghen. 449. Barbados Eplandt bn de Enghelſche begheven haer onder ons. 452. haer bewoondt 208. Wooninghen inde vier Capitanien. Balchafar van Bijma Capiteyn / fijn 453. tocht, 324. woꝛdt Sergeant Major. Brafilie-hout 192, 324. Lieutenant Colonel Boet een Bꝛief aen De Inwoonders van Pertocht inde Verga. 387. Doet ten bꝛa⸗ nambuc 201.
vade Loor het Real. 3 87. fijn tocht Braſiliſche Cuſte bn Zuyden ende bn naer t ſelve. 388. is in ghevaer we⸗ Mooꝛden 't Reciff beſchꝛeven 222. der- kommende van Tamarica. 391. Braſil· hout over-ghebꝛacht in dꝛn Jae⸗
ſpꝛeeckt unt laſt bande Ghedele- ren 399.
geerde met de vnandt 393. Bruynviſch ſijn renſe 228. Balthaſar Wijntjens Politique Raedt G
komt in Braſil 414. Abo S* Antonio 88. Barnabe Cobo brief 179. Cabo de Anguilla 272. Barra Grande gheleghenthent 224. Cabo Blanco. 8. in Braſil 226. 315. Barretta aen de Cabo 384. Cabo de Bopinguape 255. Bartholomeus Mellingh Major Keert | Cabo S“ Bras 35. 38.
naer t Vaderlandt 394. Cabo Caldera 25. 493. Baru @planden 539 / 540. Cabo Cotoche 271,87. Bayamo aen Cuba 88. Cabo de Cruz 161. 307. Bayamon Kie vier aen Porto Rico 62. Cabo de Corrientes 80. Bekia @plandt 352. Cabo del Enganno 165. 47. Benguela 441. Cabo de Florida 89. Bento de Regos ghevanghen 418. Cabo Formoſo En. S? Bernardo &planden 273. Cabo de Juan Branco g 493. Beſtecken der Stier-lieden onſeker Cabo Delo foet bn Pariba. 249. bele⸗
90. 95. 157. gert. 252. wederom belegert. 418. Bigios Ghedierte 480. Wot over -ghegheven. 423. wat Biſſegos Eplanden 229. daer in wierdt ghevonden 424. Bonavifta @plandt 301. Cabo Ledo 492. Bonayre Eplandt 78. 152. Cabo Negro 32. 439. Boudewijn Hendrickſz. Generael. 23. Cabo S' Roman 25.
ſijn renſe. 54. komt inde Bahia / en⸗ Cabo S. Auguſtin gheleghenthent. 222. de vindt S* Salvodor verloozen. 55. te vergeefs aen-gheſocht. 287. haer krijght veel ſiecken / ende loopt om gheleghenthent. 38 2. de Haven ende de Nooꝛdt. 56. komt inde Baye de Puntal in- ghenomen. 3 83. bn de on⸗ Trabiſon. 56. Boet daer eenigelandt-, fe gantſch bemachticht. 471. wat tochten. 57. vertreckt weder van inde Foꝛten ghevonden. 472. fijn Dact. 58. vervolgh van fijn renſe. gheleghenthent naerder onder ſocht 59. neemt Porto Rico in. 60. de⸗- 481.
ſtrueert de Stadt / en begeeft ſich Gehe St Thomé 352.
weder tſcheep. 63, verzenlt unt de Cabo Tiburon ghedaente 161. he Cachicu
— 2 , — a . .. —ꝗ—?———— 222
NF e
Cachieu Rieviere. 9, beſocht 228.
Caicos Eplanden 261. Caios de Sal 536. Caious Vꝛuchte 448.
Camarigibi gheleghenthept 224/225. Campeche of St Franciſco de Campe
che ghelegenthent. 355. 357. bn jan
Janſz. van Hoorn in- genomen. 356. weder verlaten. 1377. Canoe ſeven vadem langh. 86.
van bender Slagh oꝛdeninge. 505. flaedt de vnandt. 506. keert naer Paripuera. 507, verjaeght de vnandt unt Cockau. 511. komt bude Colonel Schuppe. 513. leght in Serinhain teghen de vnandt. 516. komt op het Reciff. 517, gaet de vnandt ſoecken. 517. doet de vnandt vluchten van vooꝛ Capivaribi. 5 19. verjaeght Camaron. 5 20% 21. Kaꝑt een wegh dooꝛ
Capivaribi Uievier 52. de Boſſchen. 523. verandert fijn Capitulatien met de Inwoonders van kours. 524. keert op t Reciff. 525.
Pariba 4/4. treckt naer S* Laurens. 526. ver⸗ Caracara Tapuyer 401. jaeght de vnandt 531. Cara waretama Sdut : pan 402. Cigateo Enlandt 267. Caraques gheſtalte 84. 494. Claes Arienſz. Vrancke fijn tocht met Caratuba Nievier 501. het Jacht Tamarica 439. Caroripe plaetſe 360. Coche plande * 84. Caryri Tapuyers 403. Colonie inde Amazones verraſt 112. Caryry waflù Tapuyers 403. Caſteel Del Mina te vergeefs aen ghe⸗
taſt 66/067. Catanbala Bane 34. Sea Catalina Eplandt 125. 305 Cataski Nie vier 98 / 99. Cattawamba Mie vier 226. Caymans @planden 80. 211.
Ceulen Caſteel op Rio Grande 378. St Chriſtoffel Eplandt bn de Spaen⸗ ſche af-gheloopen i 164. Chriſtoffel Artichau Capitenn. 236. Major fijn tocht naer Catta wamba. 233. Colonel arriveert in Braſil. 396. vaert naer Rio Grande. 401. treckt naer Barta Conayou. 406. neemt het Foꝛt in. 407. beſoeckt de Rievier Mongoangape. 408. neemt een Barc⸗ ke met Sunckeren. 409. keert op t Reciff. 4 TO. helpt Pariba in nemen. 418 / 419 / 420. neemt het NooꝛderFoꝛt in. 426. treckt naer Goyana. 456. verneſtelt Camaron. 457, tuft in Muſurepe. 458. bꝛeeckt van Daer weder op. 460. naerdert het Real. 461. neemt het ſelve in bn accooꝛdt. 464. treckt naer de Cabo. 471. vooꝛts naer Poyuca. 472, naer de Povagon. 478. woꝛdt naer Barra Grande ghe⸗ ſonden. 480. viſiteert de Cabo, ende treckt naer Paripuera. 481. bꝛeeckt op van Paripuera. so2, ghemoet de bpandt onverſiens. 503. gheſtalte
— — — ͤ ñZ .Ä— —
Colonie in Wiapoco gheleght. 113.
verloopen - 131. Commendaoura Tapuyer 463. Conahou gheleghenthent 2274 Corimba dꝛooghten 36.
Cornelis Corneliſz. ol, alias Houtebeen Capitenn op den Otter. 132, neemt een Schip. 33. tweede Bona⸗ ge met den Octer. 173. inde Ploote van Dirck de Ruyter. 195. neemt een Scheepken. 215. Derde tocht met den Otter. 267. verovert een Schip. 270. noch een. 271. ver⸗ volgh van fijn renſe. 3 ro. doet een landt· tocht in Hiſpaniola. 3 lr. komt t huns / ende fijn nieuwe renſe. 315. fijn Vonage naer t Zunden. 351. fijn verrichtinghe in t jaer 34. aar. fijn tocht met de Brack. 488. be⸗ ſichticht St Jago de Cuba. 488/ 489. neemt een Scheepken van de vnandt. 489/ 490. flaet teghen het Jacht van Margarita. 491. neemt een Schip van Cartagena, ende woꝛdt vande Dunnkerckers ghe⸗ nomen. 491. renſe met het Schip S wol. 535. deſtrueert t Jacht van de Margarita 540.
Cowovyzy Gheberghte 402.
Cozumel Eglandt 355.
Cuba Ehlandts Inwoonders. 119. Daenen aen de Nooꝛdt-zijde. 81.
Cubagua Enlande a 76.
t 2 Curacao
RET TST RJ ES Ri
Curacao @plandt in-ghenomen. 433. ſche Schepen 363. fijn gheleghentheden. 436, Foꝛtifi⸗ S* Elena Eplandt 206, catien 485. Emanuel de Moraës komt over bn de
Curateo @plandt 266. onſe 452.
D. Enghelbert Schutte Major treckt met
D Padburgh Major. 324. blijft den Generael Pater. 240, Overfte
bn het Real 328. Lieutenant. 285. Keert naer t Daz
Deſſeada Enlandt 116. derlandt 324.
Diderich van Wardenburgh Colonel Erneſtus Foꝛt 239. komt aen het @plandt S' Vincent. F.
175. neemt de Stadt Olinda in. 187. S* FE bp Cumana 77. Gouverneur recht een Compagnie Fernando Noronha Eplandt 47. vier- roers op. 198. fijn tocht naer 11Io.
Rio Formoſo. 285 / 286. vergeefſche Florida Inwoonders 30. 89. 90. 119. tocht naer de Cabo. 287. fijn tocht | Fortuyn fijn Dopagie 131. naer Garaſu. 289, verraſt t ſelve / en⸗ Foucke Honx Major 166.
de plondert het. 290. ſijn tocht naer Franciſco d Almeda verſlaghen 343. Barra Grande. 292. anderen tocht Franciſco Coreſmo ghevangen 460. naer t Zunden. 294. landet aen Por. Franciſco de Fuentes ghevangen 243. to Franceſe. 295, fepndt een bꝛief Franciſco de Sarmiento gevangen zo. aen de Inwoonders. 29. keert naer | Francifco Serrano ght Langen 456. t VBaderlandt 324. S. Francifco de Campeche ghelegent⸗ Diego Mendoza de Furtado Gouver-] hent. 355. 357. bn de onſt in gheno⸗ neur vande Bahia ghevanghen 15. men. 3 56. weder verlaten 357. Dirck de Ruyter op den tocht naer de Fredrick Hendrick Foꝛt 202, Bahia. 15. Commandeur ſijn renſe. Fredrick- Stadt vod deſen Philippea 207. ſtelt ſich onder den Ammiracl| Hooft . plaetſe van Pariba 447. Pieter Adriaenſa. Ita 210. Don Frederico de Toledo Ploott. 169. Dirck Symonſz. van Uytgeeſt renſe. ſijn ghevaernis unt gheintercipiter⸗
114. ſijn tweede renſe. 132. neemt Schepen en vervalt op de NooꝛdtCuſt van Braſil. 133. komt weder op
de Cuſt van Africa. 134. neemt het
Galeontjen van Goa 135. verzeylt naer de Caribiſe Enlanden. 135. de
„goederen bp hem in- ghebꝛacht. 136.
gaet krunſſen vooz de Bahia. 195. verongheluckt 205.
S Domingo gheleghenthent 161. Domingo Fernandes Calabar bn de
vnandt ghedoodt. 477. fijn groote erckt
de Capitania van Pernambuc 190. E
hoorn Jacht ſijn verrichtinghe G
. 20.
Elbert Smient Commandeur gatt naer Siara. 243. vernielttwee Duynkerck⸗
de bꝛieven. 177. fijn verrichtinghe
aen het Enlandt 8 Chriſtoffel. 164.
llaet met den Generael Loncq. 170.
werdt verwacht in Braſil. 202. ſijn
Vloote naer de Bahia. so, heleghert
St Salvador 5 r. verovert de ſelve 53. G
J Abriel de Chaves Oforio. 161 Galeon verloꝛen. so. nde Vloote van Nova Hifpania genomen. 14 * een inde grondt gheſchoten ende een ghenomen 241.
ſterckte LEE’ 478. Galeons inde Ploote van Oquendo Dominica @plandt beſichticht. 74.85. N. Duyven Ehlandt Duarte d' Albuquerque Epgenaer van
245
Galeontjen van Goa ghenomen 135. 265. Galeyn van Stapels in Lucifers Vloote.
111. fijn tocht. 242. ſijn renſe. 308. vero vert en plundert Siſal 309. komt thups 310, araſu bn ten tocht gheplundert. 289. vooꝛ de tweede vente gheplundert en verbꝛandt 349.
Shedelegeerde Bewinthebberen naer
Braſil.
—
i ee Braſil. 269. doen een tocht op de Afogados. 3 25. haer antwooꝛde aen de Gꝛave van Bagnola. 39z. ruſten haer toe om hung! te kommen. 397. in wat ſtandt de conqueſten lieten. 398. haer verrichtinghen ghedupzende
haer verblijven in Braſil 399 Genipabou 227. 258. Don Geronymo de Quero 219.
Sheſchut inde Bahia gevonden. 16. in Angola verovert. 36. in een Galeon ghevonden. 243. in't Real ghevon⸗ den. 465. aen de Cabo S Auguſtin
472. N Goaves den Hiſpaniola SRT, Golfo de Samana 48.
Goyana inkomſte. 226. Dôo2-ghetogen 341/ 342. woꝛdt bevbꝛedicht. 456. Grammene Kit vierken 456. Granada Enlandt boſe Wilden 94.164. Grave van Bagnola komt in Braſil. 244. fijn brief « gheintercipieert. 297.
Ee TE id
cee
SD HN gheleghenthent vande Cabo St Au. guſtin. 287. keert naer het Bader⸗ landt 288.
Havana beſettinghe 1 9. 141.
Hector de la Calce ghevanghen be verklaringhe
Hendrick Jacobſs. Lucifer ſijn Ploctjen. 111. komt aen Wiapoco. 102. vervolgh van ſijn renſe. 117. neemt Schepen. 118. komt Chung 119.
Hendrick Cornelifz, Loncq Bragi acl
137.
Hendrick Loncq Generael ſijn Bloo⸗ te. 167. llatt met acht Schepen te⸗ ghen de Spaenſche Vloote. 169. komt aen Be Elanden van Cabo Verde. 171, vertreck van fijn reſte⸗ rende Schepen. 173. verzenlt van S' Vincent. 175. komt op de Cuſte van Braſil. 184. oꝛdꝛe op t aentaſten van Pernambuc. 185. vertreckt van daer naer huns 195.
foeckt onderſpꝛake met de onſe. 329. Honduras - Batrderg ghenomen. 32.
maeckt quartier met de onſe. 331. verſoeckt onderſpꝛake. 392. ontrent Pariba. 426. vlucht unt Porto Calvo. 479. inde Alagoa
Groen Enlandt a 87. Grooten Dorſt @plandt 261, Guadalupe Eplandt 115.86. Guajama plaetfe aen Cuba 442. Guanabo Eplandt 311. Guanagua Ehlandt 353. Guanava @plandt
Guanihani Enlandt 264. Guanima @plandt 264/265. Guamare dꝛooghten 2 2 Guatao Enlandt
Gueguenoca Doꝛp bn Mexico wg Br
H. Ans Abbouts Vice-Commandeur ſijn renſe 125. Hans Erneſt Kijf inde Bahia 51.
129. goederen Daer in ghevonden. 131, andere ghenomen — Huna Kievier
502. Hunſen ende winckels bn T Real ber
bꝛandt 388. I.
Acob Willekens Ammirael. 8. ſijn
vertreck naer de Bahia. 10. neemt
S* Salvador in. 13 / 14. vertreckt wh
der naer huns
99. Jacob Stachouwer Politique Haedt
komt in Braſil. 301. op den tocht met de Colonel Artichau. 408. op den tocht naer Pariba. 416. met de Colonel naer Goyana. 456. Dogg 't Real. 457. treckt naer de Boſſchen ken 25 vnandt te ſoecken
Jacob Hinderfon Capitenn komt in Brafil. 3 56. tot Major ghekoſen. 427. 458. 462. inde Bataille bn nd Calvo
Hartman Godefrid van Steyn-Callen- Jacob vanden Brande arriveert in Bea.
fels Lieutenant Colonel. 186, bez machticht Antonio Vaaz Kloofter. 190. ſcharmutſeert met de Brandt. 193. Deet een tocht op Tamarica. 235.
fil. 4oo, komt bn de Colonel Artichau en bꝛenght kondtſchap. s 22.
woꝛdt teghen de vnandt gheſonden met vier Compagnien 928
maeckter een Foꝛt. 237. treckt naer S: Jago de Cuba. 127. naerder beſich⸗
Pariba. 249. de wercken aldaer. 251. treckt weder af. 253. beſichticht de
ticht dooꝛ Capitenn Jol. 488. ghele⸗ ghenthent van ſijn Haven 489. e 3 Jamaica
R 6 1
Jamaica Haven. 27. Nooꝛdt. ʒijde bez ſichticht. 79. wederom beſocht 86. Iandovi Overſte vande Tapuyers 247. Jan Corneliſ Lichthart laet met Overijſlel mannelijck teghen de Dupnkerckers. 221. Equipagie-Meeſter fijn tocht. 33 2. een ander tocht naer Conajou. 364. komt vooꝛ Rio Pariba. 418. loopt die in. 419, neemt de Re⸗ ſtringa in. 420. Commandeur op de Cuſt vã Braſil fijn tocht naer t ZTup⸗ den. 465. accoꝛdeert met die van Por
to Calvo. 467. neemt de Povagon in. 468, fijn tocht te landt· waert in. ß. Ammirael treckt naer S‘Laurenss 7 Jand Eſcars Capitenn. 376. neemt de
5 D Braſil. 195. Ammirael opdeCuſte. 203. op den tocht naer Rio Formoſo. 285. naer de Cabo. 287, keert naer hung. 324. Opper Directeur na Curacao. 430. fijn renſe. 43. neemt t Eplandt in. 433. wat daer voꝛder heeft ghe⸗ daen. 436/37) 38. vervolgh 484. Jonathan de Necker ſijn renſe 267. Jooft van Trappen gheſeght Banckert fijn verrichtinghe. /. ſijn vertreck. 194. ſijn renſe naer 8. Helena. 205. keert in t Daderlandt 206. S' Jorge Cafteel verovert 189, Ippo Eyſſens Politique Raedt komt in Braſil. 415. vindt verborgen Pulver unt. 463. bn de vnandt verraſt ende
Reſtringa in. 419 / 420. doot - ghellaghen 527. Jan Gijfbertfz. Boon-eter Comman- Iſla Blanca. 24. 113, 125. beſchꝛeven 150. deur fijn renſe. 214/ 215. ſchent van Illa des Aves 78. 152. den Ammirael Pieter Adriaenſz. / en Iſla de Vaca beſchꝛeven 158. 210.
komt weder bn de Caribiſe Eplanden. 276. vervolgh van fijn renſe. 232. keert naer huns 234. Ian Dirckſa Lam Ammirael. 22. ſijn ren⸗ fe vervolgt. 66. ſijn thun Kkõſte. 99. Jan Jan{z van Hoorn Commandeur, ſijn Vloott ende weder. varen op de unt
Iſleos Capitanie gheleghenthent 36. Don Juan de Haro Gouverneur van
renſe. 160. krunſt vooꝛ de Bahia. 35 1. Kruys Bape in Africa 440. 6
fijn tocht naer Weſt-Indien. 352. neemt Truxillo in. 354. verovert Campeche. 356. komt weder in Texel 357. Jan Maſt Commandeur op de Cuſte van Braſil 289. Jan Olibeeck verovert cen Schip 399. Jan van Dijck Vice-Ammirael 66. Jan van Stapels 261. Jaquimo Haven 268.
Porto Rico 60. Juckeryiou Tapuyers 403. K.
Ken Tapuyers 403. Klapmuts Bane in Africa 440/441 Aguna in Hiſpaniola 49. Laurens Janſz. brenght een Schip
op 397Laurens van Rembach Colonel ghc⸗ maeckt. 324. neemt De Afogados in. 325. Doet een tocht op t Real. 327. wordt ghequetſt. 327. ſterft 330. S* Laurenzo Doꝛp in Braſil 192.
Johan Gijſſelingh Bewint.- hebber ge⸗Laurenzo de Cabrero Gouverneur van
kozen om naer Braſil te gaen. 296. ar⸗
de Havana 140.
riveert in Braſil. 321. Doet een tocht Leonard van Lom verrader / fijn bez
naer t Real. 345. ſijn tocht naer het unden. 358. fijn tocht naer Pariba.
kentenis. 298. vonnis en ſtraffe 299. Loanda @plandt fijn gheſtalte 36 38.
3 80. naer de Cabo St Auguſtin. 382. Loanda S. Paulo 39. keert opt Reciff. 390. Keert naer het Loango . Vaderlandt 398. Loggers @plandt 266. Johan Stapele Capitenn 6r. Don Louis de Velaſco Viteron van Johan de Bruyne Politique Kaedt 20. Nova Hiſpania 180. Jemho Tapuyers 403. Don Louis de Rochas e Borgia gheſla⸗
Johan van Dorth Colonel ende Gou
gt᷑. os. fijn afkomſte ende doot o/.
verneur. 8. fijn renſe tot inde Bahia. Louis Barbalho Bizerra 181.
17. komt daer. 18. fijn doodt
19. Lucas Pieterſz. Rave verrichtinge 491.
Joannes à Walbeeck Politique Raet in Se Luzia Eplandt LIS.
M. Macoris
—
Re GE
M. Morro S* Pablo
Acoris Rieviere 125. Moſuic ofte S* Miguel Doꝛp bn 5 1 Madalena ie bier 499. vnandt ſelfs verbꝛandt 457. Majaguana Eulandt 262. Moytyapoa gheberghte 402/ 403. Majo Eplandt 301. Muchina Haven 76/77.
Manglares geboomte, 45. geſtalte 355. | N. Manuel Diasd'Andrada _ so6/507. M Aſſauſche Vloote 6. Manuel Pacheco de Guyar 8 NNlavaza Eulandt 86.
Maracaybo 25. Marco Texeira Biſſchop inde Bahia 15. Margarita Enlandt t Caſteel verovert en ghelleght 75176. Marigalante Eplandt 115. S“ Martha gheleghenthendt unt een Spaenſchen bzief. 219. bn de onſe in- ghenomen 220. S Martin @nlandt 116. Marten Thijſz. Ammirael. 204, 234. 246. neemt eenighe Schepen. 286. woꝛdt met een ſtercke Ploote ghe⸗ ſonden naer Weſt-Indien. 288. fijn verrichtinghe. 306. komt aen Cabo Tiburon. 307. keert naer huns 308. Maſſarandove Rie vier 226. Matanga ape 233/234. Matthias van Ceulen Bewint-hebber gekoꝛen om naer Braſil te gaen. 296. arriveert Daer. zor. ſijn tocht naer Goyana. 3a. naer Rio Grande. 365. beſchermt het Reciff. 35 8. keert naer t Vaderlandt 389. Mathias d' Albuquerque Gouverneur van Pernambuc, vaſt ſich 192. DOE de Pack hunſen in bꝛandt ſteken. 187, vlucht vande Cabo. 480. fijn
vertreck unt Bra (il 508. Matinino Eplandt 85. — Meryry Kievier 9. Mexico inundatie beſchꝛeven bn Bar.
nabé Cobo 179. Mexicalcingo 180, * Miguel de Poyuca 191. 47 2.
S' Milan Enlandt 28.353. Miritibi wonderlijcken Bergh 458. Mona Enlandt beſchꝛeven 153. Monges Exlandekens 158. Monguangape Kit vier bn de onſe bez
ſocht. 361. naerder beſchꝛeven 409. Monſteringh in tt jaer 1631 248. Montſerrate @plandt 86. Moribeca gheleghentheyt 191. Morivere Doꝛp overvallen 348,
189, Ee de Ridder gfifeael in Braſil.
R BON
398. fijn tocht met den Ammirael Licht- hart 465. O. Cuinon Kieviere 402. Olinda de Pernambuco in- gheno⸗ men. 187. ſchade bn de vnandt ghe⸗ leden. 188. de Foꝛten verovert. 189. beſchzijvinghe van de Stadt. roo. woꝛdt ten deele ghedemolieert. 199. vooꝛts ontbloodt 248. Oragnie. Boom Schip van Enchuyſen op- ghevloghen 104. Orchil 113. 152. Orchilla Enlandt 151. Orenoque eee be varen 165.
Achuca Mijnen 180.
Poacfch-avende Eplandt
Pajoke Tapuyers
Pao Amorello Rievierken
Pariba Rievier 9.
Pariba Capitania: tocht op de ine gelegentheyt van plaetſen. 251. twee⸗ den tocht belloten. 415. Schepen en volck Daer toe ghebꝛunckt. 416. het volck ghelandt. 417. Cabo Delo gez wonnen. 423. Border beraedt. 424. Stedeken in- genomen / en fijn ghe⸗ ſtalte. 427. fijn gelegenthent. 379. beſchꝛijvinghe vande nn bp Di Carpentier
Paripuera ghefoꝛtificeert. 479. . genthent vande aen leggende plaet⸗
106. 351. 403. ik
fen beſchꝛeven 501. Partido wat te ſegghen 450. Paſſages Eplanden 31.
Paſſos wat bedunden in Braſil 451. Pedro Alves oft Alvares gevangen. 238. komt de couragie vande onſe beſpie⸗ den 291. Pedro d' Acunha d' Andrada 238. Pedro Correo de Gamba Gouverneur van t Foꝛt Nazareth bnde Cabo 48r. 14 Pedro
„„ Gil Pedro Mendes de Govea Gouverneur van t Caſteel op Rio Grande 368: Papetama gheberghte 247. 402. PernambucoCapitania beſchꝛeven. 190 / 191/ 192.
Philibert de Buffon Capitepn fijndoot |
2. 5 Philips van Zuylen ſijn Schepen. 8. neemt eenighe Schepen boor Cachieu. 10. vervolgh van fijn renſe. 32. Keert naer huns %.
Pieter Schouten ſijn Vonage. 23. ſoeckt
den ingangh van Maracaybo. 25. 26. ſiet de Spaenſche Vloote. 29. haelt water aen Florida. zo, komt aen de Bermudes. 3 t. weder aen de Caribiſe
Enlanden. 3. vervolght fijn renſe.
S1 15 E 1 R. twintich Schepen vande brandt, 104. ſenndt Schepen ende Duncz keren af naer hung. 105. vertreckt unt de Bahia, 105. ververſt in de Rie⸗ vier van Spiritu Santo. 105. verdeylt fijn Vloote. 108. komt weder inde Bahia. io8. neemt weder tenige Sche⸗ pen met Sunckeren. 109. bꝛenght die unt de Wieder mo. zeylt met ſijn bunt naer huns 110. Pieter Pieterſz. Heyn Generael ſijn Vloote 137. fijn renſe. 39 komt op de Gꝛonden vande Tortugas. 140. neemt inde Matanga de Vloote van Nova Hiſpania. 142. ſijn renſe naer bups. 144. Den beunt bn hem aenghebꝛacht | 145. 113.
47. keert naer huns so, Pernau dꝛanck vande Wilde Pieter Adriaenſa. Ita Commandeur ſijn Pirange in Braſil 238. Vloote. 124. komt aen Hiſpaniola. Pitango Rievier 11. 227. neemt twee Honduras- Daer: Politique Naedt in Pernambuc 193. ders 123. Pookoubo gheberchte 402. Pieter Adriaenfz. Ita Ammirael ſijn Popitange 222. renſe. 20% / 208. vertreckt van Cabo Porto Frances in Braſil . Tiburon. 211. verdeelt fijn Vloote. Porto Francois aen Hiſpaniola 49. 212. Komt aen de Cabo S Anton. 213. Porto de Piedras Rievier 3581 keert naer t Daderlande 215. Porto Calvo 224/225. Pieter Janſz. Domburgh neemt een Porto Magno aen Margarita 493: Honduras: Daerder 501. 489. Porto Negrillo aten Jamaica 271.
Pierre le Grand Sergeant Major. 324. Boet een tocht. 3 26. 329. Commandeur over het Krijghf-bolck naer Curacao
Pieter Pieterfz. Heyn Vice-Ammirael naer de Bahia. 8. neemt de nieuwe
Porto de Onces s Porto Rico verovert 6. ghedeſtrueert ee eee |
430. Poꝛtugeſen vergiftighen t water 194. Poꝛtugeſen van Porto Calvo ontrouw
483.
Baterije in. 13 / 14. vertreckt naer de Povagon de Porto Calvo bude onſe in⸗
Cuſte van Atrica. 20. vervolgh van ſijn reyſe. 37. komt op de Cuſte van Africa. 38. ruſt inde Rievier van Congo. 41. vervolght fijn repſe. 44. komt aen Annobon. 44, taſt Spiritu Santo aen te vergeefs. 45. komt inde Bahia en vinde Die belegert. 46. keert naer huns 47. Pieter Pieterſz. Heyn Ammirael ſijn renſe. 83. komt op de Gꝛonden van de Tortugas ende ſiet de Spaenſche
Vloote. 89. verzenlt om de Enlan⸗
den naer de Cuſt van Africa. 90. komt in Sierra Lyona. 91. vervolght ſijn repſe. oz. komt inde Bahia de to.
dos los Santos. ioʒ ꝓtrovert twee en. C 331. |
genomen 468. weder verloꝛen 47 3.
Pozo de Pernambuco 191. Punta de Araia oꝑt / fijn gheſtalte 76. punta de Marcahipe | 223. Punta Marchena 257. Punta de Pipa 227.
Punta S Pedro gende Margarita 493. Puntal aen de Cabo St Auguſtin. 382. bn de onſe inghenomen. 383. ver⸗ ſterckt 389. Punto Negro 227. 257.
Vartier belloten met de vnandt.
uan
. Ien — æꝓ2NRͤLͤœ- r ;' — U — ——— — — — ZD — —
e
Quautitlan Rievitr 180 / 181. Sarbara Rievier 95. Quoaoughû Kieviere 402. Sthepen en Bercken Bande vnandt R. ghenomen ende verdeſtrueert inde
Eal hn de Poꝛtugeſen gemaeckt {fijn | Jaeren 1623. 1624. 10. 14. 17. 18. 19. R ghelegenthent. 461. ſijn belege⸗⸗ 20. 26. 27. 28. 29. 32. 3 4. 35. 36. 37. ringhe by de Colonel Artichau. 462. 38. verovert bn de ſelve. 464. t ghene Inden Jaere 25 ende 26. en 27. 46. 49. daer wierdt ghevonden 465. 56. 58.78. 79. 81. 87. 88. 94. 95. 96. Rebellin Capitepn vande Poetugefen | 103. 105. 106. 109. 114. 118. 119. 120. vlucht naer t fot Nazareth. 458. Inden Jaere 1628. 125. 126. 127. 128. | fijn aen-tocht in onſe conqueften. | 131. 133. 134. 13 5. 141. 158.159. 513. ghellaghen bn den Ammirael Inden Jaere 1629. 160. 161. 162. 163. 5 Licht- hart 515. 189. 171. 172. | Reciffde Pernambuco beſchꝛeven. 191. Inden Jaere 1630. 184.188. 190. 194. t Foꝛt de Bruyn Daer op gheleght. 195. 197. 205. 20%. 210. 213. 214. 229. 197. zor, betrencheet. 239. bn de Inden Jaere 1631. 232. 238. 241. 259. vnandt te vergeefs aen - ghetaſt. 85. 269. 270. 272. {ijn teghenwooꝛdighe gheleghent⸗ Inden Jaere 1632. 284. 286. 287. 288. 4
heyt 386. 289. 291. 292. 293. 294 302. 303.
Refriſco plaetſe in Africa 91. 304. 305. 305. 309. 313. 315. | Rio d'Alagoa 225. Inden Jaere 1633. 321. 322. 323. 324. À Rio S Antonio Grande 224. 329. 330. 332. 334. 339. 344. 347. Rio Boypeva ö 17. 348. 350. 351. 353.355. 359.360. 361. Rio de Lagartos 28. 363. 364. 265. 367. Rio dos Contas 18. 92. Inden Jaere 1634. 378. 383. 388. 391. 0 Rio de Jenero gheleghenthent 106. 392.393.394. 395.397. 399. 410. 411. Rio de la Hacha 17. 413. 414. 41. 416. 427. 430. 440. | Rio Eſtreme 222. 441. 442.
Rio Formofo. 223. aenſlach op de ſel⸗ Inden Jaere 1635. 456. 479. 488. 489. ve. 285. anderen aenllach 288. 490. 491. 492. Rio Grande beſchzeven. 402. tocht op Inden Jaere 1636. 498. 499. 501. 515.
de ſelve. 256. Daer unt ghefchenden.
516. 538. 540. 543. 544.
258. weder by de onſe belegert. 367. Schoone Sape 33.
verovert bn accooꝛdt. 368. Ghe⸗ ſchut ende Ammunitie daer ghe⸗
vonden. 369. Rio Grande de Madalena 119. 269. Rio Coanza 492. Robben. Ehlandt 261.
Roccas @planden 152. Rodinhero Enlandeken 326. Roode Bae ss,
8.
Alvador Pigneiro 43.
8 St Salvador Hooft-· Stadt vande Ba
hia. 11 / 12. bn de onſe in- ghenomen. 16. Baer Ghebouwen. 16. beleghert bn Don Frederico. 46. 51, ſchaͤnde⸗
lijck over-ghegheven 53. Salvages @nlandt 301. Samana Eplandt 263. Savona Eplandt 125. 305.
Schuppe Stadt van Iſla Tamarica 396. Serinhain Rie vier ende Doꝛp 191. 223. Serranilla. 313. ſijn rechte hooghde 3:4DrServatius Carpentier Politique act in Braſil. 195. op den tocht naer Pariba. 249. naer Rio Grande. 256/ 257. naer de Cabo St Auguſtin. 287. naer Goyana. 33 8. op den tocht naer het unden 358. naer Rio Grande. 365. naer Pariba ende de Cabo. 380. ae de Cabo ghelaten. zor. naer Pariba. 416. embarqueert ſich met den Ammirael 482.
Sigiſmundus van Schuppen Major doet een tocht naer de Zundt. 322. doet de vnandt groote ſchade / ende keert weder. 323. woꝛdt Overſte Lieutenant. 324. ſijn tocht naer Moribeca. 330. woꝛdt Colonel. 333. verovert Tama
R RN G1 Tamarica. 335. Boet een tocht in Goyana. 341. jaeght de vnandt op de vlucht. 342. ſijn tocht inde Verga.
S 5 WB
282 . Te Enlandt 115. Tambaria Rievier 12.
349. Cheef bande Militie. 307. fijn | Tamarica Eplandt. 225. tocht op het
tocht om De Zupdt. 400. breeder verhael van deſen tocht. 410. be⸗ komt ende verbꝛandt veel Suncke⸗ ren. 41 / 412. Keert weder aen het Reciff. 414, neemt Moribeca onver⸗ ſiens in. 459. naerdert de Cabo 8. Auguſtin. 470. krijght die in bn ac⸗ cooꝛdt. 471. treckt naer Serinhain. 472. ende voozts naer de Povagon van Porto Calvo die verlaten LINDE. 479. neemt fijn retraitte van Porto
Calvo 502. Silan in Vucatan gheplondert 28. Sifal gheplundert 28. Socho Kievierken 125. 306. Sogelo KRievierken 125. Sohno Gzave 41.
Sombrero Enlandt 116,
Spaenſche Vloote onder Don Frederico de Toledo komt inde Bahia 50.
Spiritu Santo Capitania van Braſil. 46. bn de onſe te vergeefs aenghetaſt. 45. gheleghenthent van de Kievier 46. 107.
Steven de Vries Major 380.
Sunckeren nde Bahia bekommen. 17. bn Thomas Sickes ghenomen. 93 / 94. 96. bn den Ammirael Pieter Pieterſz. Heyn genomen. 104. wederom bn de ſelve. rog, bn Dirck Symonſ⸗. van Hytgeeſt. 133. Wederom bn de ſel⸗
e 134. Sunckeren ghenomen in t veroveren van t Puntal. 383, over -ghebꝛacht ghedumende de regeringhe van de Heeren Ghedelegeerde. 399. bekom⸗ men inde Alagoas 412.
Suycker-Molens inde Capitania van Pernambuc. 192. twee verdeſtrueert
Enlandt. 23 5. bnſondere ghelegent⸗ bent. 237. berendinghe tot den twee⸗ den tocht. 30. werdt opghegheven.
335. beter ghecultiveert 350. Tapagipe Cafteel inde Bahia. 11. 13. bn
de onſe in- ghenomen 16. Taperamba Hir vierken 456. Tapeſuna pas 336. Tapicuru Rieviere 551
Tapuyas onder Jandovi. 402. ſoecken alliantie met de onſe. 325. trecken met de onſe teghen de Poꝛtugeſen. 377-400. kommen de onſe te hulpe 513.
Tararuyck Tapuyers 402.
Tchile Rie vier aen Hiſpaniola 305.
Thomas Sickes Vlootjen. or. op de Cuſte van Braſil. 92. komt weder op de Cuſte van Africa. 94. keert weder naer Braſil. 95. komt t'hung. 96. inde Vloote van Pieter Pieterſz. Heyn, 137. (nde Vlcote naer Pernambuc. 67. ghebleven inde Slagh onder de Generael Pater 243.
St Thomas de Guyana bn de Spa⸗ gnaerden ſelfs verbꝛandt in t ghe⸗ ſicht van de onſe 166.
Tinhare Rievier 17.
Tocht vande onſe naer de Bahia de todos los Santos. 7. naer het Real. 345. naer het Sunden. 358. ende Diens verrichtinghe in Camarigibi. 359. in Porto de Franceſes. 360. in Caroripo. 361. Op de Cabo St Auguſtin. 382. naer Pariba ende t ghene Daer ee gheſchickt wierdt. 80. milluckt.
2.
3 * Tortuga Eplandt achter Hifpaniola
in Cata w amba. 293. cen bn de vnandt Tortuga Eylandt bn de Margarita bez
ſelfs verbꝛandt. 294. een by de onſe. 295. noch een. 304. noch een. 321. noch Dep, 324. noch een. 329/330. noch een. 361. noch eenighe. 376. noch een. 3 82. noch een. 389. inde Alagoas 412. noch een 503. Supcker-Molens inde Capitania van
ſchꝛeven naer bevindinghe 151. Tortugas Gꝛonden particulierlijck bez
ſchꝛeven ende aen gheweſen 233. 89. 162.
Triangulo @mlandt 264.
Truxillo Stadt inde Honduras haer gheleghenthent. 353. bn de onſe in
Pariba. 450 / 45 f. inde Alagoas sor ghenomen ende verbꝛandt. 78 g „ger
— ne — te a — — — 0 —
R RB G I- SXV Tyger Schip van Zeelande ſijn renſe. genthent het nemen der ſelver heeft 147. fijn dwalinghe inde Golfo van ghegheven 178. Mexico. 148/149. keert aen de Cari- Vloote van Nova Hiſpania veronghe⸗ biſe Enlanden. 149. hackt hout aen lucht 273. de goederen bn Regiſter Bonayre. 152, komt thuns 153. Daer in gheſcheept. 274. verſchen⸗ * den circumſtantien van dat anghe⸗
Alderis N 311. luck 275 / 276, Uberanduba Nievier 254. Dloote van Pooꝛtugael uin z het Verraedt ontdeckt 298. Recift. 48 1. verzenlt naer het Zun⸗
Verrichtinghe Lande Schepen naer den. 482. landt volck . Angola gheſonden. 8. ande Windt-¶ achter Jaragoa
hondt 120. Vloote kommende unt de Havana 0 St Vincent Ehlandt van Cabo Verde. ſien 500. 132. 176. Vloote bn de Koningh van Spa St Vincent Caribiſch Eplandt 115. beraemt vooz Braſil in het Jaer 35 / Virgin Gorda Enlandt 59. 508, Vivoras Enlandekens 489. | Voghel Ehlandt 59. Vlieghen-· Baye aen Africa. 33. 439. Upanema Kieviere 402. Vloote naer de Bahia bn de onſe toe⸗VDpandts explont op it Reciff. 385. op gheruſt. 7. tot ſecours vande ſelve. c Puntal 389. 21 / 22. van Pieter Schouten. 23. van W.
Pieter Adriaenfz. Ita. 124. vande Generael Pieter Pieterſz. Heyn. 137.
Wers chouwinge aen de Inwoon⸗ deren vande Capitania van Per
van de Commandeur Jan Janſz. van nambuc ende Daer ontrent 296. Hoorn. 160. van de Generael Loncq. Wararugi Kieviere 402. 167. 173/ 174/175. Way mores Bzaſilianen 403. Van Adriaen Janſz. Pater 204. Wilhelm Schouten Colonel. a0. bn ſijn Van Jan Gijſbertſz. Boon-eter 209. volck afgheſet 51. Ploote van Spagnien onder Oquen- [Willem Corneliſg. Capitepn gheſon⸗ do komt inde Bahia. 238. de onſe den naer Barra Grande 396. krijgender kondtſchap af. 239. laen Willem Schotte Politique Raedt in met de ſelve. 240. gheleghenthent Braſil. 398. in Tamarica 429. van die Vloote unt het relaes van Windt-hondt Jacht fijn verrichtin⸗ een ghevanghen 243. | abe 120. Vloote van Nova Hiſpania ghenomen. Woroiguh Kieviere 402. 142. geſtalte der ſelver. 143. De goe⸗Woyana Tapuyers 403. deren daer in ghevonden. 145. pꝛi⸗ Z. fatie der ſelver. 147. wat verlla⸗ 1 Amba Eplandt 4000
E N N D E.
— — — — — id —
*
B
nd dn nde mm —à——— 5 —— — ͥʒ — — R—
23 „